Ciclosporin

Ciclosporin, còn được viết là cyclosporine hoặc cyclosporin A, là thuốc ức chế miễn dịch thuộc nhóm ức chế calcineurin. Thuốc tác động chủ yếu lên tế bào lympho T, làm giảm sản xuất các cytokine như interleukin-2. Ciclosporin đường uống hoặc truyền tĩnh mạch được dùng trong phòng ngừa thải ghép, điều trị bệnh ghép chống chủ và một số bệnh viêm hoặc tự miễn nặng. Dạng nhỏ mắt có chỉ định riêng trong một số bệnh viêm bề mặt nhãn cầu. Ciclosporin có khoảng điều trị hẹp, dược động học biến thiên và nhiều tương tác thuốc. Độc tính đáng chú ý gồm tổn thương thận, tăng huyết áp, tăng kali máu, độc tính thần kinh, nhiễm trùng và tăng nguy cơ một số bệnh ác tính. Các công thức ciclosporin cải tiến và không cải tiến không được tự ý thay thế theo tỷ lệ miligam tương đương. Người bệnh phải dùng thuốc dưới sự quản lý của bác sĩ có kinh nghiệm và được theo dõi xét nghiệm định kỳ. ([Medicines.org.uk])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc ức chế miễn dịch, ức chế calcineurin.
  • Tác động chính: Ức chế hoạt hóa lympho T và giảm giải phóng interleukin-2.
  • Chỉ định toàn thân: Ghép tạng, ghép tế bào gốc, bệnh ghép chống chủ và một số bệnh viêm hoặc tự miễn nặng.
  • Chỉ định tại mắt: Một số dạng nhỏ mắt được dùng trong bệnh khô mắt liên quan đến viêm hoặc bệnh viêm bề mặt nhãn cầu.
  • Nguy cơ chính: Độc thận, tăng huyết áp, nhiễm trùng, tăng kali máu, độc tính thần kinh và bệnh ác tính.
  • Theo dõi: Nồng độ ciclosporin trong máu, chức năng thận, huyết áp, chức năng gan, kali, magnesi và các chỉ số liên quan.
  • Không tự đổi thuốc: Công thức cải tiến và không cải tiến không tương đương sinh học, không được tự đổi theo tỷ lệ 1:1.

Hoạt chất Ciclosporin là gì?

Ciclosporin là thuốc ức chế miễn dịch tác động chủ yếu lên tế bào lympho T. Thuốc làm giảm hoạt hóa và tăng sinh tế bào T, nhờ đó hạn chế phản ứng thải ghép và giảm hoạt động miễn dịch trong một số bệnh viêm hoặc tự miễn.

Dạng nhỏ mắt có tác dụng điều hòa miễn dịch tại bề mặt nhãn cầu, với mức hấp thu toàn thân rất thấp ở một số sản phẩm.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ciclosporin

INN Ciclosporin; tại Hoa Kỳ thường viết là cyclosporine.

CAS 59865-13-3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ciclosporin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ciclosporin; tại Hoa Kỳ thường viết là cyclosporine.

Tên IUPAC

(3S,6S,9S,12R,15S,18S,21S,24S,30S,33S)-30-ethyl-33-[(E,1R,2R)-1-hydroxy-2-methylhex-4-enyl]-1,4,7,10,12,15,19,25,28-nonamethyl-6,9,18,24-tetrakis(2-methylpropyl)-3,21-di(propan-2-yl)-1,4,7,10,13,16,19,22,25,28,31-undecazacyclotritriacontane-2,5,8,11,14,17,20,23,26,29,32-undecone

Tên khác / tên đồng nghĩa

Cyclosporine; cyclosporin; cyclosporin A; ciclosporin A; CsA.

Tên viết tắt

CsA

Tên Latinh / tên dược điển

Ciclosporinum

Tên USAN

cyclosporine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

59865-13-3

UNII

83HN0GTJ6D

PubChem CID

5284373

RxNorm CUI

3008

Dược động học của Ciclosporin

Dược động học của ciclosporin biến thiên đáng kể giữa các cá thể và phụ thuộc dạng bào chế. Công thức Neoral được hấp thu ổn định hơn công thức Sandimmun không cải tiến. Ciclosporin phân bố rộng ngoài thể tích máu, gắn protein huyết tương cao, chuyển hóa mạnh qua CYP3A4 và đào thải chủ yếu qua mật.

Nồng độ ciclosporin toàn phần trong máu thường được sử dụng để hướng dẫn hiệu chỉnh liều, nhưng kết quả phải được diễn giải cùng tình trạng lâm sàng, chức năng thận và phương pháp xét nghiệm.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống Neoral, nồng độ ciclosporin đỉnh trong máu thường đạt trong khoảng 1–2 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo có thể làm giảm AUC khoảng 13% và giảm nồng độ đỉnh khoảng 33%.

Mức độ hấp thu của công thức không cải tiến có thể biến thiên nhiều hơn và bị ảnh hưởng bởi tình trạng tiêu hóa hoặc kém hấp thu.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của ciclosporin sau khi uống Neoral được ghi nhận khoảng 20–50%.

Neoral tạo nồng độ đỉnh cao hơn khoảng 59% và sinh khả dụng cao hơn khoảng 29% so với Sandimmun trong dữ liệu của SmPC. Vì vậy, hai công thức không được coi là tương đương sinh học.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến trung bình của ciclosporin khoảng 3,5 L/kg. Trong máu, thuốc phân bố vào huyết tương, hồng cầu, bạch cầu hạt và lympho bào. Khoảng 90% ciclosporin trong huyết tương gắn với protein, chủ yếu là lipoprotein.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ciclosporin được chuyển hóa mạnh, chủ yếu tại gan qua CYP3A4, tạo khoảng 15 chất chuyển hóa. Các con đường chính gồm hydroxyl hóa và N-demethyl hóa. Một số chất chuyển hóa còn hoạt tính ức chế miễn dịch yếu hơn nhiều so với thuốc mẹ.

Ciclosporin đồng thời là chất ức chế CYP3A4, P-glycoprotein và các protein vận chuyển OATP, do đó có thể làm tăng nồng độ của nhiều thuốc dùng đồng thời.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Ciclosporin được đào thải chủ yếu qua mật. Khoảng 6% liều uống được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng thuốc và chất chuyển hóa; chỉ khoảng 0,1% liều được thải qua nước tiểu ở dạng không đổi.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối của ciclosporin thay đổi theo quần thể và phương pháp xét nghiệm, từ khoảng 6,3 giờ ở người khỏe mạnh đến 20,4 giờ ở người mắc bệnh gan nặng. Ở người ghép thận, thời gian bán thải trung bình khoảng 11 giờ, với khoảng dao động 4–25 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người trưởng thành ghép thận hoặc ghép gan dùng đường tĩnh mạch, độ thanh thải ciclosporin trong máu được ghi nhận khoảng 5–7 mL/phút/kg.

Độ thanh thải có thể giảm ở người suy gan, suy thận giai đoạn cuối và một số nhóm người bệnh đặc biệt.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và phơi nhiễm ciclosporin gồm:

  • Công thức cải tiến hoặc không cải tiến.
  • Thời điểm dùng thuốc và mối liên quan với bữa ăn.
  • Bữa ăn nhiều chất béo.
  • Nước bưởi hoặc bưởi chùm.
  • Kém hấp thu hoặc rối loạn tiêu hóa.
  • Suy gan.
  • Tuổi và quần thể ghép tạng.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 và P-glycoprotein.
  • Việc thay đổi nhãn thuốc hoặc công thức bào chế.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ciclosporin

Ciclosporin là thuốc ức chế calcineurin. Đây là nhóm thuốc ức chế miễn dịch có tác động chọn lọc tương đối lên các đường truyền tín hiệu cần thiết cho hoạt hóa lympho T.

Khác với nhiều thuốc gây độc tế bào, ciclosporin không gây ức chế tủy xương rõ rệt theo cơ chế tác dụng chính và không làm giảm trực tiếp chức năng thực bào.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ciclosporin đi vào tế bào lympho T và liên kết với protein nội bào cyclophilin A. Phức hợp ciclosporin–cyclophilin ức chế enzym phosphatase calcineurin, ngăn khử phosphoryl hóa và chuyển NFAT vào nhân tế bào.

Hậu quả là quá trình phiên mã các cytokine liên quan đến hoạt hóa tế bào T, đặc biệt interleukin-2, bị giảm. Thuốc làm giảm sự hoạt hóa, tăng sinh và đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T. ([Medicines.org.uk])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ciclosporin ức chế có tính đặc hiệu và thuận nghịch các lympho bào có năng lực miễn dịch, đặc biệt tế bào T ở pha G0 hoặc G1 của chu kỳ tế bào. Thuốc làm giảm sản xuất và giải phóng lymphokine, bao gồm interleukin-2, đồng thời ức chế các phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào.

Mức độ ức chế miễn dịch và độc tính liên quan chặt chẽ đến liều, nồng độ thuốc, thời gian điều trị, bệnh nền và các thuốc phối hợp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ciclosporin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ciclosporin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ciclosporin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Colchicine

Ciclosporin có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược động học: Ciclosporin ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. Dữ liệu dược động học: Cmax colchicine tăng khoảng 270% và AUC tăng khoảng 259%; đã có báo cáo độc tính tử vong.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan.

Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed | COLCRYS (colchicine) – Full Prescribing Information | Sections 7, 12.3 and 17.4: pharmacokinetic interaction data and grapefruit counseling | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=d6adc880-5499-4691-93f3-27c87902d5fc&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings | Evidence-based evaluation and management of CYP3A4/P-gp and myotoxic interactions | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
BMJ Case Reports / PMC | Colchicine-induced rhabdomyolysis: review of 83 cases | Case synthesis including cyclosporine, statins and digoxin co-exposures | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8296791/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Trimethoprim

Trimethoprim dùng cùng ciclosporin làm tăng nguy cơ độc tính trên thận.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học với nguy cơ độc thận cộng hợp; cơ chế đầy đủ chưa được xác định.

Ảnh hưởng:

Có thể làm tăng creatinine, giảm eGFR, rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cân nhắc lựa chọn thay thế; nếu phối hợp, theo dõi chức năng thận và nồng độ ciclosporin theo thực hành chuyên khoa.

Creatinine/eGFR, kali, huyết áp, lượng nước tiểu và nồng độ ciclosporin khi có chỉ định.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Cyclosporine làm tăng rất mạnh phơi nhiễm voxilaprevir; không khuyến cáo phối hợp.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học do cyclosporine ức chế mạnh OATP1B1/OATP1B3 và có thể đồng thời ức chế P-gp/BCRP, làm giảm hấp thu vào gan/thanh thải voxilaprevir.

Ảnh hưởng:

Cyclosporine 600 mg liều đơn làm Cmax voxilaprevir tăng khoảng 19,0 lần và AUC tăng 9,4 lần trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. Độ an toàn của mức tăng phơi nhiễm này chưa được xác lập.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không khuyến cáo phối hợp; lựa chọn liệu pháp thay thế phù hợp khi có thể. Không có hiệu chỉnh liều voxilaprevir được nguồn quản lý xác lập để khắc phục mức tăng phơi nhiễm này.

Không có chiến lược theo dõi được nguồn quản lý xác lập để bù cho tương tác này. Nếu đã dùng đồng thời, đánh giá phản ứng bất lợi và rà soát phác đồ; theo dõi không thay thế cho tránh phối hợp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Brincidofovir

Ciclosporin được nhãn TEMBEXA nêu đích danh trong nhóm thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 có thể làm tăng AUC và Cmax của brincidofovir, từ đó làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. Trong nghiên cứu tương tác, một liều ciclosporin 600 mg làm tăng AUC0-inf trung bình của brincidofovir 374% và Cmax 269%.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học: Ciclosporin ức chế vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, làm giảm quá trình vận chuyển/thu nhận brincidofovir qua các chất vận chuyển này và làm tăng phơi nhiễm brincidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng phơi nhiễm brincidofovir có thể làm tăng nguy cơ tăng transaminase/bilirubin và các biến cố tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên thuốc thay thế không ức chế OATP1B1/OATP1B3. Nếu bắt buộc phối hợp, dùng Ciclosporin ít nhất 3 giờ sau TEMBEXA và tăng theo dõi phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA.

Theo dõi ALT, AST, bilirubin; tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và tình trạng mất nước nếu có tiêu chảy.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 7.1 Effect of Other Drugs on TEMBEXA | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 12.3 Pharmacokinetics / Drug Interaction Studies | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ubrogepant

Cyclosporine có thể làm tăng phơi nhiễm ubrogepant do ức chế CYP3A4.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cyclosporine được nhãn liệt kê là chất ức chế CYP3A4 trung bình; tác động lên CYP3A4 làm giảm chuyển hóa ubrogepant.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng phản ứng bất lợi của ubrogepant; mức tăng cụ thể cho cặp này chưa được định lượng trong nhãn.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Dùng ubrogepant 50 mg; tránh liều thứ hai trong vòng 24 giờ.

Theo dõi dung nạp, huyết áp, quá mẫn và việc dùng liều thứ hai.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Health Canada | UBRELVY product information; product monograph date 2026-06-24 | https://health-products.canada.ca/dpd-bdpp/info?code=102161&lang=eng | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Bulevirtide

Ciclosporin được Health Canada liệt kê trong các thuốc có thể ức chế đích NTCP của bulevirtide; đồng sử dụng không được khuyến cáo. Chưa có dữ liệu lâm sàng trực tiếp định lượng mức thay đổi phơi nhiễm bulevirtide cho riêng cặp này.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học dự kiến qua transporter NTCP. Ciclosporin có thể ức chế NTCP, là đích gắn của bulevirtide và có liên quan đến thải trừ qua đích; do đó có thể làm thay đổi phơi nhiễm bulevirtide. Mức độ thay đổi ở người chưa được định lượng cho cặp cụ thể.

Ảnh hưởng:

Có thể làm thay đổi phơi nhiễm, hiệu quả kháng HDV hoặc khả năng dung nạp của bulevirtide; hướng và độ lớn thay đổi chưa được xác lập.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Ưu tiên tránh phối hợp bulevirtide với Ciclosporin khi có lựa chọn thay thế phù hợp. Nếu không thể tránh, đánh giá lợi ích–nguy cơ và theo dõi lâm sàng sát; hiện không có khuyến cáo chỉnh liều bulevirtide riêng cho cặp này.

Theo dõi đáp ứng điều trị HDV, khả năng dung nạp, ALT/AST và acid mật theo bối cảnh lâm sàng; cân nhắc HDV RNA theo kế hoạch theo dõi điều trị. Theo dõi thêm độc tính đặc hiệu của thuốc phối hợp khi phù hợp.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

Health Canada | HEPCLUDEX (bulevirtide) Product Monograph, revision 2026-05-14 | Section 9.1 Drug Interactions Overview: Ciclosporin is among NTCP inhibitors for which co-administration is not recommended | https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00084710.PDF | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Swissmedic | HEPCLUDEX SwissPAR, 2025-11-28 | Interactions – NTCP inhibitors: named examples include Ciclosporin | https://www.swissmedic.ch/dam/swissmedic/de/dokumente/zulassung/swisspar/68338-hepcludex-02-swisspar-20251128.pdf.download.pdf/Assessment_Report_SwissPAR_Hepcludex.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Ciclosporin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *