Hạ huyết áp là huyết áp thấp hơn mức phù hợp với một người hoặc thấp đến mức gây triệu chứng và giảm tưới máu cơ quan. Mốc 90/60 mmHg chỉ có giá trị tham khảo: nhiều người khỏe mạnh không có triệu chứng, trong khi huyết áp giảm nhanh có thể nguy hiểm dù chưa xuống dưới mốc này. Cần cấp cứu khi hạ huyết áp đi kèm ngất kéo dài, lú lẫn, đau ngực, khó thở, chảy máu hoặc dấu hiệu sốc.
Hạ huyết áp là bệnh gì?
Hạ huyết áp là số đo huyết áp thấp hơn dự kiến đối với một người hoặc thấp đến mức gây triệu chứng, giảm tưới máu cơ quan. Mốc dưới 90/60 mmHg thường được dùng để tham khảo ở người lớn nhưng không phải tiêu chuẩn tuyệt đối: một người có thể hoàn toàn khỏe mạnh ở mức này, trong khi người khác có triệu chứng khi huyết áp giảm nhanh dù số đo chưa dưới ngưỡng. Hạ huyết áp cần được phân biệt với sốc, ngất do phản xạ và một số rối loạn thăng bằng không liên quan huyết áp.

| Tên bệnh | Hạ huyết áp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hypotension |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tụt huyết áp; huyết áp thấp; low blood pressure |
| Mã ICD-10 | I95.9 – Hạ huyết áp, không đặc hiệu. Các mã cụ thể thuộc nhóm I95 gồm I95.0 hạ huyết áp vô căn, I95.1 hạ huyết áp tư thế, I95.2 hạ huyết áp do thuốc và I95.8 hạ huyết áp khác. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Rối loạn tuần hoàn và huyết động; thuộc chuyên khoa tim mạch, nội khoa, cấp cứu, lão khoa hoặc thần kinh tự chủ tùy nguyên nhân. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Não, tim, thận và các cơ quan khác có thể bị giảm tưới máu; hệ thần kinh tự chủ, tim, mạch máu hoặc tuyến nội tiết có thể là cơ quan gây bệnh. |
| Tính chất bệnh | Hạ huyết áp có thể là đặc điểm sinh lý không triệu chứng, một tình trạng mạn tính hoặc dấu hiệu cấp của mất máu, mất nước, bệnh tim, nhiễm trùng hay sốc. Bệnh không lây. |
| Mức độ phổ biến | Huyết áp thấp không triệu chứng khá thường gặp, nhưng chưa có tỷ lệ chung đáng tin cậy vì ngưỡng có ý nghĩa khác nhau giữa từng người. Hạ huyết áp tư thế thường gặp hơn ở người cao tuổi và người mắc nhiều bệnh nền. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hạ huyết áp
Huyết áp phụ thuộc lượng máu tim bơm ra và sức cản của mạch máu. Hạ huyết áp xảy ra khi thể tích tuần hoàn giảm, tim bơm không đủ, mạch máu giãn quá mức hoặc phản xạ thần kinh tự chủ không co mạch và tăng nhịp tim thích hợp. Khi đứng lên, máu dồn xuống chân và ổ bụng; cơ thể bình thường sẽ tăng hoạt động giao cảm để duy trì dòng máu lên não. Nếu cơ chế này suy yếu hoặc người bệnh thiếu dịch, huyết áp có thể giảm và gây choáng váng. Trường hợp nặng kéo dài làm giảm oxy đến não, tim, thận và tiến triển thành sốc.
Hạ huyết áp có thể được phân loại thành: huyết áp thấp không triệu chứng hoặc thể trạng; hạ huyết áp cấp do mất máu, mất dịch, bệnh tim, nhiễm trùng hoặc phản vệ; hạ huyết áp tư thế xuất hiện sau khi đứng; hạ huyết áp sau ăn; hạ huyết áp qua trung gian thần kinh liên quan đứng lâu, đau hoặc cảm xúc; hạ huyết áp do thuốc; và hạ huyết áp do suy thần kinh tự chủ. Sốc được phân loại riêng thành giảm thể tích, tim, phân bố hoặc tắc nghẽn và không nên xem chỉ là một mức huyết áp thấp hơn.
Không có số liệu đại diện về tỷ lệ hạ huyết áp nói chung tại Việt Nam, vì nhiều người có số đo thấp nhưng không triệu chứng và không được xem là mắc bệnh. Hạ huyết áp tư thế tăng theo tuổi, thường gặp ở người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh Parkinson, suy thần kinh tự chủ, người dùng nhiều thuốc và người có nguy cơ té ngã. Gánh nặng thực tế thường được thể hiện qua chóng mặt, ngất, té ngã và chấn thương thay vì chỉ qua tỷ lệ số đo dưới 90/60 mmHg.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hạ huyết áp
Giảm thể tích: mất nước do nôn, tiêu chảy, sốt, lợi tiểu, bỏng hoặc mất máu. Tim mạch: nhịp quá chậm hoặc quá nhanh, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh van tim, thuyên tắc phổi hoặc chèn ép tim. Giãn mạch: nhiễm trùng nặng, phản vệ, thuốc hoặc tổn thương thần kinh. Nội tiết–chuyển hóa: suy tuyến thượng thận, suy giáp, hạ đường huyết. Thần kinh tự chủ: đái tháo đường, Parkinson, teo đa hệ thống hoặc tổn thương tủy sống. Thuốc hạ áp, lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc điều trị Parkinson và rượu cũng có thể góp phần.
Có thể thay đổi: uống không đủ nước, nhịn ăn kéo dài, uống nhiều rượu, đứng lâu, thay đổi tư thế quá nhanh, dùng thuốc không phù hợp hoặc phối hợp nhiều thuốc làm hạ áp. Khó thay đổi: tuổi cao, thai kỳ, bệnh tim, bệnh thần kinh tự chủ, đái tháo đường lâu năm, bệnh Parkinson, suy tuyến thượng thận và một số bệnh di truyền hiếm. Thời tiết nóng, sốt, tiêu chảy, nằm lâu và giai đoạn sau phẫu thuật có thể làm nguy cơ tăng tạm thời.
Nhóm nguy cơ gồm người cao tuổi; người dùng nhiều thuốc; người đang điều trị tăng huyết áp; người mắc bệnh tim, đái tháo đường, Parkinson hoặc bệnh thận; người mất nước, mất máu hoặc nhiễm trùng; phụ nữ mang thai; người vừa phẫu thuật; và người phải nằm lâu. Người có tiền sử ngất, té ngã hoặc chóng mặt khi đứng cần được đánh giá hạ huyết áp tư thế ngay cả khi huyết áp lúc ngồi bình thường.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hạ huyết áp
Nhiều người có huyết áp thấp nhưng không có triệu chứng và không cần điều trị. Khi tưới máu não giảm, người bệnh có thể choáng váng, nhìn mờ, yếu, khó tập trung hoặc ngất; triệu chứng thường rõ hơn khi đứng dậy, sau ăn, lúc nóng hoặc khi mất nước. Hạ huyết áp xuất hiện đột ngột kèm dấu hiệu toàn thân có thể do bệnh nghiêm trọng. Triệu chứng không đặc hiệu nên không thể tự xác định nguyên nhân chỉ bằng máy đo huyết áp tại nhà.
- Chóng mặt hoặc choáng váng: thường xuất hiện khi đứng lên hoặc đứng lâu.
- Nhìn mờ hoặc tối sầm: do dòng máu lên não giảm tạm thời.
- Yếu, mệt: có thể tăng sau ăn hoặc khi mất nước.
- Buồn nôn: đôi khi đi cùng vã mồ hôi và cảm giác sắp ngất.
- Khó tập trung: thường cải thiện khi ngồi hoặc nằm xuống.
- Ngất: cần đánh giá nguyên nhân, đặc biệt nếu xảy ra khi gắng sức hoặc không có dấu hiệu báo trước.
- Đau vùng cổ–vai kiểu “móc áo” ở người suy thần kinh tự chủ.
- Chóng mặt hoặc buồn ngủ rõ sau bữa ăn.
- Hồi hộp do nhịp tim tăng để bù trừ.
- Khó chịu khi đứng trong môi trường nóng.
- Giảm khả năng gắng sức hoặc cảm giác đầu óc chậm chạp kéo dài.
Nên đặt lịch khám: khi chóng mặt, nhìn mờ hoặc yếu tái diễn, nhất là khi đứng lên. Cần khám sớm: khi đã ngất, té ngã, mới bắt đầu thuốc, nhịp tim bất thường, sụt cân, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài. Cần khám trong ngày: khi huyết áp thấp hơn bình thường rõ rệt kèm mệt nhiều, tiểu ít, sốt, chảy máu hoặc không uống được nước. Ngất khi gắng sức, đang nằm hoặc kèm đau ngực cần được đánh giá khẩn.
Gọi 115 khi người bệnh ngất và không tỉnh nhanh; lú lẫn hoặc khó đánh thức; thở nhanh, khó thở hoặc tím tái; đau ngực; nhịp tim rất nhanh, rất chậm hoặc không đều kèm choáng; da lạnh, tái, ẩm; tiểu rất ít; chảy máu nhiều, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen; sốt kèm rét run và lơ mơ; nổi mề đay kèm sưng môi–lưỡi hoặc khó thở; đau bụng dữ dội; hoặc đang mang thai kèm ngất, đau bụng hay ra máu. Nếu người bệnh không thở bình thường, bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn.
Chẩn đoán Hạ huyết áp
Chẩn đoán không dừng ở việc xác nhận huyết áp thấp mà phải đánh giá triệu chứng, mức tưới máu và nguyên nhân. Bác sĩ đo lại huyết áp bằng vòng bít đúng cỡ, so sánh với mức thông thường của người bệnh và kiểm tra mạch, nhịp thở, oxy máu, nhiệt độ cùng ý thức. Khi nghi hạ huyết áp tư thế, huyết áp và nhịp tim được đo khi nằm hoặc ngồi rồi đo lại sau khi đứng. Người bệnh có dấu hiệu sốc, chảy máu, nhồi máu cơ tim, phản vệ hoặc nhiễm trùng nặng được xử trí ngay trong khi tiếp tục làm xét nghiệm.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm xuất hiện, tư thế và bữa ăn liên quan, lượng nước uống, nôn–tiêu chảy, chảy máu, sốt, thai kỳ, cơn ngất, bệnh tim và toàn bộ thuốc đang dùng. Khám có thể gồm huyết áp hai tay, huyết áp tư thế, mạch, tim phổi, tình trạng mất nước, da và niêm mạc, bụng, thần kinh, phù, tĩnh mạch cổ và dấu hiệu chảy máu. Đáp ứng của nhịp tim khi đứng có thể giúp phân biệt giảm thể tích với suy thần kinh tự chủ nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
Xét nghiệm được chọn theo bệnh cảnh: công thức máu để tìm thiếu máu hoặc nhiễm trùng; điện giải, ure và creatinin để đánh giá mất nước và thận; đường huyết; men tim khi nghi tổn thương cơ tim; xét nghiệm thai khi phù hợp; TSH hoặc cortisol khi nghi bệnh nội tiết; cấy máu và lactate khi nghi nhiễm trùng nặng hoặc giảm tưới máu. Điện tâm đồ được thực hiện khi có ngất, hồi hộp, đau ngực hoặc nghi rối loạn nhịp. Kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn rối loạn nhịp thoáng qua.
Siêu âm tim được cân nhắc khi nghi suy tim, bệnh van, chèn ép tim hoặc bất thường cấu trúc. X-quang ngực, CT phổi, CT động mạch chủ, siêu âm bụng hoặc nội soi được chỉ định theo triệu chứng như khó thở, đau ngực, mất máu hay đau bụng. Siêu âm tại giường có thể hỗ trợ đánh giá tim, dịch và chảy máu trong cấp cứu nhưng phụ thuộc người thực hiện. Hình ảnh học không cần thiết ở người có huyết áp thấp ổn định, không triệu chứng và khám bình thường.
Ở người trưởng thành, huyết áp dưới 90/60 mmHg thường được xem là thấp, nhưng chẩn đoán có ý nghĩa lâm sàng phải xét triệu chứng, mức giảm so với thường ngày và dấu hiệu tưới máu cơ quan. Hạ huyết áp tư thế được định nghĩa là huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng 3 phút sau khi đứng. Sốc không được chẩn đoán chỉ bằng một con số huyết áp mà dựa trên bằng chứng tưới máu mô không đủ và nguyên nhân nền.
Điều trị Hạ huyết áp
Người không triệu chứng và không có bệnh nền đáng lo thường không cần điều trị. Khi có triệu chứng, mục tiêu là bảo đảm tưới máu, phòng ngất–té ngã và xử trí căn nguyên: bù dịch khi thiếu dịch, cầm máu khi mất máu, điều trị nhiễm trùng hoặc phản vệ, xử trí rối loạn nhịp và rà soát thuốc. Hạ huyết áp tư thế mạn thường được điều trị từng bước bằng giáo dục, thay đổi tư thế, nước–muối khi an toàn, biện pháp ép và thuốc chuyên khoa nếu cần. Hạ huyết áp kèm sốc phải được cấp cứu tại bệnh viện; không nên cố nâng huyết áp tại nhà bằng cà phê, rượu hoặc thuốc chưa được kê.
Điều trị thuốc phụ thuộc nguyên nhân. Trong sốc, bệnh viện có thể dùng dịch truyền, chế phẩm máu, thuốc vận mạch, thuốc tăng co bóp, kháng sinh hoặc adrenaline cho phản vệ theo phác đồ và theo dõi liên tục. Với hạ huyết áp tư thế dai dẳng, bác sĩ có thể cân nhắc midodrine, fludrocortisone, droxidopa hoặc thuốc khác sau khi biện pháp không dùng thuốc chưa đủ hiệu quả. Các thuốc này có thể gây tăng huyết áp khi nằm, bí tiểu, phù, hạ kali hoặc làm nặng suy tim. Không tự giảm thuốc hạ áp hay tự dùng thuốc nâng huyết áp.
Can thiệp tùy nguyên nhân, có thể gồm thiết lập đường truyền và truyền dịch hoặc máu trong cấp cứu; sốc điện hoặc tạo nhịp khi rối loạn nhịp gây mất ổn định; nội soi cầm máu tiêu hóa; can thiệp mạch để cầm máu hoặc điều trị thuyên tắc phổi; và điều chỉnh lọc máu khi hạ huyết áp trong chạy thận. Không có một thủ thuật chung phù hợp cho mọi trường hợp hạ huyết áp.
Phẫu thuật chỉ cần khi có nguyên nhân ngoại khoa như chảy máu trong, thai ngoài tử cung vỡ, vỡ phình động mạch, thủng tạng, chấn thương, bệnh van tim nặng hoặc khối u nội tiết có chỉ định. Người bệnh phải được hồi sức và đánh giá nguy cơ song song với chuẩn bị phẫu thuật. Huyết áp thấp đơn thuần không phải chỉ định mổ.
Biện pháp hỗ trợ có thể gồm đứng lên theo từng bước, uống đủ nước khi không bị hạn chế dịch, tránh đứng lâu và môi trường nóng, chia nhỏ bữa ăn, hạn chế rượu, tập co cơ chân và dùng đai bụng hoặc tất ép phù hợp. Tăng muối chỉ thực hiện sau khi bác sĩ đánh giá vì có thể gây hại cho người tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận. Cần bố trí tay vịn, ánh sáng và loại bỏ vật cản trong nhà nếu người bệnh có nguy cơ té ngã.
Theo dõi gồm huyết áp và nhịp tim khi nằm–đứng, tần suất chóng mặt hoặc ngất, té ngã, lượng nước uống, cân nặng và các thuốc đã dùng. Tùy nguyên nhân, bác sĩ kiểm tra công thức máu, điện giải, chức năng thận, đường huyết hoặc hormon. Người dùng thuốc điều trị hạ huyết áp tư thế cần theo dõi tăng huyết áp khi nằm, phù, kali và bí tiểu. Cần liên hệ bác sĩ nếu triệu chứng tăng, xuất hiện ngất, đau ngực, khó thở, tiểu ít hoặc huyết áp giảm rõ so với mức thông thường.
Hạ huyết áp do mất nước nhẹ hoặc phản xạ có thể cải thiện trong vài phút đến vài ngày sau khi xử trí nguyên nhân. Hạ huyết áp do thuốc có thể giảm sau khi bác sĩ điều chỉnh nhưng thời gian phụ thuộc thời gian tác dụng của thuốc. Mất máu, nhiễm trùng nặng hoặc bệnh tim có thể cần điều trị tại viện trong nhiều ngày. Hạ huyết áp do suy thần kinh tự chủ hoặc bệnh thoái hóa thần kinh thường cần quản lý lâu dài và điều chỉnh theo diễn tiến.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng thường gặp là ngất, té ngã, gãy xương và chấn thương đầu. Hạ huyết áp nặng hoặc kéo dài có thể làm giảm tưới máu não, tim và thận, gây lú lẫn, thiếu máu cơ tim, tổn thương thận cấp, suy đa cơ quan hoặc tử vong. Người đang dùng thuốc chống đông có nguy cơ hậu quả nghiêm trọng hơn nếu té ngã hoặc chảy máu. Điều trị nâng huyết áp không phù hợp cũng có thể gây tăng huyết áp khi nằm, quá tải dịch và rối loạn điện giải.
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân. Huyết áp thấp thể trạng không triệu chứng thường lành tính. Hạ huyết áp do mất nước, thuốc hoặc phản xạ thường cải thiện khi loại bỏ yếu tố gây bệnh. Tiên lượng thận trọng hơn khi nguyên nhân là nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng nặng, mất máu lớn, phản vệ hoặc suy thần kinh tự chủ tiến triển. Ngất tái diễn và té ngã có thể làm giảm khả năng sinh hoạt ngay cả khi huyết áp không quá thấp. Không thể dự đoán kết quả chỉ từ một số đo.
Hạ huyết áp có thể tái phát khi người bệnh lại mất nước, đứng lâu, uống rượu, ăn bữa lớn, tiếp xúc nóng, dùng thuốc gây hạ áp hoặc bệnh nền chưa được kiểm soát. Rối loạn thần kinh tự chủ thường gây triệu chứng dao động theo ngày. Giảm nguy cơ bằng cách xác định tác nhân, thay đổi tư thế từ từ, tuân thủ kế hoạch nước–muối phù hợp, dùng thuốc đúng hướng dẫn và mang nhật ký huyết áp đến tái khám.
Không thể phòng mọi nguyên nhân, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách uống đủ nước khi được phép, tránh nhịn ăn và uống quá nhiều rượu, đứng lên từ từ, vận động chân trước khi rời giường và tránh đứng bất động lâu. Rà soát thuốc định kỳ rất quan trọng ở người cao tuổi hoặc dùng nhiều thuốc. Kiểm soát đái tháo đường, bệnh tim và bệnh nội tiết giúp phòng các đợt hạ áp. Người có nguy cơ té ngã nên điều chỉnh môi trường sống. Không có vaccine phòng hạ huyết áp.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hạ huyết áp
Ăn đủ năng lượng, protein và vi chất; chia thành các bữa nhỏ nếu thường choáng sau ăn. Uống đủ nước trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế do suy tim, bệnh thận hoặc bệnh gan. Một số người hạ huyết áp tư thế có thể được khuyên tăng natri, nhưng không tự ăn mặn vì có thể gây tăng huyết áp khi nằm, phù hoặc làm nặng bệnh nền. Hạn chế rượu vì rượu làm giãn mạch và mất nước. Không xem cà phê, nước tăng lực hoặc đường là phương pháp điều trị nguyên nhân.
Chuyển từ nằm sang ngồi, chờ ổn định rồi mới đứng; bám vào điểm tựa nếu từng chóng mặt. Trước khi đứng có thể co cơ chân, bắt chéo chân hoặc siết cơ mông theo hướng dẫn. Vận động aerobic và tập sức mạnh đều đặn giúp duy trì thể lực, nhưng nên tránh thay đổi tư thế đột ngột, tập trong môi trường quá nóng hoặc tiếp tục tập khi choáng. Người có bệnh tim, ngất khi gắng sức hoặc mới bị sốc cần được đánh giá trước khi trở lại tập luyện.
Dùng máy đo bắp tay đã được kiểm định và vòng bít đúng cỡ. Khi có triệu chứng tư thế, có thể đo sau khi nằm nghỉ khoảng 5 phút, sau đó đứng an toàn và đo lại trong phút đầu cùng phút thứ ba; nên có người hỗ trợ nếu từng ngất. Ghi thời gian, tư thế, mạch, triệu chứng, bữa ăn và thuốc đã dùng. Một số đo dưới 90/60 mmHg mà hoàn toàn khỏe có thể không nguy hiểm, nhưng số đo thấp kèm ngất, đau ngực, khó thở, lú lẫn hoặc chảy máu cần cấp cứu.
- Không tự ngừng thuốc hạ áp, lợi tiểu, thuốc tim hoặc thuốc thần kinh.
- Không tự dùng thuốc nâng huyết áp, corticoid, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung.
- Không cố đứng hoặc đi tiếp khi đang tối sầm, loạng choạng hay sắp ngất.
- Không uống thật nhiều nước hoặc ăn mặn nếu bị suy tim, bệnh thận hoặc đang hạn chế dịch.
- Không cho người lơ mơ hoặc đang nôn ăn uống để tránh sặc.
- Không trì hoãn gọi 115 khi có dấu hiệu sốc, chảy máu, phản vệ, đau ngực hoặc khó thở.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ngưỡng huyết áp thấp ở trẻ phụ thuộc tuổi, kích thước cơ thể và bệnh cảnh; không áp dụng trực tiếp mốc 90/60 mmHg cho mọi trẻ. Trẻ có thể hạ huyết áp do mất nước, nhiễm trùng, chảy máu, phản vệ, bệnh tim hoặc thuốc. Huyết áp thấp có thể là dấu hiệu muộn của sốc ở trẻ, vì vậy cần chú ý thêm nhịp tim nhanh, tay chân lạnh, thời gian làm đầy mao mạch kéo dài, lừ đừ và tiểu ít. Trẻ ngất khi gắng sức, khó thở, tím hoặc không tỉnh nhanh cần cấp cứu.
Người cao tuổi dễ hạ huyết áp tư thế do phản xạ điều hòa suy giảm, ít uống nước, bệnh thần kinh tự chủ và đa thuốc. Triệu chứng có thể biểu hiện bằng té ngã, lú lẫn hoặc yếu thay vì chóng mặt rõ. Cần đo huyết áp tư thế, rà soát thuốc, đánh giá thiếu máu, mất nước, rối loạn nhịp và nguy cơ chấn thương. Không nên tự ngừng toàn bộ thuốc hạ áp vì tăng huyết áp khi nằm có thể đồng thời tồn tại. Mục tiêu điều trị ưu tiên giảm triệu chứng và duy trì khả năng sinh hoạt an toàn.
Huyết áp có thể giảm sinh lý trong giai đoạn đầu và giữa thai kỳ, nhưng hạ huyết áp có triệu chứng cần được đánh giá. Mất nước, thiếu máu, chảy máu, nhiễm trùng, thai ngoài tử cung hoặc bệnh tim có thể gây nguy hiểm. Cuối thai kỳ, nằm ngửa có thể làm tử cung chèn tĩnh mạch chủ; nằm nghiêng trái thường giúp cải thiện trong khi chờ đánh giá. Gọi 115 khi ngất, đau bụng hoặc vai, ra máu âm đạo, khó thở, đau ngực, da lạnh ẩm hoặc thai giảm cử động. Không tự tăng muối hay dùng thuốc nâng huyết áp.
Hạ huyết áp sau sinh có thể liên quan mất máu, thiếu máu, nhiễm trùng, mất nước, bệnh tim hoặc thuốc. Chảy máu nhiều, ngất, tim đập nhanh, khó thở, sốt hoặc đau bụng tăng cần cấp cứu. Việc cho con bú không nhất thiết phải ngừng, nhưng thuốc nâng huyết áp và thuốc điều trị nguyên nhân cần được lựa chọn theo dữ liệu an toàn cho mẹ và trẻ. Người mẹ không nên tự dùng midodrine, fludrocortisone hoặc thảo dược; cần trao đổi với bác sĩ về lợi ích–nguy cơ.
Người suy giảm miễn dịch có thể bị hạ huyết áp do nhiễm trùng nặng dù sốt không rõ, đồng thời dễ mất nước, suy tuyến thượng thận do ngừng corticoid hoặc tương tác thuốc. Lú lẫn, thở nhanh, rét run, tiểu ít, da lạnh hoặc huyết áp giảm so với thường ngày cần đánh giá khẩn. Không tự ngừng corticoid hoặc thuốc chống thải ghép. Bác sĩ có thể cần xét nghiệm nhiễm trùng, chức năng thận, điện giải, cortisol và nồng độ thuốc.
Người suy tim, bệnh mạch vành, rối loạn nhịp, bệnh thận, đái tháo đường, Parkinson hoặc suy tuyến thượng thận cần kế hoạch riêng. Bù quá nhiều dịch hoặc muối có thể làm nặng suy tim và bệnh thận; ngược lại, hạ huyết áp kéo dài có thể giảm tưới máu tim–thận. Thuốc hạ áp, lợi tiểu, nitrate, thuốc Parkinson và thuốc an thần cần được rà soát nhưng không được tự ngừng. Mục tiêu huyết áp được cá thể hóa theo triệu chứng, tư thế và nguy cơ của từng người.
Hạ huyết áp sau phẫu thuật có thể do thuốc mê, chảy máu, mất dịch, đau, nhiễm trùng, thuyên tắc phổi, rối loạn nhịp hoặc phản ứng thuốc. Nhân viên y tế cần đánh giá vết mổ, dẫn lưu, mạch, lượng nước tiểu, oxy máu và xét nghiệm máu. Sau xuất viện, chóng mặt nhẹ khi đứng có thể liên quan suy yếu hoặc thuốc, nhưng ngất, khó thở, đau ngực, chảy máu vết mổ, sốt hoặc bụng chướng đau cần được đánh giá ngay. Không tự bù dịch hoặc thay đổi thuốc hậu phẫu.
Câu hỏi thường gặp về Hạ huyết áp
Không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Một số người trẻ, khỏe hoặc thường xuyên vận động có huyết áp quanh 90/60 mmHg nhưng không chóng mặt, ngất hay có dấu hiệu giảm tưới máu, nên có thể không cần điều trị. Mức này đáng chú ý khi thấp hơn rõ so với huyết áp thường ngày hoặc kèm yếu, nhìn mờ, lú lẫn, đau ngực, khó thở, tiểu ít hay ngất. Cần đánh giá cả triệu chứng, mạch, thuốc đang dùng, tình trạng mất nước và bệnh nền thay vì chỉ nhìn một con số.
Có thể, nhưng chóng mặt khi đứng còn có thể do rối loạn tiền đình, thiếu máu, hạ đường huyết, rối loạn nhịp hoặc thuốc. Hạ huyết áp tư thế được xác nhận khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng 3 phút sau khi đứng. Nên ngồi hoặc nằm lại khi có triệu chứng, đứng lên theo từng bước và đi khám nếu tình trạng tái diễn, gây ngất hoặc té ngã. Không tự kết luận chỉ dựa vào cảm giác.
Nước đường chỉ phù hợp khi hạ đường huyết đã được xác định hoặc có hướng dẫn cụ thể; đường không điều trị được phần lớn nguyên nhân hạ huyết áp. Cà phê có thể làm huyết áp tăng tạm thời nhưng cũng gây hồi hộp, ảnh hưởng giấc ngủ và không thay thế đánh giá nguyên nhân. Người tỉnh táo, không nôn và không bị hạn chế dịch có thể uống nước khi nghi mất nước nhẹ. Nếu ngất, lơ mơ, khó thở, đau ngực, chảy máu hoặc có dấu hiệu sốc, không cho ăn uống và gọi 115.
Không nên tự ngừng hoặc giảm thuốc, vì một số thuốc có thể gây tăng huyết áp bật lại, đau ngực hoặc rối loạn nhịp khi dừng đột ngột. Hãy ghi lại số đo, tư thế đo, triệu chứng và thời điểm dùng thuốc rồi liên hệ bác sĩ để được rà soát. Bác sĩ có thể thay đổi liều, thời điểm uống hoặc loại thuốc sau khi đánh giá mất nước, chức năng thận và bệnh tim. Nếu huyết áp thấp kèm ngất, lú lẫn, đau ngực, khó thở hoặc da lạnh ẩm, cần cấp cứu thay vì chờ điều chỉnh đơn ngoại trú.
Không. Hạ huyết áp là số đo huyết áp thấp hoặc giảm so với mức bình thường; nhiều người vẫn tỉnh táo và tưới máu cơ quan đầy đủ. Sốc là hội chứng tưới máu mô không đủ, có thể gây lú lẫn, da lạnh ẩm, thở nhanh, mạch bất thường, tiểu ít và tổn thương cơ quan. Sốc thường kèm huyết áp thấp nhưng đôi khi huyết áp chưa giảm rõ ở giai đoạn đầu. Nghi sốc do mất máu, nhiễm trùng, phản vệ hoặc bệnh tim phải gọi 115 và điều trị tại bệnh viện.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

