Capecitabin

Capecitabin, tên tiếng Anh là capecitabine, là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm fluoropyrimidine và thuốc chống chuyển hóa. Sau khi hấp thu, thuốc được chuyển hóa qua nhiều bước thành fluorouracil, còn gọi là 5-FU. Các chất chuyển hóa của 5-FU làm gián đoạn quá trình tổng hợp DNA, RNA và protein của tế bào, từ đó ức chế sự phân chia của tế bào ung thư. Capecitabin được sử dụng đơn độc hoặc phối hợp trong một số bệnh ung thư đại tràng, trực tràng, dạ dày, thực quản, chỗ nối dạ dày–thực quản, vú và tụy; phạm vi chỉ định khác nhau giữa từng quốc gia và nhãn thuốc.

Capecitabin là thuốc hóa trị kê đơn có nguy cơ gây tiêu chảy nặng, mất nước, hội chứng bàn tay–bàn chân, suy tủy, độc tính tim và phản ứng nghiêm trọng ở người thiếu enzym DPD. FDA hiện yêu cầu xét nghiệm biến thể gen DPYD trước điều trị, trừ khi cần điều trị ngay.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Capecitabine; “Capecitabin” là cách viết thường gặp trong tiếng Việt
  • Fluoropyrimidine, thuốc chống chuyển hóa, thuốc gây độc tế bào
  • Tiền dược được chuyển thành fluorouracil, 5-FU
  • Một số ung thư đại trực tràng, vú, dạ dày, thực quản, chỗ nối dạ dày–thực quản và tụy tùy nhãn
  • Uống nguyên viên với nước trong vòng 30 phút sau bữa ăn, thường cách nhau khoảng 12 giờ
  • Đánh giá thiếu hụt DPD hoặc biến thể gen DPYD trước điều trị
  • Tiêu chảy, buồn nôn, viêm miệng, mệt mỏi, tăng bilirubin, suy tủy và hội chứng bàn tay–bàn chân
  • Độc tính có thể đe dọa tính mạng ở người thiếu DPD; nguy cơ chảy máu khi phối hợp thuốc đối kháng vitamin K
  • Uridine triacetate nên được dùng càng sớm càng tốt và trong vòng 96 giờ khi phù hợp

Hoạt chất Capecitabin là gì?

Capecitabin là tiền dược chống ung thư đường uống được chuyển hóa trong cơ thể thành fluorouracil. Thuốc được thiết kế để tạo 5-FU qua nhiều bước enzym, trong đó bước cuối có sự tham gia của thymidine phosphorylase, một enzym có thể có hoạt tính cao hơn tại một số mô khối u.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Capecitabin

INN Capecitabine

CAS 154361-50-9

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Capecitabin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Capecitabine

Tên IUPAC

pentyl N-[1-[(2R,3R,4S,5R)-3,4-dihydroxy-5-methyloxolan-2-yl]-5-fluoro-2-oxopyrimidin-4-yl]carbamate

Tên hóa học khác

Cytidine, 5'-deoxy-5-fluoro-N-[(pentyloxy)carbonyl]- | 5'-Deoxy-5-fluoro-N4-(pentyloxycarbonyl)cytidine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên INN: capecitabine.

Tên hóa học theo nhãn Hoa Kỳ: 5'-deoxy-5-fluoro-N-[(pentyloxy)carbonyl]-cytidine.

Tên biệt dược tham chiếu quốc tế: Xeloda.

Tên Latinh / tên dược điển

Capecitabinum

Tên USAN

capecitabine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

154361-50-9

UNII

6804DJ8Z9U

PubChem CID

60953

RxNorm CUI

194000

Dược động học của Capecitabin

Capecitabine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa rồi chuyển hóa tuần tự thành 5'-DFCR, 5'-DFUR và fluorouracil. Nồng độ đỉnh của capecitabine thường đạt sau khoảng 1,5 giờ; fluorouracil đạt đỉnh sau khoảng 2 giờ. Thuốc và các chất chuyển hóa gắn protein huyết tương dưới 60%. Khoảng 96% liều đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 2,6% trong phân. Thời gian bán thải của capecitabine và fluorouracil khoảng 0,75–0,85 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, capecitabine được hấp thu nhanh và rộng. Theo nhãn Hoa Kỳ, Tmax trung vị của capecitabine khoảng 1,5 giờ và của fluorouracil khoảng 2 giờ. Bữa ăn làm giảm Cmax của capecitabine khoảng 60%, giảm AUC khoảng 34% và làm chậm Tmax khoảng 1,5 giờ.

Sự ảnh hưởng của thức ăn đã được tính đến trong chế độ dùng thuốc; người bệnh không nên chuyển sang uống lúc đói khi chưa có chỉ định.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của viên Capecitabin.

Capecitabine được hấp thu nhanh và rộng sau khi uống. Thức ăn làm giảm tốc độ hấp thu và giảm nồng độ đỉnh, vì vậy thuốc được khuyến cáo uống trong vòng 30 phút sau bữa ăn để phù hợp với dữ liệu an toàn và hiệu quả trong thử nghiệm lâm sàng.

Giai đoạn II: Phân bố

Capecitabine và các chất chuyển hóa gắn protein huyết tương dưới 60%, chủ yếu với albumin. Tỷ lệ gắn protein được báo cáo khoảng 54% đối với capecitabine, 10% đối với 5'-DFCR, 62% đối với 5'-DFUR và 10% đối với 5-FU.

Trong một nghiên cứu ở người bệnh ung thư đại trực tràng, nồng độ 5-FU tại mô u cao hơn mô lân cận, nhưng mức độ chuyển hóa có thể khác nhau giữa từng người.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Capecitabine được hoạt hóa qua ba bước chính:

  1. Carboxylesterase, chủ yếu tại gan, chuyển capecitabine thành 5'-DFCR.
  2. Cytidine deaminase tại gan và mô u chuyển 5'-DFCR thành 5'-DFUR.
  3. Thymidine phosphorylase chuyển 5'-DFUR thành fluorouracil, 5-FU.

5-FU tiếp tục được chuyển thành FdUMP và FUTP có hoạt tính gây độc tế bào. Phần lớn 5-FU được bất hoạt bởi enzym DPD; thiếu enzym này làm tăng đáng kể phơi nhiễm và độc tính.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Capecitabine và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua thận. Khoảng 95,5–96% liều được thu hồi trong nước tiểu, khoảng 3% ở dạng capecitabine không đổi và khoảng 57% ở dạng chất chuyển hóa FBAL. Thải trừ qua phân khoảng 2,6%.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của capecitabine khoảng 0,75–0,85 giờ và của fluorouracil khoảng 0,75–0,76 giờ. Các chất chuyển hóa 5'-DFCR, 5'-DFUR và FBAL có thời gian bán thải được báo cáo lần lượt khoảng 1,11 giờ, 0,66 giờ và 3,23 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa của Capecitabin.

Độ thanh thải của các chất chuyển hóa phụ thuộc đáng kể vào chức năng thận. Khi độ thanh thải creatinin giảm, phơi nhiễm với 5'-DFUR và đặc biệt với FBAL tăng, làm tăng nguy cơ độc tính.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Thức ăn làm chậm và giảm mức hấp thu capecitabine; thuốc vẫn phải được dùng sau bữa ăn theo nhãn.
  • Suy thận làm tăng phơi nhiễm capecitabine, 5'-DFUR và FBAL, đặc biệt khi độ thanh thải creatinin dưới 50 ml/phút.
  • Suy gan nhẹ đến trung bình do di căn gan có thể làm tăng phơi nhiễm capecitabine; ảnh hưởng của suy gan nặng chưa được xác định đầy đủ.
  • Tuổi cao làm tăng phơi nhiễm FBAL, một phần liên quan đến suy giảm chức năng thận.
  • Thiếu hụt DPD làm giảm khả năng bất hoạt 5-FU, có thể dẫn đến độc tính sớm, nghiêm trọng hoặc tử vong.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Capecitabin

Capecitabine là thuốc chống chuyển hóa thuộc nhóm fluoropyrimidine. Thuốc liên quan về cơ chế với fluorouracil nhưng được dùng bằng đường uống và cần chuyển hóa thành 5-FU mới tạo ra các chất chuyển hóa có hoạt tính.

Nhóm ATC: chất chống chuyển hóa – chất tương tự pyrimidine, mã L01BC06.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi capecitabine chuyển thành 5-FU, tế bào tiếp tục chuyển hóa 5-FU thành FdUMP và FUTP:

  • FdUMP liên kết với thymidylate synthase và đồng yếu tố folate, làm giảm tổng hợp thymidylate cần thiết cho việc tạo DNA.
  • FUTP có thể được gắn nhầm vào RNA, gây rối loạn xử lý RNA và tổng hợp protein.
  • Các chất chuyển hóa fluoropyrimidine khác cũng có thể được gắn vào DNA, góp phần gây tổn thương tế bào.

Tác động tổng hợp làm ức chế phân chia và có thể dẫn đến chết tế bào ung thư.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học của Capecitabin phụ thuộc vào mức chuyển đổi thành fluorouracil và phơi nhiễm với các chất chuyển hóa hoạt tính. Phân tích phơi nhiễm–đáp ứng trong nhãn Hoa Kỳ cho thấy AUC của fluorouracil có liên quan thuận với nguy cơ tăng bilirubin độ 3–4.

Hoạt tính và độc tính có thể thay đổi đáng kể giữa các cá thể do chức năng thận, khả năng dung nạp, phác đồ phối hợp và hoạt tính enzym DPD.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Capecitabin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Capecitabin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Capecitabin

  • Thuốc đối kháng vitamin K như warfarin: có thể làm tăng INR và gây xuất huyết, kể cả tử vong. Cần theo dõi INR thường xuyên và hiệu chỉnh thuốc chống đông.
  • Brivudine và các chất tương tự sorivudine: có thể ức chế DPD, làm tăng độc tính fluoropyrimidine đến mức tử vong. SmPC chống chỉ định phối hợp và yêu cầu khoảng cách ít nhất 4 tuần sau brivudine trước khi bắt đầu Capecitabin.
  • Phenytoin: Capecitabin có thể làm tăng nồng độ phenytoin; cần theo dõi nồng độ và dấu hiệu ngộ độc.
  • Leucovorin, acid folic hoặc sản phẩm tương tự folate: có thể làm tăng tác dụng và độc tính của 5-FU. Không tự dùng vitamin hoặc thực phẩm bổ sung chứa acid folic khi chưa hỏi bác sĩ.
  • Allopurinol: có thể làm giảm nồng độ chất chuyển hóa hoạt tính và giảm hiệu quả; nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo tránh phối hợp.
  • Thuốc là cơ chất CYP2C9 như celecoxib: có thể tăng phơi nhiễm; cần theo dõi tùy thuốc.
  • Thuốc độc thận như platinum, irinotecan, methotrexate hoặc bisphosphonate tĩnh mạch: có thể làm tăng nguy cơ độc tính thận.
  • Thuốc kháng acid chứa nhôm hydroxide và magnesi hydroxide có thể làm tăng nhẹ phơi nhiễm capecitabine và 5'-DFCR; ý nghĩa lâm sàng chưa hoàn toàn rõ.
  • Xạ trị và các thuốc hóa trị phối hợp có thể làm tăng độc tính đường tiêu hóa, huyết học hoặc da; phải tuân theo phác đồ chuyên khoa.

Thắc mắc về hoạt chất Capecitabin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *