Hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp giảm kéo dài khi chuyển sang tư thế đứng do cơ thể không bù trừ đủ lượng máu dồn xuống chân và ổ bụng. Người bệnh có thể chóng mặt, nhìn mờ, yếu, mất thăng bằng hoặc ngất trong vài giây đến vài phút sau khi đứng. Điều trị ưu tiên tìm nguyên nhân, rà soát thuốc, phòng té ngã và áp dụng các biện pháp thay đổi tư thế, bù nước hoặc hỗ trợ khác khi phù hợp.
Hạ huyết áp tư thế là bệnh gì?
Hạ huyết áp tư thế là sự giảm huyết áp kéo dài xảy ra khi đứng lên do cơ thể không bù trừ đầy đủ cho lượng máu dồn xuống chân và ổ bụng. Tình trạng này khác với cảm giác choáng thoáng qua không kèm giảm huyết áp, chóng mặt tiền đình, ngất phản xạ và hội chứng nhịp tim nhanh tư thế. Hạ huyết áp tư thế có thể chỉ là biểu hiện của thiếu dịch hoặc thuốc, nhưng cũng có thể phản ánh rối loạn thần kinh tự chủ do đái tháo đường, bệnh Parkinson, teo đa hệ thống hoặc bệnh lý khác.

| Tên bệnh | Hạ huyết áp tư thế |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Orthostatic hypotension |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hạ huyết áp thế đứng; hạ huyết áp khi đứng; tụt huyết áp tư thế; postural hypotension |
| Mã ICD-10 | I95.1 – Hạ huyết áp tư thế. WHO ICD-10 loại trừ hạ huyết áp tư thế do thần kinh tự chủ thuộc hội chứng Shy–Drager, được mã hóa G90.3. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Rối loạn điều hòa huyết áp và tuần hoàn; liên quan chuyên khoa tim mạch, nội khoa, lão khoa, thần kinh tự chủ và phục hồi chức năng. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Não bị giảm tưới máu tạm thời khi đứng; tim, mạch máu, hệ thần kinh tự chủ và thận tham gia điều hòa huyết áp. Cơ và tĩnh mạch chân, ổ bụng cũng ảnh hưởng đến lượng máu trở về tim. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng không lây, có thể thoáng qua hoặc mạn tính. Bệnh có thể do mất nước, thuốc, tuổi cao hoặc suy thần kinh tự chủ và đôi khi cùng tồn tại với tăng huyết áp khi nằm. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp hơn ở người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh Parkinson, suy thần kinh tự chủ hoặc dùng nhiều thuốc. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hạ huyết áp tư thế
Khi một người đứng lên, trọng lực làm một lượng máu chuyển xuống tĩnh mạch chân và ổ bụng, khiến máu trở về tim và cung lượng tim giảm tạm thời. Bình thường, thụ thể áp lực kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tim đập nhanh hơn và mạch máu co lại để duy trì huyết áp. Hạ huyết áp tư thế xuất hiện khi thể tích tuần hoàn thiếu, tim không tăng cung lượng đủ, mạch máu không co thích hợp hoặc phản xạ thần kinh tự chủ suy yếu. Giảm tưới máu não gây chóng mặt, nhìn mờ hoặc ngất; hạ huyết áp khi nằm kèm tăng huyết áp khi nằm có thể làm điều trị phức tạp hơn.
Có thể phân loại theo thời điểm và nguyên nhân. Hạ huyết áp tư thế kinh điển xuất hiện trong vòng 3 phút sau khi đứng. Hạ huyết áp tư thế ban đầu là giảm huyết áp rất sớm và ngắn ngay sau khi đứng, thường cần thiết bị đo liên tục để xác nhận. Hạ huyết áp tư thế muộn xuất hiện sau hơn 3 phút. Theo căn nguyên, bệnh được chia thành thể thần kinh do suy hệ tự chủ và thể không do thần kinh như mất nước, thiếu máu, thuốc hoặc bệnh tim. Một số người đồng thời có tăng huyết áp khi nằm.
Tỷ lệ hạ huyết áp tư thế thay đổi theo tuổi, cách đo và nhóm bệnh. Bệnh tăng rõ ở người trên 65 tuổi, người sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn, người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh Parkinson hoặc suy giảm thể lực. Tình trạng này là một nguyên nhân quan trọng của chóng mặt, ngất và té ngã ở người cao tuổi. Chưa có số liệu quốc gia Việt Nam đại diện và cập nhật về tỷ lệ mắc trong cộng đồng; các con số từ nghiên cứu quốc tế không nên suy rộng trực tiếp cho mọi nhóm dân số.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hạ huyết áp tư thế
Giảm thể tích: uống ít nước, nôn, tiêu chảy, sốt, mất máu hoặc dùng lợi tiểu. Thuốc: thuốc hạ áp, nitrate, thuốc chẹn alpha, lợi tiểu, thuốc an thần, chống trầm cảm, thuốc Parkinson và một số thuốc khác. Suy thần kinh tự chủ: đái tháo đường, Parkinson, teo đa hệ thống, suy tự chủ đơn thuần, amyloidosis hoặc tổn thương tủy sống. Tim mạch: rối loạn nhịp, suy tim hoặc bệnh van tim. Nằm bất động lâu, tuổi cao, thiếu máu, sau ăn, thời tiết nóng và rượu có thể làm triệu chứng nặng hơn.
Có thể thay đổi: thiếu nước, uống rượu, đứng dậy quá nhanh, đứng lâu, bữa ăn lớn, môi trường nóng, nằm lâu và sử dụng thuốc làm giảm huyết áp. Khó thay đổi: tuổi cao, bệnh Parkinson, đái tháo đường lâu năm, bệnh thần kinh tự chủ, amyloidosis, tổn thương tủy sống và một số bệnh thoái hóa thần kinh. Đa thuốc, suy thận, suy tim, thiếu máu và thể trạng yếu làm nguy cơ triệu chứng, ngất và té ngã tăng.
Nhóm nguy cơ gồm người từ 65 tuổi trở lên; người từng té ngã hoặc ngất; người đang điều trị tăng huyết áp; người mắc đái tháo đường, Parkinson, suy thần kinh tự chủ, suy tim hoặc bệnh thận; người dùng lợi tiểu, thuốc chẹn alpha, nitrate, thuốc an thần hoặc nhiều thuốc cùng lúc; người mất nước, thiếu máu, nằm viện lâu hoặc mới phẫu thuật. Người có tăng huyết áp khi nằm nhưng chóng mặt khi đứng cần được đánh giá chuyên khoa vì mục tiêu điều trị thường phải cân bằng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hạ huyết áp tư thế
Triệu chứng thường xuất hiện trong vài giây đến vài phút sau khi đứng và giảm khi ngồi hoặc nằm xuống. Một số người chỉ thấy mệt, khó tập trung hoặc mất thăng bằng chứ không chóng mặt rõ; số khác không có triệu chứng dù huyết áp giảm đạt tiêu chuẩn. Biểu hiện có thể nặng hơn vào buổi sáng, sau ăn, khi trời nóng, sau vận động, khi mất nước hoặc sau uống thuốc. Không thể chẩn đoán chỉ từ cảm giác choáng vì rối loạn tiền đình, rối loạn nhịp, hạ đường huyết và thiếu máu có thể gây triệu chứng tương tự.
- Chóng mặt hoặc choáng váng: xuất hiện sau khi đứng dậy hoặc đứng lâu.
- Tối sầm hoặc nhìn mờ: do tưới máu não giảm tạm thời.
- Yếu và mệt: có thể rõ hơn vào buổi sáng hoặc sau ăn.
- Mất thăng bằng: làm tăng nguy cơ té ngã, nhất là ở người cao tuổi.
- Khó tập trung: đôi khi được mô tả như đầu óc mơ hồ.
- Ngất hoặc gần ngất: thường cải thiện khi nằm xuống nhưng cần đánh giá nguyên nhân.
- Đau vùng cổ–vai kiểu “móc áo” ở người suy thần kinh tự chủ.
- Buồn nôn, cảm giác nóng hoặc vã mồ hôi.
- Khó chịu ở ngực hoặc khó thở nhẹ khi đứng.
- Đau đầu hoặc mệt kéo dài sau khi đứng lâu.
- Triệu chứng rõ sau bữa ăn do máu dồn về hệ tiêu hóa.
Nên đặt lịch khám: khi chóng mặt hoặc nhìn mờ lúc đứng tái diễn. Cần khám sớm: khi đã ngất, té ngã, bị chấn thương, triệu chứng xuất hiện sau khi đổi thuốc hoặc kèm nhịp tim bất thường. Cần khám trong ngày: khi triệu chứng nặng dần, không thể đứng an toàn, có nôn–tiêu chảy kéo dài, sốt, chảy máu, tiểu ít hoặc huyết áp thấp rõ so với thường ngày. Ngất khi gắng sức, đang nằm hoặc không có dấu hiệu báo trước cần được đánh giá khẩn để loại trừ nguyên nhân tim mạch.
Gọi 115 nếu người bệnh ngất và không tỉnh nhanh; đau ngực; khó thở; nhịp tim rất nhanh, rất chậm hoặc không đều kèm choáng; yếu liệt, nói khó hoặc lú lẫn; co giật; chấn thương đầu; chảy máu nhiều, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen; da lạnh ẩm, tím tái hoặc tiểu rất ít; sốt kèm lơ mơ; hoặc đang mang thai kèm ngất, đau bụng hay ra máu. Đặt người bệnh nằm an toàn nếu không khó thở, không cho người lơ mơ ăn uống và không để họ tự đứng hoặc tự lái xe.
Chẩn đoán Hạ huyết áp tư thế
Chẩn đoán bắt đầu bằng khai thác mối liên quan giữa triệu chứng với tư thế, bữa ăn, nhiệt độ, vận động và thuốc. Huyết áp cùng nhịp tim được đo sau khi nằm nghỉ, sau đó đo lại khi đứng, thường tại phút thứ nhất và thứ ba. Bác sĩ đồng thời tìm mất nước, thiếu máu, rối loạn nhịp, bệnh tim, rối loạn nội tiết và suy thần kinh tự chủ. Nếu triệu chứng điển hình nhưng phép đo thông thường chưa xác nhận, có thể cần lặp lại vào thời điểm khác, đo liên tục, nghiệm pháp bàn nghiêng hoặc đánh giá chuyên khoa.
Bác sĩ thường hỏi thời gian khởi phát, số lần ngất hoặc té ngã, lượng nước uống, nôn–tiêu chảy, chảy máu, bữa ăn, rượu, bệnh nền và toàn bộ thuốc đang dùng. Khám gồm huyết áp và mạch khi nằm–đứng, tim phổi, tình trạng mất nước, thần kinh, dáng đi, thăng bằng và dấu hiệu bệnh Parkinson hoặc thần kinh ngoại biên. Đáp ứng nhịp tim khi huyết áp giảm có thể hỗ trợ phân biệt thiếu thể tích với suy thần kinh tự chủ, nhưng không đủ để người bệnh tự kết luận tại nhà.
Không phải mọi người đều cần cùng một bộ xét nghiệm. Tùy bệnh cảnh, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu để tìm thiếu máu; điện giải, ure, creatinin và đường huyết; điện tâm đồ để tìm rối loạn nhịp; TSH khi nghi bệnh tuyến giáp; cortisol khi nghi suy tuyến thượng thận; và xét nghiệm khác theo triệu chứng. Theo dõi điện tâm đồ kéo dài được cân nhắc nếu ngất hoặc hồi hộp không giải thích được. Xét nghiệm chức năng thần kinh tự chủ hoặc catecholamine có thể dùng tại cơ sở chuyên khoa, nhưng kết quả cần được diễn giải cùng triệu chứng và thuốc.
Hình ảnh học không cần thiết để xác nhận phần lớn trường hợp. Siêu âm tim được cân nhắc khi có tiếng thổi, bệnh tim đã biết, ngất khi gắng sức, điện tâm đồ bất thường hoặc nghi suy tim, bệnh van hay rối loạn cấu trúc. CT hoặc MRI não không làm thường quy chỉ vì chóng mặt khi đứng, nhưng có thể được chỉ định nếu có dấu thần kinh khu trú, chấn thương đầu hoặc nghi bệnh thần kinh trung ương. Hình ảnh tuyến thượng thận, tim mạch hoặc mạch máu chỉ thực hiện khi có dấu hiệu định hướng nguyên nhân.
Tiêu chuẩn kinh điển là huyết áp tâm thu giảm kéo dài ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng 3 phút sau khi chuyển sang đứng. NICE khuyến nghị đo khi nằm, hoặc ngồi nếu không thuận tiện, rồi đo lại sau khi đứng ít nhất 1 phút; đo nằm–đứng và lặp trong 3 phút giúp tăng khả năng phát hiện. Hạ huyết áp tư thế muộn xuất hiện sau 3 phút và có thể cần nghiệm pháp bàn nghiêng. Chẩn đoán phải kết hợp triệu chứng, kỹ thuật đo, thuốc và nguyên nhân nền, không dựa vào một số đo đơn lẻ.
Điều trị Hạ huyết áp tư thế
Mục tiêu là giảm chóng mặt, ngất và té ngã, duy trì khả năng đứng–đi lại an toàn, đồng thời điều trị nguyên nhân; không nhất thiết phải đưa huyết áp đứng về một con số “bình thường”. Bước đầu gồm bù thiếu dịch khi phù hợp, điều trị thiếu máu hoặc bệnh nền, rà soát và điều chỉnh thuốc, hướng dẫn thay đổi tư thế cùng các biện pháp không dùng thuốc. Người có tăng huyết áp khi nằm cần kế hoạch riêng để tránh nâng huyết áp quá mức. Thuốc chỉ được cân nhắc khi triệu chứng vẫn ảnh hưởng đáng kể sau các biện pháp ban đầu và phải theo dõi huyết áp nằm–đứng.
Bác sĩ có thể cân nhắc midodrine hoặc droxidopa cho hạ huyết áp tư thế do thần kinh có triệu chứng; fludrocortisone đôi khi được sử dụng chọn lọc để tăng thể tích tuần hoàn, và một số thuốc khác có thể dùng trong tình huống chuyên biệt. Các thuốc này không phù hợp cho mọi nguyên nhân và có thể gây tăng huyết áp khi nằm, phù, hạ kali, bí tiểu, đau đầu hoặc làm nặng suy tim. Thuốc hạ áp đang dùng cần được rà soát về nhóm, liều và thời điểm uống nhưng không nên tự ngừng, vì kiểm soát tăng huyết áp vẫn cần thiết ở nhiều người.
Không áp dụng
Không áp dụng
Biện pháp hỗ trợ gồm đứng lên theo từng bước; co cơ chân, bắt chéo chân hoặc siết cơ mông khi có triệu chứng báo trước; tránh đứng bất động, phòng quá nóng và tắm nước quá nóng; chia nhỏ bữa ăn nếu triệu chứng sau ăn; và tập luyện phù hợp để giảm mất thể lực. Đai ép bụng hoặc tất ép tới eo có thể giúp một số người nhưng cần chọn đúng kích cỡ và lưu ý bệnh mạch ngoại biên. Uống thêm nước hoặc tăng muối chỉ thực hiện khi an toàn, vì có thể gây hại trong suy tim, bệnh thận hoặc tăng huyết áp khi nằm.
Theo dõi gồm huyết áp và nhịp tim khi nằm–đứng, thời điểm xuất hiện triệu chứng, số lần gần ngất, ngất hoặc té ngã, tác nhân thúc đẩy và thuốc đã dùng. Người dùng thuốc nâng huyết áp cần kiểm tra huyết áp khi nằm, phù, kali, chức năng thận và bí tiểu tùy hoạt chất. Người đồng thời tăng huyết áp nên đặt mục tiêu dựa trên huyết áp đứng và khả năng dung nạp. Cần liên hệ bác sĩ khi triệu chứng tăng, xuất hiện ngất, té ngã, đau ngực, khó thở hoặc huyết áp khi nằm tăng cao kéo dài.
Hạ huyết áp tư thế do mất nước, bệnh cấp hoặc thuốc có thể cải thiện trong vài ngày đến vài tuần sau khi nguyên nhân được xử trí. Suy giảm thể lực sau nằm lâu thường cần phục hồi dần trong nhiều tuần. Thể do đái tháo đường, Parkinson, teo đa hệ thống hoặc suy thần kinh tự chủ thường cần quản lý lâu dài và điều chỉnh theo diễn tiến. Không thể cam kết thời điểm hết triệu chứng; mục tiêu thực tế là giảm triệu chứng, ngăn ngất–té ngã và duy trì sinh hoạt an toàn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng trực tiếp gồm gần ngất, ngất, té ngã, gãy xương, chấn thương đầu và giảm khả năng vận động. Triệu chứng tái diễn có thể làm người bệnh sợ đứng, ít hoạt động và suy giảm thể lực, từ đó làm bệnh nặng hơn. Các nghiên cứu quan sát cho thấy hạ huyết áp tư thế liên quan nguy cơ tim mạch, nhập viện và tử vong cao hơn, nhưng một phần nguy cơ đến từ tuổi và bệnh nền. Điều trị bằng thuốc có thể gây tăng huyết áp khi nằm, quá tải dịch hoặc rối loạn điện giải.
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân. Trường hợp do mất nước, thuốc hoặc nằm lâu thường cải thiện khi yếu tố gây bệnh được điều chỉnh. Thể do suy thần kinh tự chủ mạn có thể tiến triển và cần kết hợp nhiều biện pháp để kiểm soát triệu chứng. Tiên lượng kém hơn khi người bệnh lớn tuổi, có ngất tái diễn, bệnh tim, bệnh thận, Parkinson hoặc nhiều lần té ngã. Việc nhận biết sớm, rà soát thuốc và phòng té ngã có thể cải thiện đáng kể chất lượng sống và độ an toàn.
Triệu chứng thường tái phát khi người bệnh thiếu nước, đứng dậy nhanh, đứng lâu, ăn bữa lớn, tiếp xúc nóng, uống rượu, dùng thuốc gây hạ áp hoặc bệnh nền tiến triển. Một số người có ngày tốt và ngày xấu tùy giấc ngủ, bệnh cấp và mức vận động. Giảm tái phát bằng cách nhận diện tác nhân, đo huyết áp đúng cách, duy trì kế hoạch nước–muối đã được cá thể hóa, dùng thuốc đúng chỉ định và tiếp tục tập luyện an toàn.
Đứng lên chậm từ nằm sang ngồi rồi mới đứng, vận động cổ chân trước khi rời giường và bám điểm tựa nếu từng choáng. Uống đủ nước khi không bị hạn chế dịch, tránh rượu, môi trường quá nóng, đứng bất động lâu và bữa ăn quá lớn. Rà soát thuốc định kỳ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc dùng nhiều thuốc; không tự ngừng thuốc hạ áp. Điều trị đái tháo đường, thiếu máu, bệnh tim và rối loạn thần kinh tự chủ giúp giảm nguy cơ. Không có vaccine phòng hạ huyết áp tư thế.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hạ huyết áp tư thế
Ăn đủ năng lượng và protein, chia nhỏ bữa nếu thường chóng mặt sau ăn; hạn chế bữa quá nhiều carbohydrate tinh chế và rượu. Uống đủ nước theo hướng dẫn, nhưng người suy tim, bệnh thận hoặc bệnh gan phải tuân thủ giới hạn dịch. Tăng muối chỉ nên thực hiện sau khi bác sĩ đánh giá vì có thể làm tăng huyết áp khi nằm, phù hoặc suy tim. Không dùng cà phê, nước tăng lực, cam thảo hay thực phẩm chức năng như biện pháp thay thế điều trị nguyên nhân.
Duy trì vận động giúp tránh mất thể lực, ưu tiên đi bộ có giám sát, đạp xe tại chỗ, tập ngồi hoặc nằm và bài tập sức mạnh phù hợp. Khởi động, uống nước theo kế hoạch và tránh tập trong thời tiết nóng. Khi chuyển tư thế, thực hiện chậm; dừng lại và ngồi hoặc nằm nếu tối sầm, mất thăng bằng hay sắp ngất. Người ngất khi gắng sức, có bệnh tim, mới phẫu thuật hoặc té ngã nhiều lần cần được đánh giá trước khi tự tăng cường độ tập.
Dùng máy đo bắp tay đã được kiểm định. Nằm nghỉ khoảng 5 phút rồi đo huyết áp và mạch; sau đó đứng cạnh điểm tựa, đo lại khoảng phút thứ nhất và phút thứ ba, đồng thời ghi triệu chứng. Người từng ngất hoặc có nguy cơ té ngã không nên tự làm một mình. Ghi thêm giờ uống thuốc, bữa ăn, lượng nước và tác nhân liên quan. Kết quả giảm ít nhất 20/10 mmHg gợi ý hạ huyết áp tư thế nhưng cần bác sĩ xác nhận; gọi 115 nếu ngất kéo dài, đau ngực, khó thở, lú lẫn hoặc có chấn thương nặng.
- Không tự ngừng thuốc hạ áp, lợi tiểu, thuốc tim hoặc thuốc Parkinson.
- Không tự dùng midodrine, fludrocortisone, corticoid hoặc thuốc nâng huyết áp.
- Không cố đứng hoặc đi tiếp khi đang tối sầm, loạng choạng hay sắp ngất.
- Không tăng muối hoặc uống quá nhiều nước nếu suy tim, bệnh thận hoặc đang hạn chế dịch.
- Không tắm quá nóng, uống nhiều rượu hoặc đứng bất động lâu.
- Không tự thực hiện phép đo đứng nếu có nguy cơ ngã cao và không có người hỗ trợ.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Hạ huyết áp tư thế ở trẻ ít được nghiên cứu hơn người lớn và cần phân biệt với mất nước, thiếu máu, rối loạn nhịp, ngất phản xạ và hội chứng nhịp tim nhanh tư thế. Trẻ có thể chóng mặt, nhìn mờ hoặc gần ngất khi đứng, nhất là sau bệnh cấp, tăng trưởng nhanh hoặc nằm lâu. Tiêu chuẩn và cách diễn giải cần xét tuổi cùng bối cảnh; trẻ ngất khi vận động, có đau ngực, tiền sử gia đình đột tử hoặc điện tâm đồ bất thường cần đánh giá tim mạch khẩn. Không tự cho trẻ dùng thêm muối hoặc thuốc nâng huyết áp.
Người cao tuổi có nguy cơ cao do phản xạ tự chủ suy giảm, cứng động mạch, thiếu nước, đa thuốc và nhiều bệnh nền. Biểu hiện có thể là té ngã, lú lẫn, yếu hoặc giảm khả năng đi lại thay vì chóng mặt rõ. Cần đo huyết áp nằm–đứng, đánh giá dáng đi, thị lực, môi trường sống và rà soát thuốc. Tăng huyết áp khi nằm có thể cùng tồn tại nên không nên ngừng toàn bộ thuốc hạ áp; mục tiêu điều trị cần dựa trên huyết áp đứng, triệu chứng, mức độ mong manh và nguy cơ té ngã.
Huyết áp có thể giảm sinh lý trong thai kỳ, nhưng chóng mặt hoặc ngất khi đứng vẫn cần đánh giá mất nước, thiếu máu, chảy máu, rối loạn nhịp và bệnh tim. Ở thai kỳ muộn, nằm ngửa có thể gây hội chứng hạ huyết áp do tử cung chèn tĩnh mạch chủ, khác với hạ huyết áp tư thế; nằm nghiêng trái thường giúp trong lúc chờ đánh giá. Gọi 115 khi ngất, khó thở, đau ngực, đau bụng, ra máu âm đạo hoặc thai giảm cử động. Không tự tăng muối hay dùng thuốc nâng huyết áp.
Sau sinh, hạ huyết áp tư thế có thể liên quan mất máu, thiếu máu, mất nước, nhiễm trùng, thuốc giảm đau hoặc suy yếu sau nằm lâu. Chóng mặt khi đang bế trẻ làm tăng nguy cơ ngã nên cần ngồi dậy từ từ và nhờ hỗ trợ. Chảy máu nhiều, sốt, đau bụng tăng, khó thở, tim đập nhanh hoặc ngất cần cấp cứu. Không tự dùng thuốc nâng huyết áp; dữ liệu an toàn khi cho con bú khác nhau giữa các hoạt chất và phải được bác sĩ cân nhắc.
Người suy giảm miễn dịch có thể hạ huyết áp tư thế do mất nước, nhiễm trùng, thiếu máu, suy tuyến thượng thận hoặc tác dụng của thuốc. Nhiễm trùng nặng đôi khi không sốt rõ; lú lẫn, thở nhanh, tiểu ít, da lạnh hoặc huyết áp giảm kéo dài cần đánh giá khẩn. Không tự ngừng corticoid hoặc thuốc chống thải ghép vì có thể gây suy tuyến thượng thận hoặc thải ghép. Theo dõi cần bao gồm điện giải, chức năng thận và danh sách thuốc đầy đủ.
Đái tháo đường, Parkinson, teo đa hệ thống, amyloidosis, suy tim, bệnh thận và tăng huyết áp làm thay đổi nguyên nhân và điều trị. Người suy tim hoặc bệnh thận không nên tự tăng nước và muối; người tăng huyết áp cần cân bằng giữa kiểm soát huyết áp khi nằm với phòng tụt khi đứng. Người mắc Parkinson có thể bị hạ áp do cả bệnh và thuốc. Điều trị cần phối hợp kiểm soát bệnh nền, rà soát thuốc và theo dõi huyết áp nằm–đứng thay vì chỉ dựa trên số đo khi ngồi.
Sau phẫu thuật, hạ huyết áp tư thế có thể do thuốc mê, mất máu, thiếu dịch, giảm thể lực, nằm lâu, đau hoặc thuốc mới dùng. Người bệnh nên ngồi dậy và tập đứng dưới giám sát trong giai đoạn đầu, đặc biệt sau phẫu thuật lớn. Chóng mặt nhẹ có thể cải thiện theo phục hồi, nhưng ngất, khó thở, đau ngực, chảy máu vết mổ, sốt, bụng chướng đau hoặc tiểu ít cần đánh giá ngay. Không tự bù nhiều dịch hoặc thay đổi thuốc hậu phẫu.
Câu hỏi thường gặp về Hạ huyết áp tư thế
Bệnh có thể nhẹ nếu chỉ gây choáng thoáng qua và cải thiện sau khi xử trí mất nước hoặc điều chỉnh thuốc. Tuy nhiên, hạ huyết áp tư thế làm tăng nguy cơ ngất, té ngã, gãy xương và chấn thương đầu, đặc biệt ở người cao tuổi. Nó cũng có thể là dấu hiệu của mất máu, bệnh tim hoặc suy thần kinh tự chủ. Cần đi khám nếu triệu chứng tái diễn, đã ngất hoặc té ngã. Gọi 115 khi ngất không tỉnh nhanh, đau ngực, khó thở, lú lẫn, yếu liệt hoặc có dấu hiệu chảy máu.
Nằm nghỉ khoảng 5 phút rồi đo huyết áp và nhịp tim bằng máy bắp tay. Sau đó đứng cạnh điểm tựa và đo lại khoảng phút thứ nhất cùng phút thứ ba, ghi cả triệu chứng. Mức giảm ít nhất 20 mmHg tâm thu hoặc 10 mmHg tâm trương gợi ý hạ huyết áp tư thế. Người từng ngất, yếu chân hoặc có nguy cơ té ngã không nên tự đo một mình. Kết quả tại nhà chỉ hỗ trợ theo dõi; bác sĩ vẫn cần xác nhận kỹ thuật, rà soát thuốc và tìm nguyên nhân.
Thuốc hạ áp có thể góp phần, nhất là khi phối hợp nhiều thuốc, dùng lợi tiểu, mất nước hoặc mới tăng liều, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Đái tháo đường, Parkinson, thiếu máu, bệnh tim và suy thần kinh tự chủ cũng có thể gây bệnh. Không nên tự ngừng thuốc vì tăng huyết áp không kiểm soát vẫn gây nguy cơ đột quỵ và tim mạch. Hãy ghi số đo nằm–đứng, triệu chứng và thời điểm uống thuốc để bác sĩ cân nhắc đổi loại, liều hoặc thời điểm dùng một cách an toàn.
Hãy ngồi hoặc nằm xuống ngay để tránh ngã, tốt nhất nâng chân nếu không khó thở và không có chấn thương. Chờ triệu chứng hết hẳn rồi mới đứng lên theo từng bước, bám điểm tựa hoặc nhờ người hỗ trợ. Không cố đi tiếp, lái xe, tắm nóng hoặc tự uống thuốc nâng huyết áp. Người tỉnh táo và không bị hạn chế dịch có thể uống nước nếu nghi thiếu nước. Gọi 115 nếu ngất kéo dài, đau ngực, khó thở, yếu liệt, lú lẫn, chảy máu hoặc chấn thương nặng.
Tăng nước và natri có thể giúp một số người thiếu thể tích hoặc hạ huyết áp tư thế do thần kinh, nhưng không an toàn cho tất cả. Người suy tim, bệnh thận, bệnh gan hoặc tăng huyết áp khi nằm có thể bị phù, khó thở hay huyết áp tăng nguy hiểm nếu tự áp dụng. Bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân, lượng dịch, chức năng thận và thuốc trước khi đưa khuyến nghị. Biện pháp an toàn hơn thường gồm đứng lên chậm, tránh nóng, chia nhỏ bữa ăn, rà soát thuốc và phòng té ngã.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

