Cắt liều rong kinh

Thực hành cắt liều cho Dược sĩ

Chủ đề: Rong kinh hoặc chảy máu kinh nguyệt nhiều

Rong kinh hoặc chảy máu kinh nguyệt nhiều là tình trạng kỳ kinh làm ảnh hưởng rõ đến sức khỏe và sinh hoạt; vai trò quan trọng nhất của Dược sĩ là phân loại nguy cơ trước khi cân nhắc thuốc. Người bệnh có thể phải thay băng mỗi 1–2 giờ, chảy máu trên 7 ngày, mệt hoặc đau bụng kinh, nhưng đây chỉ là biểu hiện và có thể liên quan thai kỳ, u xơ, bệnh nội mạc, rối loạn đông máu hoặc thuốc đang dùng.

Nhà thuốc chỉ nên hỗ trợ ngắn hạn cho người ổn định, nguy cơ thấp, đã loại trừ cờ đỏ và có kế hoạch đánh giá lại. Chảy máu ồ ạt kèm choáng, khó thở, đau ngực, ngất, đau bụng dữ dội, nghi có thai, chảy máu giữa kỳ hoặc sau mãn kinh phải được chuyển khám. Lựa chọn tranexamic acid, NSAID, nội tiết hay sắt cần dựa trên chỉ định, chống chỉ định, nhãn thuốc và nguyên nhân cụ thể.

Bài trong series
Số 4
Loại bài
Hướng dẫn xử trí tại nhà thuốc
Trạng thái
Đã kiểm duyệt
Loại nguồn bằng chứng chính
Kinh nghiệm thực hành
Phiên bản
2
Đối tượng đọc:Dược sĩ nhà thuốc/cộng đồng
01

Sàng lọc và phân loại ban đầu

Xác định người bệnh phù hợp để tư vấn ban đầu tại nhà thuốc và nhận diện trường hợp cần chuyển khám.

Tiêu chí phù hợp để xử trí ban đầu tại nhà thuốc

  • Người trưởng thành còn trong độ tuổi sinh sản, huyết động ổn định, giao tiếp bình thường và không có dấu hiệu thiếu máu nặng
  • Tình trạng ra kinh nhiều đã từng được bác sĩ đánh giá hoặc có kiểu tái diễn quen thuộc, không phải đợt chảy máu mới xuất hiện hay thay đổi rõ rệt
  • Đã loại trừ khả năng mang thai bằng khai thác đáng tin cậy hoặc xét nghiệm phù hợp khi có nguy cơ
  • Không có chảy máu giữa kỳ, sau giao hợp, sau mãn kinh, đau vùng chậu mới xuất hiện, sốt, khí hư hôi hoặc khối vùng chậu
  • Không thấm ướt băng vệ sinh liên tục mỗi giờ kèm choáng, khó thở, đau ngực, hồi hộp hoặc ngất
  • Không có tiền sử huyết khối, rối loạn đông máu chưa kiểm soát, bệnh thận đáng kể, loét hoặc xuất huyết tiêu hóa đang hoạt động
  • Không đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, tamoxifen hoặc nhiều thuốc có thể làm tăng chảy máu mà chưa được bác sĩ đánh giá
  • Không phải trẻ vị thành niên mới có kinh kèm chảy máu rất nhiều, bầm tím, chảy máu cam hoặc tiền sử gia đình rối loạn chảy máu
  • Có khả năng theo dõi số băng vệ sinh, số ngày chảy máu, triệu chứng thiếu máu và quay lại đánh giá trong 24–48 giờ
  • Đồng ý chuyển khám nếu không cải thiện, tái phát nhiều chu kỳ hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào

Tiêu chí loại trừ tự chăm sóc và cần chuyển khám

Tiêu chí loại trừ tự chăm sóc và cần chuyển khám
Dấu hiệu hoặc tình huốngLý do không phù hợp tự chăm sócHướng xử trí hoặc nơi chuyển khám
Nghi có thai, trễ kinh hoặc quan hệ có khả năng mang thaiCần loại trừ thai ngoài tử cung, sảy thai và biến chứng thai kỳChuyển khám trong ngày; cấp cứu nếu đau bụng, choáng hoặc chảy máu nhiều
Chảy máu ồ ạt, thấm ướt ít nhất một băng mỗi giờ trong hơn 2 giờ kèm choáng, khó thở, đau ngực hoặc ngấtNguy cơ mất máu cấp và mất ổn định huyết độngGọi cấp cứu 115 hoặc đến khoa Cấp cứu ngay
Chảy máu sau mãn kinhCần loại trừ bệnh lý nội mạc tử cung và ung thưKhám chuyên khoa sớm, không cắt liều tại nhà thuốc
Chảy máu giữa kỳ kéo dài hoặc sau giao hợpCó thể liên quan tổn thương cổ tử cung, nội mạc hoặc nhiễm trùngKhám phụ khoa sớm
Đau bụng hoặc đau vùng chậu dữ dội, đau lệch một bên, đau vai, sốt hoặc khí hư hôiCó thể liên quan thai ngoài tử cung, nhiễm trùng hoặc bệnh lý cấpKhám trong ngày hoặc cấp cứu tùy mức độ
Da niêm nhợt rõ, mạch nhanh, tụt huyết áp, mệt kiệt sức, khó thở khi nghỉNguy cơ thiếu máu nặng hoặc mất máu cấpChuyển cấp cứu
Rong kinh từ kỳ kinh đầu tiên kèm bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc tiền sử gia đìnhNghi rối loạn đông máuChuyển sản phụ khoa hoặc huyết học
Người dưới 18 tuổi có chảy máu nhiều hoặc kéo dàiCần đánh giá thiếu máu, rối loạn rụng trứng và bệnh chảy máuChuyển khám; không tự nội suy liều người lớn
Khởi phát mới ở người từ 45 tuổi, béo phì, PCOS, dùng tamoxifen hoặc thất bại điều trịTăng nguy cơ bệnh lý nội mạc tử cungChuyển chuyên khoa để đánh giá
Đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầuĐiều chỉnh thuốc có thể nguy hiểm và cần phối hợp bác sĩKhông tự ngừng thuốc; chuyển bác sĩ kê đơn
Không đáp ứng sau 24–48 giờ xử trí hỗ trợ hoặc tiếp tục chảy máu ảnh hưởng sinh hoạtCó thể sai phân loại hoặc cần điều trị kê đơnChuyển khám
Tái phát qua nhiều chu kỳ hoặc cần dùng thuốc lặp lại thường xuyênCần tìm nguyên nhân PALM–COEIN và đánh giá thiếu máuĐặt lịch khám sớm

Quy trình sàng lọc và ra quyết định nhanh

  1. Xác định tuổi, ngày kinh gần nhất, khả năng mang thai, mức độ và thời gian chảy máu.
  2. Đánh giá nhanh dấu hiệu mất máu, thiếu máu và các triệu chứng cần cấp cứu.
  3. Khai thác chảy máu giữa kỳ, sau giao hợp, đau vùng chậu, bệnh nền và thuốc đang dùng.
  4. Chỉ tiếp tục tư vấn tại nhà thuốc khi người bệnh ổn định, nguy cơ thấp và có kế hoạch đánh giá lại.
  5. Ưu tiên ghi nhật ký kinh, chăm sóc hỗ trợ; chỉ cân nhắc thuốc phù hợp với nhãn, chống chỉ định và tình trạng pháp lý.
  6. Không tự phối hợp tranexamic acid, NSAID, nội tiết và dược liệu theo công thức cố định.
  7. Đánh giá lại trong 24–48 giờ và sau kỳ kinh; chuyển khám ngay nếu nặng hơn hoặc xuất hiện cờ đỏ.
02

Nhận diện tình trạng và chẩn đoán phân biệtLàm rõ định nghĩa, nguyên nhân, biểu hiện thường gặp và những tình trạng cần phân biệt.

Nhận diện tình trạng và chẩn đoán phân biệt

Định nghĩa, phạm vi và đối tượng áp dụng

Chảy máu kinh nguyệt nhiều là tình trạng lượng hoặc thời gian chảy máu trong kỳ kinh làm ảnh hưởng đáng kể đến thể chất, cảm xúc, sinh hoạt hoặc chất lượng cuộc sống. Khái niệm hiện đại không chỉ dựa vào ước tính số mililit máu mất, vì người bệnh khó đo chính xác tại nhà.

Rong kinh thường được dùng để mô tả kỳ kinh kéo dài trên 7 ngày hoặc lượng máu nhiều hơn bình thường, nhưng Dược sĩ cần phân biệt với chảy máu tử cung bất thường cấp, chảy máu giữa kỳ, chảy máu do thai và chảy máu sau mãn kinh. Đây là một biểu hiện, không phải một chẩn đoán nguyên nhân.

Nguyên nhân, yếu tố liên quan và cơ chế

Nguyên nhân nên được định hướng theo hệ thống PALM–COEIN. Nhóm cấu trúc gồm polyp, lạc tuyến trong cơ tử cung, u xơ, tăng sản hoặc ác tính; nhóm không cấu trúc gồm rối loạn đông máu, rối loạn phóng noãn, rối loạn nội mạc, nguyên nhân do thuốc hoặc dụng cụ và nguyên nhân chưa phân loại.

Tranexamic acid làm giảm tiêu fibrin tại nội mạc tử cung; NSAID làm giảm tổng hợp prostaglandin và có thể đồng thời giảm đau bụng kinh. Thuốc chống đông, aspirin, một số nội tiết, dụng cụ tử cung chứa đồng và bệnh toàn thân có thể làm tăng chảy máu. Không nên quy mọi trường hợp cho mất cân bằng estrogen–progesterone khi chưa đánh giá nguyên nhân khác.

Triệu chứng và diễn tiến thường gặp

Triệu chứng và diễn tiến thường gặp
Triệu chứng hoặc dấu hiệuĐặc điểm gợi ýThời điểm hoặc diễn tiếnÝ nghĩa thực hành
Phải thay băng vệ sinh hoặc tampon mỗi 1–2 giờDòng kinh nhiều hơn thường lệ và khó kiểm soátTrong những ngày đầu kỳ kinhGợi ý chảy máu kinh nhiều
Cần dùng hai phương tiện bảo vệ cùng lúc hoặc thức dậy ban đêm để thayNguy cơ rò rỉ và ảnh hưởng giấc ngủTrong kỳ kinhPhản ánh ảnh hưởng chất lượng cuộc sống
Kỳ kinh kéo dài trên 7 ngàyChảy máu dai dẳng hơn chu kỳ thông thườngMỗi chu kỳ hoặc mới xuất hiệnCần đánh giá nguyên nhân và thiếu máu
Có cục máu đông lớn hoặc tràn băngThường đi kèm dòng máu nhiềuNhững ngày chảy máu mạnhKhông tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào cục máu
Mệt, giảm tập trung, hồi hộp khi gắng sứcCó thể do thiếu sắt hoặc thiếu máuSau nhiều ngày chảy máu hoặc tái diễn nhiều kỳCần xét nghiệm công thức máu
Đau bụng kinh kèm ra nhiềuCó thể gặp trong rong kinh chức năng, lạc nội mạc hoặc lạc tuyếnTrước và trong kỳ kinhĐau mới xuất hiện hoặc tăng dần cần chuyển khám

Tình trạng cần phân biệt và dấu hiệu gợi ý

Tình trạng cần phân biệt và dấu hiệu gợi ý
Tình trạng cần phân biệtDấu hiệu gợi ý hoặc phân biệtNguy cơ nếu bỏ sótHướng xử trí của Dược sĩ
Thai ngoài tử cung hoặc sảy thaiTrễ kinh, thử thai dương tính, đau bụng một bên, đau vai hoặc choángĐe dọa tính mạngCấp cứu hoặc khám trong ngày
Chảy máu tử cung bất thường cấpLượng máu đủ nhiều cần can thiệp ngay, có dấu hiệu giảm thể tíchMất ổn định huyết độngCấp cứu
U xơ, polyp hoặc bệnh lý khoang tử cungKhối vùng chậu, cảm giác nặng, chảy máu giữa kỳ hoặc điều trị thất bạiThiếu máu, cần thủ thuậtChuyển phụ khoa
Lạc tuyến trong cơ tử cung hoặc lạc nội mạc tử cungĐau bụng kinh nhiều, đau vùng chậu, đau khi quan hệĐau mạn tính và ảnh hưởng sinh sảnKhám chuyên khoa
Tăng sản hoặc ung thư nội mạc tử cungChảy máu sau mãn kinh, giữa kỳ, béo phì, PCOS, tamoxifen hoặc tuổi từ 45Nguy cơ ác tínhChuyển chuyên khoa sớm
Rối loạn đông máu như von WillebrandRong kinh từ kỳ đầu, chảy máu cam, bầm tím, chảy máu sau thủ thuậtChảy máu nặng tái diễnChuyển huyết học và phụ khoa
Bệnh tuyến giáp hoặc rối loạn phóng noãnChu kỳ rất không đều kèm triệu chứng nội tiếtCần xét nghiệm theo biểu hiệnChuyển bác sĩ
Chảy máu do thuốcKhởi phát sau chống đông, chống kết tập tiểu cầu, nội tiết hoặc thuốc khácNguy cơ tương tác và điều chỉnh sai thuốcLiên hệ bác sĩ kê đơn
03

Khai thác, phân tầng nguy cơ và chuyển khám

Khai thác thông tin, phân tầng mức độ, phát hiện dấu hiệu cảnh báo và xác định thời điểm chuyển khám.

Câu hỏi khai thác và mục đích đánh giá

Câu hỏi khai thác và mục đích đánh giá
Câu hỏi cần khai thácMục đích đánh giáCâu trả lời hoặc dấu hiệu đáng loHướng xử trí tiếp theo
Bạn bao nhiêu tuổi và đã mãn kinh chưa?Xác định nhóm nguy cơChảy máu sau mãn kinh hoặc khởi phát mới từ 45 tuổiChuyển khám sớm
Ngày đầu kỳ kinh cuối và chu kỳ có trễ không?Đánh giá khả năng mang thaiTrễ kinh hoặc chu kỳ khác thườngKhuyến nghị thử thai và chuyển khám
Bạn phải thay băng bao lâu một lần, có tràn băng hay dùng hai lớp không?Ước tính mức độThấm ướt mỗi giờ trong nhiều giờĐánh giá cấp cứu
Chảy máu kéo dài bao nhiêu ngày và có xảy ra giữa kỳ hoặc sau giao hợp không?Phân biệt kiểu chảy máuGiữa kỳ, sau giao hợp hoặc kéo dài dai dẳngChuyển phụ khoa
Có chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực, hồi hộp hoặc mệt kiệt sức không?Phát hiện mất máu và thiếu máuCó bất kỳ triệu chứng nào khi nghỉChuyển cấp cứu hoặc khám trong ngày
Có đau bụng dữ dội, đau lệch bên, đau vai, sốt hoặc khí hư hôi không?Loại trừ cấp cứu sản phụ khoa và nhiễm trùngCó triệu chứngChuyển khám ngay
Tình trạng bắt đầu từ kỳ kinh đầu tiên hay mới xuất hiện?Gợi ý rối loạn đông máu hoặc nguyên nhân mắc phảiTừ menarche hoặc thay đổi đột ngộtChuyển khám
Có dễ bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc chảy máu lâu sau nhổ răng không?Sàng lọc rối loạn đông máuCó nhiều dấu hiệu hoặc tiền sử gia đìnhChuyển huyết học
Bạn có u xơ, lạc nội mạc, PCOS, bệnh tuyến giáp, bệnh gan, thận hoặc rối loạn đông máu không?Định hướng nguyên nhân và an toàn thuốcBệnh nền đáng kểChuyển bác sĩ
Bạn đang dùng thuốc tránh thai, dụng cụ tử cung, tamoxifen, aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu không?Tìm nguyên nhân do thuốc và tương tácCó thuốc nguy cơKhông tự điều chỉnh; liên hệ bác sĩ
Bạn đã dùng thuốc gì trong kỳ này và có đỡ không?Kiểm tra trùng lặp, liều và đáp ứngDùng nhiều thuốc, quá liều hoặc không đáp ứngNgừng tự phối hợp và chuyển khám
Tình trạng ảnh hưởng công việc, học tập, ngủ và sinh hoạt như thế nào?Đánh giá mức độ theo chất lượng cuộc sốngPhải nghỉ học, nghỉ làm hoặc hạn chế hoạt độngCân nhắc khám sớm
Phân tầng mức độ và nguy cơ

Mức nhẹ

Người bệnh ổn định, lượng máu tăng nhưng chưa phải thay băng mỗi giờ, không chóng mặt, khó thở, đau ngực hoặc ngất; không có chảy máu bất thường ngoài kỳ kinh và vẫn duy trì sinh hoạt cơ bản.

Mức trung bình

Phải thay băng mỗi 1–2 giờ, có tràn băng, kéo dài trên 7 ngày hoặc ảnh hưởng rõ đến học tập, công việc; có thể mệt hoặc hồi hộp khi gắng sức nhưng chưa có dấu hiệu mất ổn định. Nhóm này cần xét nghiệm công thức máu và đánh giá nguyên nhân sớm.

Mức nặng

Chảy máu liên tục mỗi giờ, có choáng, ngất, khó thở, đau ngực, mạch nhanh, tụt huyết áp, da niêm nhợt rõ hoặc đau bụng dữ dội. Không xử trí tại nhà thuốc; chuyển cấp cứu.

Dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám

Dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám
Dấu hiệu cảnh báoNguy cơ có thể liên quanMức độ khẩn cấpHướng xử trí
Thấm ướt ít nhất một băng vệ sinh hoặc tampon mỗi giờ trong hơn 2 giờ kèm chóng mặt, khó thở, đau ngực hoặc choángMất máu cấp, thiếu máu nặng hoặc mất ổn định huyết độngCấp cứu ngayGọi 115 hoặc đến khoa Cấp cứu
Ngất, lơ mơ, da lạnh ẩm, mạch nhanh, tụt huyết áp hoặc không đứng vữngSốc giảm thể tíchCấp cứu ngayĐặt người bệnh nằm an toàn và gọi 115
Trễ kinh hoặc thử thai dương tính kèm đau bụng, đau vai, choáng hoặc chảy máuThai ngoài tử cung hoặc biến chứng thai kỳCấp cứu ngayKhông dùng thuốc cắt liều; chuyển cấp cứu sản khoa
Đau vùng chậu dữ dội, đau lệch một bên hoặc bụng cứngBệnh lý sản phụ khoa cấpKhám trong ngày hoặc cấp cứuChuyển bệnh viện
Sốt, rét run, khí hư hôi hoặc đau khi khám vùng chậuNhiễm trùng đường sinh dục hoặc viêm vùng chậuKhám trong ngàyChuyển sản phụ khoa
Chảy máu sau mãn kinhTổn thương nội mạc hoặc ung thưĐặt lịch khám sớmKhông trì hoãn bằng thuốc cầm máu
Chảy máu giữa kỳ kéo dài hoặc sau giao hợpBệnh lý cổ tử cung, polyp hoặc nội mạcKhám trong 24–48 giờChuyển phụ khoa
Da niêm nhợt, khó thở khi nghỉ, đau ngực, hồi hộp liên tục hoặc mệt kiệt sứcThiếu máu nặngKhám trong ngày hoặc cấp cứuĐánh giá công thức máu và huyết động
Rong kinh từ kỳ kinh đầu tiên kèm bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc tiền sử gia đìnhRối loạn đông máuĐặt lịch khám sớmChuyển huyết học và phụ khoa
Đau đầu dữ dội, yếu liệt, đau ngực, khó thở đột ngột, sưng đau một chân hoặc rối loạn thị giác khi đang dùng tranexamic acid hoặc nội tiếtHuyết khối hoặc biến cố mạch máuCấp cứu ngayNgừng thuốc nghi ngờ và chuyển cấp cứu
Tiểu máu rõ, đau hông lưng hoặc bí tiểu khi đang dùng tranexamic acidCục máu đông đường tiết niệu hoặc bệnh tiết niệuKhám trong ngàyNgừng dùng và chuyển khám
Không cải thiện hoặc nặng hơn sau 24–48 giờ, hoặc phải dùng thuốc qua nhiều chu kỳ mà chưa được đánh giáNguyên nhân chưa xác định hoặc điều trị không phù hợpĐặt lịch khám sớmChuyển chuyên khoa

Chỉ định và thời điểm chuyển khám

Chỉ định và thời điểm chuyển khám
Tiêu chí chuyển khámMức độ khẩn cấpThời điểm chuyểnCơ sở y tế phù hợp
Mất ổn định huyết động, ngất, đau ngực, khó thở hoặc chảy máu ồ ạtNgay lập tứcKhoa Cấp cứu hoặc cấp cứu sản phụ khoaGọi 115 khi không thể tự di chuyển an toàn
Nghi thai ngoài tử cung hoặc biến chứng thai kỳNgay lập tức hoặc trong ngàyCấp cứu sản khoaKhông trì hoãn để thử nhiều thuốc
Chảy máu sau mãn kinhTrong vài ngày sớm nhấtSản phụ khoaCần loại trừ bệnh lý nội mạc
Chảy máu giữa kỳ, sau giao hợp, đau vùng chậu hoặc khối vùng chậuTrong 24–48 giờ hoặc sớm nhất có thểSản phụ khoaCó thể cần khám, siêu âm hoặc nội soi buồng tử cung
Rong kinh từ menarche hoặc dấu hiệu bệnh chảy máuĐặt lịch sớmSản phụ khoa phối hợp huyết họcKhông dùng NSAID khi nghi rối loạn chức năng tiểu cầu
Khởi phát mới từ 45 tuổi, béo phì, PCOS, dùng tamoxifen hoặc điều trị thất bạiĐặt lịch sớmSản phụ khoaCó thể cần đánh giá nội mạc tử cung
Thiếu máu triệu chứng hoặc nghi thiếu sắtTrong ngày hoặc sớm tùy mức độCơ sở có xét nghiệmCần công thức máu; bổ sung sắt theo kết quả và chỉ định
Không đáp ứng sau 24–48 giờ hoặc chảy máu tiếp tục ảnh hưởng sinh hoạtSau đánh giá lạiBác sĩ đa khoa hoặc sản phụ khoaKhông tự tăng liều hay phối hợp thuốc
Tái phát nhiều chu kỳTrong 1–4 tuầnSản phụ khoaĐánh giá nguyên nhân PALM–COEIN và kế hoạch dài hạn
Đối tượng đặc biệt như vị thành niên, đang cho con bú, suy thận, đa thuốc hoặc tiền sử huyết khốiTrước khi dùng thuốc đặc hiệuBác sĩ phù hợpNgưỡng chuyển khám thấp hơn
04

Ra quyết định và hướng xử trí

Lựa chọn hướng xử trí theo tình huống, ưu tiên an toàn và tránh áp dụng một công thức thuốc cố định.

Mục tiêu tư vấn và xử trí ban đầu

  • Giảm lượng chảy máu và mức ảnh hưởng đến sinh hoạt mà không che lấp dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng
  • Nhận diện sớm mất máu cấp, thiếu máu và trường hợp cần cấp cứu
  • Loại trừ khả năng mang thai và các kiểu chảy máu không phải kinh nguyệt thông thường
  • Chọn một biện pháp phù hợp với triệu chứng, chống chỉ định, nhãn thuốc và tình trạng pháp lý
  • Giảm đau bụng kinh khi có mà không làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc tổn thương tiêu hóa, thận
  • Hỗ trợ phát hiện và điều trị thiếu sắt khi có bằng chứng
  • Thiết lập mốc đánh giá lại rõ ràng và tránh lặp lại tự điều trị qua nhiều chu kỳ
  • Chuyển người bệnh đến chuyên khoa để xác định nguyên nhân và điều trị dài hạn khi cần
Nguyên tắc tư vấn và xử trí ban đầu

Ưu tiên đầu tiên là phân loại mức độ, đánh giá khả năng mang thai, dấu hiệu mất máu và nguyên nhân cần chuyển khám. Không nên bắt đầu bằng một công thức thuốc cố định.

Ở người ổn định, nguy cơ thấp và đã từng được đánh giá, có thể tư vấn theo dõi kỳ kinh, nghỉ ngơi, bù dịch và cân nhắc một lựa chọn không nội tiết phù hợp. NSAID có thể hữu ích khi vừa ra nhiều vừa đau bụng kinh, nhưng phải loại trừ loét tiêu hóa, bệnh thận, dị ứng NSAID, hen nhạy aspirin, thuốc chống đông và nghi rối loạn tiểu cầu. Tranexamic acid là lựa chọn hiệu quả trong hướng dẫn quốc tế nhưng tại Việt Nam không nên mặc định là OTC; chỉ dùng theo nhãn được phê duyệt và chỉ định phù hợp.

Điều trị nội tiết, LNG-IUS và phác đồ đa liều cho xuất huyết cấp thuộc phạm vi bác sĩ. Bổ sung sắt không thay thế đánh giá nguyên nhân và nên dựa vào triệu chứng, công thức máu, ferritin hoặc chỉ định chuyên môn. Cao ích mẫu, Rutin C và các chế phẩm phối hợp không được coi là nền tảng bắt buộc do bằng chứng và chỉ định không đồng nhất.

Quy trình quyết định hướng xử trí

Bước 1. Xác định đây có phải kỳ kinh hay không

Hỏi ngày kinh cuối, khả năng mang thai, chảy máu giữa kỳ, sau giao hợp hoặc sau mãn kinh. Nếu không chắc là kinh nguyệt thông thường, chuyển khám.

Bước 2. Đánh giá độ khẩn cấp

Kiểm tra mức thấm băng, chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực, mạch nhanh, da niêm nhợt và đau vùng chậu. Có dấu hiệu mất ổn định hoặc nghi thai ngoài tử cung thì cấp cứu.

Bước 3. Tìm yếu tố nguy cơ và nguyên nhân

Khai thác tuổi, rong kinh từ menarche, u xơ, PCOS, bệnh tuyến giáp, bệnh gan thận, rối loạn đông máu, dụng cụ tử cung và thuốc làm tăng chảy máu.

Bước 4. Xác định phạm vi nhà thuốc

Chỉ xử trí hỗ trợ ngắn hạn khi người bệnh ổn định, kiểu chảy máu tái diễn đã được đánh giá, không có cờ đỏ, không thuộc nhóm đặc biệt và có thể theo dõi.

Bước 5. Chọn một phương án

  • Nếu ra nhiều kèm đau và không có nguy cơ NSAID: cân nhắc acid mefenamic theo nhãn sản phẩm.
  • Nếu đã có đơn hoặc chỉ định tranexamic acid: kiểm tra tiền sử huyết khối, thuốc tránh thai phối hợp, chức năng thận và liều theo đúng nhãn.
  • Nếu cần điều trị nội tiết hoặc LNG-IUS: chuyển bác sĩ; không tự khởi trị tại nhà thuốc.
  • Nếu nghi thiếu máu: khuyến nghị xét nghiệm và bổ sung sắt theo đánh giá chuyên môn.

Bước 6. Tư vấn và theo dõi

Ghi số băng, số ngày chảy máu, đau, chóng mặt và thuốc đã dùng. Đánh giá lại trong 24–48 giờ; chuyển khám nếu không giảm, nặng hơn hoặc tái phát.

Hướng xử trí theo từng tình huống

Hướng xử trí theo từng tình huống
Tình huống người bệnhHướng xử trí đề xuấtĐiều kiện áp dụngĐiểm cần kiểm tra an toànKhi nào phải chuyển khám
Người trưởng thành ổn định, kỳ kinh ra nhiều tái diễn, đã từng được đánh giá, kèm đau bụng kinhCân nhắc acid mefenamic theo đúng nhãn và dùng ngắn nhấtKhông mang thai, không cờ đỏ, không loét tiêu hóa, bệnh thận, dị ứng NSAID, chống đông hoặc rối loạn chảy máuKhông phối hợp thêm NSAID khác; dùng cùng hoặc sau thức ănKhông giảm sau 24–48 giờ hoặc xuất hiện triệu chứng thiếu máu
Người đã được bác sĩ kê tranexamic acid cho chảy máu kinh nhiềuKiểm tra lại chỉ định, liều, số ngày và chức năng thận trước khi cấp phátKhông có tiền sử huyết khối, không dùng tránh thai nội tiết phối hợp, không tiểu máu đường tiết niệu trênDùng khi kỳ kinh bắt đầu; không vượt liều và thời gian trên nhãnĐau ngực, khó thở, sưng chân, rối loạn thị giác, không giảm chảy máu
Người đang dùng thuốc chống đông và ra kinh nhiềuKhông tự ngừng chống đông và không tự thêm thuốc cầm máuCần bác sĩ đánh giá nguy cơ chảy máu và huyết khốiLiên hệ nơi kê đơn trong ngàyChảy máu nhiều, choáng hoặc khó thở thì cấp cứu
Người có chảy máu giữa kỳ, sau giao hợp hoặc khởi phát mới từ 45 tuổiKhông cắt liều tại nhà thuốcCần đánh giá tổn thương cổ tử cung, nội mạc hoặc bệnh lý cấu trúcTránh trì hoãn bằng thuốcChuyển phụ khoa sớm
Người không cải thiện sau một kỳ hoặc phải dùng thuốc lặp lạiRà soát tuân thủ rồi chuyển bác sĩCó thể sai nguyên nhân hoặc cần điều trị dài hạnKhông tăng liều, không phối hợp nội tiết hoặc dược liệuĐặt lịch khám sớm
05

Lựa chọn thuốc và kiểm tra an toàn

Rà soát lựa chọn thuốc, liều dùng, chống chỉ định, tương tác và giới hạn sử dụng theo từng người bệnh.

Lựa chọn thuốc hoặc biện pháp theo người bệnh

Lựa chọn thuốc hoặc biện pháp theo người bệnh
Thuốc, hoạt chất hoặc biện phápVai trò trong xử tríKhi có thể cân nhắcKhi không nên sử dụngLưu ý tư vấn và theo dõi
Acid tranexamicThuốc chống tiêu fibrin, giảm chảy máu kinhKhi có chỉ định phù hợp, đã loại trừ chống chỉ định và tuân theo nhãn sản phẩmTiền sử hoặc đang huyết khối, nguy cơ huyết khối nội tại, dùng tránh thai nội tiết phối hợp theo nhãn Hoa Kỳ, quá mẫnCần chỉnh liều ở suy thận; theo dõi thị giác và dấu hiệu huyết khối
Acid mefenamicNSAID giúp giảm prostaglandin, có thể giảm lượng máu và đau bụng kinhNgười ổn định, có đau bụng kinh và không có nguy cơ NSAID; ưu tiên trường hợp đã loại trừ bệnh lý vùng chậuLoét hoặc xuất huyết tiêu hóa, bệnh thận nặng, suy tim nặng, dị ứng NSAID, hen do aspirin, thai ba tháng cuốiDùng ngắn nhất, cùng hoặc sau thức ăn; ngừng nếu tiêu chảy
IbuprofenNSAID giảm đau và được NICE liệt kê trong nhóm NSAID có thể cân nhắc cho HMBKhi đau bụng kinh và phù hợp nhãn OTCTương tự chống chỉ định NSAID; không phối hợp acid mefenamicLiều dành riêng cho HMB cần theo hướng dẫn hoặc nhãn đã xác minh
Levonorgestrel-releasing intrauterine systemLựa chọn điều trị dài hạn ưu tiên trong nhiều trường hợp không có bệnh lý hoặc u xơ nhỏSau đánh giá phụ khoa và tư vấn sinh sảnNghi thai, nhiễm trùng vùng chậu hoặc bất thường buồng tử cung chưa đánh giáDo bác sĩ thực hiện; không thuộc cắt liều tại nhà thuốc
Thuốc tránh thai nội tiết phối hợp hoặc progestogen chu kỳGiảm chảy máu và điều hòa chu kỳ ở người phù hợpKhi bác sĩ đánh giá nguyên nhân, nhu cầu tránh thai và nguy cơNguy cơ huyết khối, tăng huyết áp nặng, migraine aura và các chống chỉ định theo MECThuốc kê đơn; không tự khởi trị hoặc dùng phác đồ đa liều tại nhà thuốc
Sắt đường uốngĐiều trị hoặc dự phòng thiếu sắt khi có bằng chứng hoặc chỉ địnhCó thiếu máu thiếu sắt, ferritin thấp hoặc bác sĩ khuyến nghịQuá tải sắt, thiếu máu không do thiếu sắt chưa đánh giáKhông làm giảm chảy máu; cần xử lý nguyên nhân

Liều theo nguồn tham chiếu và cách sử dụng

Liều theo nguồn tham chiếu và cách sử dụng
Thuốc hoặc hoạt chấtĐối tượng áp dụngLiều theo nguồn tham chiếuCách và đường dùngThời điểm sử dụngThời gian sử dụngNhãn hoặc chuyên khảo tham chiếu
Acid tranexamic viên 650 mg theo nhãn DailyMed Hoa KỳNữ trong độ tuổi sinh sản có chảy máu kinh chu kỳ1.300 mg, ngày 3 lần, tổng 3.900 mg/ngàyUốngBắt đầu khi kỳ kinh xuất hiệnTối đa 5 ngày mỗi kỳDailyMed, nhãn cập nhật 2026; cần áp dụng đúng sản phẩm và quy định Việt Nam
Acid tranexamic viên 500 mg theo SmPC AnhNgười lớn có rong kinh1.000 mg, ngày 3 lần; trường hợp rất nhiều không vượt tổng 4.000 mg/ngàyUốngChỉ bắt đầu sau khi chảy máu kinh xuất hiệnTối đa 4 ngàySmPC emc 2026; không tự quy đổi sang sản phẩm khác
Acid tranexamic khi suy thận theo nhãn DailyMedNgười có creatinin huyết thanh trên 1,4 mg/dLCần giảm liều theo các mức chức năng thận ghi trên nhãnUốngTrong kỳ kinhTối đa 5 ngàyPhải có bác sĩ hoặc Dược sĩ lâm sàng kiểm tra chức năng thận và nhãn cụ thể
Acid mefenamic 500 mg theo SmPC AnhNgười lớn, rong kinh do nguyên nhân chức năng sau khi loại trừ bệnh lý vùng chậu500 mg, ngày 3 lầnUốngTừ ngày đầu chảy máu nhiều, cùng hoặc sau thức ănDùng theo đánh giá của bác sĩ và ngắn nhất có thểSmPC emc cập nhật 2025; tại Việt Nam phải theo nhãn sản phẩm
IbuprofenNgười lớnđang cập nhật liều dành riêng cho chảy máu kinh nhiềuUốngTheo nhãn và khi có đauNgắn nhất có thểNICE nêu nhóm NSAID; không tự nội suy liều điều trị HMB từ liều giảm đau
Sắt đường uốngNgười có thiếu sắt hoặc thiếu máu được xác nhậnTheo hàm lượng sắt nguyên tố, xét nghiệm và chỉ định của nhân viên y tếUốngTheo hướng dẫn sản phẩm, tách khỏi chất làm giảm hấp thu khi phù hợpĐánh giá lại theo công thức máu và ferritinKhông dùng một liều cố định cho mọi người

