Ciclosporin, còn được viết là cyclosporine hoặc cyclosporin A, là thuốc ức chế miễn dịch thuộc nhóm ức chế calcineurin. Thuốc tác động chủ yếu lên tế bào lympho T, làm giảm sản xuất các cytokine như interleukin-2. Ciclosporin đường uống hoặc truyền tĩnh mạch được dùng trong phòng ngừa thải ghép, điều trị bệnh ghép chống chủ và một số bệnh viêm hoặc tự miễn nặng. Dạng nhỏ mắt có chỉ định riêng trong một số bệnh viêm bề mặt nhãn cầu. Ciclosporin có khoảng điều trị hẹp, dược động học biến thiên và nhiều tương tác thuốc. Độc tính đáng chú ý gồm tổn thương thận, tăng huyết áp, tăng kali máu, độc tính thần kinh, nhiễm trùng và tăng nguy cơ một số bệnh ác tính. Các công thức ciclosporin cải tiến và không cải tiến không được tự ý thay thế theo tỷ lệ miligam tương đương. Người bệnh phải dùng thuốc dưới sự quản lý của bác sĩ có kinh nghiệm và được theo dõi xét nghiệm định kỳ. ([Medicines.org.uk])
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc ức chế miễn dịch, ức chế calcineurin.
- Tác động chính: Ức chế hoạt hóa lympho T và giảm giải phóng interleukin-2.
- Chỉ định toàn thân: Ghép tạng, ghép tế bào gốc, bệnh ghép chống chủ và một số bệnh viêm hoặc tự miễn nặng.
- Chỉ định tại mắt: Một số dạng nhỏ mắt được dùng trong bệnh khô mắt liên quan đến viêm hoặc bệnh viêm bề mặt nhãn cầu.
- Nguy cơ chính: Độc thận, tăng huyết áp, nhiễm trùng, tăng kali máu, độc tính thần kinh và bệnh ác tính.
- Theo dõi: Nồng độ ciclosporin trong máu, chức năng thận, huyết áp, chức năng gan, kali, magnesi và các chỉ số liên quan.
- Không tự đổi thuốc: Công thức cải tiến và không cải tiến không tương đương sinh học, không được tự đổi theo tỷ lệ 1:1.
Hoạt chất Ciclosporin là gì?
Ciclosporin là thuốc ức chế miễn dịch tác động chủ yếu lên tế bào lympho T. Thuốc làm giảm hoạt hóa và tăng sinh tế bào T, nhờ đó hạn chế phản ứng thải ghép và giảm hoạt động miễn dịch trong một số bệnh viêm hoặc tự miễn.
Dạng nhỏ mắt có tác dụng điều hòa miễn dịch tại bề mặt nhãn cầu, với mức hấp thu toàn thân rất thấp ở một số sản phẩm.
Ciclosporin
INN Ciclosporin; tại Hoa Kỳ thường viết là cyclosporine.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ciclosporin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ciclosporin; tại Hoa Kỳ thường viết là cyclosporine. |
| Tên IUPAC | (3S,6S,9S,12R,15S,18S,21S,24S,30S,33S)-30-ethyl-33-[(E,1R,2R)-1-hydroxy-2-methylhex-4-enyl]-1,4,7,10,12,15,19,25,28-nonamethyl-6,9,18,24-tetrakis(2-methylpropyl)-3,21-di(propan-2-yl)-1,4,7,10,13,16,19,22,25,28,31-undecazacyclotritriacontane-2,5,8,11,14,17,20,23,26,29,32-undecone |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Cyclosporine; cyclosporin; cyclosporin A; ciclosporin A; CsA. |
| Tên viết tắt | CsA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ciclosporinum |
| Tên USAN | cyclosporine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 59865-13-3 |
|---|---|
| UNII | 83HN0GTJ6D |
| PubChem CID | 5284373 |
| RxNorm CUI | 3008 |
Dược động học của Ciclosporin
Dược động học của ciclosporin biến thiên đáng kể giữa các cá thể và phụ thuộc dạng bào chế. Công thức Neoral được hấp thu ổn định hơn công thức Sandimmun không cải tiến. Ciclosporin phân bố rộng ngoài thể tích máu, gắn protein huyết tương cao, chuyển hóa mạnh qua CYP3A4 và đào thải chủ yếu qua mật.
