Kali

Kali, tên tiếng Anh là potassium, là khoáng chất và điện giải thiết yếu có mặt trong mọi mô của cơ thể. Ion kali giúp duy trì lượng dịch trong tế bào, điện thế màng, dẫn truyền thần kinh, co cơ và nhịp tim bình thường. Phần lớn người khỏe mạnh nên nhận kali từ thực phẩm như rau, trái cây, đậu, khoai, sữa, thịt và cá. Nhu cầu tham khảo của người trưởng thành khỏe mạnh theo Hoa Kỳ là 3.400 mg/ngày ở nam và 2.600 mg/ngày ở nữ; WHO nhận định mức ít nhất 3.510 mg/ngày có thể mang lại lợi ích cho đa số người trưởng thành. Tuy nhiên, các mức này không áp dụng máy móc cho người suy thận hoặc đang dùng thuốc làm giảm thải kali. Hạ kali và tăng kali máu đều có thể gây yếu cơ, rối loạn nhịp tim hoặc biến chứng đe dọa tính mạng. Thuốc chứa kali chỉ nên dùng sau khi đánh giá xét nghiệm, chức năng thận và nguyên nhân rối loạn điện giải.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Cập nhật lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Khoáng chất và cation nội bào chủ yếu, cần cho dẫn truyền thần kinh, co cơ, cân bằng dịch và chức năng tim.
  • Nam 3.400 mg/ngày; nữ 2.600 mg/ngày theo mức AI của NASEM được NIH công bố.
  • Ít nhất 90 mmol, tương đương khoảng 3.510 mg kali mỗi ngày, có thể có lợi cho người trưởng thành.
  • Rau, trái cây, đậu, khoai, sữa, thịt, cá và các loại hạt.
  • Thường liên quan tiêu chảy, nôn, thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận tràng, thiếu magie hoặc dịch chuyển kali vào tế bào.
  • Nguy cơ tăng ở người suy thận, suy tim, suy thượng thận hoặc dùng ACEI, ARB và thuốc lợi tiểu giữ kali.
  • Thường chứa các muối như kali clorid, kali citrat hoặc kali phosphat; chỉ định và liều không giống nhau.
  • Chưa thiết lập UL cho kali từ mọi nguồn ở người khỏe mạnh, nhưng thuốc bổ sung và muối thay thế có thể gây tăng kali máu cấp.
  • Không tự bổ sung kali liều cao, không tự dùng muối thay thế chứa kali và không tự pha hoặc truyền thuốc kali.

Hoạt chất Kali là gì?

Kali là khoáng chất và điện giải thiết yếu cần cho hoạt động bình thường của mọi tế bào. Kali giúp duy trì lượng dịch nội bào, điện thế màng, truyền xung thần kinh, co cơ và chức năng tim, thận.

“Kali” không phải tên của một thuốc duy nhất. Trong dược phẩm, ion kali được cung cấp bằng các muối cụ thể; lựa chọn muối phải dựa trên nguyên nhân và loại rối loạn điện giải.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Kali

INN Potassium

CAS 7440-09-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Kali

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Potassium

Tên IUPAC

potassium

Tên khác / tên đồng nghĩa

Kalium; ion kali; potassium ion; K+. Các muối dùng trong y khoa gồm potassium chloride, potassium citrate, potassium bicarbonate, potassium phosphate, potassium acetate và potassium gluconate. Các muối này cung cấp cùng ion K+ nhưng có đặc tính và chỉ định khác nhau.

Tên Latinh / tên dược điển

Kalium

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7440-09-7

UNII

RWP5GA015D

PubChem CID

5462222

RxNorm CUI

8588

Dược động học của Kali

Kali từ thực phẩm hoặc thuốc uống được hấp thu chủ yếu tại ruột non. Khoảng 85–90% lượng kali trong chế độ ăn được hấp thu.

Sau hấp thu, kali nhanh chóng tham gia kho điện giải của cơ thể. Nồng độ nội bào cao hơn ngoại bào khoảng 30 lần và được duy trì chủ yếu nhờ bơm Na+/K+-ATPase. Thận điều hòa cân bằng kali bằng cách thay đổi bài tiết qua nước tiểu.

Dược động học cụ thể còn phụ thuộc dạng muối, dạng giải phóng, đường dùng, chức năng thận, cân bằng acid–base và thuốc phối hợp.

Giai đoạn I: Hấp thu

Kali được hấp thu chủ yếu bằng khuếch tán thụ động tại ruột non. Khoảng 90% lượng kali được đưa vào cơ thể có thể được hấp thu.

Dung dịch uống thường giải phóng kali nhanh hơn viên giải phóng kéo dài. Thức ăn có thể làm giảm kích ứng tiêu hóa do một số muối kali, vì vậy nhãn kali clorid và kali citrat thường hướng dẫn dùng cùng bữa ăn hoặc ngay sau ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Kali trong chế độ ăn được hấp thu khoảng 85–90% ở người khỏe mạnh.

Sinh khả dụng đường tĩnh mạch về nguyên tắc là 100% vì kali được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sinh khả dụng và tốc độ giải phóng của từng thuốc uống phụ thuộc muối, dạng bào chế và thời gian lưu tại đường tiêu hóa.

Một tỷ lệ sinh khả dụng duy nhất cho mọi chế phẩm kali.

Giai đoạn II: Phân bố

Kali là cation nội bào chủ yếu. Nồng độ kali trong tế bào cao hơn ngoại bào khoảng 30 lần; chênh lệch này tạo gradient điện hóa cần thiết cho dẫn truyền thần kinh, co cơ và chức năng thận.

Nhãn kali clorid mô tả nồng độ nội bào khoảng 150–160 mEq/L và nồng độ huyết tương người lớn bình thường khoảng 3,5–5 mEq/L. Nồng độ huyết thanh chỉ phản ánh một phần nhỏ tổng lượng kali trong cơ thể.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Kali là nguyên tố nên không được chuyển hóa qua enzym gan thành các chất chuyển hóa như nhiều thuốc hữu cơ.

Sau hấp thu, ion K+ được phân bố vào nội bào, trao đổi qua màng tế bào hoặc bài tiết. Anion đi kèm như clorid, citrat, bicarbonat hoặc phosphat có thể tạo thêm tác dụng dược lý riêng; vì vậy các muối kali không hoàn toàn tương đương về chỉ định.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Kali được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Một phần nhỏ hơn được bài tiết qua phân và lượng rất nhỏ bị mất qua mồ hôi.

Thận tăng hoặc giảm bài tiết kali để thích nghi với lượng kali tiếp nhận. Khả năng điều hòa này suy giảm ở người bệnh thận, làm tăng nguy cơ tăng kali máu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Kali là điện giải nội sinh có kho nội bào lớn và được điều hòa liên tục qua thận cùng sự dịch chuyển qua màng tế bào. Vì vậy, một thời gian bán thải huyết tương duy nhất không mô tả đầy đủ dược động học của kali.

Thời gian bán thải chuẩn áp dụng cho mọi muối và dạng bào chế.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một trị số độ thanh thải duy nhất áp dụng cho mọi người hoặc mọi dạng kali.

Độ thanh thải phụ thuộc chức năng thận, aldosterone, lượng natri tới ống thận xa, cân bằng acid–base, lượng nước tiểu và thuốc sử dụng đồng thời.

Giá trị định lượng chuẩn để áp dụng chung.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kali gồm:

  • Chức năng thận và lượng nước tiểu.
  • Mức aldosterone và chức năng tuyến thượng thận.
  • Cân bằng acid–base.
  • Insulin và hoạt tính giao cảm, do ảnh hưởng đến sự dịch chuyển kali vào tế bào.
  • Nôn, tiêu chảy, dẫn lưu tiêu hóa và đổ mồ hôi nhiều.
  • Thuốc lợi tiểu quai hoặc thiazide làm tăng mất kali.
  • ACEI, ARB, aliskiren và thuốc lợi tiểu giữ kali làm giảm thải kali.
  • Thiếu magie, có thể làm hạ kali khó điều chỉnh.
  • Dạng muối, dạng bào chế và tốc độ truyền.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Kali

Kali thuộc nhóm khoáng chất đa lượng và điện giải.

Trong hệ thống ATC, thuốc bổ sung kali đường uống thuộc nhóm A12BA. Từng muối được phân loại riêng, chẳng hạn kali clorid A12BA01 và kali citrat A12BA02. Dung dịch kali clorid đậm đặc dùng bổ sung vào dịch truyền thuộc B05XA01.

Kali citrat còn là thuốc kiềm hóa nước tiểu, trong khi kali phosphat có thể được dùng để bổ sung đồng thời phosphat và kali. Không áp dụng chỉ định của một muối cho muối khác.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Gradient kali giữa nội bào và ngoại bào được duy trì bởi bơm Na+/K+-ATPase. Gradient này tạo điện thế màng cần cho dẫn truyền thần kinh và co cơ, bao gồm cơ tim.

Khi bổ sung đúng chỉ định, muối kali phục hồi lượng K+ thiếu hụt hoặc cung cấp kali cho tác dụng đặc hiệu của anion đi kèm. Ví dụ, kali clorid phù hợp với nhiều trường hợp hạ kali kèm mất clorid; kali citrat làm tăng citrat và pH nước tiểu trong một số bệnh sỏi tiết niệu.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Kali hỗ trợ:

  • Duy trì trương lực và thể tích dịch nội bào.
  • Tạo và dẫn truyền điện thế hoạt động.
  • Co cơ xương, cơ trơn và cơ tim.
  • Duy trì nhịp tim.
  • Điều hòa chức năng thận và cân bằng natri.

Bổ sung khi thiếu có thể phục hồi các chức năng này. Ngược lại, tăng kali ngoại bào quá mức có thể làm rối loạn dẫn truyền tim, gây yếu cơ, liệt, loạn nhịp hoặc ngừng tim.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Kali

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Kali

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Kali

Các thuốc có thể làm tăng kali máu khi dùng cùng chế phẩm kali gồm:

  • ACEI.
  • ARB.
  • Aliskiren.
  • Spironolactone và eplerenone.
  • Amiloride và triamterene.
  • NSAID.
  • Các nguồn kali hoặc muối thay thế chứa kali khác.

Thuốc lợi tiểu quai và thiazide có thể tăng bài tiết kali, gây hạ kali máu. Thuốc làm chậm nhu động tiêu hóa có thể làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc tổn thương tiêu hóa do viên kali giải phóng kéo dài.

Thắc mắc về hoạt chất Kali

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *