Urê, tên tiếng Anh là urea và còn gọi là carbamide, là một thành phần tự nhiên của yếu tố giữ ẩm trên da. Trong các chế phẩm bôi ngoài da, urê có tác dụng hút và giữ nước tại lớp sừng, giúp làm mềm vùng da khô, thô ráp. Khi được sử dụng ở nồng độ cao hơn, urê còn có tác dụng làm lỏng liên kết giữa các tế bào sừng, hỗ trợ loại bỏ lớp vảy và mô tăng sừng. Các chế phẩm urê được dùng trong một số tình trạng như khô da, vảy cá, tăng sừng, chai sần hoặc tổn thương móng tùy theo nồng độ và nhãn sản phẩm. Một dạng đồng vị ổn định là urê-13C còn được dùng trong nghiệm pháp thở hỗ trợ phát hiện nhiễm Helicobacter pylori. Cách dùng, tần suất và mức độ an toàn phụ thuộc đáng kể vào nồng độ, tá dược, diện tích da và tình trạng người sử dụng; không nên tự áp dụng chế phẩm nồng độ cao trên vùng da rộng.
Nội dung chính
- Urê, còn gọi là urea hoặc carbamide
- Chất giữ ẩm, làm mềm da và làm bong sừng
- Hỗ trợ điều trị da khô, da thô ráp, vảy cá, tăng sừng, chai sần và một số tổn thương móng
- D02AE01 đối với chế phẩm urê dùng ngoài da
- Bôi ngoài da; urê-13C được uống trong nghiệm pháp thở chẩn đoán H. pylori
- Châm chích, nóng rát, ngứa, đỏ hoặc kích ứng tại chỗ
- Tránh mắt và niêm mạc; không bôi rộng khi suy thận nặng nếu chưa có giám sát y tế; trẻ nhỏ cần thận trọng
- Có thể làm tăng sự giải phóng và thấm qua da của corticosteroid, dithranol và fluorouracil dùng tại chỗ
- Lựa chọn nồng độ và thời gian dùng theo nhãn sản phẩm hoặc hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ
Hoạt chất Urê là gì?
Urê là một hợp chất có trong yếu tố giữ ẩm tự nhiên của lớp sừng. Khi bôi lên da, hoạt chất giúp tăng khả năng giữ nước, làm mềm da khô và, ở nồng độ cao hơn, hỗ trợ làm bong lớp sừng dày.
Urê
INN Urea
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Urê |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Urea |
| Tên IUPAC | urea |
| Tên hóa học khác | Carbamide | Carbonyldiamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Carbamide; carbonic diamide; carbonyl diamide. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ureum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 57-13-6 |
|---|---|
| UNII | 8W8T17847W |
| PubChem CID | 1176 |
| RxNorm CUI | 11002 |
Dược động học của Urê
Sau khi bôi ngoài da, chỉ một tỷ lệ nhỏ lượng urê được cho là đi qua lớp biểu bì và trung bì; hấp thu toàn thân ở người lớn nhìn chung không đáng kể khi dùng đúng cách. Phần urê hấp thu được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu và một lượng nhỏ qua mồ hôi.
Giai đoạn I: Hấp thu
Urê có thể thấm qua lớp sừng vào biểu bì và trung bì với lượng nhỏ. Hấp thu có khả năng tăng khi hàng rào da bị tổn thương, da viêm, vùng bôi rộng, nồng độ cao hoặc ở trẻ rất nhỏ.
| F · Sinh khả dụng | Chưa có tỷ lệ sinh khả dụng toàn thân định lượng thống nhất cho urê bôi da. SmPC ghi nhận mức hấp thu qua da ở người lớn dự kiến thấp, nhưng có thể tăng ở trẻ sơ sinh, da tổn thương, diện tích bôi lớn hoặc khi dùng cách băng kín. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dữ liệu phân bố toàn thân đặc hiệu sau khi bôi urê.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dữ liệu chuyển hóa đặc hiệu của urê sau khi bôi da. Lượng urê hấp thu qua da được ghi nhận chủ yếu thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Urê hấp thu toàn thân được thải chủ yếu qua nước tiểu và một phần nhỏ qua mồ hôi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải đặc hiệu của urê sau khi dùng ngoài da. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải định lượng sau khi dùng urê tại chỗ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức hấp thu gồm nồng độ urê, tá dược, diện tích và thời gian bôi, băng kín, mức độ tổn thương hàng rào da, tuổi rất nhỏ và chức năng thận. Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có nguy cơ hấp thu toàn thân cao hơn khi bôi diện rộng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Urê
Trong da liễu, urê được phân loại là chất làm mềm và bảo vệ da. Tác dụng chính thay đổi theo nồng độ:
- Nồng độ thấp chủ yếu cung cấp và duy trì độ ẩm.
- Nồng độ trung bình kết hợp giữ ẩm với làm bong sừng nhẹ.
- Nồng độ cao có tác dụng tiêu sừng rõ hơn, thường dành cho vùng tăng sừng khu trú, chai sần hoặc móng dày.
Ranh giới nồng độ không hoàn toàn giống nhau giữa các sản phẩm và không nên dùng để tự lựa chọn điều trị.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Urê liên kết với nước trong lớp sừng và làm tăng khả năng giữ nước của da. Hoạt chất cũng làm lỏng chất nền liên tế bào và các tương tác liên quan đến keratin, từ đó làm mềm và hỗ trợ bong lớp vảy tăng sừng. Một số dữ liệu nghiên cứu còn cho thấy urê có thể ảnh hưởng đến biểu hiện các protein tham gia biệt hóa tế bào sừng và chức năng hàng rào da.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học của urê phụ thuộc nồng độ và công thức bào chế. Chế phẩm 10% được mô tả có tác dụng giữ ẩm và tiêu sừng; chế phẩm 40% có khả năng làm mềm mạnh vùng da hoặc móng tăng sừng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Urê
Theo các SmPC và nhãn sản phẩm được tham khảo, urê bôi da có thể được dùng trong:
- Da khô hoặc bị tổn thương.
- Khô da mạn tính và xeroderma.
- Vảy cá.
- Tăng sừng và dày sừng.
- Một số tình trạng viêm da cơ địa kèm khô da.
- Chai chân, mắt cá, nứt da và vùng da thô ráp.
- Làm mềm móng dày, móng tổn thương hoặc mô tăng sừng khi sử dụng chế phẩm nồng độ cao.
Urê-13C đường uống được dùng trong nghiệm pháp thở để hỗ trợ phát hiện nhiễm H. pylori và theo dõi sau điều trị theo quy trình được phê duyệt của từng bộ xét nghiệm.
Các ứng dụng nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định của urê ngoài phạm vi da liễu và nghiệm pháp thở H. pylori.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dùng phụ thuộc sản phẩm và không được tự áp dụng thay cho chỉ định chuyên môn:
- Kem urê 10%: một số SmPC hướng dẫn bôi lượng mỏng lên vùng da cần điều trị 2 lần/ngày; một sản phẩm khác hướng dẫn 2–3 lần/ngày.
- Kem urê 40%: một nhãn DailyMed hướng dẫn bôi lên da hoặc móng bị ảnh hưởng 2 lần/ngày hoặc theo chỉ định bác sĩ.
- Nghiệm pháp thở BreathTek: sử dụng dung dịch chứa 75 mg urê-13C theo quy trình do nhân viên y tế thực hiện; đây là liều chẩn đoán, không phải liều điều trị.
Không tự dùng chế phẩm urê nồng độ cao, băng kín hoặc bôi trên diện rộng nếu chưa được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.
Làm sạch và lau khô nhẹ vùng da trước khi bôi nếu nhãn sản phẩm yêu cầu. Thoa một lớp mỏng và xoa nhẹ đến khi hấp thu. Tránh tiếp xúc với mắt, môi và niêm mạc. Thận trọng khi bôi lên mặt, da đang viêm, trầy xước, rỉ dịch hoặc nhiễm trùng. Rửa tay sau khi bôi, trừ khi bàn tay là vùng cần điều trị. Không dùng băng kín hoặc phối hợp thêm thuốc bôi khác khi chưa được hướng dẫn.
Theo dõi mức độ giảm khô da, bong vảy hoặc tăng sừng; đồng thời quan sát tình trạng đỏ, nóng rát, ngứa, phát ban và kích ứng. Ngừng dùng và hỏi nhân viên y tế nếu triệu chứng nặng lên, không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu quá mẫn. Người suy thận nặng, trẻ sơ sinh hoặc người cần bôi trên diện rộng phải được giám sát y tế.
Cảnh báo và lưu ý về Urê
Chống chỉ định khi có tiền sử quá mẫn với urê hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm. Một số SmPC không khuyến cáo dùng trên vùng da viêm cấp bị trầy xước, rỉ dịch hoặc bôi diện rộng ở người suy thận. Chống chỉ định cụ thể có thể khác nhau giữa các công thức.
Các phản ứng được báo cáo chủ yếu tại vị trí bôi:
- Châm chích hoặc nóng rát.
- Ngứa.
- Đỏ da.
- Kích ứng da.
- Phát ban.
- Khó chịu tại vị trí bôi.
Các phản ứng thường giảm sau khi ngừng sử dụng, nhưng cần đánh giá y tế nếu kéo dài hoặc nghiêm trọng.
Phản ứng quá mẫn có thể xảy ra nhưng tần suất chưa xác định. Trẻ sơ sinh hoặc trẻ rất nhỏ có thể hấp thu đáng kể khi urê được bôi rộng, từ đó có nguy cơ mất nước hoặc tăng urê máu. Cần ngừng dùng và tìm trợ giúp y tế khi xuất hiện sưng mặt, khó thở, phát ban lan rộng hoặc biểu hiện toàn thân bất thường.
- Chỉ dùng ngoài da đối với chế phẩm bôi.
- Tránh mắt, môi và niêm mạc.
- Thận trọng trên da viêm, tổn thương hoặc vùng mặt.
- Không bôi diện rộng ở người suy thận nặng nếu chưa có giám sát.
- Trẻ dưới 2 tuổi chỉ nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ đối với sản phẩm có cảnh báo tương ứng.
- Nồng độ cao có nguy cơ gây châm chích và kích ứng nhiều hơn.
- Không tự dùng chế phẩm chăm sóc da thay thế điều trị nhiễm trùng, bệnh vảy nến hoặc bệnh da chưa được chẩn đoán.
Dùng quá nhiều urê tại chỗ có thể gây kích ứng, nóng rát hoặc đỏ da. Xử trí thường gồm ngừng sản phẩm, loại bỏ lượng kem còn lại và điều trị triệu chứng. Nếu trẻ nhỏ bôi hoặc nuốt lượng lớn, hoặc xuất hiện biểu hiện toàn thân, cần liên hệ cơ sở y tế. Không tự gây nôn khi nuốt nhầm.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm. Các SmPC kem urê 10% được tham khảo yêu cầu bảo quản không quá 25°C; nhãn kem urê 40% yêu cầu 15–30°C, tránh đông lạnh và đóng kín bao bì. Luôn tuân theo nhiệt độ ghi trên nhãn sản phẩm cụ thể và để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Một SmPC kem urê 10% cho phép dùng cho trẻ trên 2 tuổi với tần suất như người lớn; trẻ dưới 2 tuổi chỉ dùng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích da so với khối lượng cơ thể cao, nên có nguy cơ hấp thu toàn thân khi bôi rộng.
Đối với nghiệm pháp BreathTek, dữ liệu được nêu cho trẻ 3–17 tuổi; độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 3 tuổi chưa được thiết lập trong tài liệu này.
Có thể sử dụng theo hướng dẫn dành cho người lớn của từng chế phẩm. Cần thận trọng hơn nếu da mỏng, da tổn thương, phải bôi diện rộng hoặc người bệnh có suy thận. Dữ liệu điều chỉnh liều riêng cho người cao tuổi với chế phẩm urê đơn thành phần.
Thông tin giữa các SmPC không hoàn toàn đồng nhất. SmPC Nutraplus ghi nhận chưa có dữ liệu lâm sàng đầy đủ ở phụ nữ mang thai và khuyến cáo thận trọng; SmPC Eucerin Intensive 10% ghi nhận không có nguy cơ đã biết. Do dữ liệu hạn chế, chỉ nên dùng lượng cần thiết, trên diện tích nhỏ và sau khi trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Chưa ghi nhận nguy cơ cụ thể từ việc bôi urê đúng cách, nhưng cần tránh bôi lên núm vú hoặc vùng da trẻ có thể tiếp xúc trực tiếp. Nếu đã bôi lên vùng ngực, phải làm sạch hoàn toàn trước khi cho trẻ bú.
Dữ liệu điều chỉnh cách dùng urê bôi da ở người suy gan.
Ở người đồng thời suy gan và suy thận, cần ưu tiên cảnh báo liên quan đến suy thận: tránh bôi rộng, băng kín hoặc dùng kéo dài khi chưa được chuyên gia y tế đánh giá. Dữ liệu riêng cho suy gan phối hợp suy thận.
Urê bôi da không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy.
Tương tác thuốc của Urê
Urê có thể làm tăng sự giải phóng và thấm qua da của các thuốc bôi khác, đặc biệt corticosteroid, dithranol/anthralin và fluorouracil. Việc bôi cùng vị trí có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm của thuốc phối hợp; cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng đồng thời.
Đối với nghiệm pháp thở urê-13C, kháng sinh, thuốc ức chế bơm proton và chế phẩm bismuth dùng gần thời điểm xét nghiệm có thể gây kết quả âm tính giả. Việc tạm ngừng thuốc phải theo chỉ định của cơ sở thực hiện xét nghiệm.
Thắc mắc về hoạt chất Urê
Urê giúp hút và giữ nước trong lớp sừng, làm mềm da khô và giảm thô ráp. Ở nồng độ cao hơn, hoạt chất còn hỗ trợ làm bong lớp tế bào sừng dày, vì vậy có thể được dùng cho vùng tăng sừng, chai sần hoặc móng dày tùy sản phẩm.
Kem urê 10% thường được sử dụng chủ yếu để giữ ẩm và hỗ trợ làm mềm da khô hoặc tăng sừng nhẹ. Chế phẩm 40% có tác dụng tiêu sừng mạnh hơn và được dùng khu trú cho chai sần, da tăng sừng dày hoặc móng tổn thương theo nhãn sản phẩm. Không nên tự thay thế giữa các nồng độ.
Một số SmPC yêu cầu thận trọng khi bôi urê lên mặt do da mặt nhạy cảm và dễ kích ứng. Không bôi gần mắt, môi, niêm mạc hoặc vùng da đang trầy xước. Nên kiểm tra hướng dẫn của đúng sản phẩm và hỏi bác sĩ, dược sĩ nếu dùng cho bệnh da ở mặt.
Có. Châm chích, nóng rát, ngứa, đỏ và kích ứng tại chỗ là các phản ứng đã được báo cáo, đặc biệt trên da nhạy cảm, da viêm hoặc khi dùng nồng độ cao. Ngừng dùng và hỏi nhân viên y tế nếu phản ứng mạnh hoặc kéo dài.
Urê không phải thuốc kháng nấm. Chế phẩm urê nồng độ cao có thể làm mềm hoặc hỗ trợ loại bỏ phần móng dày, tổn thương, nhưng không tiêu diệt nấm. Nấm móng cần được chẩn đoán và điều trị bằng phác đồ phù hợp; không nên chỉ dùng urê thay cho thuốc kháng nấm khi đã xác định nhiễm nấm.

