Phenytoin là thuốc chống động kinh thuộc nhóm dẫn chất hydantoin, tác động chủ yếu bằng cách ổn định kênh natri phụ thuộc điện thế và hạn chế các đợt phóng điện thần kinh tần số cao. Thuốc được sử dụng để kiểm soát một số cơn co cứng–co giật toàn thể, cơn động kinh cục bộ và dự phòng hoặc điều trị co giật liên quan phẫu thuật thần kinh. Phenytoin đường tĩnh mạch còn có thể được dùng tại cơ sở y tế trong xử trí trạng thái động kinh sau điều trị ban đầu bằng benzodiazepine. [1][2][5]
Phenytoin có chuyển hóa bão hòa, liên kết protein cao và nhiều tương tác thuốc. Một thay đổi liều nhỏ có thể làm nồng độ thuốc tăng không tương xứng, dẫn đến rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn hoặc ngộ độc nặng. Vì vậy, thuốc phải được kê đơn, cá thể hóa liều và theo dõi lâm sàng cùng nồng độ phenytoin khi cần thiết. Người bệnh không được tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc đột ngột. [1]
Nội dung chính
- Phenytoin là thuốc chống động kinh, tác động chủ yếu lên kênh natri của tế bào thần kinh.
- Thuốc thường liên quan đến kiểm soát cơn co giật và phòng ngừa co giật trong một số bối cảnh chuyên khoa.
- Cần dùng theo chỉ định; không tự đổi thuốc hoặc ngừng thuốc đột ngột.
- Có thể cần theo dõi nồng độ thuốc, dấu hiệu phát ban, tác dụng phụ thần kinh và tương tác thuốc.
- Hãy báo bác sĩ/dược sĩ về thuốc đang dùng, bệnh gan, thai kỳ hoặc kế hoạch mang thai.
Hoạt chất Phenytoin là gì?
Phenytoin là thuốc chống động kinh dẫn chất hydantoin. Thuốc làm giảm khả năng các tế bào thần kinh phát xung liên tục với tần số cao, từ đó hạn chế sự hình thành và lan truyền của một số loại cơn động kinh. Phenytoin không phù hợp cho mọi thể động kinh và có thể làm nặng hơn cơn vắng ý thức hoặc cơn giật cơ. [1][3]
Phenytoin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Phenytoin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Phenytoin |
| Tên IUPAC | 5,5-diphenylimidazolidine-2,4-dione |
| Tên hóa học khác | 5,5-Diphenylhydantoin | Diphenylhydantoin |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Diphenylhydantoin; 5,5-diphenylhydantoin; phenytoin sodium hoặc natri phenytoin đối với dạng muối natri. [1][2] |
| Tên viết tắt | PHT |
| Tên Latinh / tên dược điển | Phenytoinum |
| Tên USAN | phenytoin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 57-41-0 |
|---|---|
| UNII | 6158TKW0C5 |
| PubChem CID | 1775 |
| RxNorm CUI | 8183 |
Dược động học của Phenytoin
Phenytoin được hấp thu qua đường tiêu hóa với tốc độ phụ thuộc dạng bào chế, liên kết mạnh với protein huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Chuyển hóa có tính bão hòa, khiến nồng độ thuốc có thể tăng không tuyến tính khi tăng liều. Thuốc được đào thải chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính qua mật và nước tiểu. [1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Với viên nang phóng thích kéo dài, nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 4–12 giờ. Dạng giải phóng nhanh có thể đạt đỉnh khoảng 1,5–3 giờ. Trạng thái ổn định thường cần ít nhất 7–10 ngày sau khi bắt đầu hoặc thay đổi liều. Dinh dưỡng qua ống và một số chế phẩm bổ sung có thể làm giảm nồng độ phenytoin. [1]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống phụ thuộc dạng bào chế, đặc tính hòa tan, sản phẩm cụ thể và các yếu tố như dinh dưỡng qua ống. Nhãn thuốc được tham khảo không cung cấp một tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối. Khi chuyển giữa acid tự do và muối natri, cần lưu ý chênh lệch khoảng 8% hàm lượng hoạt chất. [1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thuốc được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP2C9 và ở mức độ thấp hơn bởi CYP2C19. Hệ enzym chuyển hóa có thể bị bão hòa ở nồng độ cao, nên tăng liều nhỏ cũng có thể làm nồng độ thuốc và nguy cơ độc tính tăng mạnh. Các biến thể giảm chức năng CYP2C9 có thể làm giảm thanh thải phenytoin. [1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần lớn phenytoin được bài tiết vào mật dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính, sau đó được tái hấp thu một phần và đào thải qua nước tiểu. Bài tiết qua thận diễn ra qua lọc cầu thận và chủ yếu qua bài tiết ở ống thận. [1][2]
| t½ · Thời gian bán thải | Sau đường uống, thời gian bán thải trung bình khoảng 22 giờ, với phạm vi được ghi nhận 7–42 giờ. Sau tiêm tĩnh mạch, thời gian bán thải huyết thanh được ghi nhận khoảng 10–15 giờ. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi chuyển hóa bị bão hòa hoặc có suy giảm chức năng chuyển hóa. [1][2] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Phenytoin không có một giá trị thanh thải cố định áp dụng cho mọi người bệnh do chuyển hóa bão hòa và khác biệt lớn giữa các cá thể. Thanh thải có thể giảm do tuổi cao, suy gan, biến thể CYP2C9 hoặc thuốc ức chế chuyển hóa; thanh thải thường tăng trong thai kỳ. Ở người trên 70 tuổi, thanh thải được ghi nhận thấp hơn khoảng 20% so với người 20–30 tuổi. [1][2] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Dạng bào chế và việc chuyển giữa phenytoin acid tự do với phenytoin natri.
- Tuổi cao.
- Thai kỳ và giai đoạn sau sinh.
- Suy gan, suy thận hoặc giảm albumin máu.
- Biến thể CYP2C9 và CYP2C19.
- Thuốc ức chế hoặc cảm ứng enzym chuyển hóa.
- Dinh dưỡng qua ống, thuốc kháng acid và mức độ tuân thủ điều trị. [1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Phenytoin
Phenytoin thuộc nhóm thuốc chống động kinh tác động lên kênh natri phụ thuộc điện thế, phân nhóm dẫn chất hydantoin. Mã ATC N03AB02. Thuốc có đặc điểm liên kết protein cao, chuyển hóa bão hòa và cảm ứng mạnh enzym chuyển hóa thuốc ở gan. [1][6]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác chưa được xác định hoàn toàn. Phenytoin được cho là phong bế kênh natri phụ thuộc điện thế ở trạng thái bất hoạt, kéo dài giai đoạn trơ của màng tế bào thần kinh và làm giảm các đợt phóng điện thần kinh tần số cao kéo dài. [1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Phenytoin ổn định màng tế bào thần kinh và hạn chế sự lan truyền của hoạt động điện bất thường. Tác dụng chống co giật liên quan đến nồng độ thuốc, nhưng nguy cơ độc tính thần kinh cũng tăng theo nồng độ. Do chuyển hóa không tuyến tính, mối quan hệ giữa liều và nồng độ có thể thay đổi đáng kể giữa các cá thể. [1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Phenytoin
Chỉ định theo nhãn thuốc được tham khảo:
- Điều trị cơn co cứng–co giật toàn thể.
- Điều trị cơn động kinh cục bộ, bao gồm cơn trước đây được gọi là cơn tâm thần–vận động hoặc động kinh thùy thái dương.
- Phòng ngừa và điều trị co giật xảy ra trong hoặc sau phẫu thuật thần kinh. [1]
- Phenytoin tiêm tĩnh mạch được chỉ định cho trạng thái động kinh co cứng–co giật toàn thể và có thể thay thế tạm thời đường uống khi người bệnh không thể uống thuốc. [2]
Theo hướng dẫn WHO và NICE, phenytoin tĩnh mạch có thể là một lựa chọn hàng hai cho trạng thái động kinh còn tiếp diễn sau hai liều benzodiazepine, với điều kiện có khả năng theo dõi thích hợp. [3][5]
Phenytoin có thể làm nặng hơn cơn vắng ý thức và cơn giật cơ; lựa chọn thuốc phải dựa trên loại cơn và hội chứng động kinh đã được chẩn đoán. [3]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc, chỉ có tính tham khảo và không dùng để tự điều trị:
- Người lớn điều trị đường uống: liều khởi đầu thường là 100 mg, ngày 3 lần. Liều được điều chỉnh theo đáp ứng và nồng độ thuốc; liều duy trì thường là 100 mg, ngày 3–4 lần. Nhãn thuốc cho phép tăng tối đa đến 200 mg, ngày 3 lần trong trường hợp được bác sĩ chỉ định. [1]
- Trẻ em đường uống: khởi đầu 5 mg/kg/ngày, chia 2–3 lần; liều duy trì thường 4–8 mg/kg/ngày, chia đều. Liều tối đa theo nhãn được tham khảo là 300 mg/ngày. [1]
- Trạng thái động kinh ở người lớn: liều nạp 10–15 mg/kg truyền tĩnh mạch chậm, tốc độ không vượt quá 50 mg/phút; sau đó có thể dùng liều duy trì 100 mg đường uống hoặc tĩnh mạch mỗi 6–8 giờ theo chỉ định. [2]
- Trạng thái động kinh ở trẻ em: liều nạp tĩnh mạch 15–20 mg/kg; tốc độ không quá 1–3 mg/kg/phút hoặc 50 mg/phút, tùy mức nào chậm hơn. [2]
Nồng độ phenytoin toàn phần thường liên quan hiệu quả là 10–20 microgam/mL; nồng độ tự do thường là 1–2 microgam/mL. Khoảng này không thay thế đánh giá lâm sàng và không phải mục tiêu bắt buộc cho mọi người bệnh. [1][2]
- Dùng đúng dạng bào chế, liều và thời điểm đã được kê đơn.
- Nuốt nguyên viên nang phóng thích kéo dài; không tự nghiền hoặc mở viên nếu nhãn sản phẩm không cho phép.
- Không tự chuyển giữa viên nang, hỗn dịch, dạng acid tự do, muối natri hoặc sản phẩm của nhà sản xuất khác.
- Không ngừng phenytoin đột ngột vì có thể làm tăng cơn hoặc gây trạng thái động kinh. [1]
- Thuốc kháng acid chứa nhôm, magnesi hoặc calci không nên uống cùng thời điểm với phenytoin. [1]
- Dinh dưỡng qua ống có thể làm giảm hấp thu; thời điểm tạm ngừng dinh dưỡng và theo dõi nồng độ phải theo quy trình của cơ sở điều trị. [1]
- Tiêm tĩnh mạch chỉ được thực hiện tại cơ sở y tế, với theo dõi điện tâm đồ, huyết áp và hô hấp. [2]
Có thể cần theo dõi:
- Tần suất và đặc điểm cơn động kinh.
- Nồng độ phenytoin toàn phần hoặc tự do, nhất là sau thay đổi liều, thay đổi sản phẩm, thêm hoặc ngừng thuốc tương tác.
- Dấu hiệu ngộ độc thần kinh: rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, buồn ngủ hoặc lú lẫn.
- Phát ban, sốt, phù mặt, nổi hạch và tổn thương niêm mạc.
- Chức năng gan, công thức máu khi có chỉ định lâm sàng.
- Albumin máu; nồng độ phenytoin tự do ở người suy gan, suy thận hoặc giảm albumin.
- Tâm trạng, hành vi và ý nghĩ tự sát.
- Sức khỏe răng–nướu và vệ sinh răng miệng.
- Vitamin D, calci, phosphat và sức khỏe xương khi điều trị dài hạn hoặc có yếu tố nguy cơ.
- Đường huyết ở người mắc đái tháo đường.
- Điện tâm đồ, huyết áp và hô hấp trong và sau khi truyền tĩnh mạch. [1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Phenytoin
Phenytoin chống chỉ định trong các trường hợp:
- Tiền sử quá mẫn với phenytoin, thành phần tá dược hoặc các dẫn chất hydantoin.
- Tiền sử độc tính gan cấp do phenytoin.
- Dùng đồng thời với delavirdine vì có thể làm mất đáp ứng kháng virus và thúc đẩy kháng thuốc. [1][2]
Đối với dạng tiêm, chống chỉ định bổ sung gồm nhịp chậm xoang, blốc xoang–nhĩ, blốc nhĩ–thất độ II hoặc III và hội chứng Adams–Stokes. [2]
Các phản ứng thường gặp hoặc được ghi nhận gồm:
- Rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, giảm phối hợp vận động.
- Buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu, lú lẫn.
- Buồn nôn, nôn và táo bón.
- Phì đại lợi; nguy cơ có thể giảm bằng vệ sinh răng miệng và chăm sóc nha khoa phù hợp.
- Phát ban, mày đay.
- Tăng mọc lông.
- Thay đổi vị giác.
- Thiếu máu hồng cầu to hoặc thiếu folate trong một số trường hợp điều trị kéo dài.
- Bệnh lý đa dây thần kinh cảm giác khi dùng dài hạn. [1]
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế khẩn cấp gồm:
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp và DRESS. [1]
- Phản vệ hoặc phù mạch gây sưng mặt, môi, lưỡi hoặc đường hô hấp. [1]
- Viêm gan độc, tổn thương gan cấp hoặc suy gan cấp. [1]
- Giảm tiểu cầu, giảm bạch cầu, mất bạch cầu hạt hoặc giảm toàn thể huyết cầu. [1]
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát. [1]
- Bệnh não, rối loạn tâm thần, rối loạn chức năng hoặc teo tiểu não khi nồng độ kéo dài trên khoảng điều trị. [1]
- Hạ huyết áp nặng, nhịp chậm, blốc tim, loạn nhịp thất, ngừng tim khi truyền tĩnh mạch, đặc biệt nếu truyền nhanh. [2]
- Tổn thương mô tại vị trí tiêm, bao gồm hội chứng găng tay tím. [2]
- Giảm mật độ xương, nhuyễn xương, loãng xương và gãy xương khi điều trị dài hạn. [1]
- Không ngừng thuốc đột ngột; việc giảm hoặc thay thuốc thường phải thực hiện từ từ. [1]
- Ngừng thuốc và đánh giá y tế ngay khi xuất hiện phát ban, trừ khi đã xác định chắc chắn phát ban không liên quan thuốc. [1]
- HLA-B*15:02 và biến thể giảm chức năng CYP2C9*3 có thể liên quan nguy cơ phản ứng da nghiêm trọng cao hơn ở một số người có nguồn gốc châu Á hoặc Đông Nam Á. Xét nghiệm di truyền có giới hạn và không thay thế theo dõi lâm sàng. [1]
- Thận trọng ở người có bệnh gan, bệnh thận, giảm albumin, bệnh tim, rối loạn chuyển hóa porphyrin, đái tháo đường hoặc tiền sử phản ứng quá mẫn với thuốc chống động kinh có cấu trúc liên quan. [1][2]
- Phenytoin có thể làm tăng glucose máu và ảnh hưởng chuyển hóa vitamin D. [1]
- Khi tiêm tĩnh mạch phải truyền chậm, vào tĩnh mạch lớn và theo dõi tim mạch, huyết áp, hô hấp liên tục. Không pha với dung dịch glucose do nguy cơ kết tủa. [2]
Biểu hiện quá liều ban đầu thường gồm rung giật nhãn cầu, thất điều và nói khó. Các biểu hiện khác có thể gồm run, tăng phản xạ, buồn ngủ, nhìn mờ, buồn nôn, nôn, lú lẫn, hôn mê, hạ huyết áp, nhịp chậm hoặc ngừng tim. [1]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là bảo đảm đường thở, hô hấp, tuần hoàn, theo dõi tim mạch và điều trị hỗ trợ. Thẩm tách máu có thể được cân nhắc trong ngộ độc nặng vì phenytoin không liên kết hoàn toàn với protein. Người nghi ngờ quá liều cần được đưa ngay đến cơ sở cấp cứu. [1]
- Viên nang: bảo quản ở 20–25°C trong bao bì kín, tránh ánh sáng và độ ẩm. [1]
- Dung dịch tiêm: bảo quản ở 20–25°C; khoảng dao động cho phép 15–30°C theo nhãn được tham khảo. Lọ đơn liều phải bỏ phần thuốc còn thừa sau khi mở. Không sử dụng dung dịch bị đục hoặc có kết tủa. [2]
- Luôn tuân thủ điều kiện bảo quản ghi trên nhãn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Liều phải tính theo cân nặng, loại cơn, đáp ứng và nồng độ thuốc. Nhãn thuốc đường uống khuyến nghị khởi đầu 5 mg/kg/ngày, chia 2–3 lần; liều duy trì thường 4–8 mg/kg/ngày. [1]
Trong trạng thái động kinh, liều nạp tĩnh mạch thường là 15–20 mg/kg; tốc độ không vượt quá 1–3 mg/kg/phút hoặc 50 mg/phút, tùy mức nào chậm hơn. Phải theo dõi điện tâm đồ, huyết áp, hô hấp và nồng độ thuốc. [2]
Phenytoin không phù hợp cho mọi hội chứng động kinh ở trẻ em và có thể làm nặng cơn vắng ý thức hoặc cơn giật cơ. [3]
Thanh thải phenytoin giảm theo tuổi và được ghi nhận thấp hơn khoảng 20% ở người trên 70 tuổi so với nhóm 20–30 tuổi. Người cao tuổi có thể cần liều thấp hơn hoặc khoảng cách liều dài hơn, đặc biệt khi có giảm albumin, suy gan, suy thận hoặc dùng nhiều thuốc. [1][2]
Phơi nhiễm phenytoin trước sinh có liên quan nguy cơ tăng dị tật bẩm sinh lớn, bao gồm khe hở vùng miệng–mặt, dị tật tim và các đặc điểm của hội chứng hydantoin thai nhi. Phenytoin cũng có thể gây rối loạn chảy máu ở trẻ sơ sinh do giảm các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K. [1][2]
Thai kỳ có thể làm tăng thanh thải và giảm nồng độ phenytoin; cần theo dõi định kỳ, ưu tiên nồng độ thuốc tự do và đánh giá lại liều sau sinh. [1]
Không được tự ngừng thuốc khi phát hiện mang thai vì cơn động kinh không kiểm soát cũng gây nguy hiểm cho mẹ và thai. Việc lựa chọn thuốc, liều, bổ sung acid folic và kế hoạch vitamin K phải do bác sĩ thần kinh và bác sĩ sản khoa đánh giá riêng cho từng trường hợp.
Phenytoin được bài tiết vào sữa mẹ. Nhãn thuốc khuyến nghị cân nhắc lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ đối với trẻ. [1]
LactMed ghi nhận lượng thuốc trẻ nhận qua sữa thường thấp; phenytoin đơn trị liệu nhìn chung không phải là lý do bắt buộc phải ngừng cho con bú. Tuy nhiên, cần theo dõi trẻ về buồn ngủ, bú kém, tăng cân không phù hợp hoặc phản ứng bất thường, nhất là khi người mẹ dùng phối hợp các thuốc an thần hoặc thuốc chống động kinh khác. [7]
Gan là vị trí chuyển hóa chính của phenytoin. Suy gan có thể làm giảm chuyển hóa và tăng tỷ lệ phenytoin tự do, dẫn đến độc tính dù nồng độ toàn phần không cao. Cần theo dõi dấu hiệu độc tính, chức năng gan, albumin và ưu tiên đo nồng độ phenytoin tự do. Không có một mức giảm liều cố định áp dụng cho mọi trường hợp. [1][2]
Suy thận có thể làm giảm liên kết protein và tăng tỷ lệ phenytoin tự do. Nồng độ toàn phần có thể đánh giá thấp mức phơi nhiễm có hoạt tính; nên ưu tiên nồng độ tự do hoặc diễn giải kết quả cùng albumin và tình trạng lâm sàng. Không có khuyến cáo giảm liều tự động thống nhất chỉ dựa trên mức lọc cầu thận. [1][2]
Phenytoin có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, nhìn mờ, rung giật nhãn cầu, thất điều, giảm phối hợp vận động hoặc lú lẫn. Người dùng không nên lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc trên cao cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào và được nhân viên y tế xác nhận tình trạng kiểm soát cơn phù hợp. [1]
Tương tác thuốc của Phenytoin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Phenytoin làm giảm nồng độ velpatasvir và có thể gây thất bại điều trị HCV. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Cảm ứng mạnh P-gp và CYP làm giảm hấp thu/tăng chuyển hóa velpatasvir. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm hiệu quả, thất bại virus học và kháng thuốc. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng. | Rà soát thuốc chống động kinh trước điều trị và theo dõi HCV RNA nếu có phơi nhiễm đồng thời. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Phenytoin có thể làm giảm đáng kể nồng độ voxilaprevir và hiệu quả điều trị; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và các CYP liên quan, làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa/thải trừ voxilaprevir. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm phơi nhiễm voxilaprevir, không đạt đáp ứng virus bền vững và xuất hiện thất bại điều trị. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp định lượng voxilaprevir với thuốc này. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng mạnh P-gp/CYP sau khi tham vấn chuyên khoa. | Nếu đã dùng đồng thời, rà soát thuốc ngay và theo dõi đáp ứng virus HCV; không tự tăng liều voxilaprevir. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Phenytoin có thể làm giảm đáng kể phơi nhiễm ubrogepant và gây mất hiệu quả. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Phenytoin cảm ứng mạnh CYP3A4, làm tăng chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Nhãn liệt kê phenytoin trong nhóm chất cảm ứng mạnh cần tránh. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; cân nhắc liệu pháp cắt cơn khác. | Theo dõi đáp ứng giảm đau và tái phát đau đầu. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể làm giảm chuyển hóa phenytoin và gây độc phenytoin; đồng thời chlorpromazine hạ ngưỡng co giật. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: chlorpromazine được báo cáo ức chế chuyển hóa phenytoin. Dược lực học: chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật. Ảnh hưởng: Nồng độ phenytoin tăng có thể gây rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn hoặc độc tính thần kinh; kiểm soát co giật có thể thay đổi. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không tự giảm liều thuốc chống co giật. Theo dõi nồng độ và đáp ứng; chỉnh liều phenytoin dựa trên nồng độ tự do/toàn phần và triệu chứng. | Nồng độ phenytoin, dấu hiệu độc thần kinh, tần suất co giật, albumin và chức năng gan. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Trimethoprim
Trimethoprim làm giảm chuyển hóa phenytoin và có thể làm tăng nồng độ cũng như độc tính phenytoin. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Trimethoprim ức chế chuyển hóa phenytoin ở gan. Ảnh hưởng: Nhãn trimethoprim ghi nhận thời gian bán thải phenytoin tăng 51% và độ thanh thải chuyển hóa giảm 30%; có thể xuất hiện rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó hoặc lú lẫn. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi sát khi bắt đầu hoặc ngừng trimethoprim; cân nhắc định lượng phenytoin và hiệu chỉnh liều theo nồng độ/lâm sàng. | Nồng độ phenytoin, rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn và các dấu hiệu độc tính thần kinh. | Bằng chứng: high Nguồn: [FDA/DailyMed] | Trimethoprim tablet label | Phenytoin half-life +51%, metabolic clearance -30% | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7d25e3f9-7b0d-452d-953e-f100bb0f2db7 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Trimethoprim
Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng thuốc chống co giật; nguy cơ không nhất thiết đồng đều cho mọi thuốc trong nhóm. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học có điều kiện do giảm dự trữ folate trên nền tác dụng kháng folate của trimethoprim. Ảnh hưởng: Có thể tăng nguy cơ thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc các giảm dòng tế bào máu, đặc biệt khi điều trị kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ thiếu folate. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Đánh giá nguy cơ folate và theo dõi huyết học ở bệnh nhân nguy cơ; không suy rộng mức độ tương tác giống nhau cho mọi thuốc chống co giật. | CBC, biểu hiện thiếu máu, viêm lưỡi/loét miệng và folate khi có chỉ định. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine có thể hạ ngưỡng co giật và làm thay đổi đáp ứng với thuốc chống co giật. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược lực học: hạ ngưỡng co giật; một số tương tác dược động học riêng biệt có thể xảy ra tùy hoạt chất. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ co giật hoặc thay đổi kiểm soát động kinh. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không tự động giảm liều thuốc chống co giật; đánh giá từng hoạt chất và chỉnh theo đáp ứng/nồng độ khi có chỉ định. | Tần suất co giật, dấu hiệu độc tính và nồng độ thuốc chống co giật khi có khoảng điều trị hẹp. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
Thắc mắc về hoạt chất Phenytoin
Phenytoin là thuốc chống động kinh dẫn chất hydantoin. Thuốc làm giảm phóng điện thần kinh tần số cao bằng tác động lên kênh natri phụ thuộc điện thế và được dùng cho một số cơn co cứng–co giật toàn thể, cơn động kinh cục bộ và trạng thái động kinh. [1][2]
Khoảng thường liên quan hiệu quả là 10–20 microgam/mL đối với phenytoin toàn phần hoặc 1–2 microgam/mL đối với phenytoin tự do. Đây chỉ là khoảng tham khảo; quyết định điều trị phải dựa thêm vào mức kiểm soát cơn, tác dụng phụ, albumin, chức năng gan–thận và thuốc dùng kèm. [1][2]
Không tự ngừng phenytoin. Ngừng đột ngột có thể làm cơn tái phát hoặc gây trạng thái động kinh. Việc giảm liều hoặc đổi thuốc thường phải thực hiện từ từ theo kế hoạch của bác sĩ. [1]
Có thể. Phenytoin cảm ứng enzym chuyển hóa ở gan và có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai nội tiết. Người đang dùng phenytoin cần trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp và không tự đổi thuốc. [1]
Phenytoin có nguy cơ gây dị tật và ảnh hưởng thai nhi, nhưng không được tự ngừng thuốc trong thai kỳ vì động kinh không kiểm soát cũng nguy hiểm. Việc điều trị cần do bác sĩ chuyên khoa đánh giá và theo dõi nồng độ. [1][2]
Khi cho con bú, lượng phenytoin qua sữa thường thấp và đơn trị liệu không nhất thiết buộc phải ngừng cho bú, nhưng cần theo dõi trẻ và đánh giá từng trường hợp. [7]