Chống chỉ định và trường hợp không sử dụng

Chống chỉ định và trường hợp không sử dụng
Thuốc hoặc nhóm thuốcChống chỉ định hoặc trường hợp không dùngNguy cơ chínhHướng xử trí
Acid tranexamicĐang có hoặc tiền sử huyết khối, nguy cơ huyết khối nội tại, tắc mạch võng mạc, quá mẫn; nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định phối hợp tránh thai nội tiết phối hợpHuyết khối động mạch hoặc tĩnh mạchKhông cấp phát nếu chưa được bác sĩ đánh giá
Acid tranexamicChảy máu dưới nhện; một số nhãn chống chỉ định rối loạn thị giác màu sắcBiến chứng thần kinh hoặc thị giácKiểm tra nhãn cụ thể và chuyển bác sĩ
Acid mefenamicLoét hoặc xuất huyết tiêu hóa đang hoạt động hoặc tái diễn, tiền sử xuất huyết do NSAIDXuất huyết và thủng tiêu hóaKhông dùng
Acid mefenamicSuy thận nặng, suy gan nặng hoặc suy tim nặngLàm nặng suy cơ quan và giữ dịchKhông dùng
Acid mefenamicHen, mày đay hoặc phản ứng dị ứng sau aspirin hoặc NSAIDCo thắt phế quản hoặc phản vệKhông dùng
Acid mefenamicThai ba tháng cuốiĐóng sớm ống động mạch và biến chứng mẹ thaiKhông dùng; chuyển bác sĩ
NSAID nói chungNghi rối loạn chức năng tiểu cầu hoặc bệnh chảy máu chưa đánh giáCó thể làm tăng chảy máuTránh và chuyển khám
Nội tiết phối hợpChống chỉ định theo CDC MEC như huyết khối nguy cơ cao, migraine aura, tăng huyết áp nặng, hút thuốc ở tuổi cao và một số bệnh ganBiến cố tim mạch hoặc huyết khốiChỉ bác sĩ lựa chọn

Thận trọng và yếu tố cần rà soát

Thận trọng và yếu tố cần rà soát
Thuốc hoặc nhóm thuốcĐối tượng hoặc tình trạng cần lưu ýNguy cơ chínhCách xử lý
Acid tranexamicSuy thậnTích lũy thuốc và tăng tác dụng không mong muốnKiểm tra chức năng thận và giảm liều theo nhãn
Acid tranexamicTiền sử co giật hoặc dùng liều caoTăng nguy cơ co giậtThận trọng và chuyển bác sĩ
Acid tranexamicTiểu máu đường tiết niệu trênNguy cơ cục máu đông gây tắc nghẽnTránh tự dùng; chuyển khám
Acid tranexamicRối loạn thị giác hoặc bệnh mắtCó thể xuất hiện thay đổi thị giácNgừng và khám mắt khi có triệu chứng
Acid mefenamicNgười cao tuổi, mất nước, tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận nhẹ đến vừaXuất huyết tiêu hóa, suy thận, giữ dịchDùng liều thấp nhất, ngắn nhất và theo dõi
Acid mefenamicTiền sử viêm ruột, Crohn hoặc viêm loét đại tràngCó thể làm nặng bệnhTránh hoặc dùng theo bác sĩ
Acid mefenamicHen không rõ liên quan aspirinCó thể co thắt phế quảnHỏi kỹ tiền sử; ngừng nếu khó thở
Sắt đường uốngTáo bón, bệnh tiêu hóa hoặc dùng nhiều thuốcGiảm dung nạp và tương tác hấp thuChọn chế phẩm, thời điểm và theo dõi phù hợp

Tác dụng không mong muốn và cách xử trí

Tác dụng không mong muốn và cách xử trí
Thuốc hoặc nhóm thuốcTác dụng không mong muốnMức độ hoặc tần suấtTư vấn hoặc hướng xử trí
Acid tranexamicĐau đầu, đau bụng, đau lưng, đau cơ khớp, mệtThường gặp hoặc không nghiêm trọngTheo dõi; đánh giá lại nếu kéo dài
Acid tranexamicBuồn nôn, nôn, tiêu chảyThường gặpBù dịch và liên hệ nhân viên y tế nếu nặng; không tự giảm liều trái nhãn
Acid tranexamicĐau ngực, khó thở, ho ra máu, sưng đau một chân, yếu liệtNghiêm trọngNgừng thuốc và cấp cứu
Acid tranexamicNhìn mờ hoặc thay đổi nhận biết màuNghiêm trọngNgừng thuốc và khám ngay
Acid mefenamicKhó tiêu, đau bụng, buồn nônThường gặpDùng cùng hoặc sau thức ăn; ngừng nếu nặng
Acid mefenamicTiêu chảyCó thể đặc trưng và nghiêm trọng nếu tiếp tụcNgừng thuốc ngay và không dùng lại nếu liên quan
Acid mefenamicPhân đen, nôn máu, đau bụng dữ dộiNghiêm trọngNgừng thuốc và cấp cứu
Acid mefenamicPhù, tăng huyết áp, giảm tiểu, khó thởNghiêm trọngNgừng và khám sớm
Acid mefenamicPhát ban, phù mặt, khò khè hoặc phản vệNghiêm trọngNgừng và cấp cứu
Sắt đường uốngBuồn nôn, táo bón, phân sẫm màuThường gặpTư vấn cách dùng và phân biệt phân đen do xuất huyết

Tương tác thuốc cần rà soát

Tương tác thuốc cần rà soát
Thuốc hoặc hoạt chất đang cân nhắcThuốc hoặc nhóm thuốc tương tácHậu quả lâm sàngMức độ cần lưu ýCách xử lý
Acid tranexamicThuốc tránh thai nội tiết phối hợpTăng nguy cơ huyết khốiNghiêm trọngTránh phối hợp theo nhãn DailyMed; chuyển bác sĩ
Acid tranexamicPhức hợp yếu tố IX, chất cô đặc chống ức chế hoặc thuốc tăng đôngTăng nguy cơ huyết khốiNghiêm trọngChỉ dùng dưới giám sát chuyên khoa
Acid tranexamicThuốc tiêu sợi huyếtĐối kháng tác dụngCó ý nghĩa lâm sàngKhông tự phối hợp
Acid mefenamicThuốc chống đông như warfarinTăng chảy máu và tổn thương tiêu hóaNghiêm trọngTránh tự dùng; liên hệ bác sĩ
Acid mefenamicAspirin hoặc NSAID khácTăng độc tính tiêu hóa, thận mà không tăng lợi ích tương xứngNghiêm trọngKhông phối hợp
Acid mefenamicCorticoid, SSRI hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầuTăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóaTrung bình đến nghiêm trọngCân nhắc tránh và chuyển bác sĩ
Acid mefenamicACEI, ARB hoặc lợi tiểuGiảm chức năng thận và giảm hiệu lực hạ ápCó ý nghĩaTránh khi mất nước; theo dõi thận và huyết áp
Acid mefenamicLithium hoặc methotrexateTăng nồng độ và độc tínhNghiêm trọngKhông tự dùng cùng; bác sĩ theo dõi
Sắt đường uốngLevothyroxine, tetracycline, quinolone, bisphosphonate hoặc calciGiảm hấp thu một hoặc cả hai thuốcCó ý nghĩaSắp xếp khoảng cách theo nhãn từng thuốc, không áp dụng một khoảng chung

Phối hợp thuốc cần tránh

Phối hợp thuốc cần tránh
Phối hợp cần tránhNguy cơ lâm sàngLý do hoặc hậu quảHướng xử trí hoặc phương án thay thế
Tranexamic acid + tránh thai nội tiết phối hợpHuyết khốiNhãn DailyMed chống chỉ định phối hợpKhông tự phối hợp; bác sĩ chọn phương án khác
Acid mefenamic + ibuprofen, diclofenac, naproxen hoặc aspirin giảm đauXuất huyết tiêu hóa và tổn thương thậnTrùng nhóm NSAIDChỉ dùng một NSAID
Acid mefenamic + thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầuTăng chảy máuTác động cộng hợp lên cầm máu và niêm mạc tiêu hóaChuyển bác sĩ
Tranexamic acid + thuốc tăng đông hoặc phức hợp yếu tố đông máuHuyết khốiTăng xu hướng hình thành cục máuChỉ dùng trong chuyên khoa
Nhiều thuốc cầm máu, nội tiết và dược liệu theo công thức cố địnhChe lấp nguyên nhân, tăng tương tác và khó theo dõi ADRKhông có một phối hợp chung phù hợp mọi ngườiChọn một chiến lược và đánh giá lại
Sắt + thuốc làm giảm hấp thu dùng cùng thời điểmGiảm hiệu quảTạo phức hoặc thay đổi hấp thuTách thời điểm theo nhãn cụ thể

Thời gian dùng, giới hạn tự chăm sóc và mốc đánh giá lại

Thời gian dùng, giới hạn tự chăm sóc và mốc đánh giá lại
Thuốc hoặc biện phápThời gian sử dụng thông thườngGiới hạn trước khi đánh giá lạiHướng xử trí khi vượt mốc
Acid tranexamic theo nhãn DailyMed 650 mgTrong những ngày hành kinhTối đa 5 ngày mỗi kỳKhông cải thiện hoặc cần lặp lại nhiều kỳ thì chuyển bác sĩ
Acid tranexamic theo SmPC 500 mg AnhTrong những ngày hành kinhTối đa 4 ngày mỗi kỳKhông vượt 4 g/ngày và không tự kéo dài
Acid mefenamicTừ ngày đầu chảy máu nhiều, dùng ngắn nhất có thểĐánh giá lại trong 24–48 giờ và không kéo dài ngoài nhãn hoặc chỉ địnhNgừng ngay nếu tiêu chảy, xuất huyết tiêu hóa hoặc không đáp ứng
IbuprofenDùng ngắn nhất theo nhãn OTCĐánh giá lại trong 24–48 giờKhông dùng đồng thời NSAID khác
Sắt đường uốngTheo kế hoạch điều trị thiếu sắtĐánh giá lại công thức máu và ferritin theo bác sĩKhông dùng kéo dài không kiểm tra
Theo dõi tại nhà thuốc24–48 giờ đầu và hết kỳ kinhKhông tự lặp lại qua nhiều chu kỳ khi chưa xác định nguyên nhânChuyển khám
Phân loại kê đơn, không kê đơn và giới hạn tư vấn

Tình trạng pháp lý phải được xác định theo danh mục hiện hành, giấy đăng ký lưu hành và nhãn của từng sản phẩm tại Việt Nam. Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật ghi Thông tư 07/2017/TT-BYT còn hiệu lực một phần; danh mục kèm theo có acid mefenamic đường uống và ibuprofen đường uống với hàm lượng đã chia liều không quá 400 mg trong nhóm không kê đơn. Tuy nhiên, nếu nhãn sản phẩm được phê duyệt là thuốc kê đơn thì phải bán theo đơn.

Không tìm thấy acid tranexamic trong danh mục OTC được tra cứu, vì vậy không được mặc định là thuốc không kê đơn; cần kiểm tra nhãn và dữ liệu đăng ký cụ thể. Levonorgestrel phối hợp ethinylestradiol trong danh mục OTC chỉ được phê duyệt với chỉ định tránh thai, không đồng nghĩa được tự dùng để điều trị rong kinh. Tình trạng pháp lý và lưu hành có thể thay đổi, cần kiểm tra lại trước khi cấp phát.

06

Tư vấn, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừaHướng dẫn chăm sóc hỗ trợ, sử dụng thuốc an toàn và phòng ngừa tái phát hoặc làm nặng triệu chứng.

Tư vấn, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa

Biện pháp chăm sóc không dùng thuốc

Biện pháp chăm sóc không dùng thuốc
Biện phápCách thực hiệnLợi ích dự kiếnGiới hạn và lưu ý an toàn
Ghi nhật ký kinh nguyệtGhi ngày bắt đầu, số băng hoặc cốc kinh, tràn băng, cục máu, đau và triệu chứng toàn thânGiúp đánh giá mức độ và đáp ứngKhông thay thế xét nghiệm hoặc khám
Dùng băng vệ sinh phù hợp và chuẩn bị dự phòngThay đúng vệ sinh, mang thêm sản phẩm và quần áo khi cầnGiảm rò rỉ và bất tiệnKhông cố trì hoãn thay băng
Bù dịch và nghỉ ngơi hợp lýUống đủ nước, tránh đứng dậy quá nhanh khi chóng mặtHỗ trợ khi mất máu nhẹChóng mặt nhiều hoặc ngất phải cấp cứu
Ăn đa dạng giàu sắt và vitamin CThịt, cá, đậu, rau xanh và thực phẩm giàu vitamin CHỗ trợ dự phòng thiếu sắtKhông thay thế sắt điều trị khi đã thiếu máu
Tránh dùng aspirin để giảm đau nếu không có chỉ định khácKiểm tra thuốc cảm và giảm đau phối hợpHạn chế làm tăng chảy máuKhông tự ngừng aspirin được bác sĩ kê cho tim mạch
Chườm ấm vùng bụng dưới15–20 phút, tránh quá nóngCó thể giảm đau bụng kinhKhông làm giảm nguyên nhân chảy máu
Sắp xếp khám và xét nghiệmCông thức máu; các xét nghiệm hoặc hình ảnh theo bác sĩPhát hiện thiếu máu và nguyên nhânKhông trì hoãn khi có cờ đỏ

Hướng dẫn sử dụng và tư vấn cho người bệnh

Dặn người bệnh ghi lại số băng vệ sinh, số giờ giữa các lần thay, số ngày chảy máu, cục máu, mức đau và triệu chứng chóng mặt, khó thở. Giải thích rằng mục tiêu là giảm ảnh hưởng và phát hiện nguyên nhân, không phải chỉ cầm máu bằng mọi giá.

Nếu dùng acid mefenamic, chỉ dùng đúng một NSAID, cùng hoặc sau thức ăn, không vượt liều trên nhãn và ngừng ngay khi tiêu chảy, phân đen, nôn máu, khó thở hoặc phát ban. Nếu dùng tranexamic acid theo đơn, bắt đầu khi kỳ kinh đã xuất hiện, dùng đúng số ngày, không dùng chung tránh thai nội tiết phối hợp khi nhãn chống chỉ định và báo ngay đau ngực, khó thở, sưng chân hoặc rối loạn thị giác.

Không tự thêm cao ích mẫu, Rutin C, thuốc nội tiết, thuốc cầm máu khác hoặc sắt liều cao. Đánh giá lại trong 24–48 giờ; đi cấp cứu nếu thấm ướt băng mỗi giờ kèm choáng, khó thở, đau ngực, ngất, đau bụng dữ dội hoặc nghi có thai.

Phòng ngừa tái phát và điều cần tránh

Phòng ngừa tái phát và điều cần tránh
Yếu tố hoặc hành viKhuyến cáo phòng ngừaLý doĐối tượng cần lưu ý
Tự lặp lại thuốc qua nhiều chu kỳCần khám để tìm nguyên nhân nếu tái phátTránh che lấp u xơ, bệnh nội mạc hoặc rối loạn đông máuNgười có triệu chứng kéo dài
Tự dùng aspirin hoặc phối hợp nhiều NSAIDKiểm tra nhãn thuốc giảm đau và thuốc cảmTăng nguy cơ chảy máu và tổn thương tiêu hóaNgười đang rong kinh
Tự ngừng thuốc chống đôngLiên hệ bác sĩ kê đơnNgừng đột ngột có thể gây huyết khốiNgười dùng warfarin hoặc thuốc chống đông trực tiếp
Tự dùng nội tiết để cầm máuCần đánh giá nguy cơ huyết khối, huyết áp và bệnh nềnNội tiết có chống chỉ định quan trọngNgười hút thuốc, migraine aura, tăng huyết áp hoặc tiền sử huyết khối
Dùng tranexamic acid khi chưa loại trừ nguy cơ huyết khối hoặc suy thậnKiểm tra bệnh sử, thuốc và chức năng thậnNguy cơ tích lũy và huyết khốiNgười có bệnh nền hoặc đa thuốc
Trì hoãn khám khi chảy máu sau mãn kinh hoặc giữa kỳĐặt lịch phụ khoa sớmCó thể là dấu hiệu bệnh lý cấu trúc hoặc ác tínhNgười sau mãn kinh hoặc từ 45 tuổi có khởi phát mới
Chỉ ăn thực phẩm giàu sắt mà không xét nghiệm khi có triệu chứng thiếu máuKhám và làm công thức máuThiếu máu nặng cần điều trị cụ thểNgười mệt, khó thở hoặc da niêm nhợt
07

Lưu ý theo từng nhóm người bệnhĐiều chỉnh tư vấn theo tuổi, thai kỳ, chức năng gan thận, bệnh đồng mắc và khả năng lái xe.

Lưu ý theo từng nhóm người bệnh

Lưu ý khi tư vấn cho trẻ em

Trẻ chưa dậy thì có chảy máu âm đạo không được coi là rong kinh thông thường và cần chuyển khám. Ở trẻ vị thành niên sau menarche, chu kỳ có thể chưa đều, nhưng chảy máu nhiều từ kỳ kinh đầu tiên là dấu hiệu quan trọng của rối loạn đông máu.

Đánh giá cần bao gồm huyết động, công thức máu, thiếu sắt, rối loạn phóng noãn và bệnh chảy máu. Không tự nội suy liều tranexamic acid, NSAID hoặc nội tiết từ người lớn. Trẻ đang chảy máu nhiều, choáng, khó thở hoặc phải thay băng mỗi giờ cần nhập viện hoặc đánh giá khẩn.

Lưu ý khi tư vấn cho người cao tuổi

Rong kinh không áp dụng sau mãn kinh. Mọi chảy máu âm đạo sau mãn kinh cần được đánh giá chuyên khoa để loại trừ bệnh lý nội mạc hoặc ung thư.

Ở người tiền mãn kinh lớn tuổi, nguy cơ đa bệnh lý, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, suy thận, thuốc chống đông và tổn thương nội mạc cao hơn. NSAID làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, suy thận và giữ dịch; ngưỡng chuyển khám phải thấp hơn. Không tự dùng nội tiết hoặc tranexamic acid khi chưa đánh giá nguy cơ huyết khối.

Sử dụng trong thai kỳ và cho con bú

Thai kỳ: Chảy máu âm đạo khi có thai hoặc có khả năng mang thai không thuộc xử trí rong kinh tại nhà thuốc. Cần loại trừ thai ngoài tử cung, sảy thai và biến chứng thai kỳ. NSAID, đặc biệt trong ba tháng cuối, có nguy cơ cho thai; không tự dùng. Tranexamic acid cho chỉ định sản khoa phải do bác sĩ quyết định.

Cho con bú: Tranexamic acid có thể bài tiết vào sữa ở mức thấp nhưng quyết định dùng cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ theo nhãn và bác sĩ. NSAID cũng cần chọn hoạt chất và thời gian phù hợp. Chảy máu hậu sản, rong huyết sau sinh hoặc kèm sốt, đau bụng, mùi hôi cần khám ngay, không coi là kỳ kinh thông thường.

Điều chỉnh lựa chọn ở người suy gan hoặc suy thận

Suy thận: Tranexamic acid thải trừ chủ yếu qua thận và cần giảm liều theo mức chức năng thận trên nhãn; không dùng một liều chuẩn cho mọi người. NSAID có thể làm giảm tưới máu thận và gây suy thận, đặc biệt khi mất nước, người cao tuổi, dùng ACEI, ARB hoặc lợi tiểu.

Suy gan: Cần đánh giá nguyên nhân chảy máu và rối loạn đông máu. Acid mefenamic chống chỉ định trong suy gan nặng theo SmPC. Người bệnh gan, thận hoặc có kết quả xét nghiệm bất thường nên được bác sĩ lựa chọn thuốc và theo dõi.

Bệnh đồng mắc, đa thuốc và nguy cơ tương tác

Tiền sử huyết khối, thrombophilia, bệnh tim mạch, migraine aura, tăng huyết áp nặng và hút thuốc ảnh hưởng lớn đến lựa chọn nội tiết. Suy thận ảnh hưởng liều tranexamic acid; loét tiêu hóa, bệnh thận, suy tim và hen nhạy aspirin hạn chế NSAID.

Rối loạn đông máu hoặc dùng thuốc chống đông cần phối hợp sản phụ khoa và huyết học; không tự ngừng chống đông. Béo phì, PCOS, đái tháo đường, dùng tamoxifen, chảy máu kéo dài hoặc thất bại điều trị làm tăng nhu cầu đánh giá nội mạc. Dược sĩ phải rà soát thuốc kê đơn, OTC, thảo dược và thực phẩm bổ sung trước khi đề xuất bất kỳ lựa chọn nào.

Ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, lái xe và vận hành máy

Rong kinh và thiếu máu có thể gây chóng mặt, mệt, giảm tập trung hoặc ngất; người bệnh không nên lái xe hay vận hành máy khi có các triệu chứng này.

Tranexamic acid có thể liên quan rối loạn thị giác hiếm gặp; acid mefenamic có thể gây chóng mặt hoặc buồn ngủ ở một số người. Ngừng lái xe, dừng thuốc nghi ngờ và đi khám nếu nhìn mờ, thay đổi màu sắc, choáng hoặc giảm phản xạ.

08

Theo dõi và đánh giá lại

Đặt mốc theo dõi rõ ràng, nhận diện thất bại xử trí và không tự tăng liều hoặc phối hợp thêm thuốc.

Thời gian bắt đầu tác dụng dự kiếnTranexamic acid và NSAID được dùng trong những ngày hành kinh và có thể bắt đầu giảm chảy máu hoặc đau trong ngày đầu, nhưng mức đáp ứng khác nhau. Điều trị nội tiết hoặc LNG-IUS cần nhiều chu kỳ để đánh giá đầy đủ; không cam kết hiệu quả tức thì.
Thời điểm đánh giá lạiĐánh giá lại sau 24–48 giờ kể từ khi bắt đầu xử trí, sớm hơn nếu lượng máu tăng hoặc xuất hiện chóng mặt, khó thở, đau ngực, ngất hay đau vùng chậu. Đánh giá lại khi kết thúc kỳ kinh và trước khi lặp lại thuốc ở chu kỳ tiếp theo.

Nội dung cần theo dõi sau tư vấn

Nội dung cần theo dõi sau tư vấn
Nội dung cần theo dõiCách đánh giáThời điểm hoặc tần suấtDấu hiệu cần đánh giá lại
Lượng chảy máuSố băng hoặc tampon mỗi giờ, tràn băng, dùng hai lớp, cục máuMỗi 4–6 giờ trong ngày đầu và hằng ngàyTăng nhanh hoặc thấm ướt mỗi giờ
Dấu hiệu huyết độngChóng mặt khi đứng, ngất, mạch nhanh, da lạnh, yếu nhiềuLiên tục khi triệu chứng nặngNgất, lơ mơ hoặc không đứng vững
Triệu chứng thiếu máuMệt, khó thở, đau ngực, hồi hộp, da niêm nhợtHằng ngày và khi gắng sứcKhó thở khi nghỉ hoặc đau ngực
Đau và triệu chứng vùng chậuMức đau, vị trí, sốt, khí hưHằng ngàyĐau dữ dội, đau lệch bên, sốt hoặc khí hư hôi
Đáp ứng thuốcLiều, thời điểm, số ngày và thay đổi lượng máu hoặc đauSau mỗi liều và trong 24–48 giờKhông cải thiện hoặc phải tăng liều
Tác dụng phụ NSAIDĐau thượng vị, phân đen, nôn máu, tiêu chảy, phù, giảm tiểuMỗi ngàyCó bất kỳ dấu hiệu nghiêm trọng nào
Tác dụng phụ tranexamic acidĐau ngực, khó thở, sưng chân, rối loạn thị giác, tiểu máuMỗi ngàyCó triệu chứng nghi huyết khối hoặc thị giác
Xét nghiệm thiếu máuCông thức máu và ferritin khi bác sĩ chỉ địnhTheo kế hoạch khámHemoglobin thấp hoặc triệu chứng tăng

Dấu hiệu cải thiện mong đợi

Dấu hiệu cải thiện mong đợi
Dấu hiệu cải thiệnMốc thời gian dự kiếnÝ nghĩaHướng xử trí tiếp theo
Khoảng cách thay băng tăng và không còn tràn băngTrong 24–48 giờChảy máu đang giảmTiếp tục đúng thời gian đã hướng dẫn và theo dõi
Giảm đau bụng kinh, người bệnh ngủ và sinh hoạt tốt hơnTrong ngày đầu hoặc hai ngàyĐáp ứng triệu chứngKhông tăng liều; đánh giá ADR
Không xuất hiện chóng mặt, khó thở, đau ngực, ngất hoặc da niêm nhợt tăngTrong suốt kỳ kinhChưa có dấu hiệu mất máu nặngTiếp tục giám sát
Kỳ kinh kết thúc mà không kéo dài bất thườngTrong hoặc gần thời gian chu kỳ quen thuộcCó kiểm soát ngắn hạnVẫn cần khám nếu tái phát
Không có ADR nghiêm trọng hoặc tương tácTrong liệu trìnhDung nạp chấp nhận đượcKết thúc đúng thời gian
Có kế hoạch khám và xét nghiệm nếu tình trạng tái diễnSau kỳ kinhQuản lý nguyên nhân thay vì chỉ cắt triệu chứngChuyển chuyên khoa khi cần

Khi nào ngừng thuốc, đổi biện pháp hoặc chuyển khám

Khi nào ngừng thuốc, đổi biện pháp hoặc chuyển khám
Dấu hiệu hoặc tình trạngThuốc hoặc biện pháp liên quanHướng xử tríLý do
Chảy máu tăng, thấm ướt băng mỗi giờ hoặc xuất hiện cờ đỏMọi thuốc hoặc biện phápNgừng tự xử trí và chuyển cấp cứuNguy cơ mất máu cấp
Đau ngực, khó thở, sưng đau chân, yếu liệt hoặc rối loạn thị giácAcid tranexamic hoặc nội tiếtNgừng thuốc và cấp cứuNghi huyết khối hoặc biến cố mạch máu
Phân đen, nôn máu, đau bụng dữ dội, giảm tiểu hoặc phùAcid mefenamic hoặc NSAIDNgừng và khám ngayXuất huyết tiêu hóa hoặc tổn thương thận
Tiêu chảy liên quan acid mefenamicAcid mefenamicNgừng ngay và không tự dùng lạiNguy cơ viêm đại tràng hoặc độc tính tiếp diễn
Phát ban, phù mặt, khò khè hoặc khó thởBất kỳ thuốc nàoNgừng và cấp cứuPhản ứng dị ứng nghiêm trọng
Không cải thiện sau 24–48 giờThuốc hỗ trợ ban đầuKhông tăng liều hoặc phối hợp thêm; chuyển bác sĩCó thể sai nguyên nhân hoặc cần điều trị khác
Dùng đủ thời gian tối đa trên nhãnTranexamic acid hoặc NSAIDKết thúc liệu trình và đánh giá lạiTránh dùng kéo dài
Tái phát nhiều kỳ hoặc cần thuốc mỗi thángMọi biện phápChuyển kế hoạch điều trị dài hạnCần xác định nguyên nhân
Đánh giá lại khi không cải thiện

Khi không đáp ứng, kiểm tra người bệnh có dùng đúng hoạt chất, liều, thời điểm bắt đầu và số ngày hay không; đồng thời rà soát trùng NSAID, thuốc chống đông, tránh thai nội tiết phối hợp, bệnh thận và các tương tác khác. Đánh giá lại khả năng mang thai, kiểu chảy máu giữa kỳ, đau vùng chậu, dấu hiệu thiếu máu và nguyên nhân PALM–COEIN.

Không tự tăng tranexamic acid, kéo dài NSAID, thêm nội tiết, cao ích mẫu, Rutin C hoặc nhiều thuốc cầm máu. Nếu sau 24–48 giờ lượng máu không giảm, tình trạng ảnh hưởng sinh hoạt rõ hoặc tái diễn qua các chu kỳ, chuyển bác sĩ để xét nghiệm, siêu âm hoặc đánh giá chuyên khoa.

Chỉ định chuyển khám sau thời gian theo dõi

Chỉ định chuyển khám sau thời gian theo dõi
Tình trạng sau theo dõiThời điểm chuyển khámMức độ khẩn cấpCơ sở y tế phù hợp
Chảy máu nặng hơn hoặc xuất hiện ngất, khó thở, đau ngựcNgay lập tứcCấp cứuKhoa Cấp cứu hoặc cấp cứu sản phụ khoa
Nghi có thai, đau lệch bên hoặc đau vaiNgay lập tức hoặc trong ngàyKhẩn cấpCấp cứu sản khoa
Không giảm sau 24–48 giờSau lần đánh giá lạiKhám sớmBác sĩ đa khoa hoặc sản phụ khoa
Kỳ kinh kéo dài trên 7 ngày hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng sinh hoạtTrong vài ngàyKhám sớmSản phụ khoa
Mệt, khó thở khi gắng sức, da niêm nhợt hoặc hồi hộpTrong ngày hoặc sớm tùy mức độKhẩn hoặc khám sớmCơ sở có xét nghiệm công thức máu
Tái phát nhiều chu kỳ hoặc cần dùng thuốc hàng thángTrong 1–4 tuầnĐặt lịch khámSản phụ khoa
Rong kinh từ menarche kèm dấu hiệu chảy máu khácĐặt lịch sớmChuyên khoaSản phụ khoa phối hợp huyết học
Chảy máu sau mãn kinh, giữa kỳ hoặc sau giao hợpSớm nhất có thểKhám sớmSản phụ khoa
09

Tình huống thực hành tại nhà thuốcCác tình huống minh họa cách Dược sĩ khai thác, phân tầng nguy cơ và ra quyết định trong phạm vi nhà thuốc.

Tình huống thực hành tại nhà thuốc

Tình huống 1: phù hợp xử trí ban đầu tại nhà thuốc

Tình huống

Nữ 28 tuổi, kỳ kinh đều, đã được khám phụ khoa trước đó và được xác định chảy máu kinh nhiều không có tổn thương cấu trúc. Kỳ này ra nhiều hơn thường lệ và đau bụng kinh, nhưng không trễ kinh, không choáng, không chảy máu giữa kỳ.

Khai thác

Không có tiền sử loét dạ dày, bệnh thận, hen do aspirin, rối loạn đông máu hoặc dùng thuốc chống đông. Người bệnh chưa dùng thuốc trong kỳ này.

Đánh giá

Huyết động ổn định, không có cờ đỏ; phù hợp tư vấn hỗ trợ ngắn hạn và đánh giá lại.

Quyết định của Dược sĩ

Cân nhắc acid mefenamic theo nhãn sản phẩm, dùng cùng hoặc sau thức ăn, không phối hợp NSAID khác. Hướng dẫn ghi số băng và quay lại sau 24–48 giờ.

Bài học thực hành

Chỉ cân nhắc NSAID khi đã sàng lọc chống chỉ định và có kế hoạch theo dõi; không thêm tranexamic acid hoặc dược liệu theo công thức.

Tình huống 2: có dấu hiệu cảnh báo cần chuyển khám

Tình huống

Nữ 32 tuổi trễ kinh 10 ngày, chảy máu đỏ tươi, đau bụng dưới lệch phải và chóng mặt. Người bệnh hỏi mua thuốc cầm máu.

Khai thác

Có quan hệ không dùng biện pháp tránh thai chắc chắn; chưa thử thai. Lượng máu tăng nhanh trong hai giờ gần đây.

Đánh giá

Nghi biến chứng thai kỳ, đặc biệt thai ngoài tử cung. Đây không phải rong kinh có thể cắt liều tại nhà thuốc.

Quyết định của Dược sĩ

Không cấp tranexamic acid, NSAID hoặc thuốc nội tiết. Hướng dẫn người bệnh đến cấp cứu sản khoa ngay và không tự lái xe nếu choáng.

Bài học thực hành

Luôn hỏi ngày kinh cuối và khả năng mang thai trước khi xử trí chảy máu âm đạo.

Tình huống 3: nhóm người bệnh đặc biệt hoặc vấn đề liên quan đến thuốc

Tình huống

Nữ 41 tuổi đang dùng rivaroxaban do tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu, gần đây kỳ kinh ra nhiều và muốn mua tranexamic acid.

Khai thác

Không ngất nhưng mệt và phải thay băng mỗi 1–2 giờ. Người bệnh định tự ngừng rivaroxaban trong vài ngày.

Đánh giá

Nguy cơ chảy máu liên quan thuốc chống đông đồng thời có tiền sử huyết khối. Tự ngừng chống đông hoặc tự dùng thuốc cầm máu đều có thể nguy hiểm.

Quyết định của Dược sĩ

Không hướng dẫn tự ngừng rivaroxaban và không tự cấp tranexamic acid. Liên hệ bác sĩ kê đơn trong ngày; chuyển cấp cứu nếu choáng, khó thở, đau ngực hoặc chảy máu tăng.

Bài học thực hành

Người dùng thuốc chống đông cần kế hoạch phối hợp bác sĩ; không áp dụng công thức cắt liều thông thường.

FAQ

Câu hỏi thường gặp

Rong kinh có thể xử trí ban đầu tại nhà thuốc không?

Có thể tư vấn hỗ trợ ngắn hạn khi người bệnh trưởng thành, huyết động ổn định, không có khả năng mang thai, không chảy máu giữa kỳ hoặc sau mãn kinh, không có đau vùng chậu dữ dội và không có bệnh nền hoặc thuốc làm tăng nguy cơ. Tốt nhất là tình trạng tái diễn đã từng được bác sĩ đánh giá. Dược sĩ cần đặt mốc đánh giá lại trong 24–48 giờ. Chảy máu mới xuất hiện, kéo dài, tái phát nhiều kỳ hoặc cần thuốc kê đơn phải được chuyển khám.

Khi nào rong kinh cần đi cấp cứu?

Đi cấp cứu ngay khi chảy máu thấm ướt ít nhất một băng mỗi giờ trong hơn 2 giờ và kèm chóng mặt, khó thở, đau ngực, choáng hoặc ngất. Cũng cần cấp cứu khi trễ kinh hoặc thử thai dương tính kèm đau bụng, đau vai, choáng; đau vùng chậu dữ dội; da lạnh ẩm, mạch nhanh hoặc không đứng vững. Không dùng thuốc cầm máu để trì hoãn việc đánh giá các dấu hiệu này.

Tranexamic acid dùng trong rong kinh bao lâu?

Thời gian phụ thuộc nhãn của từng sản phẩm. Nhãn DailyMed viên 650 mg nêu tối đa 5 ngày trong mỗi kỳ kinh; một SmPC viên 500 mg tại Anh nêu tối đa 4 ngày và không vượt 4 g/ngày. Không được tự quy đổi giữa các hàm lượng hoặc kéo dài khi chưa cải thiện. Người suy thận cần giảm liều theo chức năng thận. Tại Việt Nam phải kiểm tra nhãn được phê duyệt và tình trạng kê đơn của sản phẩm cụ thể.

Người đang dùng thuốc tránh thai có dùng tranexamic acid được không?

Nhãn tranexamic acid đường uống của Hoa Kỳ chống chỉ định dùng cùng thuốc tránh thai nội tiết phối hợp vì nguy cơ huyết khối có thể tăng. Nguy cơ còn phụ thuộc tuổi, hút thuốc, béo phì, tiền sử huyết khối và bệnh nền. Không nên tự ngừng thuốc tránh thai hoặc tự thêm tranexamic acid. Dược sĩ cần xác định loại tránh thai đang dùng và chuyển bác sĩ để lựa chọn phương án an toàn.

Không giảm chảy máu sau khi dùng thuốc thì phải làm gì?

Đánh giá lại trong 24–48 giờ, kiểm tra đúng hoạt chất, liều, thời điểm bắt đầu, trùng NSAID, tương tác và khả năng mang thai. Không tự tăng liều, kéo dài thời gian hoặc thêm thuốc nội tiết, dược liệu hay thuốc cầm máu khác. Nếu lượng máu không giảm, kỳ kinh kéo dài trên 7 ngày, tình trạng ảnh hưởng sinh hoạt hoặc tái phát qua nhiều chu kỳ, người bệnh cần khám sản phụ khoa và xét nghiệm thiếu máu. Có cờ đỏ thì đi cấp cứu ngay.

Nguồn

Tài liệu tham khảo

Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *