Acid Tranexamic, còn gọi là tranexamic acid hoặc TXA, là thuốc chống tiêu fibrin được dùng để giảm hoặc kiểm soát một số tình trạng chảy máu khi có chỉ định y tế. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế sự gắn của plasminogen/plasmin với fibrin, từ đó giúp ổn định cục máu đông. Dạng uống thường được ghi nhãn trong điều trị rong kinh theo chu kỳ ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản; dạng tiêm tĩnh mạch có chỉ định trong một số bối cảnh chảy máu đặc thù, ví dụ bệnh nhân hemophilia khi nhổ răng theo nhãn FDA. Acid Tranexamic không phải thuốc dùng tùy tiện vì có cảnh báo về huyết khối, co giật, rối loạn thị giác và cần chỉnh liều ở suy thận. Bài viết này chỉ cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn của bác sĩ/dược sĩ. (DailyMed)
Nội dung chính
- Acid Tranexamic là gì?: Thuốc chống tiêu fibrin, dẫn xuất tổng hợp của lysine, giúp hạn chế phân giải fibrin trong cục máu đông. (DailyMed)
- Nhóm dược lý: Thuốc chống xuất huyết/chống tiêu fibrin; ATC B02AA02. (FHI)
- Dạng dùng phổ biến: Viên uống và thuốc tiêm tĩnh mạch; một số ứng dụng da liễu như uống/bôi trong nám là ngoài chỉ định tại nhiều quốc gia. (DailyMed)
- Chỉ định được ghi nhãn nổi bật: Viên uống: rong kinh theo chu kỳ ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản; thuốc tiêm: dùng ngắn hạn ở bệnh nhân hemophilia để giảm/ngừa chảy máu khi nhổ răng theo nhãn FDA. (DailyMed)
- Cảnh báo quan trọng: Nguy cơ huyết khối, phản ứng quá mẫn; dạng tiêm chỉ dùng đường tĩnh mạch, dùng nhầm đường neuraxial có thể gây phản ứng nghiêm trọng hoặc tử vong. (DailyMed)
- Suy thận: Thuốc thải trừ chủ yếu qua thận; cần giảm liều/điều chỉnh liều ở người suy thận. (DailyMed)
- Lưu ý tuân thủ: Không tự ý dùng, không dùng để “làm trắng da” hoặc trị nám nếu chưa được bác sĩ đánh giá nguy cơ huyết khối và bệnh nền. (DermNet®)
Hoạt chất Acid Tranexamic là gì?
Acid Tranexamic là thuốc chống tiêu fibrin. Nói ngắn gọn: thuốc giúp cục máu đông bền hơn bằng cách hạn chế plasmin phân giải fibrin, từ đó hỗ trợ kiểm soát chảy máu trong những tình huống được bác sĩ chỉ định. (DailyMed)
Acid Tranexamic
INN Tranexamic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid Tranexamic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tranexamic acid |
| Tên IUPAC | 4-(aminomethyl)cyclohexane-1-carboxylic acid |
| Tên hóa học khác | Cyclohexanecarboxylic acid, 4-(aminomethyl)-, trans- | trans-4-(Aminomethyl)cyclohexanecarboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Axit tranexamic; TXA; trans-4-(aminomethyl)cyclohexanecarboxylic acid; trans-4-aminomethylcyclohexane carboxylic acid. DailyMed mô tả tranexamic acid là trans-4-(aminomethyl)cyclohexanecarboxylic acid, có công thức thực nghiệm C8H15NO2 và khối lượng phân tử 157,21. (DailyMed) |
| Tên viết tắt | TXA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum tranexamicum |
| Tên USAN | tranexamic acid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1197-18-8 |
|---|---|
| UNII | 6T84R30KC1 |
| PubChem CID | 5526 |
| RxNorm CUI | 10691 |
| Công thức phân tử | C8H15NO2 |
Dược động học của Acid Tranexamic
Acid Tranexamic hấp thu qua đường uống với sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 45% ở phụ nữ 18–49 tuổi theo nhãn viên uống; thuốc gắn protein huyết tương thấp, thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi, do đó suy thận làm tăng nồng độ thuốc và cần giảm liều. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau uống liều đơn 1300 mg, nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt khoảng 3 giờ; trong bảng dược động học, Tmax trung vị khoảng 2,5 giờ, dao động 1–5 giờ. Thức ăn có thể làm tăng Cmax khoảng 7% và AUC khoảng 16%, nhưng nhãn viên uống cho phép dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. (DailyMed)
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của viên uống tranexamic acid ở phụ nữ 18–49 tuổi khoảng 45% sau liều uống đơn 1300 mg theo nhãn DailyMed. (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tranexamic acid gắn protein huyết tương khoảng 3%, không gắn rõ với albumin; thể tích phân bố ban đầu khoảng 0,18 L/kg và thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định khoảng 0,39 L/kg với dạng uống. Thuốc qua nhau thai, vào dịch não tủy và thủy dịch mắt với nồng độ thấp hơn huyết tương. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chỉ một phần nhỏ tranexamic acid được chuyển hóa. Nhãn DailyMed ghi nhận phần lớn thuốc được thải trừ dưới dạng không đổi qua nước tiểu. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu bằng lọc cầu thận; hơn 95% liều được bài tiết dưới dạng không đổi. Sau tiêm tĩnh mạch 10 mg/kg, khoảng 90% được bài tiết trong 24 giờ. (DailyMed)
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương của tranexamic acid khoảng 110–116 mL/phút; độ thanh thải thận tổng thể tương đương độ thanh thải huyết tương. (DailyMed) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Với viên uống, thời gian bán thải thải trừ cuối trung bình khoảng 11 giờ trong dữ liệu nhãn. Sau tiêm tĩnh mạch, đường cong nồng độ huyết tương có pha thải trừ cuối với thời gian bán thải khoảng 2 giờ. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid Tranexamic
Antihemorrhagic; antifibrinolytic; amino acid antifibrinolytic. ATC: B02AA02. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tranexamic acid chiếm các vị trí gắn lysine của plasminogen/plasmin với fibrin, ngăn plasminogen/plasmin gắn vào fibrin, nhờ đó bảo tồn và ổn định cấu trúc fibrin của cục máu đông. Tác dụng chống tiêu fibrin được trung gian bởi các tương tác thuận nghịch tại nhiều vị trí gắn trên plasminogen. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở nồng độ chống tiêu fibrin, tranexamic acid có thể tồn tại trong các mô khoảng 17 giờ và trong huyết thanh khoảng 7–8 giờ theo nhãn thuốc tiêm. Ở người khỏe mạnh, nồng độ đến 10 mg/mL trong máu không ảnh hưởng đến số lượng tiểu cầu, thời gian đông máu hoặc các yếu tố đông máu trong máu toàn phần/máu citrat, nhưng nồng độ 1–10 mg/mL có thể kéo dài thời gian thrombin. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid Tranexamic
Các chỉ định/khuyến cáo cần phân biệt theo dạng thuốc và quốc gia:
- Viên uống: điều trị rong kinh theo chu kỳ ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản theo nhãn DailyMed/FDA. Trước khi kê đơn, nhãn khuyến cáo loại trừ bệnh lý nội mạc tử cung có thể liên quan đến rong kinh. (DailyMed)
- Thuốc tiêm tĩnh mạch: dùng ngắn hạn 2–8 ngày ở bệnh nhân hemophilia để giảm hoặc phòng chảy máu và giảm nhu cầu điều trị thay thế trong và sau nhổ răng theo nhãn DailyMed/FDA. (DailyMed)
- Rong kinh theo hướng dẫn NICE: NICE NG88 khuyến nghị cân nhắc tranexamic acid như lựa chọn không hormone khi LNG-IUS bị từ chối hoặc không phù hợp, và có thể dùng trong khi chờ thăm dò/điều trị xác định. (NICE)
- Băng huyết sau sinh: WHO khuyến cáo dùng sớm tranexamic acid đường tĩnh mạch trong vòng 3 giờ sau sinh, cùng chăm sóc chuẩn, cho phụ nữ được chẩn đoán băng huyết sau sinh. (rhsupplies.org)
- Chảy máu do chấn thương: thử nghiệm CRASH-2 cho thấy dùng sớm tranexamic acid ở bệnh nhân chấn thương đang chảy máu làm giảm tử vong do chảy máu; việc dùng trong bối cảnh này phải theo phác đồ cấp cứu/chấn thương. (PubMed)
Trong da liễu, tranexamic acid đường uống, bôi hoặc tiêm trong da đã được sử dụng ngoài chỉ định để cải thiện nám da; cơ chế trong nám chưa được hiểu hoàn toàn và có thể liên quan đến giảm tổng hợp melanin, thay đổi tương tác keratinocyte–melanocyte và ảnh hưởng lên mạch máu bì. DermNet nêu rõ tranexamic acid không được cấp phép cho các bệnh lý da liễu và hồ sơ an toàn dài hạn trong nám, đặc biệt ở người lớn tuổi, còn chưa chắc chắn. Vì vậy không nên tự dùng Acid Tranexamic để trị nám hoặc làm sáng da. (DermNet®)
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ mang tính tham khảo theo nhãn/hướng dẫn, không dùng để tự kê đơn hoặc tự điều chỉnh liều:
- Rong kinh theo chu kỳ, dạng viên uống trong nhãn Hoa Kỳ: 1300 mg uống 3 lần/ngày, tối đa 5 ngày trong kỳ kinh, ở người có chức năng thận bình thường. Cần điều chỉnh liều nếu suy thận theo creatinin huyết thanh. (DailyMed)
- Bệnh nhân hemophilia khi nhổ răng, dạng tiêm tĩnh mạch trong nhãn Hoa Kỳ: 10 mg/kg tiêm tĩnh mạch ngay trước nhổ răng, sau đó có thể dùng 10 mg/kg tiêm tĩnh mạch 3–4 lần/ngày trong 2–8 ngày; cần giảm liều ở suy thận. (DailyMed)
- Băng huyết sau sinh: WHO khuyến cáo dùng sớm TXA đường tĩnh mạch trong vòng 3 giờ sau sinh cùng chăm sóc chuẩn; liều cụ thể cần theo phác đồ sản khoa/cấp cứu tại cơ sở y tế. (rhsupplies.org)
- Nám da: đây là dùng ngoài chỉ định; không tự dùng. Bất kỳ liều nào trong da liễu phải do bác sĩ đánh giá nguy cơ huyết khối, thuốc đang dùng, thai kỳ/cho con bú và bệnh nền. (DermNet®)
Viên uống cần dùng đúng theo hướng dẫn của bác sĩ; nhãn bệnh nhân của DailyMed ghi không dùng khi chưa bắt đầu kỳ kinh, không dùng quá 5 ngày liên tiếp cho chỉ định rong kinh theo chu kỳ và nuốt nguyên viên, không nhai/bẻ viên nếu nhãn yêu cầu. Dạng tiêm chỉ dùng đường tĩnh mạch bởi nhân viên y tế; tốc độ tiêm/truyền cần tuân thủ nhãn để giảm nguy cơ hạ huyết áp. (DailyMed)
Cần theo dõi dấu hiệu huyết khối như đau/sưng một bên chân, đau ngực, khó thở, ho ra máu, yếu/liệt đột ngột, nói khó; triệu chứng mắt như nhìn mờ, thay đổi thị lực; dấu hiệu co giật; chóng mặt; phản ứng dị ứng như phát ban, sưng mặt/môi/lưỡi, khó thở. Người suy thận, người cao tuổi, người có tiền sử huyết khối hoặc đang dùng thuốc tăng đông máu cần được theo dõi chặt hơn. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Acid Tranexamic
Theo nhãn viên uống, tranexamic acid chống chỉ định ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản đang dùng thuốc tránh thai nội tiết phối hợp; có bệnh huyết khối đang hoạt động; tiền sử huyết khối/thuyên tắc, bao gồm tắc mạch võng mạc; nguy cơ huyết khối nội tại; hoặc quá mẫn với tranexamic acid. (DailyMed) Theo nhãn thuốc tiêm, chống chỉ định dùng đường neuraxial, bệnh nhân xuất huyết dưới nhện, đông máu nội mạch đang hoạt động, hoặc quá mẫn với tranexamic acid/thành phần thuốc. (DailyMed)
Tác dụng không mong muốn có thể gồm đau đầu, đau lưng, đau bụng, đau cơ xương, đau khớp, co cơ, đau nửa đầu, thiếu máu và mệt mỏi trong dữ liệu nhãn viên uống; dạng tiêm có thể gặp buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm da dị ứng, chóng mặt, hạ huyết áp và biến cố huyết khối. (DailyMed)
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý gồm huyết khối tĩnh mạch/động mạch, tắc động mạch/tĩnh mạch võng mạc, co giật, phản ứng quá mẫn bao gồm phản vệ, rối loạn thị giác và hạ huyết áp khi tiêm/truyền không đúng tốc độ. Dạng tiêm dùng nhầm đường neuraxial có thể gây co giật, loạn nhịp tim và tử vong. (DailyMed)
Cần thận trọng ở người có tiền sử hoặc nguy cơ huyết khối, bệnh tim mạch, đột quỵ, rối loạn thị giác, tiền sử co giật, suy thận, người cao tuổi và người đang dùng thuốc nội tiết tránh thai hoặc thuốc ảnh hưởng đông máu. Nếu xuất hiện triệu chứng mắt khi dùng viên uống, nhãn khuyến cáo ngừng thuốc và đánh giá nhãn khoa để loại trừ tắc mạch võng mạc. (DailyMed)
Quá liều có thể gây triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy; hạ huyết áp/tư thế; biến cố huyết khối; rối loạn thị giác; thay đổi trạng thái tâm thần; co giật; đau đầu; giật cơ; phát ban. Không có thông tin đặc hiệu về điều trị quá liều viên uống trong nhãn DailyMed; khi nghi ngờ quá liều hoặc uống/tiêm nhầm, cần liên hệ cấp cứu hoặc cơ sở y tế ngay. (DailyMed)
Bảo quản theo nhãn từng sản phẩm. Nhãn thuốc tiêm DailyMed ghi bảo quản ở 20–25°C theo nhiệt độ phòng kiểm soát của USP, là dung dịch vô khuẩn, không sinh nhiệt, lọ đơn liều và bỏ phần không dùng. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Viên uống tranexamic acid trong nhãn Hoa Kỳ được chỉ định cho nữ trong độ tuổi sinh sản và không chỉ định trước khi có kinh. Nhãn thuốc tiêm cho biết dữ liệu ở bệnh nhi hemophilia khi nhổ răng còn hạn chế, nhưng dữ liệu hạn chế không cho thấy khác biệt dược động học đáng kể giữa người lớn và trẻ em. Việc dùng ở trẻ em phải do bác sĩ quyết định. (DailyMed)
Viên uống chỉ định cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và không nhằm dùng cho phụ nữ sau mãn kinh. Với thuốc tiêm, nghiên cứu lâm sàng không có đủ số người ≥65 tuổi để kết luận khác biệt đáp ứng; do thuốc thải trừ nhiều qua thận và người cao tuổi dễ giảm chức năng thận, cần thận trọng chọn liều và theo dõi chức năng thận. (DailyMed)
Viên uống tranexamic acid không được chỉ định cho phụ nữ có thai trong nhãn điều trị rong kinh; dữ liệu ở phụ nữ mang thai không đủ để đánh giá nguy cơ dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục mẹ–thai, và thuốc qua nhau thai. Với dạng tiêm, nhãn nêu việc dùng trong thai kỳ cần cân nhắc lợi ích lâm sàng của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho thai, do bác sĩ quyết định. (DailyMed)
Tranexamic acid có trong sữa mẹ với lượng thấp; LactMed ghi nhận lượng trong sữa dường như thấp và ý kiến chuyên gia gần đây cho rằng có thể cho con bú khi mẹ cần điều trị tranexamic acid. Tuy nhiên, nhãn thuốc vẫn khuyến cáo cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ. (NCBI)
Ảnh hưởng của suy gan trên dược động học viên uống chưa được nghiên cứu đầy đủ. Vì chỉ một phần nhỏ thuốc được chuyển hóa, nhãn viên uống ghi liều khuyến nghị ở bệnh nhân suy gan giống người có chức năng gan bình thường; tuy nhiên vẫn cần bác sĩ đánh giá theo bệnh cảnh chảy máu, nguy cơ huyết khối và thuốc dùng kèm. (DailyMed)
Người suy thận cần giảm liều và theo dõi chặt; người suy gan cần đánh giá thận trọng dù thuốc ít chuyển hóa qua gan. Nếu vừa suy gan vừa suy thận, nguy cơ tích lũy thuốc, chảy máu/huyết khối nền và tương tác thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc; không tự dùng. (DailyMed)
Tranexamic acid tiêm có thể gây chóng mặt; nhãn khuyến cáo tránh lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng thế nào. Nếu có chóng mặt, nhìn mờ, rối loạn thị giác, co giật hoặc thay đổi ý thức, không lái xe/vận hành máy và cần liên hệ cơ sở y tế. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Acid Tranexamic
Không nên phối hợp với các thuốc/sản phẩm làm tăng nguy cơ huyết khối nếu không có chỉ định và theo dõi chuyên môn. Nhãn viên uống chống chỉ định dùng đồng thời với thuốc tránh thai nội tiết phối hợp và không khuyến nghị dùng cùng Factor IX complex concentrates, anti-inhibitor coagulant concentrates hoặc all-trans retinoic acid trong bối cảnh leukemia tiền tủy bào cấp vì có thể tăng nguy cơ huyết khối. (DailyMed) Nhãn thuốc tiêm cũng cảnh báo tránh dùng cùng sản phẩm y tế có tính tiền huyết khối như Factor IX complex concentrates, anti-inhibitor coagulant concentrates và hormonal contraceptives. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Acid Tranexamic
Acid Tranexamic là thuốc chống tiêu fibrin, giúp ổn định cục máu đông bằng cách cản plasminogen/plasmin gắn vào fibrin. Thuốc được dùng trong một số tình trạng chảy máu khi có chỉ định y tế, không phải thuốc tự dùng để “cầm máu” mọi trường hợp. (DailyMed)
Có, dạng viên uống tranexamic acid được ghi nhãn điều trị rong kinh theo chu kỳ ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tuy nhiên, cần bác sĩ đánh giá nguyên nhân rong kinh, loại trừ bệnh lý nội mạc tử cung khi cần, và cân nhắc nguy cơ huyết khối trước khi dùng. (DailyMed)
Có thể. Tranexamic acid là thuốc chống tiêu fibrin và nhãn thuốc cảnh báo có thể tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch hoặc động mạch; nguy cơ tăng khi dùng cùng thuốc tránh thai nội tiết phối hợp hoặc sản phẩm có tính tiền huyết khối. Người có tiền sử huyết khối không nên tự dùng thuốc này. (DailyMed)
Tranexamic acid đã được dùng ngoài chỉ định trong da liễu để cải thiện nám ở một số bệnh nhân, nhưng không được cấp phép rộng rãi cho bệnh lý da liễu và hồ sơ an toàn dài hạn còn cần thận trọng. Không nên tự dùng đường uống để trị nám vì cần đánh giá nguy cơ huyết khối, bệnh nền và thuốc dùng kèm. (DermNet®)
Phụ nữ có thai chỉ dùng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt nguy cơ trong bối cảnh cụ thể; thuốc qua nhau thai. Khi cho con bú, LactMed ghi nhận lượng thuốc trong sữa thấp và có ý kiến chuyên gia cho phép tiếp tục cho bú khi mẹ cần điều trị, nhưng vẫn nên hỏi bác sĩ/dược sĩ để cân nhắc từng trường hợp. (DailyMed)

