Uridine là một nucleoside pyrimidine tự nhiên được cấu tạo từ base uracil liên kết với đường ribose. Đây là thành phần của RNA và là tiền chất để tế bào tổng hợp uridine monophosphate, uridine diphosphate và uridine triphosphate. Các nucleotide này tham gia tổng hợp RNA, chuyển hóa carbohydrate, glycosyl hóa và nhiều hoạt động tế bào khác. Uridine nguyên dạng đã được nghiên cứu trong một số bệnh chuyển hóa, thần kinh và tình trạng liên quan đến độc tính fluoropyrimidine, nhưng chưa xác minh được chỉ định thuốc được phê duyệt cho uridine nguyên dạng. Cần phân biệt uridine với uridine triacetate, một tiền dược có sinh khả dụng cao hơn và đã được FDA phê duyệt cho acid niệu orotic di truyền cũng như xử trí cấp cứu quá liều hoặc độc tính sớm nghiêm trọng do fluorouracil, capecitabine. Liều và dữ liệu an toàn của uridine triacetate không được tự động áp dụng cho uridine.
Nội dung chính
- Nucleoside pyrimidine gồm uracil và ribose
- Tiền chất của UMP, UDP và UTP; tham gia cấu tạo RNA và chuyển hóa tế bào
- Chưa xác minh được chỉ định thuốc được phê duyệt
- Thấp, được FDA tổng hợp là không quá khoảng 10% trong dữ liệu lịch sử
- Còn hạn chế; liều uống cao từng liên quan đến tiêu chảy
- Uridine, UMP và uridine triacetate không phải cùng một hoạt chất
- Uridine triacetate, không phải uridine nguyên dạng
- Không tự dùng để xử trí ngộ độc hóa trị hoặc điều trị bệnh chuyển hóa hiếm
Hoạt chất Uridine là gì?
Uridine là một nucleoside pyrimidine tự nhiên, gồm uracil và ribose. Hoạt chất là tiền chất của các nucleotide uridine cần thiết cho tổng hợp RNA, chuyển hóa carbohydrate, phản ứng glycosyl hóa và duy trì hoạt động tế bào.
Uridine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Uridine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Uridine |
| Tên IUPAC | 1-[(2R,3R,4S,5R)-3,4-dihydroxy-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]pyrimidine-2,4-dione |
| Tên hóa học khác | Uracil, 1-beta-D-ribofuranosyl- | 1-beta-D-Ribofuranosyluracil |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | β-Uridine; uracil riboside; uracil-1-β-D-ribofuranoside; 1-β-D-ribofuranosyluracil. |
| Tên viết tắt | Urd |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 58-96-8 |
|---|---|
| UNII | 0C4E2V5T1C |
| PubChem CID | 6029 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Uridine
Uridine đường uống có sinh khả dụng thấp và bị chuyển hóa đáng kể. Sau khi vào tuần hoàn, uridine được tế bào thu nhận qua các chất vận chuyển nucleoside, có thể vượt qua hàng rào máu–não, được phosphoryl hóa thành nucleotide hoặc phân giải theo con đường dị hóa pyrimidine. Một phần uridine được thải qua thận. Dữ liệu định lượng ở người còn hạn chế và thay đổi theo liều, đường dùng cùng công thức bào chế.
Giai đoạn I: Hấp thu
Uridine được hấp thu qua đường tiêu hóa nhưng mức hấp thu toàn thân thấp và biến thiên. Trong một nghiên cứu lâm sàng lịch sử, liều uống đơn cao làm tăng nồng độ uridine huyết tương, nhưng sinh khả dụng thấp là trở ngại đối với việc phát triển uridine nguyên dạng thành thuốc uống.
| F · Sinh khả dụng | Hồ sơ đánh giá của FDA dẫn dữ liệu ở người cho thấy sinh khả dụng đường uống của uridine nguyên dạng thấp, không quá khoảng 10%. Uridine triacetate đưa uridine vào tuần hoàn hiệu quả hơn khoảng 4–6 lần so với liều uridine tương đương mol; không được quy đổi liều giữa hai chất nếu không có hướng dẫn chuyên môn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Uridine trong tuần hoàn được vận chuyển vào tế bào qua các chất vận chuyển nucleoside chuyên biệt và có khả năng vượt qua hàng rào máu–não. Uridine được tìm thấy trong nhiều mô và dịch sinh học do đây là chất chuyển hóa nội sinh.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Uridine có thể được uridine kinase phosphoryl hóa thành UMP, sau đó tiếp tục chuyển thành UDP và UTP. Uridine cũng bị phân giải theo con đường dị hóa pyrimidine có mặt tại nhiều mô. Uridine triacetate được esterase không đặc hiệu khử acetyl để tạo uridine trong tuần hoàn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Uridine có thể được thải qua thận, đồng thời được chuyển hóa bởi các con đường dị hóa pyrimidine tại nhiều mô. Tỷ lệ đóng góp của từng con đường sau liều uống thông thường.
| t½ · Thời gian bán thải | Chưa có giá trị thời gian bán thải chuẩn hóa cho mọi dạng dùng uridine. Trong dữ liệu hạn chế ở bệnh nhân acid niệu orotic di truyền, các giá trị bán thải nội cá thể liên quan đến uridine và uridine tạo ra từ uridine triacetate dao động khoảng 1,1–4,7 giờ. Không nên ngoại suy khoảng này cho sản phẩm bổ sung hoặc quần thể khác. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải định lượng chuẩn hóa của uridine nguyên dạng ở người. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Dược động học có thể bị ảnh hưởng bởi đường dùng, liều, công thức bào chế, hoạt tính enzym chuyển hóa pyrimidine, chức năng thận và việc sử dụng uridine nguyên dạng hay tiền dược uridine triacetate. Uridine triacetate tạo mức phơi nhiễm uridine cao hơn rõ rệt so với uridine nguyên dạng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Uridine
Uridine không thuộc nhóm thuốc thần kinh hoặc vitamin theo nghĩa thông thường. Đây là chất chuyển hóa nội sinh thuộc nhóm ribonucleoside pyrimidine.
Trong ứng dụng dược lý, uridine có thể đóng vai trò:
- Nguyên liệu để tế bào tổng hợp UMP, UDP và UTP.
- Nguồn thay thế pyrimidine trong tình trạng thiếu hụt tổng hợp uridine.
- Chất cạnh tranh với chất chuyển hóa fluorouridine trong RNA khi đạt nồng độ đủ cao.
Ứng dụng lâm sàng đã được phê duyệt hiện nay sử dụng tiền dược uridine triacetate nhằm tạo mức uridine toàn thân cao hơn, không sử dụng uridine nguyên dạng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Uridine được phosphoryl hóa theo con đường tận dụng pyrimidine để tạo UMP, rồi chuyển thành UDP và UTP. Các nucleotide này được sử dụng trong tổng hợp RNA và nhiều phản ứng sinh tổng hợp.
Trong acid niệu orotic di truyền do thiếu enzym UMPS, uridine ngoại sinh có thể đi vòng qua khiếm khuyết tổng hợp de novo, phục hồi nucleotide pyrimidine và làm giảm tạo dư thừa acid orotic qua cơ chế phản hồi. Trong độc tính fluorouracil, lượng uridine cao được chuyển thành UTP, cạnh tranh với fluorouridine triphosphate để hạn chế sự tích hợp chất chuyển hóa độc vào RNA. Hai ứng dụng này được phê duyệt với uridine triacetate, không phải uridine nguyên dạng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học của uridine phụ thuộc vào khả năng nâng nồng độ uridine trong tuần hoàn và tạo nucleotide nội bào. Do sinh khả dụng đường uống của uridine nguyên dạng thấp, tác dụng toàn thân có thể không ổn định. Uridine triacetate được phát triển nhằm khắc phục hạn chế này và tạo mức phơi nhiễm uridine cao hơn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Uridine
Chưa xác minh được chỉ định thuốc được phê duyệt cho uridine nguyên dạng.
Uridine từng được sử dụng mang tính nghiên cứu hoặc điều trị kinh nghiệm trong acid niệu orotic di truyền. Thuốc được FDA phê duyệt cho bệnh này là uridine triacetate dưới tên Xuriden. Uridine triacetate dưới tên Vistogard được phê duyệt để xử trí cấp cứu quá liều fluorouracil, capecitabine hoặc độc tính sớm nghiêm trọng, đe dọa tính mạng trong phạm vi thời gian ghi trên nhãn.
Uridine đang được nghiên cứu về vai trò trong chuyển hóa năng lượng, chức năng ty thể, hệ thần kinh trung ương, bệnh thoái hóa thần kinh, chuyển hóa lipid và sinh học ung thư. Phần lớn bằng chứng đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng, nghiên cứu cơ chế hoặc thử nghiệm nhỏ; chưa đủ căn cứ để khẳng định uridine điều trị suy giảm trí nhớ, trầm cảm, bệnh Alzheimer, Parkinson, bệnh chuyển hóa hoặc ung thư.
Liều dùng và cách sử dụng
Chưa có liều dùng được phê duyệt cho uridine nguyên dạng.
Hồ sơ FDA ghi nhận uridine từng được sử dụng nghiên cứu ở người mắc acid niệu orotic di truyền với liều khoảng 150–300 mg/kg/ngày. Đây là dữ liệu lịch sử ở bệnh cực hiếm, không phải khuyến nghị để tự sử dụng và không được quy đổi thành liều uridine triacetate.
Liều Xuriden hoặc Vistogard chỉ áp dụng cho uridine triacetate theo nhãn thuốc và phải được bác sĩ chỉ định; không áp dụng cho uridine, UMP hoặc sản phẩm bổ sung.
Chưa có hướng dẫn sử dụng tiêu chuẩn cho uridine nguyên dạng. Không tự dùng uridine hoặc UMP để thay cho uridine triacetate trong acid niệu orotic di truyền, quá liều fluorouracil hoặc quá liều capecitabine.
Ngộ độc fluoropyrimidine là cấp cứu y khoa phụ thuộc thời gian. Người bệnh phải được đánh giá ngay tại cơ sở có chuyên môn, không chờ xuất hiện triệu chứng và không tự xử trí bằng sản phẩm bổ sung.
Đối với uridine nguyên dạng dùng trong nghiên cứu hoặc chương trình điều trị đặc biệt, kế hoạch theo dõi phải do cơ sở chuyên môn xây dựng.
Trong điều trị acid niệu orotic di truyền bằng uridine triacetate, nhãn Xuriden đề cập đến theo dõi acid orotic trong nước tiểu, chỉ số hồng cầu và bạch cầu, tăng trưởng cùng các biểu hiện lâm sàng của bệnh. Các chỉ số này không phải hướng dẫn tự theo dõi khi dùng sản phẩm bổ sung uridine.
Cảnh báo và lưu ý về Uridine
Uridine nguyên dạng.
Không được sử dụng thông tin “không có chống chỉ định” trên nhãn Xuriden hoặc Vistogard để kết luận uridine nguyên dạng không có chống chỉ định, vì các nhãn này áp dụng cho uridine triacetate và chỉ định cụ thể.
Dữ liệu an toàn có hệ thống của uridine nguyên dạng còn hạn chế. Hồ sơ đánh giá FDA ghi nhận:
- Tiêu chảy sau liều uống uridine cao.
- Sốt và rét run trong các nghiên cứu truyền tĩnh mạch liều cao.
- Các báo cáo ở bệnh nhân acid niệu orotic di truyền không cho thấy rõ phản ứng được đánh giá là liên quan đến uridine, nhưng số người bệnh rất nhỏ.
Không được dùng dữ liệu tác dụng phụ của uridine triacetate để thay thế hoàn toàn dữ liệu của uridine nguyên dạng.
Chưa đủ dữ liệu để xác định đầy đủ tác dụng phụ nghiêm trọng, tần suất hoặc mối quan hệ nhân quả của uridine nguyên dạng. Sốt, rét run và độc tính tiêu hóa đã được ghi nhận khi nghiên cứu liều cao. Người xuất hiện sốt, tiêu chảy nặng, nôn kéo dài, mất nước, phát ban hoặc khó thở sau khi sử dụng cần ngừng sản phẩm và được đánh giá y tế.
- Không nhầm uridine với uridine triacetate hoặc uridine monophosphate.
- Không tự sử dụng để điều trị bệnh thần kinh, suy giảm trí nhớ hoặc bệnh chuyển hóa.
- Không dùng sản phẩm bổ sung uridine để xử trí quá liều fluorouracil hoặc capecitabine.
- Không quy đổi liều giữa uridine và uridine triacetate.
- Thận trọng với sản phẩm không công bố rõ dạng hóa học, hàm lượng và tiêu chuẩn chất lượng.
- Người đang hóa trị, mang thai, cho con bú, trẻ em hoặc có bệnh gan, thận cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.
Chưa có phác đồ xử trí quá liều chuẩn hóa cho uridine nguyên dạng. Liều uống cao có thể gây tiêu chảy và rối loạn tiêu hóa; liều truyền tĩnh mạch cao từng liên quan đến sốt và rét run. Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng sử dụng, liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc và mang theo bao bì sản phẩm. Không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản uridine nguyên dạng phụ thuộc vào dạng sản phẩm và nhà sản xuất; cần tuân thủ nhãn bao bì, giữ kín, tránh ẩm, nhiệt và ngoài tầm với trẻ em. Nhiệt độ bảo quản chuẩn hóa cho một thuốc uridine nguyên dạng được phê duyệt.
Đối tượng đặc biệt
Chưa đủ dữ liệu để xác lập độ an toàn, hiệu quả và liều uridine nguyên dạng cho trẻ em nói chung. Dữ liệu lịch sử chủ yếu đến từ số lượng rất nhỏ trẻ mắc acid niệu orotic di truyền.
Xuriden được phê duyệt cho người lớn và trẻ em mắc bệnh này, nhưng hoạt chất là uridine triacetate; liều của Xuriden không được áp dụng cho uridine nguyên dạng.
Dữ liệu riêng về uridine nguyên dạng ở người cao tuổi.
Nghiên cứu Xuriden không bao gồm người từ 65 tuổi trở lên, trong khi dữ liệu Vistogard chưa đủ để xác định người cao tuổi đáp ứng khác người trẻ hay không. Đây là dữ liệu của uridine triacetate, không phải uridine nguyên dạng.
Chưa có dữ liệu đầy đủ để xác định nguy cơ của uridine nguyên dạng trong thai kỳ. Dữ liệu thai kỳ hạn chế trên nhãn uridine triacetate không thể được ngoại suy trực tiếp cho sản phẩm uridine hoặc UMP. Phụ nữ mang thai không nên tự bổ sung uridine với mục đích điều trị khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Chưa xác định được ảnh hưởng của uridine nguyên dạng bổ sung đối với trẻ bú mẹ hoặc việc tạo sữa. Uridine là chất nội sinh và có thể hiện diện trong dịch sinh học, nhưng điều này không chứng minh sản phẩm bổ sung liều cao an toàn khi cho con bú. Cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.
Dữ liệu điều chỉnh liều uridine nguyên dạng ở người suy gan.
Dữ liệu sử dụng uridine nguyên dạng ở người đồng thời suy gan và suy thận.
Ảnh hưởng của uridine nguyên dạng đến khả năng lái xe và vận hành máy. Không lái xe nếu xuất hiện chóng mặt, sốt, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa ảnh hưởng đến sự tập trung.
Tương tác thuốc của Uridine
Uridine có thể đối kháng một phần độc tính do fluorouracil bằng cách tăng UTP nội bào cạnh tranh với chất chuyển hóa fluorouridine trong RNA. Vì vậy, sử dụng uridine hoặc uridine triacetate không đúng thời điểm có khả năng làm giảm hiệu quả điều trị của fluorouracil hoặc capecitabine. Nhãn Vistogard không khuyến cáo dùng uridine triacetate để xử trí phản ứng không khẩn cấp vì nguy cơ làm giảm hiệu quả thuốc chống ung thư.
Các tương tác khác của uridine nguyên dạng.
Thắc mắc về hoạt chất Uridine
Không. Uridine là nucleoside gồm uracil và ribose. Uridine monophosphate, viết tắt UMP, là uridine đã gắn thêm một nhóm phosphate. Hai chất có cấu trúc, khối lượng phân tử và cách ghi nhãn khác nhau; không nên tự quy đổi hàm lượng giữa chúng.
Không. Uridine triacetate là dạng uridine có ba nhóm acetyl và hoạt động như tiền dược. Sau khi uống, chất này được esterase chuyển thành uridine và tạo mức uridine tuần hoàn cao hơn so với uridine nguyên dạng. Liều, chỉ định và dữ liệu an toàn của hai chất không được dùng thay thế cho nhau.
Chưa có đủ bằng chứng để kết luận uridine nguyên dạng điều trị suy giảm trí nhớ, bệnh Alzheimer hoặc bệnh thoái hóa thần kinh. Các dữ liệu hiện có chủ yếu liên quan đến cơ chế sinh học, nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc thử nghiệm quy mô nhỏ. Không nên xem uridine là thuốc điều trị các bệnh này.
Không nên tự dùng uridine. Thuốc được FDA phê duyệt cho cấp cứu quá liều hoặc độc tính sớm nghiêm trọng do fluorouracil, capecitabine là uridine triacetate. Điều trị phải được bắt đầu khẩn cấp theo nhãn và dưới sự quản lý của bác sĩ; sản phẩm uridine hoặc UMP bổ sung không phải chất thay thế đã được phê duyệt.
Chưa có liều bổ sung hằng ngày được phê duyệt hoặc nhu cầu sử dụng thường quy cho người khỏe mạnh. Dữ liệu hiệu quả dài hạn và an toàn ở thai kỳ, trẻ em, người cao tuổi, người suy gan hoặc suy thận còn hạn chế. Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt khi đang điều trị ung thư.