Nồng độ ciclosporin toàn phần trong máu thường được sử dụng để hướng dẫn hiệu chỉnh liều, nhưng kết quả phải được diễn giải cùng tình trạng lâm sàng, chức năng thận và phương pháp xét nghiệm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống Neoral, nồng độ ciclosporin đỉnh trong máu thường đạt trong khoảng 1–2 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo có thể làm giảm AUC khoảng 13% và giảm nồng độ đỉnh khoảng 33%.
Mức độ hấp thu của công thức không cải tiến có thể biến thiên nhiều hơn và bị ảnh hưởng bởi tình trạng tiêu hóa hoặc kém hấp thu.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của ciclosporin sau khi uống Neoral được ghi nhận khoảng 20–50%. Neoral tạo nồng độ đỉnh cao hơn khoảng 59% và sinh khả dụng cao hơn khoảng 29% so với Sandimmun trong dữ liệu của SmPC. Vì vậy, hai công thức không được coi là tương đương sinh học. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến trung bình của ciclosporin khoảng 3,5 L/kg. Trong máu, thuốc phân bố vào huyết tương, hồng cầu, bạch cầu hạt và lympho bào. Khoảng 90% ciclosporin trong huyết tương gắn với protein, chủ yếu là lipoprotein.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ciclosporin được chuyển hóa mạnh, chủ yếu tại gan qua CYP3A4, tạo khoảng 15 chất chuyển hóa. Các con đường chính gồm hydroxyl hóa và N-demethyl hóa. Một số chất chuyển hóa còn hoạt tính ức chế miễn dịch yếu hơn nhiều so với thuốc mẹ.
Ciclosporin đồng thời là chất ức chế CYP3A4, P-glycoprotein và các protein vận chuyển OATP, do đó có thể làm tăng nồng độ của nhiều thuốc dùng đồng thời.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Ciclosporin được đào thải chủ yếu qua mật. Khoảng 6% liều uống được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa; chỉ khoảng 0,1% liều được thải qua nước tiểu ở dạng không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối của ciclosporin thay đổi theo quần thể và phương pháp xét nghiệm, từ khoảng 6,3 giờ ở người khỏe mạnh đến 20,4 giờ ở người mắc bệnh gan nặng. Ở người ghép thận, thời gian bán thải trung bình khoảng 11 giờ, với khoảng dao động 4–25 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người trưởng thành ghép thận hoặc ghép gan dùng đường tĩnh mạch, độ thanh thải ciclosporin trong máu được ghi nhận khoảng 5–7 mL/phút/kg. Độ thanh thải có thể giảm ở người suy gan, suy thận giai đoạn cuối và một số nhóm người bệnh đặc biệt. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và phơi nhiễm ciclosporin gồm:
- Công thức cải tiến hoặc không cải tiến.
- Thời điểm dùng thuốc và mối liên quan với bữa ăn.
- Bữa ăn nhiều chất béo.
- Nước bưởi hoặc bưởi chùm.
- Kém hấp thu hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Suy gan.
- Tuổi và quần thể ghép tạng.
- Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 và P-glycoprotein.
- Việc thay đổi nhãn thuốc hoặc công thức bào chế.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ciclosporin
Ciclosporin là thuốc ức chế calcineurin. Đây là nhóm thuốc ức chế miễn dịch có tác động chọn lọc tương đối lên các đường truyền tín hiệu cần thiết cho hoạt hóa lympho T.
Khác với nhiều thuốc gây độc tế bào, ciclosporin không gây ức chế tủy xương rõ rệt theo cơ chế tác dụng chính và không làm giảm trực tiếp chức năng thực bào.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ciclosporin đi vào tế bào lympho T và liên kết với protein nội bào cyclophilin A. Phức hợp ciclosporin–cyclophilin ức chế enzym phosphatase calcineurin, ngăn khử phosphoryl hóa và chuyển NFAT vào nhân tế bào.
Hậu quả là quá trình phiên mã các cytokine liên quan đến hoạt hóa tế bào T, đặc biệt interleukin-2, bị giảm. Thuốc làm giảm sự hoạt hóa, tăng sinh và đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T. ([Medicines.org.uk])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ciclosporin ức chế có tính đặc hiệu và thuận nghịch các lympho bào có năng lực miễn dịch, đặc biệt tế bào T ở pha G0 hoặc G1 của chu kỳ tế bào. Thuốc làm giảm sản xuất và giải phóng lymphokine, bao gồm interleukin-2, đồng thời ức chế các phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào.
Mức độ ức chế miễn dịch và độc tính liên quan chặt chẽ đến liều, nồng độ thuốc, thời gian điều trị, bệnh nền và các thuốc phối hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ciclosporin
Chỉ định thay đổi theo quốc gia, dạng bào chế và nhãn thuốc.
Đối với ciclosporin toàn thân, các chỉ định được ghi nhận gồm:
- Phòng ngừa thải ghép sau ghép tạng đặc như thận, gan hoặc tim.
- Điều trị phản ứng thải ghép tế bào ở người đã dùng thuốc ức chế miễn dịch khác.
- Phòng ngừa thải ghép sau ghép tủy xương hoặc tế bào gốc đồng loài.
- Phòng ngừa hoặc điều trị bệnh ghép chống chủ.
- Viêm màng bồ đào trung gian hoặc sau không do nhiễm trùng, đe dọa thị lực.
- Viêm màng bồ đào do bệnh Behçet ở một số người bệnh phù hợp.
- Hội chứng thận hư phụ thuộc hoặc kháng corticosteroid do một số bệnh cầu thận nguyên phát.
- Viêm khớp dạng thấp nặng, hoạt động.
- Vảy nến nặng khi điều trị thông thường không phù hợp hoặc không hiệu quả.
- Viêm da cơ địa nặng cần điều trị toàn thân.
Tại Hoa Kỳ, nhãn Neoral được tham khảo phê duyệt cho phòng ngừa thải ghép thận, gan và tim; viêm khớp dạng thấp nặng không đáp ứng đầy đủ với methotrexate; và vảy nến thể mảng nặng, kháng trị ở người lớn.
Đối với ciclosporin nhỏ mắt, nhãn RESTASIS ghi nhận chỉ định tăng sản xuất nước mắt ở người có giảm tiết nước mắt do viêm mắt liên quan đến viêm kết–giác mạc khô.
NICE khuyến nghị cân nhắc ciclosporin như một lựa chọn điều trị toàn thân thông thường trong một số trường hợp vảy nến cần kiểm soát nhanh hoặc ngắn hạn. ([Medicines.org.uk])
Liều dùng và cách sử dụng
Các liều dưới đây được trích từ những nhãn hoặc SmPC cụ thể, chỉ mang tính tham khảo chuyên môn. Liều thực tế phải được cá thể hóa theo chỉ định, dạng bào chế, nồng độ thuốc trong máu, chức năng thận và phác đồ phối hợp.
- Ghép tạng đặc, Neoral đường uống: khởi đầu 10–15 mg/kg/ngày, chia 2 lần, bắt đầu trong vòng 12 giờ trước phẫu thuật. Duy trì liều này 1–2 tuần sau mổ, sau đó giảm dần theo nồng độ máu và phác đồ tại cơ sở; liều duy trì tham khảo khoảng 2–6 mg/kg/ngày, chia 2 lần.
- Ghép tủy xương hoặc tế bào gốc: ciclosporin truyền tĩnh mạch 3–5 mg/kg/ngày, thường bắt đầu trước ghép một ngày; sau đó chuyển sang đường uống khoảng 12,5 mg/kg/ngày, chia 2 lần khi phù hợp.
- Viêm màng bồ đào nội sinh: khởi đầu 5 mg/kg/ngày, chia 2 lần; trường hợp kháng trị có thể tăng đến 7 mg/kg/ngày trong thời gian giới hạn.
- Hội chứng thận hư: người lớn 5 mg/kg/ngày và trẻ em 6 mg/kg/ngày, chia 2 lần nếu chức năng thận ngoài protein niệu bình thường. Khi chức năng thận suy giảm, liều khởi đầu không quá 2,5 mg/kg/ngày.
- Viêm khớp dạng thấp: 3 mg/kg/ngày, chia 2 lần trong 6 tuần đầu; có thể tăng dần theo đáp ứng và dung nạp nhưng không quá 5 mg/kg/ngày theo SmPC.
- Vảy nến: khởi đầu 2,5 mg/kg/ngày, chia 2 lần; có thể tăng dần nhưng không quá 5 mg/kg/ngày.
- Viêm da cơ địa nặng: 2,5–5 mg/kg/ngày, chia 2 lần.
- Ciclosporin nhỏ mắt RESTASIS 0,05%: nhỏ một giọt vào mỗi mắt, ngày 2 lần, cách nhau khoảng 12 giờ.
Ciclosporin truyền tĩnh mạch thường sử dụng khoảng một phần ba liều uống tương ứng và phải chuyển sang đường uống sớm khi có thể.
Không tự áp dụng các liều này, không tự tăng hoặc giảm liều và không tự chuyển giữa Neoral, Sandimmun hoặc sản phẩm khác. ([Medicines.org.uk])
Ciclosporin đường uống thường được chia thành hai lần mỗi ngày và dùng vào thời điểm nhất quán. Cần duy trì cách dùng ổn định liên quan đến bữa ăn để hạn chế biến thiên hấp thu.
Viên nang Neoral phải được nuốt nguyên. Dung dịch uống phải được đo bằng dụng cụ đi kèm và pha theo đúng hướng dẫn của từng sản phẩm.
Không dùng bưởi hoặc nước ép bưởi chùm trong thời gian điều trị vì có thể làm tăng sinh khả dụng và nồng độ ciclosporin.
Không tự thay đổi nhà sản xuất, công thức cải tiến hoặc không cải tiến. Sau khi đổi công thức, bác sĩ có thể phải kiểm tra nồng độ thuốc, huyết áp và chức năng thận thường xuyên hơn.
Đối với thuốc nhỏ mắt:
- Lắc hoặc đảo lọ theo hướng dẫn của sản phẩm để tạo nhũ tương đồng nhất.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc bề mặt khác.
- Tháo kính áp tròng trước khi nhỏ và chỉ đeo lại sau ít nhất 15 phút.
- Khi phối hợp nước mắt nhân tạo, nên cách các thuốc ít nhất 15 phút theo nhãn RESTASIS.
Ciclosporin toàn thân cần được theo dõi chặt chẽ. Các nội dung theo dõi có thể bao gồm:
- Nồng độ ciclosporin trong máu toàn phần, đặc biệt trong ghép tạng, sau thay đổi liều, đổi công thức hoặc thêm thuốc tương tác.
- Creatinin huyết thanh, urê máu và mức lọc cầu thận.
- Huyết áp.
- Chức năng gan và bilirubin.
- Kali và magnesi huyết thanh.
- Acid uric.
- Lipid máu.
- Công thức máu.
- Dấu hiệu nhiễm trùng.
- Triệu chứng thần kinh, rối loạn thị giác hoặc co giật.
- Dấu hiệu bệnh ác tính, đặc biệt tổn thương da và hạch bất thường.
Trong các chỉ định không liên quan đến ghép, SmPC khuyến cáo xác định chức năng thận nền bằng ít nhất hai lần đo. Nếu eGFR giảm kéo dài trên 25% so với ban đầu, cần đánh giá giảm liều; nếu không cải thiện sau giảm liều, có thể phải ngừng thuốc theo chỉ định chuyên môn.
Nồng độ thuốc chỉ là một phần của quá trình đánh giá và không được sử dụng tách biệt với biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm an toàn. ([Medicines.org.uk])
Cảnh báo và lưu ý về Ciclosporin
Chống chỉ định chung của Neoral gồm:
- Quá mẫn với ciclosporin hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- Phối hợp với sản phẩm chứa Hypericum perforatum, còn gọi là St. John’s wort.
- Phối hợp với một số cơ chất P-glycoprotein hoặc OATP mà tăng nồng độ có thể gây biến cố nghiêm trọng, ví dụ bosentan, dabigatran etexilate và aliskiren theo SmPC được tham khảo.
Đối với viêm khớp dạng thấp hoặc vảy nến theo nhãn Neoral Hoa Kỳ, không sử dụng ở người có chức năng thận bất thường, tăng huyết áp không kiểm soát hoặc bệnh ác tính. Người mắc vảy nến không được phối hợp với PUVA, UVB, methotrexate, thuốc ức chế miễn dịch khác, hắc ín hoặc xạ trị theo nhãn này.
Ciclosporin nhỏ mắt RESTASIS chống chỉ định ở người quá mẫn đã biết hoặc nghi ngờ với thành phần của thuốc.
Chống chỉ định có thể khác giữa từng sản phẩm; phải đọc tờ thông tin của đúng thuốc được kê. ([Medicines.org.uk])
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc rất thường gặp của ciclosporin toàn thân gồm:
- Suy giảm chức năng thận hoặc tăng creatinin.
- Tăng huyết áp.
- Run tay.
- Đau đầu.
- Rậm lông.
- Tăng lipid máu.
- Tăng kali máu.
- Hạ magnesi máu.
- Tăng acid uric.
- Tăng đường huyết.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy.
- Tăng sản lợi.
- Chán ăn.
- Mệt mỏi.
- Đau cơ hoặc chuột rút.
- Mụn trứng cá và đỏ bừng.
Với ciclosporin nhỏ mắt RESTASIS, phản ứng thường gặp nhất là cảm giác nóng rát tại mắt. Các phản ứng khác có thể gồm đỏ kết mạc, chảy nước mắt, đau mắt, cảm giác dị vật, ngứa, châm chích và nhìn mờ.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng có thể gồm:
- Độc tính thận cấp hoặc mạn, bao gồm xơ hóa mô kẽ và teo ống thận.
- Tăng huyết áp nặng.
- Tăng kali máu nghiêm trọng.
- Độc tính gan, vàng da, viêm gan hoặc suy gan.
- Nhiễm trùng cơ hội nặng do vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng.
- Tái hoạt BK virus gây bệnh thận hoặc JC virus gây bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển.
- Lymphoma, rối loạn tăng sinh lympho và các bệnh ác tính khác, đặc biệt ung thư da.
- Co giật và bệnh não, bao gồm hội chứng bệnh não sau có hồi phục.
- Hội chứng tán huyết–urê huyết, ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối hoặc bệnh vi mạch huyết khối.
- Viêm tụy.
- Tiêu cơ vân hoặc bệnh cơ khi có tương tác với statin hoặc thuốc khác.
- Phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ, đặc biệt với dạng truyền tĩnh mạch chứa polyoxyl castor oil.
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp khi xuất hiện giảm lượng nước tiểu, phù nhanh, khó thở, đau ngực, co giật, lú lẫn, yếu liệt, rối loạn thị giác, sốt kéo dài hoặc biểu hiện dị ứng nặng. ([Medicines.org.uk])
Ciclosporin có thể gây độc thận và độc gan phụ thuộc liều. Chức năng thận phải được theo dõi thường xuyên; tăng creatinin ở người ghép thận cần được đánh giá để phân biệt độc tính thuốc với thải ghép.
Thuốc làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và bệnh ác tính. Nguy cơ tăng theo mức độ và thời gian ức chế miễn dịch. Người dùng thuốc cần hạn chế tiếp xúc ánh nắng không bảo vệ và không phối hợp UVB hoặc PUVA khi điều trị vảy nến hoặc viêm da cơ địa theo nhãn liên quan.
Ciclosporin có thể gây tăng huyết áp, tăng kali máu, hạ magnesi máu, tăng acid uric và tăng lipid máu. Các chỉ số này cần được kiểm tra trước và trong điều trị.
Cần thận trọng đặc biệt khi:
- Có suy thận hoặc suy gan.
- Đang nhiễm trùng.
- Có tiền sử bệnh ác tính.
- Dùng thuốc độc thận.
- Dùng thuốc ảnh hưởng CYP3A4, P-glycoprotein hoặc OATP.
- Có tăng huyết áp không kiểm soát.
- Có tăng kali máu.
- Chuẩn bị tiêm vaccine.
- Thay đổi sản phẩm ciclosporin.
Dạng truyền tĩnh mạch có thể gây phản ứng dạng phản vệ do tá dược polyoxyl castor oil và chỉ được sử dụng tại cơ sở có khả năng cấp cứu.
Quá liều ciclosporin có thể gây nôn, buồn ngủ, đau đầu, nhịp tim nhanh và suy giảm chức năng thận có thể hồi phục. Quá liều đường tiêm có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu gồm:
- Đánh giá cấp cứu.
- Theo dõi hô hấp, tuần hoàn và thần kinh.
- Theo dõi chức năng thận, điện giải, huyết áp và nồng độ thuốc khi phù hợp.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Cân nhắc biện pháp giảm hấp thu tại cơ sở y tế nếu người bệnh đến sớm sau khi uống quá liều.
Ciclosporin không được loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách máu hoặc lọc máu hấp phụ than hoạt.
Không tự gây nôn tại nhà. Khi nghi ngờ quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. ([Medicines.org.uk])
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng bào chế và sản phẩm:
- Viên nang ciclosporin thường được bảo quản ở nhiệt độ phòng kiểm soát, trong bao bì gốc.
- Dung dịch uống Neoral không được bảo quản trong tủ lạnh; sau khi mở, một số nhãn yêu cầu sử dụng trong vòng hai tháng.
- Dung dịch truyền phải tránh ánh sáng và được pha, sử dụng theo hướng dẫn của đúng sản phẩm.
- Nhũ tương nhỏ mắt RESTASIS được bảo quản ở 15–25°C theo nhãn tham khảo.
Không sử dụng thuốc quá hạn, thuốc có bao bì hỏng hoặc dung dịch thay đổi bất thường ngoài mô tả trong tờ hướng dẫn.
Đối tượng đặc biệt
Ciclosporin được sử dụng trong ghép tạng và một số trường hợp hội chứng thận hư ở trẻ em dưới sự quản lý của bác sĩ chuyên khoa. Trẻ em có thể cần và dung nạp liều tính theo kg cao hơn người lớn do khác biệt về độ thanh thải.
Trong hội chứng thận hư, SmPC ghi nhận liều khởi đầu tham khảo 6 mg/kg/ngày, chia 2 lần khi chức năng thận ngoài protein niệu bình thường.
SmPC Neoral không khuyến nghị sử dụng cho trẻ em trong các chỉ định không liên quan đến ghép, ngoại trừ hội chứng thận hư, do dữ liệu còn hạn chế.
Độ an toàn và hiệu quả của RESTASIS chưa được thiết lập ở trẻ dưới 16 tuổi theo nhãn Hoa Kỳ được tham khảo.
Việc lựa chọn sản phẩm, hàm lượng, liều và mục tiêu nồng độ phải do bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa ghép xác định.
Kinh nghiệm sử dụng ciclosporin ở người từ 65 tuổi còn hạn chế. Trong các nghiên cứu viêm khớp dạng thấp, người cao tuổi có xu hướng tăng huyết áp tâm thu và tăng creatinin thường xuyên hơn.
Nên lựa chọn liều thận trọng, thường ở mức thấp phù hợp với chỉ định, đồng thời đánh giá:
- Chức năng thận và gan.
- Huyết áp.
- Bệnh tim mạch.
- Nguy cơ nhiễm trùng.
- Bệnh ác tính.
- Tình trạng dùng nhiều thuốc và tương tác.
Dữ liệu quan sát ở người ghép tạng dùng ciclosporin không cho thấy tỷ lệ sảy thai hoặc dị tật lớn cao hơn rõ ràng so với dân số chung, nhưng dữ liệu có các hạn chế. Người mang thai dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép, bao gồm ciclosporin, có nguy cơ sinh non cao hơn.
Ciclosporin chỉ nên được sử dụng trong thai kỳ khi lợi ích dự kiến cho người mẹ lớn hơn nguy cơ tiềm tàng đối với thai nhi. Cần cân nhắc thêm hàm lượng ethanol trong một số công thức uống hoặc tiêm.
Không tự ngừng ciclosporin khi phát hiện mang thai vì ngừng thuốc có thể dẫn đến thải ghép hoặc bùng phát bệnh. Người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ ghép tạng, sản khoa và dược sĩ lâm sàng. ([Medicines.org.uk])
Ciclosporin toàn thân đi vào sữa mẹ với nồng độ biến thiên. SmPC Neoral không khuyến nghị cho con bú do nguy cơ phản ứng bất lợi tiềm tàng và chưa xác định đầy đủ nguy cơ dài hạn.
Tuy nhiên, LactMed cập nhật năm 2026 ghi nhận lượng thuốc trẻ nhận thường dưới khoảng 2% liều đã hiệu chỉnh theo cân nặng của mẹ; nhiều chuyên gia và hướng dẫn chuyên môn đánh giá ciclosporin có thể chấp nhận được trong một số trường hợp nếu theo dõi trẻ cẩn thận.
Do khuyến cáo giữa các nguồn khác nhau, quyết định cho con bú phải được cá thể hóa bởi bác sĩ ghép tạng, bác sĩ nhi khoa và người mẹ. Có thể cần theo dõi trẻ về tăng trưởng, chức năng thận và nồng độ ciclosporin trong máu khi có lo ngại.
Ciclosporin nhỏ mắt có hấp thu toàn thân rất thấp và LactMed nhận định ít khả năng gây tác dụng bất lợi cho trẻ bú mẹ. Có thể ấn nhẹ ống lệ trong ít nhất một phút sau khi nhỏ để giảm hấp thu toàn thân. ([Medicines.org.uk])
Ciclosporin được chuyển hóa mạnh tại gan. Người suy gan có thể tăng phơi nhiễm ciclosporin khoảng 2–3 lần và kéo dài thời gian bán thải.
Ở người suy gan nặng, có thể cần giảm liều và theo dõi nồng độ ciclosporin trong máu đến khi ổn định. Đồng thời phải theo dõi bilirubin, enzym gan và dấu hiệu độc tính.
Ciclosporin được thải trừ qua thận ở mức tối thiểu, nhưng có khả năng gây độc thận đáng kể. Vì vậy, việc không thải trừ chủ yếu qua thận không đồng nghĩa thuốc an toàn ở người suy thận.
Trong ghép tạng, ciclosporin có thể được sử dụng theo phác đồ chuyên khoa nhưng phải theo dõi nồng độ thuốc, creatinin, eGFR, huyết áp và điện giải chặt chẽ.
Trong các chỉ định không liên quan đến ghép, người có chức năng thận suy giảm nhìn chung không nên dùng ciclosporin, ngoại trừ một số người mắc hội chứng thận hư. Ở hội chứng thận hư có suy thận, liều khởi đầu theo SmPC không được vượt quá 2,5 mg/kg/ngày.
Dưới 1% liều ciclosporin được loại bỏ bằng thẩm tách.
Ciclosporin có thể gây rối loạn thần kinh hoặc thị giác và có thể ảnh hưởng mức độ vừa đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Không nên lái xe hoặc sử dụng máy móc khi xuất hiện chóng mặt, run nhiều, nhìn mờ, lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc các triệu chứng thần kinh khác.
Một số dạng thuốc chứa ethanol; cần đọc tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm.
Tương tác thuốc của Ciclosporin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Ciclosporin có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: Ciclosporin ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. Dữ liệu dược động học: Cmax colchicine tăng khoảng 270% và AUC tăng khoảng 259%; đã có báo cáo độc tính tử vong. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan. | Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Trimethoprim
Trimethoprim dùng cùng ciclosporin làm tăng nguy cơ độc tính trên thận. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học với nguy cơ độc thận cộng hợp; cơ chế đầy đủ chưa được xác định. Ảnh hưởng: Có thể làm tăng creatinine, giảm eGFR, rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lựa chọn thay thế; nếu phối hợp, theo dõi chức năng thận và nồng độ ciclosporin theo thực hành chuyên khoa. | Creatinine/eGFR, kali, huyết áp, lượng nước tiểu và nồng độ ciclosporin khi có chỉ định. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Cyclosporine làm tăng rất mạnh phơi nhiễm voxilaprevir; không khuyến cáo phối hợp. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học do cyclosporine ức chế mạnh OATP1B1/OATP1B3 và có thể đồng thời ức chế P-gp/BCRP, làm giảm hấp thu vào gan/thanh thải voxilaprevir. Ảnh hưởng: Cyclosporine 600 mg liều đơn làm Cmax voxilaprevir tăng khoảng 19,0 lần và AUC tăng 9,4 lần trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. Độ an toàn của mức tăng phơi nhiễm này chưa được xác lập. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không khuyến cáo phối hợp; lựa chọn liệu pháp thay thế phù hợp khi có thể. Không có hiệu chỉnh liều voxilaprevir được nguồn quản lý xác lập để khắc phục mức tăng phơi nhiễm này. | Không có chiến lược theo dõi được nguồn quản lý xác lập để bù cho tương tác này. Nếu đã dùng đồng thời, đánh giá phản ứng bất lợi và rà soát phác đồ; theo dõi không thay thế cho tránh phối hợp. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Brincidofovir
Ciclosporin được nhãn TEMBEXA nêu đích danh trong nhóm thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 có thể làm tăng AUC và Cmax của brincidofovir, từ đó làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. Trong nghiên cứu tương tác, một liều ciclosporin 600 mg làm tăng AUC0-inf trung bình của brincidofovir 374% và Cmax 269%. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học: Ciclosporin ức chế vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, làm giảm quá trình vận chuyển/thu nhận brincidofovir qua các chất vận chuyển này và làm tăng phơi nhiễm brincidofovir. Ảnh hưởng: Tăng phơi nhiễm brincidofovir có thể làm tăng nguy cơ tăng transaminase/bilirubin và các biến cố tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên thuốc thay thế không ức chế OATP1B1/OATP1B3. Nếu bắt buộc phối hợp, dùng Ciclosporin ít nhất 3 giờ sau TEMBEXA và tăng theo dõi phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. | Theo dõi ALT, AST, bilirubin; tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và tình trạng mất nước nếu có tiêu chảy. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 7.1 Effect of Other Drugs on TEMBEXA | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Cyclosporine có thể làm tăng phơi nhiễm ubrogepant do ức chế CYP3A4. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cyclosporine được nhãn liệt kê là chất ức chế CYP3A4 trung bình; tác động lên CYP3A4 làm giảm chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Có thể tăng phản ứng bất lợi của ubrogepant; mức tăng cụ thể cho cặp này chưa được định lượng trong nhãn. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Dùng ubrogepant 50 mg; tránh liều thứ hai trong vòng 24 giờ. | Theo dõi dung nạp, huyết áp, quá mẫn và việc dùng liều thứ hai. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Bulevirtide
Ciclosporin được Health Canada liệt kê trong các thuốc có thể ức chế đích NTCP của bulevirtide; đồng sử dụng không được khuyến cáo. Chưa có dữ liệu lâm sàng trực tiếp định lượng mức thay đổi phơi nhiễm bulevirtide cho riêng cặp này. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học dự kiến qua transporter NTCP. Ciclosporin có thể ức chế NTCP, là đích gắn của bulevirtide và có liên quan đến thải trừ qua đích; do đó có thể làm thay đổi phơi nhiễm bulevirtide. Mức độ thay đổi ở người chưa được định lượng cho cặp cụ thể. Ảnh hưởng: Có thể làm thay đổi phơi nhiễm, hiệu quả kháng HDV hoặc khả năng dung nạp của bulevirtide; hướng và độ lớn thay đổi chưa được xác lập. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp bulevirtide với Ciclosporin khi có lựa chọn thay thế phù hợp. Nếu không thể tránh, đánh giá lợi ích–nguy cơ và theo dõi lâm sàng sát; hiện không có khuyến cáo chỉnh liều bulevirtide riêng cho cặp này. | Theo dõi đáp ứng điều trị HDV, khả năng dung nạp, ALT/AST và acid mật theo bối cảnh lâm sàng; cân nhắc HDV RNA theo kế hoạch theo dõi điều trị. Theo dõi thêm độc tính đặc hiệu của thuốc phối hợp khi phù hợp. | Bằng chứng: moderate Nguồn: Health Canada | HEPCLUDEX (bulevirtide) Product Monograph, revision 2026-05-14 | Section 9.1 Drug Interactions Overview: Ciclosporin is among NTCP inhibitors for which co-administration is not recommended | https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00084710.PDF | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Ciclosporin
Ciclosporin là thuốc ức chế miễn dịch thuộc nhóm ức chế calcineurin. Thuốc làm giảm hoạt hóa lympho T và sản xuất interleukin-2, nhờ đó được dùng để phòng ngừa thải ghép và điều trị một số bệnh miễn dịch nặng.
Không hoàn toàn. Cả hai đều chứa ciclosporin nhưng Neoral là công thức cải tiến tạo vi nhũ tương, có sinh khả dụng cao và hấp thu ổn định hơn Sandimmun không cải tiến. Hai công thức không tương đương sinh học và không được tự đổi theo tỷ lệ 1:1 nếu không có bác sĩ theo dõi.
Ciclosporin có dược động học biến thiên và nhiều tương tác thuốc. Nồng độ quá thấp có thể làm giảm hiệu quả phòng ngừa thải ghép, trong khi nồng độ cao làm tăng nguy cơ độc thận, tăng huyết áp, độc tính thần kinh và các phản ứng khác. Kết quả xét nghiệm phải được đánh giá cùng tình trạng lâm sàng và chức năng thận.
Không nên. Bưởi và nước ép bưởi chùm có thể làm tăng sinh khả dụng và nồng độ ciclosporin, từ đó tăng nguy cơ độc tính. Người bệnh cần duy trì chế độ ăn và thời điểm uống thuốc nhất quán.
Không. Ngừng hoặc giảm liều ciclosporin không có hướng dẫn có thể gây thải ghép hoặc làm bệnh miễn dịch tái phát. Việc giảm liều, chuyển thuốc hoặc ngừng thuốc phải do bác sĩ quyết định dựa trên nồng độ thuốc, đáp ứng và các xét nghiệm an toàn.

