Carbamazepine là thuốc kê đơn thuộc nhóm chống động kinh, có tác dụng chủ yếu thông qua ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế các xung điện lặp lại phụ thuộc kênh natri. Thuốc được sử dụng trong một số dạng động kinh, đặc biệt là cơn khu trú và cơn toàn thể co cứng–co giật, đồng thời là thuốc giảm đau đặc hiệu trong đau dây thần kinh sinh ba. Một số nhãn còn phê duyệt Carbamazepine để dự phòng các giai đoạn hưng cảm–trầm cảm khi người bệnh không đáp ứng với lithium.
Carbamazepine có thể gây phản ứng da nghiêm trọng, DRESS, thiếu máu bất sản, mất bạch cầu hạt, hạ natri máu và tương tác với nhiều thuốc. Người có nguồn gốc từ quần thể mang HLA-B*15:02 cần được đánh giá xét nghiệm trước khi bắt đầu điều trị. Không được tự dùng, tự đổi liều hoặc ngừng thuốc đột ngột.
Nội dung chính
- Carbamazepine là thuốc chống co giật có thêm chỉ định trong đau dây thần kinh sinh ba.
- Hoạt chất này có thể được dùng trong một số rối loạn thần kinh/tâm thần theo đánh giá chuyên khoa.
- Không tự ngưng thuốc đột ngột vì có thể gây co giật hoặc biến chứng nghiêm trọng.
- Cần chú ý phát ban, sốt, đau họng, vàng da, chóng mặt hoặc giảm tế bào máu.
- Báo bác sĩ/dược sĩ về nguồn gốc châu Á, bệnh gan, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc kế hoạch mang thai.
Hoạt chất Carbamazepine là gì?
Carbamazepine là thuốc chống động kinh giúp ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế sự phóng điện lặp lại bất thường. Thuốc cũng làm giảm các cơn đau kịch phát trong đau dây thần kinh sinh ba và có tác dụng điều hòa khí sắc trong một số trường hợp.
Carbamazepine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Carbamazepine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Carbamazepine |
| Tên IUPAC | benzo[b][1]benzazepine-11-carboxamide |
| Tên hóa học khác | 5H-Dibenz[b,f]azepine-5-carboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên viết tắt thường gặp: CBZ. Tên hóa học: 5H-dibenzo[b,f]azepine-5-carboxamide. Tên biệt dược tham chiếu quốc tế: Tegretol. |
| Tên viết tắt | CBZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Carbamazepinum |
| Tên USAN | carbamazepine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 298-46-4 |
|---|---|
| UNII | 33CM23913M |
| PubChem CID | 2554 |
| RxNorm CUI | 2002 |
Dược động học của Carbamazepine
Carbamazepine được hấp thu gần như hoàn toàn nhưng tương đối chậm qua đường tiêu hóa. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 70–80%, được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4 thành carbamazepine-10,11-epoxide có hoạt tính. Carbamazepine có khả năng tự cảm ứng chuyển hóa, vì vậy thời gian bán thải giảm sau khi dùng lặp lại. Khoảng 72% liều được thải qua nước tiểu và 28% qua phân, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Carbamazepine được hấp thu gần như hoàn toàn nhưng chậm. Sau một liều đơn, viên nén thông thường đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 12 giờ, viên nhai khoảng 6 giờ và hỗn dịch uống khoảng 2 giờ. Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến tổng mức hấp thu của các dạng Tegretol được nghiên cứu.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng của các dạng Carbamazepine đường uống được báo cáo khoảng 85–100%. Các chế phẩm khác nhau có thể khác về tốc độ hấp thu và nồng độ đỉnh; tránh tự chuyển đổi sản phẩm khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Carbamazepine gắn protein huyết tương khoảng 70–80%. Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,8–1,9 lít/kg. Thuốc qua nhau thai và có mặt trong sữa mẹ; nồng độ trong sữa được ghi nhận khoảng 25–60% nồng độ huyết tương của mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Carbamazepine được chuyển hóa tại gan, chủ yếu qua CYP3A4 để tạo carbamazepine-10,11-epoxide có hoạt tính. Chất chuyển hóa epoxide tiếp tục được epoxide hydrolase chuyển thành dẫn chất transdiol. Thuốc còn tạo các chất chuyển hóa hydroxyl hóa và N-glucuronide qua UGT2B7.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều uống, khoảng 72% liều được thải qua nước tiểu và 28% qua phân. Chỉ khoảng 2% liều xuất hiện trong nước tiểu dưới dạng Carbamazepine không đổi và khoảng 1% dưới dạng carbamazepine-10,11-epoxide.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của Carbamazepine khoảng 36 giờ sau một liều đơn. Sau khi sử dụng lặp lại, thời gian bán thải thường giảm còn khoảng 16–24 giờ do tự cảm ứng enzym. Khi phối hợp với thuốc cảm ứng enzym như phenytoin hoặc phenobarbital, thời gian bán thải có thể giảm còn khoảng 9–10 giờ. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tự cảm ứng enzym làm tăng chuyển hóa Carbamazepine trong những tuần đầu điều trị.
- Thuốc cảm ứng enzym khác có thể làm giảm nồng độ Carbamazepine.
- Thuốc ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ và độc tính.
- Trẻ em có thể thải trừ Carbamazepine nhanh hơn và cần liều tính theo kg cao hơn người lớn.
- Chưa có đủ dữ liệu dược động học ở người suy gan hoặc suy thận.
- Thay đổi dạng bào chế có thể làm thay đổi nồng độ đỉnh và khả năng dung nạp.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Carbamazepine
Carbamazepine là dẫn chất dibenzazepine có đặc tính chống động kinh, hướng thần kinh và hướng tâm thần. Thuốc được xếp trong nhóm thuốc chống động kinh tác động chủ yếu lên kênh natri phụ thuộc điện thế.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế của Carbamazepine chưa được giải thích hoàn toàn. Cơ chế chính được cho là phong bế kênh natri phụ thuộc điện thế theo trạng thái sử dụng và điện thế, giúp ổn định màng tế bào thần kinh đang tăng kích thích, ức chế phóng điện lặp lại và giảm lan truyền xung kích thích qua synap. Thuốc còn có thể làm giảm giải phóng glutamate.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Carbamazepine làm giảm hoạt động co giật ở cơn khu trú và cơn toàn thể co cứng–co giật. Chất chuyển hóa carbamazepine-10,11-epoxide cũng có hoạt tính chống co giật, nhưng đóng góp chính xác của chất này vào hiệu quả và độc tính lâm sàng chưa được xác định hoàn toàn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Carbamazepine
Các chỉ định được ghi nhận trong nhãn thuốc gồm:
- Điều trị cơn động kinh khu trú, có hoặc không tiến triển thành cơn co cứng–co giật hai bên.
- Điều trị cơn toàn thể co cứng–co giật.
- Điều trị các thể động kinh hỗn hợp có các loại cơn trên.
- Điều trị đau kịch phát do đau dây thần kinh sinh ba.
- Dự phòng rối loạn hưng cảm–trầm cảm ở người không đáp ứng với lithium theo SmPC Tegretol tại Anh.
Carbamazepine thường không hiệu quả đối với cơn vắng ý thức và cơn giật cơ; thuốc có thể làm nặng một số cơn vắng ý thức hoặc cơn giật cơ. NICE xếp Carbamazepine là lựa chọn đơn trị hàng hai hoặc điều trị bổ sung trong cơn khu trú, sau lamotrigine hoặc levetiracetam. WHO xem Carbamazepine là lựa chọn thay thế cho cơn khởi phát khu trú khi lamotrigine và levetiracetam không sẵn có.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ để tham khảo từ SmPC Tegretol, không dùng để tự điều trị. Liều phải được tăng từ từ và điều chỉnh theo loại bệnh, tuổi, đáp ứng, tương tác, dạng bào chế và nồng độ thuốc.
- Động kinh ở người lớn:
- Khởi đầu thường 100–200 mg, dùng một hoặc hai lần mỗi ngày.
- Tăng từ từ đến khi kiểm soát cơn.
- Liều duy trì thường 800–1.200 mg/ngày, chia nhiều lần.
- Một số trường hợp cần liều cao hơn dưới giám sát chuyên khoa.
- Động kinh ở trẻ em:
- Liều thông thường 10–20 mg/kg/ngày, chia nhiều lần.
- Trẻ 5–10 tuổi: thường 400–600 mg/ngày.
- Trẻ 10–15 tuổi: thường 600–1.000 mg/ngày.
- Liều tối đa phụ thuộc tuổi, cân nặng và nhãn sản phẩm.
- Đau dây thần kinh sinh ba:
- Khởi đầu 200–400 mg/ngày.
- Tăng từ từ đến khi giảm đau; nhiều người bệnh duy trì ở 200 mg, ngày 3–4 lần.
- Sau khi kiểm soát đau, giảm dần đến liều thấp nhất có hiệu quả.
- Liều tối đa được SmPC khuyến cáo là 1.200 mg/ngày.
- Dự phòng rối loạn hưng cảm–trầm cảm khi không đáp ứng lithium:
- Khởi đầu 400 mg/ngày, chia liều.
- Khoảng liều thông thường 400–600 mg/ngày.
- Có thể tăng theo đáp ứng, tối đa 1.600 mg/ngày theo SmPC.
Carbamazepine được uống với một ít nước, có thể dùng trong, sau hoặc giữa các bữa ăn theo SmPC Tegretol. Liều thường được chia hai hoặc ba lần mỗi ngày, tùy dạng bào chế.
Không tự nhai, bẻ hoặc nghiền viên giải phóng kéo dài. Hỗn dịch phải được lắc kỹ; không uống đồng thời trong cùng thời điểm với các thuốc dạng lỏng khác nếu nhãn sản phẩm cảnh báo nguy cơ tạo kết tủa.
Không tự đổi giữa viên thông thường, viên giải phóng kéo dài và hỗn dịch. Không ngừng thuốc đột ngột vì có thể gây tái phát cơn hoặc trạng thái động kinh.
Các đánh giá có thể cần thực hiện trước và trong điều trị:
- Xét nghiệm HLA-B*15:02 trước khi khởi trị ở người thuộc quần thể nguy cơ.
- Cân nhắc HLA-A*31:01 dựa trên nguồn gốc tổ tiên và hướng dẫn chuyên môn.
- Công thức máu toàn bộ và tiểu cầu trước điều trị; theo dõi khi có giảm tế bào máu.
- Chức năng gan trước và trong điều trị.
- Natri huyết thanh, đặc biệt ở người cao tuổi, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu.
- Chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu và urê máu khi phù hợp.
- Theo dõi phát ban, sốt, loét miệng, hạch, vàng da hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
- Nồng độ Carbamazepine khi kiểm soát cơn kém, nghi ngờ độc tính, mang thai, trẻ em, kém tuân thủ hoặc dùng nhiều thuốc.
Khoảng nồng độ huyết tương toàn phần thường được tham khảo là 4–12 microgam/ml, nhưng phải diễn giải cùng đáp ứng và triệu chứng của từng người bệnh.
Cảnh báo và lưu ý về Carbamazepine
Theo các nhãn được đối chiếu, Carbamazepine chống chỉ định hoặc không được sử dụng trong các trường hợp:
- Quá mẫn với Carbamazepine, thành phần của thuốc hoặc thuốc có cấu trúc liên quan như thuốc chống trầm cảm ba vòng.
- Tiền sử ức chế tủy xương.
- Block nhĩ–thất.
- Tiền sử porphyria gan, gồm porphyria cấp từng đợt, porphyria hỗn hợp hoặc porphyria da muộn.
- Đang dùng thuốc ức chế monoamine oxidase; cần ngừng MAOI ít nhất 14 ngày trước khi dùng Carbamazepine.
- Phối hợp với nefazodone theo nhãn DailyMed được đối chiếu.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp, đặc biệt khi mới điều trị hoặc tăng liều, gồm:
- Chóng mặt, buồn ngủ, mất thăng bằng hoặc thất điều.
- Nhìn đôi, nhìn mờ hoặc rung giật nhãn cầu.
- Buồn nôn và nôn.
- Đau đầu, mệt mỏi.
- Phát ban hoặc ngứa.
- Giảm bạch cầu mức độ nhẹ.
- Hạ natri máu.
- Tăng men gan.
- Khô miệng, táo bón hoặc đau bụng.
- Phù hoặc tăng cân.
Khởi đầu bằng liều thấp và tăng từ từ có thể giúp giảm một số tác dụng phụ liên quan thần kinh và tiêu hóa.
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế ngay gồm:
- Hội chứng Stevens–Johnson và hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- DRESS hoặc phản ứng quá mẫn đa cơ quan với sốt, phát ban, phù mặt, hạch, viêm gan, viêm thận hoặc bất thường huyết học.
- Thiếu máu bất sản, mất bạch cầu hạt, giảm toàn thể tế bào máu hoặc ức chế tủy xương.
- Tổn thương gan, viêm gan, vàng da hoặc suy gan.
- Hạ natri máu có triệu chứng do SIADH, gây lú lẫn, yếu, mất thăng bằng hoặc tăng cơn co giật.
- Phù mạch hoặc phản vệ.
- Rối loạn dẫn truyền tim, block nhĩ–thất, loạn nhịp, ngất hoặc suy tim.
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.
- Viêm tụy hoặc phản ứng lupus.
- Tổn thương thai nhi khi sử dụng trong thai kỳ.
Khi xuất hiện phát ban, đặc biệt kèm sốt, loét niêm mạc hoặc phồng rộp, cần ngừng thuốc theo hướng dẫn khẩn cấp của bác sĩ và không tự dùng lại.
Carbamazepine có cảnh báo đặc biệt về phản ứng da nghiêm trọng và độc tính huyết học.
- HLA-B*15:02 liên quan mạnh với nguy cơ SJS/TEN do Carbamazepine. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu xét nghiệm trước điều trị ở người có nguồn gốc từ quần thể mà allele này có thể hiện diện. Người có kết quả dương tính không nên bắt đầu Carbamazepine trừ khi lợi ích được đánh giá vượt trội nguy cơ.
- HLA-A31:01 liên quan với nguy cơ phản ứng quá mẫn, gồm phát ban dát sẩn, DRESS và SJS/TEN. CPIC khuyến cáo lựa chọn thuốc thay thế ở người chưa từng dùng Carbamazepine mang HLA-B15:02 hoặc HLA-A*31:01 khi có thể.
- Kết quả xét nghiệm âm tính không loại trừ hoàn toàn phản ứng da.
- Cần làm công thức máu nền; cân nhắc ngừng thuốc khi có dấu hiệu ức chế tủy đáng kể.
- Theo dõi natri ở người cao tuổi, người bệnh thận hoặc dùng thuốc lợi tiểu.
- Thận trọng ở người mắc bệnh tim, gan, thận, tăng nhãn áp, tiền sử phản ứng huyết học hoặc đang dùng nhiều thuốc.
- Không ngừng thuốc đột ngột ở người động kinh.
- Carbamazepine có thể làm giảm hiệu lực thuốc tránh thai nội tiết; cần trao đổi về biện pháp tránh thai không nội tiết phù hợp.
Quá liều Carbamazepine là cấp cứu y khoa. Triệu chứng có thể xuất hiện sau 1–3 giờ hoặc muộn hơn do hấp thu kéo dài, gồm:
- Buồn ngủ sâu, kích động, lú lẫn hoặc hôn mê.
- Nhìn mờ, rung giật nhãn cầu, thất điều và nói khó.
- Co giật, giật cơ hoặc rối loạn vận động.
- Suy hô hấp.
- Nhịp tim nhanh, hạ huyết áp, rối loạn dẫn truyền hoặc sốc.
- Buồn nôn, nôn, bí tiểu, thiểu niệu.
- Hạ natri máu và rối loạn điện giải.
Xử trí gồm bảo đảm đường thở, hỗ trợ hô hấp–tuần hoàn, theo dõi điện tim, điều chỉnh điện giải và sử dụng than hoạt tính theo đánh giá của cơ sở chống độc. Thẩm tách máu có thể là phương pháp hiệu quả trong ngộ độc nặng. Triệu chứng có thể tái phát vào ngày thứ hai hoặc thứ ba do hấp thu chậm.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Nhãn DailyMed được đối chiếu: bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C; tránh ẩm, đựng trong bao bì kín và chống ánh sáng.
- SmPC Tegretol: không bảo quản trên 25°C và giữ trong bao bì gốc để tránh ẩm.
Để thuốc xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Carbamazepine được sử dụng điều trị một số dạng động kinh ở trẻ em. SmPC ghi nhận liều thông thường khoảng 10–20 mg/kg/ngày, chia nhiều lần và tăng từ từ theo đáp ứng. Trẻ em có thể thải trừ thuốc nhanh hơn người lớn nên đôi khi cần liều tính theo kg cao hơn để đạt nồng độ điều trị.
Dạng viên nén không phù hợp với trẻ quá nhỏ hoặc không thể nuốt viên; cần lựa chọn dạng bào chế phù hợp. Không dùng Carbamazepine cho cơn vắng ý thức hoặc cơn giật cơ nếu bác sĩ chưa đánh giá vì thuốc có thể làm nặng các loại cơn này.
Người cao tuổi cần lựa chọn liều thận trọng do nguy cơ tương tác, chóng mặt, buồn ngủ, mất thăng bằng, té ngã và hạ natri máu cao hơn.
Trong đau dây thần kinh sinh ba, SmPC khuyến cáo người từ 65 tuổi có thể khởi đầu 100 mg hai lần mỗi ngày và tăng từ từ theo đáp ứng. Đây là liều tham khảo theo nhãn, không dùng để tự áp dụng.
Carbamazepine qua nhau thai và có thể gây hại cho thai nhi. Dữ liệu đăng ký thai kỳ và nghiên cứu đoàn hệ cho thấy phơi nhiễm trong ba tháng đầu làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn, gồm dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống, dị tật sọ mặt, tim mạch, tiết niệu–sinh dục và xương.
SmPC dẫn một phân tích cho thấy khoảng 4,93% trẻ phơi nhiễm Carbamazepine đơn trị trong ba tháng đầu có dị tật lớn, so với tỷ lệ nền khoảng 2–3%. Nguy cơ có thể phụ thuộc liều.
Phụ nữ có khả năng mang thai cần được tư vấn chuyên khoa trước khi bắt đầu thuốc và trước khi dự định mang thai. Không được tự ngừng Carbamazepine khi phát hiện mang thai vì cơn co giật tái phát có thể gây nguy hiểm cho mẹ và thai. Bác sĩ sẽ cân nhắc thuốc thay thế, đơn trị liệu và liều thấp nhất có hiệu quả. Carbamazepine có thể làm giảm hiệu lực thuốc tránh thai nội tiết.
Carbamazepine đi vào sữa mẹ với nồng độ khoảng 25–60% nồng độ huyết tương của mẹ. SmPC và LactMed cho rằng có thể cân nhắc cho con bú khi Carbamazepine cần thiết, với điều kiện trẻ được theo dõi chặt chẽ.
Cần theo dõi trẻ về:
- Buồn ngủ quá mức.
- Bú kém hoặc tăng cân kém.
- Phát ban.
- Vàng da hoặc dấu hiệu tổn thương gan.
- Các dấu hiệu bất thường về phát triển hoặc hành vi.
Nguy cơ an thần có thể tăng khi người mẹ dùng phối hợp thuốc chống động kinh hoặc thuốc hướng thần khác. Quyết định cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi thai, tuổi trẻ, liều và phác đồ của mẹ.
Carbamazepine được chuyển hóa rộng tại gan và có thể gây độc tính gan. SmPC chưa có đủ dữ liệu dược động học để đưa ra chế độ chỉnh liều chuẩn hóa ở người suy gan.
Cần thận trọng, đánh giá chức năng gan trước điều trị và theo dõi định kỳ. Ngừng thuốc và đánh giá y tế khi xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau hạ sườn phải, chán ăn kéo dài hoặc men gan tăng kèm biểu hiện tổn thương gan.
Chưa có chế độ liều chuẩn hóa riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận. Bác sĩ cần đánh giá chức năng từng cơ quan, natri, công thức máu, tương tác thuốc và nồng độ Carbamazepine khi phù hợp.
Liều cụ thể cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Carbamazepine có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, nhìn đôi, nhìn mờ, thất điều, lú lẫn hoặc hạ huyết áp, đặc biệt khi mới điều trị hoặc tăng liều. Không lái xe, vận hành máy, làm việc trên cao hoặc thực hiện công việc cần phản xạ nhanh khi đang có các triệu chứng này.
Tương tác thuốc của Carbamazepine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Carbamazepine có thể làm giảm mạnh nồng độ velpatasvir và làm mất hiệu quả điều trị HCV. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Cảm ứng P-gp và nhiều CYP, gồm các đường chuyển hóa liên quan đến velpatasvir. Ảnh hưởng: Nguy cơ phơi nhiễm velpatasvir dưới điều trị, thất bại virus học và hình thành kháng thuốc. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp; thay carbamazepine bằng thuốc không cảm ứng khi có thể. | Đánh giá tương tác trước điều trị; nếu đã phối hợp, liên hệ chuyên gia và theo dõi HCV RNA. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Carbamazepine có thể làm giảm đáng kể nồng độ voxilaprevir và hiệu quả điều trị; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và các CYP liên quan, làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa/thải trừ voxilaprevir. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm phơi nhiễm voxilaprevir, không đạt đáp ứng virus bền vững và xuất hiện thất bại điều trị. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp định lượng voxilaprevir với thuốc này. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng mạnh P-gp/CYP sau khi tham vấn chuyên khoa. | Nếu đã dùng đồng thời, rà soát thuốc ngay và theo dõi đáp ứng virus HCV; không tự tăng liều voxilaprevir. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Phối hợp carbamazepine với chlorpromazine làm tăng nguy cơ giảm bạch cầu hạt và độc tính tủy xương. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược lực học: tác dụng ức chế tủy cộng hợp của hai thuốc. Ảnh hưởng: Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính, mất bạch cầu hạt và nhiễm trùng nặng. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp hoặc chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc, lập kế hoạch theo dõi huyết học chặt chẽ. | CBC, số lượng bạch cầu trung tính tuyệt đối; sốt, đau họng và dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Colchicine
Carbamazepin có thể làm giảm đáng kể phơi nhiễm colchicine do cảm ứng CYP3A4/P-glycoprotein, làm tăng nguy cơ nồng độ colchicine dưới điều trị và giảm hiệu quả. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược động học: Carbamazepin cảm ứng CYP3A4 và P-glycoprotein, làm tăng chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó làm giảm AUC và nồng độ colchicine. Ảnh hưởng: Có thể làm giảm hoặc mất đáp ứng điều trị với colchicine, gây kéo dài hoặc tái phát triệu chứng của bệnh đang được điều trị. Bằng chứng lâm sàng cho thấy nồng độ colchicine có thể giảm rõ khi phối hợp. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên dùng thuốc thay thế cho Carbamazepin hoặc colchicine khi phù hợp. Nếu bắt buộc phối hợp, đánh giá sát đáp ứng điều trị; khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều chất cảm ứng cần đánh giá lại hiệu lực colchicine. Không tự tạo chế độ chỉnh liều ngoài hướng dẫn chuyên môn phù hợp. | Theo dõi đáp ứng lâm sàng với colchicine và dấu hiệu tái phát hoặc kiểm soát bệnh không đầy đủ. Lưu ý tác dụng cảm ứng enzym có thể khởi phát và mất dần trong khoảng 1–2 tuần sau thay đổi điều trị. | Bằng chứng: moderate Nguồn: Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings: Recommendations for Improved Evidence-Based Management | Enzyme inducers; interaction with Carbamazepin and management recommendations | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Cefixime
Cefixime có thể làm tăng nồng độ carbamazepine; dữ liệu được ghi nhận sau lưu hành. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cơ chế chưa được xác định rõ. Nhãn cefixime ghi nhận tăng nồng độ carbamazepine khi dùng đồng thời, nhưng không mô tả enzyme hoặc chất vận chuyển chịu trách nhiệm. Ảnh hưởng: Nồng độ carbamazepine tăng có thể làm tăng nguy cơ độc tính thần kinh như chóng mặt, song thị, thất điều, buồn ngủ hoặc buồn nôn. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Thận trọng khi bắt đầu hoặc ngừng cefixime ở người đang dùng carbamazepine. Điều chỉnh carbamazepine chỉ dựa trên nồng độ thuốc và biểu hiện lâm sàng; không có khuyến cáo liều cố định từ nguồn. | Theo dõi nồng độ carbamazepine khi phù hợp; đánh giá chóng mặt, song thị, rung giật nhãn cầu, thất điều, buồn ngủ, buồn nôn/nôn. | Bằng chứng: low Nguồn: [DailyMed] | Cefixime tablets, current label | Section 7.1 Carbamazepine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=b5a3c547-3bc7-4856-af9c-1bead294f5d9 | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Alginate
Ở chuột, sodium alginate làm giảm nồng độ huyết thanh và AUC carbamazepine, rõ hơn khi dùng alginate ngay sau thuốc. Chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận ở người. | Chưa phân loại | Cơ chế: Tương tác dược động học tại đường tiêu hóa, phù hợp với hấp phụ carbamazepine vào sodium alginate làm giảm hấp thu; tốc độ thải trừ không thay đổi trong nghiên cứu trên chuột. Ảnh hưởng: Nồng độ carbamazepine huyết thanh giảm tại các thời điểm lấy mẫu và AUC giảm ở chuột. Một nghiên cứu khác với hỗn hợp dinh dưỡng bán rắn chứa sodium alginate cũng ghi nhận Cmax/AUC thấp hơn khi thời gian tiếp xúc dài. | Khuyến nghị: separate_timing Xử trí: Cân nhắc tách thời điểm dùng. Dữ liệu trên chuột với chế phẩm dinh dưỡng bán rắn chứa sodium alginate cho thấy khoảng cách 2 giờ ngăn được tương tác, nhưng chưa được xác nhận ở người; không tự áp dụng như hướng dẫn bắt buộc nếu chưa có đánh giá chuyên môn. | Theo dõi kiểm soát cơn động kinh/đáp ứng lâm sàng và nồng độ carbamazepine khi phù hợp, nhất là sau khi bắt đầu hoặc ngừng sản phẩm alginate. | Bằng chứng: very_low Nguồn: [PubMed] | Alterations in Pharmacokinetics of Orally Administered Carbamazepine in Rats Treated with Sodium Alginate | Dữ liệu trực tiếp trên chuột; nồng độ huyết thanh và AUC giảm, thải trừ không đổi | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30103217/ ; DOI: 10.1055/a-0662-5701 | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Trimethoprim
Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng thuốc chống co giật; nguy cơ không nhất thiết đồng đều cho mọi thuốc trong nhóm. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học có điều kiện do giảm dự trữ folate trên nền tác dụng kháng folate của trimethoprim. Ảnh hưởng: Có thể tăng nguy cơ thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc các giảm dòng tế bào máu, đặc biệt khi điều trị kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ thiếu folate. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Đánh giá nguy cơ folate và theo dõi huyết học ở bệnh nhân nguy cơ; không suy rộng mức độ tương tác giống nhau cho mọi thuốc chống co giật. | CBC, biểu hiện thiếu máu, viêm lưỡi/loét miệng và folate khi có chỉ định. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật và làm thay đổi đáp ứng với thuốc chống co giật. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược lực học: hạ ngưỡng co giật; một số tương tác dược động học riêng biệt có thể xảy ra tùy hoạt chất. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ co giật hoặc thay đổi kiểm soát động kinh. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không tự động giảm liều thuốc chống co giật; đánh giá từng hoạt chất và chỉnh theo đáp ứng/nồng độ khi có chỉ định. | Tần suất co giật, dấu hiệu độc tính và nồng độ thuốc chống co giật khi có khoảng điều trị hẹp. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
Thắc mắc về hoạt chất Carbamazepine
Carbamazepine là thuốc chống động kinh thuộc nhóm dẫn chất dibenzazepine. Thuốc được dùng chủ yếu cho cơn động kinh khu trú, cơn toàn thể co cứng–co giật và đau dây thần kinh sinh ba. Một số nhãn còn phê duyệt thuốc để dự phòng rối loạn hưng cảm–trầm cảm khi lithium không hiệu quả.
HLA-B*15:02 liên quan mạnh với nguy cơ hội chứng Stevens–Johnson và hoại tử thượng bì nhiễm độc do Carbamazepine, đặc biệt ở một số quần thể châu Á. Người thuộc quần thể nguy cơ nên được xét nghiệm trước khi bắt đầu điều trị. Người có kết quả dương tính thường được khuyến cáo lựa chọn thuốc khác nếu có thể.
Không. Carbamazepine phù hợp hơn với cơn động kinh khu trú và một số cơn co cứng–co giật. Thuốc thường không hiệu quả đối với cơn vắng ý thức và cơn giật cơ, đồng thời có thể làm nặng các loại cơn này. Việc xác định loại cơn cần do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.
Không nên tự ngừng thuốc đột ngột. Ở người động kinh, ngừng Carbamazepine đột ngột có thể gây cơn tái phát hoặc trạng thái động kinh đe dọa tính mạng. Liều phải được giảm từ từ theo kế hoạch của bác sĩ. Trong đau dây thần kinh sinh ba, việc giảm và thử ngừng thuốc cũng phải được thực hiện từng bước sau khi đã kiểm soát đau.
Có. Carbamazepine cảm ứng enzym gan và có thể làm giảm nồng độ, hiệu lực của thuốc tránh thai nội tiết, dẫn đến chảy máu bất thường hoặc mang thai ngoài ý muốn. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp, thường ưu tiên phương pháp không bị ảnh hưởng bởi cảm ứng enzym.

