Trimethoprim

Trimethoprim là kháng sinh tổng hợp có tác dụng ức chế enzyme dihydrofolate reductase của vi khuẩn, từ đó làm gián đoạn quá trình tạo tetrahydrofolate cần thiết cho tổng hợp acid nucleic và protein. Tại Hoa Kỳ, trimethoprim đơn chất dạng viên được chỉ định cho đợt đầu của nhiễm khuẩn tiết niệu không biến chứng do các vi khuẩn nhạy cảm. SmPC tại Anh có phạm vi rộng hơn, gồm điều trị, dự phòng nhiễm khuẩn tiết niệu và một số nhiễm khuẩn nhạy cảm khác.[1][2]

Việc lựa chọn trimethoprim phải dựa trên chẩn đoán, kết quả nuôi cấy khi phù hợp và dữ liệu kháng thuốc tại địa phương. NICE chỉ khuyến nghị thuốc cho nhiễm khuẩn tiết niệu dưới khi nguy cơ vi khuẩn kháng trimethoprim thấp.[3] Các nguy cơ quan trọng gồm tăng kali máu, hạ natri máu, ức chế tủy xương, phản ứng da nghiêm trọng, tổn thương gan và tương tác với dofetilide, methotrexate, phenytoin, warfarin hoặc thuốc làm tăng kali.[1][2][6] Không tự mua hoặc dùng lại đơn cũ khi có triệu chứng tiết niệu.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Trimethoprim là kháng sinh ức chế dihydrofolate reductase của vi khuẩn.
  • Hoạt chất này thường liên quan đến nhiễm khuẩn tiết niệu và phối hợp trimethoprim-sulfamethoxazole.
  • Cần dùng theo đơn; không tự dùng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân nhiễm khuẩn.
  • Có thể gây phát ban, rối loạn máu, tăng kali máu và tương tác với warfarin hoặc thuốc ảnh hưởng thận.
  • Báo bác sĩ nếu có bệnh thận, thiếu folate, đang dùng thuốc chống đông, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Trimethoprim là gì?

Trimethoprim là kháng sinh tổng hợp ức chế quá trình tạo folate của vi khuẩn. Thuốc được sử dụng chủ yếu cho một số nhiễm khuẩn đường tiết niệu do vi khuẩn nhạy cảm, nhưng phạm vi được phê duyệt khác nhau giữa từng quốc gia và sản phẩm.[1][2][3]

Trimethoprim không điều trị cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus. Việc dùng thuốc khi không có nhiễm khuẩn phù hợp làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.[1]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Trimethoprim

CAS 738-70-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Trimethoprim

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Trimethoprim

Tên IUPAC

5-[(3,4,5-trimethoxyphenyl)methyl]pyrimidine-2,4-diamine

Tên hóa học khác

2,4-Diamino-5-(3,4,5-trimethoxybenzyl)pyrimidine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên INN: trimethoprim. Các tên viết tắt thường gặp trong tài liệu chuyên môn gồm TMP. Trimethoprim hydrochloride là dạng muối từng được sử dụng trong một số dung dịch uống; trimethoprim sulfate có trong một số thuốc nhỏ mắt phối hợp, nhưng các dạng muối và sản phẩm phối hợp không được tự quy đổi với trimethoprim đường uống đơn chất.[1]

Tên viết tắt

TMP

Tên Latinh / tên dược điển

Trimethoprimum

Tên USAN

trimethoprim

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

738-70-5

UNII

AN164J8Y0X

PubChem CID

5578

RxNorm CUI

10829

Nhóm thuốc và phân loại dược học

Đích phân tửDihydrofolate reductase

Dược động học của Trimethoprim

Trimethoprim được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ đỉnh thường đạt trong khoảng 1–4 giờ theo nhãn Hoa Kỳ hoặc khoảng 3 giờ theo SmPC Anh. Khoảng 44–45% thuốc gắn với protein huyết tương.[1][2]

Khoảng 10–20% trimethoprim được chuyển hóa, chủ yếu tại gan. Thuốc thải trừ chủ yếu qua thận bằng lọc cầu thận và bài tiết ở ống thận. Khoảng 50–60% liều uống được tìm thấy trong nước tiểu trong 24 giờ; phần lớn lượng này là trimethoprim chưa chuyển hóa. Thời gian bán thải được báo cáo khoảng 8–10 giờ trong nhãn Hoa Kỳ và 10–16 giờ trong SmPC Anh.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Trimethoprim được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Sau liều uống 100 mg, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 1 microgam/mL xuất hiện trong khoảng 1–4 giờ. Liều 200 mg tạo nồng độ huyết thanh xấp xỉ gấp đôi liều 100 mg theo nhãn Hoa Kỳ.[1]

SmPC Anh ghi nhận nồng độ đỉnh trong tuần hoàn xuất hiện khoảng 3 giờ sau khi dùng.[2] Ảnh hưởng định lượng của thức ăn lên hấp thu trong các tài liệu chính thức được trích dẫn.

Giai đoạn II: Phân bố

Khoảng 44–45% trimethoprim gắn với protein huyết tương. Nồng độ tại mô có thể cao hơn trong huyết thanh, đặc biệt tại thận và phổi; nồng độ trong dịch não tủy được báo cáo khoảng một nửa nồng độ trong máu.[1][2]

Nồng độ trong dịch tiết âm đạo có thể cao hơn nồng độ huyết thanh đồng thời khoảng 1,6 lần. Trimethoprim đi qua nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.[1][2]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Khoảng 10–20% trimethoprim được chuyển hóa, chủ yếu tại gan. Các chất chuyển hóa chính gồm dẫn xuất 1-oxide, 3-oxide và các dẫn xuất 3′-hydroxy, 4′-hydroxy. Dạng trimethoprim tự do được xem là dạng có hoạt tính điều trị.[1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Trimethoprim được thải trừ chủ yếu qua thận bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Khoảng 50–60% liều uống được bài tiết trong nước tiểu trong 24 giờ; khoảng 80% lượng thuốc được bài tiết này là trimethoprim chưa chuyển hóa.[1]

SmPC Anh ghi nhận khoảng 40–50% liều được bài tiết nguyên dạng trong nước tiểu trong 24 giờ. Sự khác biệt số liệu có thể liên quan đến nghiên cứu và phương pháp xác định.[2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải khoảng 8–10 giờ. SmPC Anh ghi nhận khoảng 10–16 giờ.[1][2]

Thời gian bán thải tăng ở người suy thận nặng, vì vậy có thể cần giảm liều hoặc tránh sử dụng tùy nhãn sản phẩm và mức độ suy thận.[1][2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Trimethoprim được thanh thải chủ yếu qua lọc cầu thận và bài tiết tích cực ở ống thận.[1] Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng của trimethoprim đơn chất trong các nguồn chính thức được trích dẫn.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố được ghi nhận gồm:

  • Suy thận nặng làm kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy.[1][2]
  • Tuổi cao thường đi kèm giảm chức năng thận, làm tăng nguy cơ độc tính, tăng kali máu và cần lựa chọn liều thận trọng.[1]
  • Rifampicin có thể làm giảm nồng độ trimethoprim.[2]
  • Thẩm tách có thể loại bỏ trimethoprim ở một mức độ nhất định; SmPC Anh yêu cầu việc dùng cho người lọc máu phải được chuyên gia bệnh truyền nhiễm và thận học giám sát.[2]
  • Dùng kéo dài hoặc liều cao làm tăng nguy cơ ức chế tạo máu, dù đây là yếu tố ảnh hưởng độc tính hơn là dược động học thuần túy.[1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Trimethoprim

Trimethoprim thuộc nhóm kháng sinh kháng folate. Thuốc ức chế chọn lọc dihydrofolate reductase của vi khuẩn, trong khi có tác dụng yếu hơn nhiều lên enzyme tương ứng của tế bào động vật có vú.[1][2]

Theo hệ thống ATC, trimethoprim được xếp vào nhóm thuốc kháng khuẩn toàn thân, mã J01EA01.[5]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trimethoprim gắn thuận nghịch với enzyme dihydrofolate reductase của vi khuẩn, ngăn chuyển dihydrofolate thành tetrahydrofolate. Tetrahydrofolate cần thiết để vi khuẩn tổng hợp một số acid amin, purine, thymidine, acid nucleic và protein.[1][2]

Ái lực của trimethoprim với enzyme vi khuẩn mạnh hơn đáng kể so với enzyme của động vật có vú. Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể ảnh hưởng chuyển hóa folate ở người, đặc biệt khi dùng liều cao, kéo dài hoặc ở người vốn thiếu folate.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Trimethoprim có thể có tác dụng kìm khuẩn hoặc diệt khuẩn tùy vi khuẩn, nồng độ thuốc và điều kiện phát triển.[2]

Cơ chế kháng thuốc gồm:

  • Giảm tính thấm của tế bào vi khuẩn.
  • Tăng sản xuất dihydrofolate reductase.
  • Xuất hiện enzyme dihydrofolate reductase có ái lực thấp với thuốc.
  • Thu nhận gene kháng qua plasmid.[1][2]

Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii complex, Burkholderia cepacia complex và Stenotrophomonas maltophilia được nhãn Hoa Kỳ mô tả là kháng trimethoprim tự nhiên. Enterococcus có thể biểu hiện nhạy cảm trong phòng thí nghiệm nhưng đáp ứng lâm sàng không đáng tin cậy.[1]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Trimethoprim

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Trimethoprim

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Trimethoprim

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Dofetilid

Chống chỉ định phối hợp trimethoprim với dofetilide vì trimethoprim làm tăng đáng kể nồng độ dofetilide và nguy cơ loạn nhịp thất.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế bài tiết cation qua ống thận, làm giảm thải trừ dofetilide.

Ảnh hưởng:

Nồng độ dofetilide tăng làm kéo dài QT và tăng nguy cơ torsade de pointes; nhãn dofetilide chống chỉ định trimethoprim dùng đơn độc hoặc phối hợp sulfamethoxazole.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không dùng đồng thời; lựa chọn kháng sinh thay thế không ức chế bài tiết cation thận.

Nếu đã dùng đồng thời ngoài ý muốn: ECG/QTc, kali, magnesi, creatinine/eGFR và triệu chứng hồi hộp, chóng mặt hoặc ngất.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[FDA/DailyMed] | Dofetilide capsule label | Contraindications and renal cation transport interaction with trimethoprim | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=b8323987-90fe-4e6c-a71c-76e3c501713c | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[FDA] | TIKOSYN (dofetilide) Prescribing Information | Trimethoprim alone or with sulfamethoxazole is contraindicated | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2016/020931s012s013lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim có thể làm tăng nguy cơ suy tủy khi dùng cùng thuốc ức chế tủy xương.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tác dụng ức chế tạo máu có thể cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu, pancytopenia, nhiễm trùng và chảy máu.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Nếu cần phối hợp, tăng cường theo dõi CBC và đánh giá các dấu hiệu độc tính huyết học.

CBC, sốt/đau họng, loét miệng, bầm tím, chảy máu và mệt mỏi.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim phối hợp thuốc chẹn thụ thể angiotensin II làm tăng nguy cơ tăng kali máu.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tác dụng giảm thải kali của trimethoprim cộng với ức chế hệ renin–angiotensin.

Ảnh hưởng:

Có thể gây tăng kali nặng, rối loạn dẫn truyền hoặc loạn nhịp.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ và cân nhắc thuốc thay thế; nếu dùng, kiểm tra kali và chức năng thận sớm.

Kali, creatinine/eGFR và ECG khi có triệu chứng hoặc tăng kali.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim phối hợp thuốc ức chế men chuyển làm tăng nguy cơ tăng kali máu.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Trimethoprim giảm thải kali kết hợp với ức chế hệ renin–angiotensin–aldosterone.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ tăng kali nặng và loạn nhịp tăng, nhất là ở người cao tuổi, suy thận hoặc đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cân nhắc kháng sinh thay thế ở người nguy cơ cao; nếu phối hợp, theo dõi kali và chức năng thận.

Kali, creatinine/eGFR, huyết áp và ECG khi có tăng kali.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim phối hợp thuốc lợi tiểu giữ kali làm tăng đáng kể nguy cơ tăng kali máu.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Trimethoprim giảm bài tiết kali ở ống góp; thuốc lợi tiểu giữ kali tạo tác dụng giữ kali cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Có thể gây tăng kali nặng, yếu cơ, rối loạn dẫn truyền hoặc loạn nhịp.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Tránh hoặc dùng thận trọng ở bệnh nhân nguy cơ cao; kiểm tra kali và chức năng thận trước và trong điều trị.

Kali huyết, creatinine/eGFR và ECG khi kali tăng hoặc có triệu chứng.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Heparin

Trimethoprim dùng cùng heparin có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tăng kali máu.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Trimethoprim làm giảm thải kali ở ống góp; heparin cũng có thể làm tăng kali, tạo tác dụng cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Tăng kali máu nặng có thể gây yếu cơ, rối loạn dẫn truyền và loạn nhịp.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ trước phối hợp và theo dõi kali/chức năng thận, đặc biệt ở người cao tuổi, đái tháo đường hoặc suy thận.

Kali huyết, creatinine/eGFR và ECG nếu kali tăng hoặc có triệu chứng.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ciclosporin

Trimethoprim dùng cùng ciclosporin làm tăng nguy cơ độc tính trên thận.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học với nguy cơ độc thận cộng hợp; cơ chế đầy đủ chưa được xác định.

Ảnh hưởng:

Có thể làm tăng creatinine, giảm eGFR, rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cân nhắc lựa chọn thay thế; nếu phối hợp, theo dõi chức năng thận và nồng độ ciclosporin theo thực hành chuyên khoa.

Creatinine/eGFR, kali, huyết áp, lượng nước tiểu và nồng độ ciclosporin khi có chỉ định.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Pyrimethamin

Trimethoprim và pyrimethamine có tác dụng kháng folate cộng hợp, làm tăng nguy cơ độc tính huyết học.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp ức chế chuyển hóa folate.

Ảnh hưởng:

Có thể gây thiếu máu hồng cầu khổng lồ, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc pancytopenia.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chỉ phối hợp khi có chỉ định rõ và giám sát chặt; đánh giá tình trạng folate và xử trí theo phác đồ chuyên khoa khi cần.

CBC, dấu hiệu thiếu máu, nhiễm trùng, chảy máu và tình trạng folate khi phù hợp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Methotrexate

Phối hợp methotrexate với trimethoprim làm tăng nguy cơ độc tính huyết học nghiêm trọng.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tác dụng kháng folate và ức chế tạo máu có thể cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ pancytopenia, nhiễm trùng, chảy máu, viêm niêm mạc và các biểu hiện độc tính methotrexate có thể tăng.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp nếu có thể và chọn kháng sinh thay thế; nếu không thể tránh, cần kế hoạch theo dõi tăng cường.

CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT, loét miệng, sốt, đau họng và bầm tím/chảy máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 ; [NHS SPS] | Managing interactions with methotrexate | Avoid trimethoprim/co-trimoxazole because of severe bone marrow suppression risk | https://www.sps.nhs.uk/articles/managing-interactions-with-methotrexate/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Mercaptopurine

Mercaptopurine dùng cùng trimethoprim làm tăng nguy cơ độc tính huyết học.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Độc tính trên tủy xương có thể cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp nếu có thể; nếu cần dùng đồng thời, tăng cường giám sát huyết học theo chuyên khoa.

CBC, sốt/đau họng, loét miệng, bầm tím, chảy máu và mệt mỏi bất thường.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 ; [NHS Lancashire] | Azathioprine/Mercaptopurine Shared Care Guideline | Common Drug Interactions: avoid trimethoprim due to serious haematological toxicity | https://www.lancsmmg.nhs.uk/media/1979/azathioprinemercaptopurine-scg-version-24-extended-review-june-2025.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Azathioprine

Azathioprine dùng cùng trimethoprim làm tăng nguy cơ độc tính huyết học.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tác dụng ức chế tạo máu có thể cộng hợp; trimethoprim cũng có thể gây thiếu folate và ức chế tủy.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia, kéo theo nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp nếu có lựa chọn phù hợp; nếu bắt buộc, cần theo dõi huyết học chặt và đánh giá bởi bác sĩ điều trị.

CBC với công thức bạch cầu, hemoglobin, tiểu cầu; sốt, đau họng, loét miệng, bầm tím hoặc chảy máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 ; [NHS Lancashire] | Azathioprine/Mercaptopurine Shared Care Guideline | Common Drug Interactions: avoid trimethoprim due to serious haematological toxicity | https://www.lancsmmg.nhs.uk/media/1979/azathioprinemercaptopurine-scg-version-24-extended-review-june-2025.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng thuốc chống co giật; nguy cơ không nhất thiết đồng đều cho mọi thuốc trong nhóm.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học có điều kiện do giảm dự trữ folate trên nền tác dụng kháng folate của trimethoprim.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ thiếu máu hồng cầu khổng lồ hoặc các giảm dòng tế bào máu, đặc biệt khi điều trị kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ thiếu folate.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ folate và theo dõi huyết học ở bệnh nhân nguy cơ; không suy rộng mức độ tương tác giống nhau cho mọi thuốc chống co giật.

CBC, biểu hiện thiếu máu, viêm lưỡi/loét miệng và folate khi có chỉ định.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim có thể gây thiếu folate ở bệnh nhân dễ thiếu folate đang dùng đồng thời các chất kháng folate.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tác dụng kháng folate có thể cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ thiếu folate và rối loạn huyết học có thể tăng, đặc biệt ở bệnh nhân đã có yếu tố nguy cơ hoặc điều trị kéo dài.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá yếu tố nguy cơ thiếu folate và theo dõi huyết học khi cần; với các hoạt chất nguy cơ cao như methotrexate hoặc pyrimethamine, ưu tiên rule hoạt chất cụ thể.

CBC, folate khi phù hợp và dấu hiệu thiếu máu, nhiễm trùng hoặc chảy máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ở người cao tuổi, dùng trimethoprim cùng thuốc lợi tiểu, chủ yếu thiazide, liên quan tăng tỷ lệ giảm tiểu cầu kèm ban xuất huyết.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cơ chế chưa được xác định đầy đủ.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện giảm tiểu cầu, ban xuất huyết, bầm tím hoặc chảy máu.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đặc biệt thận trọng ở người cao tuổi; đánh giá CBC nếu xuất hiện ban xuất huyết hoặc chảy máu.

Tiểu cầu/CBC, ban xuất huyết, bầm tím và chảy máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Pioglitazon

Trimethoprim làm tăng phơi nhiễm pioglitazone do ức chế CYP2C8.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế chuyển hóa pioglitazone qua CYP2C8.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu chéo ở người khỏe mạnh ghi nhận AUC pioglitazone tăng trung bình 42%.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi đáp ứng và tác dụng không mong muốn; cân nhắc điều chỉnh ở bệnh nhân nhạy cảm hoặc khi phối hợp kéo dài.

Glucose máu, phù, tăng cân và dấu hiệu suy tim.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[PubMed] | Trimethoprim and the CYP2C8*3 allele have opposite effects on the pharmacokinetics of pioglitazone | Pioglitazone AUC +42%; PMID 17913794 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17913794/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Rosiglitazon

Trimethoprim làm tăng nồng độ rosiglitazone qua ức chế CYP2C8.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế cạnh tranh chuyển hóa rosiglitazone qua CYP2C8.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu lâm sàng ghi nhận AUC rosiglitazone tăng 31% và thời gian bán thải tăng 27%.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi đáp ứng và tác dụng không mong muốn; cân nhắc hiệu chỉnh khi phối hợp kéo dài hoặc ở bệnh nhân nhạy cảm.

Glucose máu, phù/tăng cân và dấu hiệu suy tim hoặc hạ đường huyết khi phối hợp các thuốc hạ đường huyết khác.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[PubMed] | The effect of trimethoprim on CYP2C8 mediated rosiglitazone metabolism in human liver microsomes and healthy subjects | Rosiglitazone AUC +31%; PMID 15606443 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15606443/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Metformin

Trimethoprim làm giảm thải trừ metformin qua thận và tăng phơi nhiễm metformin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế các chất vận chuyển cation thận, đặc biệt MATE và có liên quan OCT2, làm giảm bài tiết metformin.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu ở 24 người khỏe mạnh ghi nhận AUC metformin tăng 37%, Cmax tăng 38% và độ thanh thải thận giảm; ý nghĩa lâm sàng tăng ở người suy thận hoặc dùng liều metformin cao.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Đánh giá chức năng thận và dung nạp; cân nhắc tăng cường theo dõi hoặc điều chỉnh metformin ở bệnh nhân nguy cơ.

Creatinine/eGFR, glucose, triệu chứng tiêu hóa; đánh giá lactate/toan lactic khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[PubMed] | Trimethoprim-metformin interaction and its genetic modulation by OCT2 and MATE1 transporters | AUC +37%, Cmax +38%; PMID 23305245 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23305245/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Warfarin

Trimethoprim có thể tăng tác dụng chống đông của warfarin và các coumarin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cơ chế của trimethoprim đơn chất đối với warfarin chưa được xác định đầy đủ trong SmPC.

Ảnh hưởng:

Tác dụng chống đông có thể tăng, dẫn đến INR cao và tăng nguy cơ chảy máu.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi INR sớm hơn khi bắt đầu/ngừng trimethoprim và điều chỉnh warfarin theo INR cùng tình trạng lâm sàng.

INR/PT, hemoglobin và dấu hiệu bầm tím, chảy máu cam, tiểu máu, phân đen hoặc xuất huyết.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Repaglinid

Trimethoprim làm tăng phơi nhiễm repaglinide và có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế CYP2C8, làm giảm chuyển hóa repaglinide.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu chéo ở người khỏe mạnh ghi nhận AUC repaglinide tăng 61%, Cmax tăng 41% và thời gian bán thải kéo dài.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi đường huyết sát khi bắt đầu hoặc ngừng trimethoprim; cân nhắc điều chỉnh repaglinide theo đáp ứng.

Glucose máu và triệu chứng hạ đường huyết như vã mồ hôi, run, lú lẫn, đói, chóng mặt hoặc ngất.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed/PMC] | The CYP2C8 inhibitor trimethoprim increases the plasma concentrations of repaglinide in healthy subjects | AUC +61%, Cmax +41%; PMID 15025742 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15025742/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Dapsone

Dapsone và trimethoprim có thể làm tăng nồng độ của nhau.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học hai chiều; cơ chế thải trừ/chuyển hóa chưa được xác định đầy đủ.

Ảnh hưởng:

Nhãn dapsone mô tả nồng độ mỗi thuốc có thể tăng khoảng 1,5 lần trong một số chế độ liều, có thể làm tăng nguy cơ độc tính liên quan dapsone hoặc trimethoprim.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Dùng thận trọng, nhất là ở liều cao hoặc bệnh nhân có yếu tố nguy cơ; đánh giá triệu chứng và xét nghiệm khi cần.

CBC, methemoglobin khi có tím tái/khó thở, dấu hiệu tan máu và chức năng thận.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[FDA/DailyMed] | Dapsone tablet label | Mutual increase in dapsone and trimethoprim concentrations | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=58e7b363-99fb-4225-8df1-db2114d74928 | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Procainamide

Trimethoprim làm tăng nồng độ procainamide và N-acetylprocainamide (NAPA), làm tăng đáp ứng điện sinh lý.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim cạnh tranh bài tiết cation qua ống thận, làm giảm độ thanh thải thận của procainamide và NAPA.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu lâm sàng ghi nhận AUC procainamide tăng 63% và NAPA tăng 52%, kèm QTc kéo dài thêm.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi chặt; cân nhắc định lượng procainamide/NAPA và hiệu chỉnh theo lâm sàng nếu có.

ECG (QRS, QTc), huyết áp, creatinine/eGFR và nồng độ procainamide/NAPA nếu xét nghiệm sẵn có.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | Trimethoprim alters the disposition of procainamide and N-acetylprocainamide | AUC procainamide +63%, NAPA +52%; PMID 2458879 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2458879/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Rifampicin

Rifampicin có thể làm giảm nồng độ trimethoprim và có khả năng làm giảm đáp ứng điều trị.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

SmPC ghi nhận rifampicin làm giảm nồng độ trimethoprim; cơ chế chính xác không được mô tả đầy đủ trong nguồn.

Ảnh hưởng:

Phơi nhiễm trimethoprim có thể giảm, dẫn đến nguy cơ đáp ứng kháng khuẩn không đầy đủ ở một số bệnh nhân.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi đáp ứng điều trị và cân nhắc lựa chọn kháng sinh khác nếu có nguy cơ thất bại điều trị; không tự tăng liều khi không có hướng dẫn nguồn.

Triệu chứng nhiễm khuẩn, kết quả cấy/kháng sinh đồ khi có và đáp ứng lâm sàng.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Digoxin

Trimethoprim có thể làm tăng nồng độ digoxin, đặc biệt ở người cao tuổi.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim làm giảm bài tiết digoxin qua ống thận; nghiên cứu lâm sàng cho thấy giảm độ thanh thải thận của digoxin.

Ảnh hưởng:

Một nghiên cứu ở bệnh nhân cao tuổi ghi nhận nồng độ digoxin huyết thanh tăng khoảng 22%; nguy cơ buồn nôn, lú lẫn, nhịp chậm và loạn nhịp có thể tăng.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi lâm sàng và nồng độ digoxin khi phù hợp, nhất là ở người cao tuổi hoặc suy thận; điều chỉnh digoxin theo nồng độ và đáp ứng.

Nồng độ digoxin, nhịp tim/ECG, creatinine/eGFR, kali và triệu chứng độc tính digoxin.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | Digoxin-trimethoprim interaction | Serum digoxin +22%; renal clearance -17%; PMID 4013832 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4013832/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Phenytoin

Trimethoprim làm giảm chuyển hóa phenytoin và có thể làm tăng nồng độ cũng như độc tính phenytoin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế chuyển hóa phenytoin ở gan.

Ảnh hưởng:

Nhãn trimethoprim ghi nhận thời gian bán thải phenytoin tăng 51% và độ thanh thải chuyển hóa giảm 30%; có thể xuất hiện rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó hoặc lú lẫn.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi sát khi bắt đầu hoặc ngừng trimethoprim; cân nhắc định lượng phenytoin và hiệu chỉnh liều theo nồng độ/lâm sàng.

Nồng độ phenytoin, rung giật nhãn cầu, thất điều, nói khó, lú lẫn và các dấu hiệu độc tính thần kinh.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[FDA/DailyMed] | Trimethoprim tablet label | Phenytoin half-life +51%, metabolic clearance -30% | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7d25e3f9-7b0d-452d-953e-f100bb0f2db7 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Daprodustat

Trimethoprim làm tăng mức độ phơi nhiễm daprodustat ở mức vừa phải, nhưng nhãn hiện hành không yêu cầu giảm liều riêng khi dùng với trimethoprim.

Mức 1: Tương tác cần theo dõi
Cơ chế:

Trimethoprim là chất ức chế CYP2C8 yếu và làm giảm chuyển hóa daprodustat.

Ảnh hưởng:

Nhãn FDA ghi nhận trimethoprim 200 mg hai lần/ngày làm AUC daprodustat tăng 1,5 lần và Cmax tăng 1,3 lần.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi đáp ứng hemoglobin khi bắt đầu hoặc ngừng trimethoprim; không tự áp dụng khuyến cáo giảm liều dành cho chất ức chế CYP2C8 mức vừa nếu không có chỉ định khác.

Hemoglobin theo lịch điều trị daprodustat, huyết áp và các dấu hiệu biến cố liên quan phơi nhiễm daprodustat.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[FDA/DailyMed] | JESDUVROQ (daprodustat) label | Trimethoprim 200 mg BID increased daprodustat AUC 1.5-fold and Cmax 1.3-fold; trimethoprim classified as weak CYP2C8 inhibitor | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=d82aa06e-5a33-4844-99b7-4701313455a4 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | The drug interaction potential of daprodustat when coadministered with pioglitazone, rosuvastatin, or trimethoprim in healthy subjects | Clinical DDI study; PMID 29545948 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29545948/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Lamivudine

Trimethoprim có thể làm tăng phơi nhiễm lamivudine do giảm bài tiết qua thận.

Mức 1: Tương tác cần theo dõi
Cơ chế:

Bằng chứng dược động học và tổng quan cho rằng trimethoprim cạnh tranh bài tiết cation ở ống thận, làm giảm độ thanh thải lamivudine.

Ảnh hưởng:

Trong nghiên cứu TMP/SMX, AUC lamivudine tăng 43% và độ thanh thải thận giảm khoảng 35%; tương tác thường ít ý nghĩa ở chức năng thận bình thường.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Thông thường không cần thay đổi ở bệnh nhân chức năng thận bình thường; theo dõi kỹ hơn nếu suy thận hoặc dùng liều trimethoprim cao.

Creatinine/eGFR và dấu hiệu không dung nạp/độc tính lamivudine ở bệnh nhân nguy cơ.

Bằng chứng: low
Nguồn:

[PubMed] | Pharmacokinetics of lamivudine administered alone and with trimethoprim-sulfamethoxazole | Lamivudine AUC +43%, renal clearance -35%; PMID 8646826 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8646826/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | Clinical pharmacokinetics of lamivudine | Review attributes increased lamivudine AUC/reduced renal clearance to trimethoprim; PMID 9989342 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9989342/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Trimethoprim

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *