Carbamazepin

Carbamazepine là thuốc kê đơn thuộc nhóm chống động kinh, có tác dụng chủ yếu thông qua ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế các xung điện lặp lại phụ thuộc kênh natri. Thuốc được sử dụng trong một số dạng động kinh, đặc biệt là cơn khu trú và cơn toàn thể co cứng–co giật, đồng thời là thuốc giảm đau đặc hiệu trong đau dây thần kinh sinh ba. Một số nhãn còn phê duyệt Carbamazepine để dự phòng các giai đoạn hưng cảm–trầm cảm khi người bệnh không đáp ứng với lithium.

Carbamazepine có thể gây phản ứng da nghiêm trọng, DRESS, thiếu máu bất sản, mất bạch cầu hạt, hạ natri máu và tương tác với nhiều thuốc. Người có nguồn gốc từ quần thể mang HLA-B*15:02 cần được đánh giá xét nghiệm trước khi bắt đầu điều trị. Không được tự dùng, tự đổi liều hoặc ngừng thuốc đột ngột.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Carbamazepine là thuốc chống co giật có thêm chỉ định trong đau dây thần kinh sinh ba.
  • Hoạt chất này có thể được dùng trong một số rối loạn thần kinh/tâm thần theo đánh giá chuyên khoa.
  • Không tự ngưng thuốc đột ngột vì có thể gây co giật hoặc biến chứng nghiêm trọng.
  • Cần chú ý phát ban, sốt, đau họng, vàng da, chóng mặt hoặc giảm tế bào máu.
  • Báo bác sĩ/dược sĩ về nguồn gốc châu Á, bệnh gan, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc kế hoạch mang thai.

Hoạt chất Carbamazepine là gì?

Carbamazepine là thuốc chống động kinh giúp ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế sự phóng điện lặp lại bất thường. Thuốc cũng làm giảm các cơn đau kịch phát trong đau dây thần kinh sinh ba và có tác dụng điều hòa khí sắc trong một số trường hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Carbamazepine

CAS 298-46-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Carbamazepine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Carbamazepine

Tên IUPAC

benzo[b][1]benzazepine-11-carboxamide

Tên hóa học khác

5H-Dibenz[b,f]azepine-5-carboxamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên viết tắt thường gặp: CBZ.

Tên hóa học: 5H-dibenzo[b,f]azepine-5-carboxamide.

Tên biệt dược tham chiếu quốc tế: Tegretol.

Tên viết tắt

CBZ

Tên Latinh / tên dược điển

Carbamazepinum

Tên USAN

carbamazepine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

298-46-4

UNII

33CM23913M

PubChem CID

2554

RxNorm CUI

2002

Dược động học của Carbamazepine

Carbamazepine được hấp thu gần như hoàn toàn nhưng tương đối chậm qua đường tiêu hóa. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 70–80%, được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4 thành carbamazepine-10,11-epoxide có hoạt tính. Carbamazepine có khả năng tự cảm ứng chuyển hóa, vì vậy thời gian bán thải giảm sau khi dùng lặp lại. Khoảng 72% liều được thải qua nước tiểu và 28% qua phân, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Carbamazepine được hấp thu gần như hoàn toàn nhưng chậm. Sau một liều đơn, viên nén thông thường đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 12 giờ, viên nhai khoảng 6 giờ và hỗn dịch uống khoảng 2 giờ. Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến tổng mức hấp thu của các dạng Tegretol được nghiên cứu.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của các dạng Carbamazepine đường uống được báo cáo khoảng 85–100%. Các chế phẩm khác nhau có thể khác về tốc độ hấp thu và nồng độ đỉnh; tránh tự chuyển đổi sản phẩm khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Giai đoạn II: Phân bố

Carbamazepine gắn protein huyết tương khoảng 70–80%. Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,8–1,9 lít/kg. Thuốc qua nhau thai và có mặt trong sữa mẹ; nồng độ trong sữa được ghi nhận khoảng 25–60% nồng độ huyết tương của mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Carbamazepine được chuyển hóa tại gan, chủ yếu qua CYP3A4 để tạo carbamazepine-10,11-epoxide có hoạt tính. Chất chuyển hóa epoxide tiếp tục được epoxide hydrolase chuyển thành dẫn chất transdiol. Thuốc còn tạo các chất chuyển hóa hydroxyl hóa và N-glucuronide qua UGT2B7.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều uống, khoảng 72% liều được thải qua nước tiểu và 28% qua phân. Chỉ khoảng 2% liều xuất hiện trong nước tiểu dưới dạng Carbamazepine không đổi và khoảng 1% dưới dạng carbamazepine-10,11-epoxide.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình của Carbamazepine khoảng 36 giờ sau một liều đơn. Sau khi sử dụng lặp lại, thời gian bán thải thường giảm còn khoảng 16–24 giờ do tự cảm ứng enzym. Khi phối hợp với thuốc cảm ứng enzym như phenytoin hoặc phenobarbital, thời gian bán thải có thể giảm còn khoảng 9–10 giờ.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Tự cảm ứng enzym làm tăng chuyển hóa Carbamazepine trong những tuần đầu điều trị.
  • Thuốc cảm ứng enzym khác có thể làm giảm nồng độ Carbamazepine.
  • Thuốc ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ và độc tính.
  • Trẻ em có thể thải trừ Carbamazepine nhanh hơn và cần liều tính theo kg cao hơn người lớn.
  • Chưa có đủ dữ liệu dược động học ở người suy gan hoặc suy thận.
  • Thay đổi dạng bào chế có thể làm thay đổi nồng độ đỉnh và khả năng dung nạp.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Carbamazepine

Carbamazepine là dẫn chất dibenzazepine có đặc tính chống động kinh, hướng thần kinh và hướng tâm thần. Thuốc được xếp trong nhóm thuốc chống động kinh tác động chủ yếu lên kênh natri phụ thuộc điện thế.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế của Carbamazepine chưa được giải thích hoàn toàn. Cơ chế chính được cho là phong bế kênh natri phụ thuộc điện thế theo trạng thái sử dụng và điện thế, giúp ổn định màng tế bào thần kinh đang tăng kích thích, ức chế phóng điện lặp lại và giảm lan truyền xung kích thích qua synap. Thuốc còn có thể làm giảm giải phóng glutamate.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Carbamazepine làm giảm hoạt động co giật ở cơn khu trú và cơn toàn thể co cứng–co giật. Chất chuyển hóa carbamazepine-10,11-epoxide cũng có hoạt tính chống co giật, nhưng đóng góp chính xác của chất này vào hiệu quả và độc tính lâm sàng chưa được xác định hoàn toàn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Carbamazepine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Carbamazepine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Carbamazepine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Velpatasvir

Carbamazepine có thể làm giảm mạnh nồng độ velpatasvir và làm mất hiệu quả điều trị HCV.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Cảm ứng P-gp và nhiều CYP, gồm các đường chuyển hóa liên quan đến velpatasvir.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ phơi nhiễm velpatasvir dưới điều trị, thất bại virus học và hình thành kháng thuốc.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp; thay carbamazepine bằng thuốc không cảm ứng khi có thể.

Đánh giá tương tác trước điều trị; nếu đã phối hợp, liên hệ chuyên gia và theo dõi HCV RNA.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
EMA | Epclusa EPAR overview | Restrictions: rifampicin, rifabutin, carbamazepine, phenobarbital, phenytoin, St John's wort | https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epclusa | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Sections 5.3, 7.1 and Table 4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Carbamazepine có thể làm giảm đáng kể nồng độ voxilaprevir và hiệu quả điều trị; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và các CYP liên quan, làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa/thải trừ voxilaprevir.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ giảm phơi nhiễm voxilaprevir, không đạt đáp ứng virus bền vững và xuất hiện thất bại điều trị. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp định lượng voxilaprevir với thuốc này.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng mạnh P-gp/CYP sau khi tham vấn chuyên khoa.

Nếu đã dùng đồng thời, rà soát thuốc ngay và theo dõi đáp ứng virus HCV; không tự tăng liều voxilaprevir.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Review of Clinically Relevant Drug Interactions with Next Generation Hepatitis C Direct-acting Antiviral Agents | Review of VOSEVI pharmacokinetics and clinically relevant interactions; PMID 33083256 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33083256/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Phối hợp carbamazepine với chlorpromazine làm tăng nguy cơ giảm bạch cầu hạt và độc tính tủy xương.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược lực học: tác dụng ức chế tủy cộng hợp của hai thuốc.

Ảnh hưởng:

Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính, mất bạch cầu hạt và nhiễm trùng nặng.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên tránh phối hợp hoặc chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc, lập kế hoạch theo dõi huyết học chặt chẽ.

CBC, số lượng bạch cầu trung tính tuyệt đối; sốt, đau họng và dấu hiệu nhiễm trùng.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Colchicine

Carbamazepin có thể làm giảm đáng kể phơi nhiễm colchicine do cảm ứng CYP3A4/P-glycoprotein, làm tăng nguy cơ nồng độ colchicine dưới điều trị và giảm hiệu quả.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược động học: Carbamazepin cảm ứng CYP3A4 và P-glycoprotein, làm tăng chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó làm giảm AUC và nồng độ colchicine.

Ảnh hưởng:

Có thể làm giảm hoặc mất đáp ứng điều trị với colchicine, gây kéo dài hoặc tái phát triệu chứng của bệnh đang được điều trị. Bằng chứng lâm sàng cho thấy nồng độ colchicine có thể giảm rõ khi phối hợp.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên dùng thuốc thay thế cho Carbamazepin hoặc colchicine khi phù hợp. Nếu bắt buộc phối hợp, đánh giá sát đáp ứng điều trị; khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều chất cảm ứng cần đánh giá lại hiệu lực colchicine. Không tự tạo chế độ chỉnh liều ngoài hướng dẫn chuyên môn phù hợp.

Theo dõi đáp ứng lâm sàng với colchicine và dấu hiệu tái phát hoặc kiểm soát bệnh không đầy đủ. Lưu ý tác dụng cảm ứng enzym có thể khởi phát và mất dần trong khoảng 1–2 tuần sau thay đổi điều trị.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings: Recommendations for Improved Evidence-Based Management | Enzyme inducers; interaction with Carbamazepin and management recommendations | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03
Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics / PubMed | Sub-therapeutic colchicine levels in a patient treated for acute pericarditis in the setting of carbamazepine use: A case report | Subtherapeutic colchicine concentration and treatment failure during carbamazepine therapy | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34671997/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Cefixime

Cefixime có thể làm tăng nồng độ carbamazepine; dữ liệu được ghi nhận sau lưu hành.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cơ chế chưa được xác định rõ. Nhãn cefixime ghi nhận tăng nồng độ carbamazepine khi dùng đồng thời, nhưng không mô tả enzyme hoặc chất vận chuyển chịu trách nhiệm.

Ảnh hưởng:

Nồng độ carbamazepine tăng có thể làm tăng nguy cơ độc tính thần kinh như chóng mặt, song thị, thất điều, buồn ngủ hoặc buồn nôn.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Thận trọng khi bắt đầu hoặc ngừng cefixime ở người đang dùng carbamazepine. Điều chỉnh carbamazepine chỉ dựa trên nồng độ thuốc và biểu hiện lâm sàng; không có khuyến cáo liều cố định từ nguồn.

Theo dõi nồng độ carbamazepine khi phù hợp; đánh giá chóng mặt, song thị, rung giật nhãn cầu, thất điều, buồn ngủ, buồn nôn/nôn.

Bằng chứng: low
Nguồn:

[DailyMed] | Cefixime tablets, current label | Section 7.1 Carbamazepine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=b5a3c547-3bc7-4856-af9c-1bead294f5d9 | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Alginate

Ở chuột, sodium alginate làm giảm nồng độ huyết thanh và AUC carbamazepine, rõ hơn khi dùng alginate ngay sau thuốc. Chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận ở người.

Chưa phân loại
Cơ chế:

Tương tác dược động học tại đường tiêu hóa, phù hợp với hấp phụ carbamazepine vào sodium alginate làm giảm hấp thu; tốc độ thải trừ không thay đổi trong nghiên cứu trên chuột.

Ảnh hưởng:

Nồng độ carbamazepine huyết thanh giảm tại các thời điểm lấy mẫu và AUC giảm ở chuột. Một nghiên cứu khác với hỗn hợp dinh dưỡng bán rắn chứa sodium alginate cũng ghi nhận Cmax/AUC thấp hơn khi thời gian tiếp xúc dài.

Khuyến nghị:

separate_timing

Xử trí:

Cân nhắc tách thời điểm dùng. Dữ liệu trên chuột với chế phẩm dinh dưỡng bán rắn chứa sodium alginate cho thấy khoảng cách 2 giờ ngăn được tương tác, nhưng chưa được xác nhận ở người; không tự áp dụng như hướng dẫn bắt buộc nếu chưa có đánh giá chuyên môn.

Theo dõi kiểm soát cơn động kinh/đáp ứng lâm sàng và nồng độ carbamazepine khi phù hợp, nhất là sau khi bắt đầu hoặc ngừng sản phẩm alginate.

Bằng chứng: very_low
Nguồn:

[PubMed] | Alterations in Pharmacokinetics of Orally Administered Carbamazepine in Rats Treated with Sodium Alginate | Dữ liệu trực tiếp trên chuột; nồng độ huyết thanh và AUC giảm, thải trừ không đổi | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30103217/ ; DOI: 10.1055/a-0662-5701 | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[PLOS ONE] | Interaction between carbamazepine and a sodium alginate-containing semi-solid enteral nutrient in rats | Nghiên cứu hỗ trợ về ảnh hưởng thời gian tiếp xúc và tách liều 2 giờ trong mô hình chuột | https://doi.org/10.1371/journal.pone.0259400 | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Trimethoprim

Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng thuốc chống co giật; nguy cơ không nhất thiết đồng đều cho mọi thuốc trong nhóm.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học có điều kiện do giảm dự trữ folate trên nền tác dụng kháng folate của trimethoprim.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc các giảm dòng tế bào máu, đặc biệt khi điều trị kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ thiếu folate.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ folate và theo dõi huyết học ở bệnh nhân nguy cơ; không suy rộng mức độ tương tác giống nhau cho mọi thuốc chống co giật.

CBC, biểu hiện thiếu máu, viêm lưỡi/loét miệng và folate khi có chỉ định.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật và làm thay đổi đáp ứng với thuốc chống co giật.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: hạ ngưỡng co giật; một số tương tác dược động học riêng biệt có thể xảy ra tùy hoạt chất.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ co giật hoặc thay đổi kiểm soát động kinh.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Không tự động giảm liều thuốc chống co giật; đánh giá từng hoạt chất và chỉnh theo đáp ứng/nồng độ khi có chỉ định.

Tần suất co giật, dấu hiệu độc tính và nồng độ thuốc chống co giật khi có khoảng điều trị hẹp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Carbamazepine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *