Phenytoin

Phenytoin là thuốc chống động kinh thuộc nhóm dẫn chất hydantoin, tác động chủ yếu bằng cách ổn định kênh natri phụ thuộc điện thế và hạn chế các đợt phóng điện thần kinh tần số cao. Thuốc được sử dụng để kiểm soát một số cơn co cứng–co giật toàn thể, cơn động kinh cục bộ và dự phòng hoặc điều trị co giật liên quan phẫu thuật thần kinh. Phenytoin đường tĩnh mạch còn có thể được dùng tại cơ sở y tế trong xử trí trạng thái động kinh sau điều trị ban đầu bằng benzodiazepine. [1][2][5]

Phenytoin có chuyển hóa bão hòa, liên kết protein cao và nhiều tương tác thuốc. Một thay đổi liều nhỏ có thể làm nồng độ thuốc tăng không tương xứng, dẫn đến rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn hoặc ngộ độc nặng. Vì vậy, thuốc phải được kê đơn, cá thể hóa liều và theo dõi lâm sàng cùng nồng độ phenytoin khi cần thiết. Người bệnh không được tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc đột ngột. [1]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Phenytoin là thuốc chống động kinh, tác động chủ yếu lên kênh natri của tế bào thần kinh.
  • Thuốc thường liên quan đến kiểm soát cơn co giật và phòng ngừa co giật trong một số bối cảnh chuyên khoa.
  • Cần dùng theo chỉ định; không tự đổi thuốc hoặc ngừng thuốc đột ngột.
  • Có thể cần theo dõi nồng độ thuốc, dấu hiệu phát ban, tác dụng phụ thần kinh và tương tác thuốc.
  • Hãy báo bác sĩ/dược sĩ về thuốc đang dùng, bệnh gan, thai kỳ hoặc kế hoạch mang thai.

Hoạt chất Phenytoin là gì?

Phenytoin là thuốc chống động kinh dẫn chất hydantoin. Thuốc làm giảm khả năng các tế bào thần kinh phát xung liên tục với tần số cao, từ đó hạn chế sự hình thành và lan truyền của một số loại cơn động kinh. Phenytoin không phù hợp cho mọi thể động kinh và có thể làm nặng hơn cơn vắng ý thức hoặc cơn giật cơ. [1][3]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Phenytoin

CAS 57-41-0

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Phenytoin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Phenytoin

Tên IUPAC

5,5-diphenylimidazolidine-2,4-dione

Tên hóa học khác

5,5-Diphenylhydantoin | Diphenylhydantoin

Tên khác / tên đồng nghĩa

Diphenylhydantoin; 5,5-diphenylhydantoin; phenytoin sodium hoặc natri phenytoin đối với dạng muối natri. [1][2]

Tên viết tắt

PHT

Tên Latinh / tên dược điển

Phenytoinum

Tên USAN

phenytoin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

57-41-0

UNII

6158TKW0C5

PubChem CID

1775

RxNorm CUI

8183

Dược động học của Phenytoin

Phenytoin được hấp thu qua đường tiêu hóa với tốc độ phụ thuộc dạng bào chế, liên kết mạnh với protein huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Chuyển hóa có tính bão hòa, khiến nồng độ thuốc có thể tăng không tuyến tính khi tăng liều. Thuốc được đào thải chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính qua mật và nước tiểu. [1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Với viên nang phóng thích kéo dài, nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 4–12 giờ. Dạng giải phóng nhanh có thể đạt đỉnh khoảng 1,5–3 giờ. Trạng thái ổn định thường cần ít nhất 7–10 ngày sau khi bắt đầu hoặc thay đổi liều. Dinh dưỡng qua ống và một số chế phẩm bổ sung có thể làm giảm nồng độ phenytoin. [1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống phụ thuộc dạng bào chế, đặc tính hòa tan, sản phẩm cụ thể và các yếu tố như dinh dưỡng qua ống. Nhãn thuốc được tham khảo không cung cấp một tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối. Khi chuyển giữa acid tự do và muối natri, cần lưu ý chênh lệch khoảng 8% hàm lượng hoạt chất. [1]

Giai đoạn II: Phân bố

Phenytoin liên kết mạnh với protein huyết tương. Tỷ lệ thuốc tự do có thể tăng ở người suy gan, suy thận hoặc giảm albumin máu; trong những trường hợp này, nồng độ phenytoin tự do có ý nghĩa hơn nồng độ toàn phần. [1][2]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Thuốc được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP2C9 và ở mức độ thấp hơn bởi CYP2C19. Hệ enzym chuyển hóa có thể bị bão hòa ở nồng độ cao, nên tăng liều nhỏ cũng có thể làm nồng độ thuốc và nguy cơ độc tính tăng mạnh. Các biến thể giảm chức năng CYP2C9 có thể làm giảm thanh thải phenytoin. [1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Phần lớn phenytoin được bài tiết vào mật dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính, sau đó được tái hấp thu một phần và đào thải qua nước tiểu. Bài tiết qua thận diễn ra qua lọc cầu thận và chủ yếu qua bài tiết ở ống thận. [1][2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau đường uống, thời gian bán thải trung bình khoảng 22 giờ, với phạm vi được ghi nhận 7–42 giờ. Sau tiêm tĩnh mạch, thời gian bán thải huyết thanh được ghi nhận khoảng 10–15 giờ. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi chuyển hóa bị bão hòa hoặc có suy giảm chức năng chuyển hóa. [1][2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Phenytoin không có một giá trị thanh thải cố định áp dụng cho mọi người bệnh do chuyển hóa bão hòa và khác biệt lớn giữa các cá thể. Thanh thải có thể giảm do tuổi cao, suy gan, biến thể CYP2C9 hoặc thuốc ức chế chuyển hóa; thanh thải thường tăng trong thai kỳ. Ở người trên 70 tuổi, thanh thải được ghi nhận thấp hơn khoảng 20% so với người 20–30 tuổi. [1][2]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Dạng bào chế và việc chuyển giữa phenytoin acid tự do với phenytoin natri.
  • Tuổi cao.
  • Thai kỳ và giai đoạn sau sinh.
  • Suy gan, suy thận hoặc giảm albumin máu.
  • Biến thể CYP2C9 và CYP2C19.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng enzym chuyển hóa.
  • Dinh dưỡng qua ống, thuốc kháng acid và mức độ tuân thủ điều trị. [1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Phenytoin

Phenytoin thuộc nhóm thuốc chống động kinh tác động lên kênh natri phụ thuộc điện thế, phân nhóm dẫn chất hydantoin. Mã ATC N03AB02. Thuốc có đặc điểm liên kết protein cao, chuyển hóa bão hòa và cảm ứng mạnh enzym chuyển hóa thuốc ở gan. [1][6]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chính xác chưa được xác định hoàn toàn. Phenytoin được cho là phong bế kênh natri phụ thuộc điện thế ở trạng thái bất hoạt, kéo dài giai đoạn trơ của màng tế bào thần kinh và làm giảm các đợt phóng điện thần kinh tần số cao kéo dài. [1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Phenytoin ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế sự lan truyền của hoạt động điện bất thường. Tác dụng chống co giật liên quan đến nồng độ thuốc, nhưng nguy cơ độc tính thần kinh cũng tăng theo nồng độ. Do chuyển hóa không tuyến tính, mối quan hệ giữa liều và nồng độ có thể thay đổi đáng kể giữa các cá thể. [1]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Phenytoin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Phenytoin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Phenytoin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Velpatasvir

Phenytoin làm giảm nồng độ velpatasvir và có thể gây thất bại điều trị HCV.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Cảm ứng mạnh P-gp và CYP làm giảm hấp thu/tăng chuyển hóa velpatasvir.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ giảm hiệu quả, thất bại virus học và kháng thuốc.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng.

Rà soát thuốc chống động kinh trước điều trị và theo dõi HCV RNA nếu có phơi nhiễm đồng thời.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
EMA | Epclusa EPAR overview | Restrictions: rifampicin, rifabutin, carbamazepine, phenobarbital, phenytoin, St John's wort | https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/epclusa | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Sections 5.3, 7.1 and Table 4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Phenytoin có thể làm giảm đáng kể nồng độ voxilaprevir và hiệu quả điều trị; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và các CYP liên quan, làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa/thải trừ voxilaprevir.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ giảm phơi nhiễm voxilaprevir, không đạt đáp ứng virus bền vững và xuất hiện thất bại điều trị. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp định lượng voxilaprevir với thuốc này.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng mạnh P-gp/CYP sau khi tham vấn chuyên khoa.

Nếu đã dùng đồng thời, rà soát thuốc ngay và theo dõi đáp ứng virus HCV; không tự tăng liều voxilaprevir.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Review of Clinically Relevant Drug Interactions with Next Generation Hepatitis C Direct-acting Antiviral Agents | Review of VOSEVI pharmacokinetics and clinically relevant interactions; PMID 33083256 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33083256/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ubrogepant

Phenytoin có thể làm giảm đáng kể phơi nhiễm ubrogepant và gây mất hiệu quả.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Phenytoin cảm ứng mạnh CYP3A4, làm tăng chuyển hóa ubrogepant.

Ảnh hưởng:

Nhãn liệt kê phenytoin trong nhóm chất cảm ứng mạnh cần tránh.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; cân nhắc liệu pháp cắt cơn khác.

Theo dõi đáp ứng giảm đau và tái phát đau đầu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Health Canada | UBRELVY product information; product monograph date 2026-06-24 | https://health-products.canada.ca/dpd-bdpp/info?code=102161&lang=eng | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể làm giảm chuyển hóa phenytoin và gây độc phenytoin; đồng thời chlorpromazine hạ ngưỡng co giật.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược động học: chlorpromazine được báo cáo ức chế chuyển hóa phenytoin. Dược lực học: chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật.

Ảnh hưởng:

Nồng độ phenytoin tăng có thể gây rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn hoặc độc tính thần kinh; kiểm soát co giật có thể thay đổi.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Không tự giảm liều thuốc chống co giật. Theo dõi nồng độ và đáp ứng; chỉnh liều phenytoin dựa trên nồng độ tự do/toàn phần và triệu chứng.

Nồng độ phenytoin, dấu hiệu độc thần kinh, tần suất co giật, albumin và chức năng gan.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[PubMed] | Inhibition of phenytoin metabolism by other drugs used in epilepsy | Tổng quan/báo cáo chlorpromazine ức chế chuyển hóa phenytoin | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/240782/ | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Trimethoprim

Trimethoprim làm giảm chuyển hóa phenytoin và có thể làm tăng nồng độ cũng như độc tính phenytoin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế chuyển hóa phenytoin ở gan.

Ảnh hưởng:

Nhãn trimethoprim ghi nhận thời gian bán thải phenytoin tăng 51% và độ thanh thải chuyển hóa giảm 30%; có thể xuất hiện rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó hoặc lú lẫn.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi sát khi bắt đầu hoặc ngừng trimethoprim; cân nhắc định lượng phenytoin và hiệu chỉnh liều theo nồng độ/lâm sàng.

Nồng độ phenytoin, rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn và các dấu hiệu độc tính thần kinh.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[FDA/DailyMed] | Trimethoprim tablet label | Phenytoin half-life +51%, metabolic clearance -30% | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7d25e3f9-7b0d-452d-953e-f100bb0f2db7 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim

Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng thuốc chống co giật; nguy cơ không nhất thiết đồng đều cho mọi thuốc trong nhóm.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học có điều kiện do giảm dự trữ folate trên nền tác dụng kháng folate của trimethoprim.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc các giảm dòng tế bào máu, đặc biệt khi điều trị kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ thiếu folate.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ folate và theo dõi huyết học ở bệnh nhân nguy cơ; không suy rộng mức độ tương tác giống nhau cho mọi thuốc chống co giật.

CBC, biểu hiện thiếu máu, viêm lưỡi/loét miệng và folate khi có chỉ định.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật và làm thay đổi đáp ứng với thuốc chống co giật.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: hạ ngưỡng co giật; một số tương tác dược động học riêng biệt có thể xảy ra tùy hoạt chất.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ co giật hoặc thay đổi kiểm soát động kinh.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Không tự động giảm liều thuốc chống co giật; đánh giá từng hoạt chất và chỉnh theo đáp ứng/nồng độ khi có chỉ định.

Tần suất co giật, dấu hiệu độc tính và nồng độ thuốc chống co giật khi có khoảng điều trị hẹp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Phenytoin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 6 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *