Canxi, còn gọi là calci hoặc calcium, là khoáng chất thiết yếu và là khoáng chất có lượng lớn nhất trong cơ thể. Khoảng 99% canxi được lưu trữ trong xương và răng; phần còn lại tham gia dẫn truyền thần kinh, co cơ, đông máu, co giãn mạch và bài tiết hormone.
Canxi trong thuốc và thực phẩm bổ sung không tồn tại dưới dạng kim loại tự do mà thường ở dạng muối như calcium carbonate, citrate, gluconate, chloride hoặc acetate. Hàm lượng muối canxi không đồng nghĩa với lượng canxi nguyên tố: chẳng hạn, 1.250 mg calcium carbonate có thể cung cấp 500 mg canxi nguyên tố, còn 100 mg calcium gluconate tiêm chỉ cung cấp khoảng 9,3 mg canxi nguyên tố.
Nên ưu tiên đáp ứng nhu cầu từ thực phẩm. Chỉ bổ sung khi khẩu phần không đủ hoặc có chỉ định chuyên môn, vì dùng quá mức có thể gây táo bón, tăng calci máu, tương tác thuốc và làm tăng nguy cơ sỏi thận ở một số người.
Nội dung chính
- Khoáng chất thiết yếu cho xương, răng, cơ, thần kinh, đông máu và hoạt động tim
- Canxi ion hóa Ca2+ là phần có hoạt tính sinh học trong máu
- Calcium carbonate và calcium citrate
- Là lượng canxi thực tế; không bằng tổng khối lượng của muối canxi
- Tỷ lệ hấp thu giảm khi dùng lượng lớn một lần; thường cao hơn khi mỗi lần không quá 500 mg canxi nguyên tố
- Chứa khoảng 40% canxi theo khối lượng, nên dùng cùng bữa ăn
- Chứa khoảng 21% canxi, ít phụ thuộc acid dạ dày và có thể dùng không cùng thức ăn
- Thay đổi theo tuổi, giới và tình trạng sinh lý
- Táo bón, đầy hơi, tăng calci máu, sỏi thận và tương tác thuốc
- Chỉ sử dụng tại cơ sở y tế cho những chỉ định cụ thể như hạ calci máu cấp có triệu chứng
Hoạt chất Canxi là gì?
Canxi là khoáng chất thiết yếu giúp tạo và duy trì cấu trúc xương, răng. Ion canxi còn tham gia co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu, co giãn mạch và bài tiết hormone.
“Thuốc canxi” không phải một hoạt chất duy nhất. Mỗi chế phẩm chứa một muối canxi với tỷ lệ canxi nguyên tố, khả năng hấp thu, chỉ định và nguy cơ riêng.
Canxi
INN Calcium
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Canxi |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Calcium |
| Tên IUPAC | calcium |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Calci; canxi; calcium ion; Ca2+; elemental calcium; canxi nguyên tố. Tên các dạng muối thường gặp gồm calcium carbonate, calcium citrate, calcium gluconate, calcium chloride, calcium lactate, calcium phosphate và calcium acetate. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 7440-70-2 |
|---|---|
| UNII | 2M83C4R6ZB |
| PubChem CID | 5460341 |
| RxNorm CUI | 1895 |
Dược động học của Canxi
Canxi đường uống được hấp thu qua niêm mạc ruột bằng vận chuyển chủ động và khuếch tán thụ động. Vitamin D cần thiết cho cơ chế hấp thu chủ động và duy trì cân bằng canxi máu.
Tỷ lệ hấp thu phụ thuộc dạng muối, acid dạ dày, lượng canxi dùng mỗi lần, thức ăn, vitamin D, tuổi và tình trạng hấp thu. Khi lượng dùng một lần tăng, tỷ lệ phần trăm được hấp thu giảm.
Calcium gluconate dùng đường tĩnh mạch phân ly trực tiếp thành canxi ion hóa và gluconate, đạt sinh khả dụng 100%.
Giai đoạn I: Hấp thu
Canxi được hấp thu qua vận chuyển chủ động phụ thuộc vitamin D và khuếch tán thụ động ở ruột.
Các yếu tố quan trọng:
- Calcium carbonate cần acid dạ dày để hòa tan tốt hơn và nên dùng cùng bữa ăn, đặc biệt ở người giảm tiết acid.
- Calcium citrate ít phụ thuộc acid dạ dày và có thể dùng không cùng thức ăn.
- Nhìn chung, hấp thu canxi bổ sung thường tốt hơn khi dùng cùng thức ăn.
- Hấp thu cao nhất khi lượng canxi nguyên tố mỗi lần không quá khoảng 500 mg.
- Cơ thể hấp thu khoảng 36% từ liều 300 mg nhưng chỉ khoảng 28% từ liều 1.000 mg trong dữ liệu được NIH tổng hợp.
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng cho mọi muối canxi đường uống. Khả năng hấp thu từ thực phẩm sữa và nhiều thực phẩm tăng cường khoảng 30%, nhưng thay đổi tùy nguồn. Đối với chế phẩm bổ sung, hấp thu phụ thuộc dạng muối và lượng canxi nguyên tố dùng mỗi lần. Calcium gluconate tiêm tĩnh mạch có sinh khả dụng 100%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 99% tổng lượng canxi nằm trong bộ xương. Khoảng 1% nằm trong dịch ngoại bào và mô mềm.
Trong huyết thanh:
- Khoảng 50% ở dạng ion hóa có hoạt tính sinh học.
- Khoảng 40% gắn protein, chủ yếu với albumin.
- Khoảng 8–10% tạo phức với các anion hữu cơ hoặc vô cơ.
Canxi máu toàn phần có thể thay đổi theo albumin và không luôn phản ánh chính xác canxi ion hóa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Canxi là một nguyên tố khoáng nên không được chuyển hóa trực tiếp như thuốc hữu cơ.
Các muối canxi hòa tan hoặc phân ly để giải phóng ion Ca2+. Calcium gluconate tiêm phân ly trong huyết tương thành canxi ion hóa và gluconate; sự giải phóng canxi không phụ thuộc chuyển hóa bước đầu tại gan.
Cân bằng canxi được điều hòa bởi vitamin D, hormone tuyến cận giáp, calcitonin, xương, ruột và thận.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Canxi không được chuyển hóa thành chất thải riêng biệt mà được trao đổi liên tục giữa xương, máu, ruột và thận.
Phần không hấp thu được thải qua phân. Canxi đã hấp thu có thể được thải qua nước tiểu, phân và một lượng nhỏ qua mồ hôi. Sau khi tiêm calcium gluconate, bài tiết canxi qua nước tiểu tăng theo mức phơi nhiễm.
| t½ · Thời gian bán thải | Canxi là khoáng chất nội sinh, phân bố chủ yếu trong xương và được trao đổi liên tục; vì vậy không có thời gian bán thải dược động học duy nhất áp dụng cho mọi chế phẩm. Thời gian bán thải chuẩn hóa theo từng muối canxi và tình trạng bệnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không có một giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn áp dụng cho mọi dạng canxi vì canxi là khoáng chất nội sinh được điều hòa bằng nhiều cơ chế. Chức năng thận là yếu tố quan trọng đối với thải canxi. Ở người suy thận dùng calcium gluconate tiêm, nhãn yêu cầu bắt đầu ở giới hạn liều thấp và theo dõi canxi huyết thanh thường xuyên. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng hấp thu, phân bố hoặc thải trừ canxi gồm:
- Dạng muối canxi.
- Lượng canxi nguyên tố dùng mỗi lần.
- Acid dạ dày và việc dùng thuốc giảm tiết acid.
- Dùng cùng hay không cùng thức ăn.
- Tình trạng vitamin D.
- Tuổi.
- Bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu.
- Chức năng thận.
- Albumin máu.
- Hormone tuyến cận giáp.
- Lượng phosphat, oxalat và phytat trong khẩu phần.
- Các thuốc làm thay đổi canxi máu như thiazide, lithium, vitamin D và teriparatide.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Canxi
Canxi có thể được phân loại theo mục đích:
- Chất dinh dưỡng và khoáng chất thiết yếu.
- Chất bổ sung canxi đường uống.
- Chất điện giải dùng đường tĩnh mạch.
- Thuốc kháng acid đối với calcium carbonate.
- Chất gắn phosphat đường tiêu hóa đối với calcium acetate.
- Thành phần trong các thuốc hoặc sản phẩm phối hợp với vitamin D và khoáng chất khác.
Không được dùng chỉ định của một muối canxi để suy rộng cho mọi chế phẩm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Canxi ion hóa ổn định điện thế màng tế bào, tham gia dẫn truyền tín hiệu nội bào, giải phóng chất dẫn truyền thần kinh, co cơ và hoạt hóa các bước trong quá trình đông máu.
Trong xương và răng, canxi kết hợp với phosphat tạo cấu trúc khoáng.
Calcium carbonate trung hòa acid dạ dày. Calcium acetate gắn phosphat trong thức ăn ở đường tiêu hóa, tạo phức ít hấp thu và làm giảm phosphat huyết. Calcium gluconate tiêm phân ly trực tiếp, làm tăng canxi ion hóa trong huyết thanh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác động sinh lý của canxi phụ thuộc nồng độ canxi ion hóa hơn là tổng lượng canxi trong cơ thể.
Bổ sung canxi khi khẩu phần không đủ có thể hỗ trợ đạt nhu cầu dinh dưỡng và duy trì cân bằng canxi. Tuy nhiên, tăng lượng canxi không đồng nghĩa tự động làm tăng mật độ xương hoặc phòng gãy xương nếu người dùng không thiếu canxi, thiếu vitamin D hoặc có nguyên nhân bệnh lý khác.
Calcium gluconate tiêm làm tăng nhanh canxi ion hóa nhưng phải được điều chỉnh theo triệu chứng, canxi huyết thanh và tốc độ khởi phát hạ calci máu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Canxi
Chỉ định phụ thuộc sản phẩm và dạng muối:
- Bổ sung khi khẩu phần không đáp ứng nhu cầu canxi.
- Phòng hoặc điều trị tình trạng thiếu canxi theo đánh giá chuyên môn.
- Hỗ trợ quản lý sức khỏe xương trong một số trường hợp, thường kết hợp đánh giá vitamin D, chế độ ăn, vận động và thuốc điều trị đặc hiệu.
- Calcium carbonate được dùng trong một số sản phẩm kháng acid để giảm ợ nóng, khó tiêu do acid và chua dạ dày.
- Calcium gluconate hoặc calcium chloride tiêm được chỉ định điều trị hạ calci máu cấp có triệu chứng.
- Calcium acetate được dùng làm chất gắn phosphat để giảm phosphat huyết ở người bệnh thận giai đoạn cuối.
Không mặc định rằng mọi sản phẩm chứa canxi có đầy đủ các chỉ định trên.
Các lĩnh vực được nghiên cứu gồm:
- Phòng ngừa gãy xương và loãng xương bằng canxi đơn độc hoặc phối hợp vitamin D.
- Ảnh hưởng đến nguy cơ tim mạch.
- Mối liên quan với sỏi thận.
- Ung thư đại trực tràng và ung thư tuyến tiền liệt.
- Huyết áp và hội chứng chuyển hóa.
- Kết quả thai kỳ ngoài phòng ngừa tiền sản giật.
Kết quả nghiên cứu không hoàn toàn đồng nhất. Một số nguy cơ, như bệnh tim mạch hoặc sỏi thận khi dùng canxi bổ sung, còn có kết quả khác nhau giữa các nghiên cứu.
Không sử dụng canxi như thuốc điều trị hoặc phòng ngừa các bệnh trên nếu chưa có chỉ định phù hợp.
Liều dùng và cách sử dụng
Nhu cầu canxi khuyến nghị cho người Việt Nam theo Viện Dinh dưỡng:
| Nhóm tuổi hoặc tình trạng | Nhu cầu canxi tham khảo |
|---|---|
| Trẻ 6–11 tháng | 400 mg/ngày |
| Trẻ 1–2 tuổi | 500 mg/ngày |
| Trẻ 3–5 tuổi | 600 mg/ngày |
| Trẻ 6–7 tuổi | 650 mg/ngày |
| Trẻ 8–9 tuổi | 700 mg/ngày |
| Người 10–19 tuổi | 1.000 mg/ngày |
| Người 20–49 tuổi | 800 mg/ngày |
| Nam 50–69 tuổi | 800 mg/ngày |
| Nữ 50–69 tuổi | 900 mg/ngày |
| Người từ 70 tuổi | 1.000 mg/ngày |
| Phụ nữ mang thai | 1.200 mg/ngày |
| Phụ nữ cho con bú | 1.300 mg/ngày |
Đây là tổng nhu cầu từ thức ăn và sản phẩm bổ sung, không phải liều thuốc mặc định.
WHO khuyến nghị phụ nữ mang thai ở quần thể có lượng canxi khẩu phần thấp bổ sung 1,5–2,0 g canxi nguyên tố mỗi ngày để giảm nguy cơ tiền sản giật. Khuyến nghị này cần được triển khai theo chương trình chăm sóc thai kỳ, không tự áp dụng cho mọi thai phụ.
Ví dụ theo nhãn sản phẩm:
- Viên calcium carbonate 1.250 mg cung cấp 500 mg canxi nguyên tố; nhãn cụ thể được dẫn ghi dùng 1–2 viên mỗi ngày và không quá 4 viên trong 24 giờ. Liều này chỉ áp dụng cho đúng sản phẩm đó.
- Calcium gluconate tiêm cho người lớn bị hạ calci máu cấp có triệu chứng được nhãn ghi liều ban đầu 1.000–2.000 mg calcium gluconate, phải cá thể hóa và theo dõi tại cơ sở y tế.
Không tự dùng liều điều trị hoặc liều tiêm.
- Tính tổng canxi từ thực phẩm và tất cả sản phẩm đang dùng.
- Kiểm tra lượng “canxi” hoặc “canxi nguyên tố” trên nhãn, không chỉ nhìn khối lượng calcium carbonate, citrate hay gluconate.
- Chia nhỏ nếu cần bổ sung trên 500 mg canxi nguyên tố mỗi ngày, vì tỷ lệ hấp thu giảm khi dùng lượng lớn một lần.
- Calcium carbonate nên dùng cùng bữa ăn.
- Calcium citrate có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Uống đủ nước nếu không có hạn chế dịch.
- Không uống canxi cùng thời điểm với levothyroxine, một số kháng sinh, bisphosphonate hoặc thuốc điều trị HIV nếu chưa kiểm tra khoảng cách dùng.
- Không dùng canxi để tự điều trị chuột rút, đau xương, tê tay chân hoặc mất ngủ khi chưa xác định nguyên nhân.
- Canxi tiêm chỉ được nhân viên y tế thực hiện.
Việc theo dõi tùy liều, đường dùng và bệnh nền, có thể gồm:
- Canxi toàn phần và canxi ion hóa trong máu.
- Albumin.
- Phosphat, magiê và vitamin D.
- Hormone tuyến cận giáp khi nghi ngờ rối loạn điều hòa canxi.
- Chức năng thận.
- Canxi niệu hoặc tiền sử sỏi thận.
- Táo bón, buồn nôn, khát nhiều hoặc tiểu nhiều.
- Điện tâm đồ khi truyền canxi tĩnh mạch.
- Dấu hiệu thoát mạch và tổn thương mô tại vị trí truyền.
- Phosphat huyết khi dùng calcium acetate ở bệnh thận giai đoạn cuối.
Cảnh báo và lưu ý về Canxi
Chống chỉ định phụ thuộc sản phẩm. Các chống chỉ định quan trọng gồm:
- Tăng calci máu đối với calcium gluconate tiêm và calcium acetate.
- Quá mẫn với thành phần của chế phẩm.
- Trẻ sơ sinh từ 28 ngày tuổi trở xuống đang dùng ceftriaxone không được dùng đồng thời calcium gluconate đường tĩnh mạch vì nguy cơ kết tủa ceftriaxone–calcium gây tử vong.
- Một số sản phẩm có thể chống chỉ định hoặc cần tránh ở người tăng calci niệu, sỏi thận do canxi hoặc suy thận nặng, tùy muối và mục đích sử dụng.
Không áp dụng chống chỉ định của một dạng tiêm hoặc một muối cụ thể cho mọi thực phẩm chứa canxi.
Canxi đường uống có thể gây:
- Táo bón.
- Đầy hơi.
- Chướng bụng.
- Buồn nôn.
- Khó chịu vùng bụng.
Calcium carbonate có xu hướng gây tác dụng phụ tiêu hóa nhiều hơn calcium citrate, nhất là ở người lớn tuổi có ít acid dạ dày.
Canxi tiêm có thể gây:
- Nóng bừng hoặc giãn mạch.
- Hạ huyết áp.
- Nhịp tim chậm.
- Rối loạn nhịp.
- Viêm hoặc đau tại vị trí truyền.
- Vôi hóa hoặc tổn thương mô nếu thuốc thoát mạch.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tăng calci máu nặng.
- Rối loạn nhịp tim, ngất hoặc ngừng tim khi truyền quá nhanh.
- Tăng độc tính của digoxin.
- Hoại tử mô, loét hoặc nhiễm trùng thứ phát do canxi tiêm thoát mạch.
- Kết tủa ceftriaxone–calcium gây tổn thương phổi hoặc thận, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh.
- Độc tính nhôm khi dùng kéo dài một số chế phẩm tiêm ở người suy thận hoặc trẻ sinh non.
- Suy thận hoặc sỏi thận liên quan dùng canxi quá mức ở người có nguy cơ.
Cần khám cấp cứu nếu có lú lẫn, yếu cơ rõ, nôn nhiều, khát và tiểu nhiều, đau ngực, nhịp tim bất thường, ngất hoặc tổn thương tại vị trí truyền.
- Không dùng tổng lượng canxi vượt nhu cầu chỉ với mục đích “chắc xương”.
- Ưu tiên nguồn thực phẩm khi có thể.
- Kiểm tra lượng canxi nguyên tố, không tính theo khối lượng muối.
- Thận trọng ở người suy thận, tăng calci máu, cường cận giáp, bệnh u hạt, ung thư, tiền sử sỏi thận hoặc đang bất động kéo dài.
- Người dùng digoxin cần được giám sát đặc biệt.
- Không dùng nhiều thuốc kháng acid calcium carbonate cùng sản phẩm bổ sung canxi mà không tính tổng lượng.
- Dùng lượng lớn canxi bổ sung có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận ở một số nghiên cứu; bằng chứng không hoàn toàn đồng nhất.
- Giới hạn dung nạp tối đa theo Hoa Kỳ là 2.500 mg/ngày ở người 19–50 tuổi và 2.000 mg/ngày từ 51 tuổi, tính từ mọi nguồn.
- Liều bổ sung trong thai kỳ theo WHO chỉ áp dụng ở quần thể có khẩu phần canxi thấp và cần hướng dẫn chuyên môn.
Quá liều có thể gây tăng calci máu. Biểu hiện gồm:
- Táo bón, buồn nôn hoặc nôn.
- Chán ăn.
- Khát nhiều, tiểu nhiều.
- Yếu cơ, mệt mỏi.
- Lú lẫn hoặc rối loạn tâm thần.
- Rối loạn nhịp tim.
- Suy giảm chức năng thận.
- Co giật hoặc hôn mê trong trường hợp nặng.
Khi quá liều calcium gluconate tiêm, phải ngừng truyền ngay và điều trị hỗ trợ nhằm phục hồi thể tích tuần hoàn, đồng thời tăng thải canxi qua nước tiểu khi cần.
Không tự gây nôn. Cần mang theo bao bì sản phẩm khi đến cơ sở y tế vì độc tính phụ thuộc loại muối, lượng canxi nguyên tố và các thành phần phối hợp.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Nhãn calcium carbonate 1.250 mg được dẫn yêu cầu bảo quản ở 15–30°C.
- Calcium gluconate tiêm được bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, tránh ánh sáng và không để đông lạnh.
- Dung dịch tiêm đã pha loãng trong nhãn được dẫn phải sử dụng ngay.
- Giữ sản phẩm khô, kín, tránh ẩm và xa tầm với của trẻ em.
Luôn tuân thủ điều kiện ghi trên đúng bao bì được cấp phát.
Đối tượng đặc biệt
Nhu cầu canxi của trẻ thay đổi theo tuổi. Theo Viện Dinh dưỡng Việt Nam:
- 6–11 tháng: 400 mg/ngày.
- 1–2 tuổi: 500 mg/ngày.
- 3–5 tuổi: 600 mg/ngày.
- 6–7 tuổi: 650 mg/ngày.
- 8–9 tuổi: 700 mg/ngày.
- 10–19 tuổi: 1.000 mg/ngày.
Đây là tổng nhu cầu hằng ngày, không phải liều thuốc. Không tự dùng viên người lớn hoặc sản phẩm liều cao cho trẻ.
Calcium gluconate tiêm được sử dụng trong điều trị hạ calci máu cấp có triệu chứng ở trẻ em theo liều cân nặng và theo dõi tại bệnh viện. Chống chỉ định dùng đồng thời với ceftriaxone tĩnh mạch ở trẻ sơ sinh từ 28 ngày tuổi trở xuống.
Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Việt Nam, người từ 70 tuổi có nhu cầu canxi khoảng 1.000 mg/ngày từ mọi nguồn.
Người cao tuổi có thể giảm acid dạ dày, khiến calcium carbonate hòa tan và hấp thu kém hơn nếu dùng khi đói. Calcium citrate ít phụ thuộc acid dạ dày hơn.
Cần lưu ý chức năng thận, táo bón, sỏi thận, bệnh tim, thuốc tuyến giáp và tình trạng dùng nhiều thuốc. Khi dùng canxi tiêm, nên bắt đầu ở giới hạn liều thấp vì người cao tuổi thường có giảm chức năng thận, tim hoặc bệnh đồng mắc.
Viện Dinh dưỡng Việt Nam khuyến nghị phụ nữ mang thai nhận tổng cộng khoảng 1.200 mg canxi mỗi ngày từ khẩu phần và sản phẩm bổ sung.
WHO khuyến nghị bổ sung 1,5–2,0 g canxi nguyên tố mỗi ngày cho phụ nữ mang thai trong quần thể có lượng canxi khẩu phần thấp để giảm nguy cơ tiền sản giật. Đây là khuyến nghị y tế công cộng theo điều kiện cụ thể, không phải liều tự dùng cho mọi thai phụ.
Cần tính lượng canxi từ thức ăn, vitamin trước sinh và thuốc kháng acid. Canxi có thể làm giảm hấp thu sắt, levothyroxine và một số thuốc khác nếu dùng cùng thời điểm.
Dữ liệu về calcium gluconate tiêm trong thai kỳ còn hạn chế, nhưng hạ calci máu ở mẹ cũng có nguy cơ cho mẹ và thai; việc điều trị phải dựa trên chỉ định lâm sàng.
Viện Dinh dưỡng Việt Nam khuyến nghị phụ nữ cho con bú nhận tổng cộng khoảng 1.300 mg canxi mỗi ngày.
Canxi là thành phần tự nhiên của sữa mẹ. Chưa có đủ dữ liệu xác định liệu calcium gluconate tiêm có làm thay đổi nồng độ canxi trong sữa hoặc ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hay không.
Không tự dùng liều cao với mục đích tăng lượng hoặc chất lượng sữa. Nhu cầu bổ sung phải dựa trên khẩu phần, bệnh nền, chức năng thận và các sản phẩm đang sử dụng.
Canxi không trải qua chuyển hóa trực tiếp tại gan.
Nhãn calcium gluconate tiêm cho biết chức năng gan không ảnh hưởng đáng kể đến mức canxi ion hóa sau truyền và có thể không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên suy gan.
Tuy nhiên, người mắc bệnh gan có thể có giảm albumin, khiến canxi toàn phần thấp trong khi canxi ion hóa vẫn bình thường. Cần diễn giải xét nghiệm theo bối cảnh lâm sàng và không tự bổ sung dựa trên canxi toàn phần đơn độc.
Ở người đồng thời suy gan và suy thận, chức năng thận thường là yếu tố quan trọng hơn đối với nguy cơ tích lũy canxi và tăng calci máu.
Giảm albumin do bệnh gan có thể làm giảm canxi toàn phần mà không phản ánh đúng canxi ion hóa. Việc điều trị cần dựa trên canxi ion hóa, phosphat, magiê, vitamin D, hormone tuyến cận giáp, chức năng thận và loại muối canxi cụ thể.
Liều dùng chuẩn hóa cho mọi trường hợp suy gan phối hợp suy thận.
Canxi đường uống ở liều dinh dưỡng không được ghi nhận là chất trực tiếp gây an thần.
Tuy nhiên, tăng calci máu có thể gây mệt mỏi, yếu cơ, lú lẫn hoặc rối loạn nhịp. Hạ calci máu cũng có thể gây co thắt cơ, co giật hoặc rối loạn thần kinh. Người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi được đánh giá.
Canxi tiêm được dùng trong cơ sở y tế và có thể gây hạ huyết áp, nhịp tim chậm hoặc ngất nếu truyền quá nhanh.
Tương tác thuốc của Canxi
Các tương tác quan trọng gồm:
- Levothyroxine: calcium carbonate làm giảm hấp thu; nhãn levothyroxine yêu cầu cách canxi carbonate ít nhất 4 giờ.
- Dolutegravir: canxi có thể làm giảm nồng độ thuốc; thường dùng dolutegravir 2 giờ trước hoặc 6 giờ sau sản phẩm canxi nếu không uống cùng thức ăn theo hướng dẫn sản phẩm.
- Kháng sinh quinolone: canxi tạo phức và giảm hấp thu; NIH nêu có thể dùng kháng sinh 2 giờ trước hoặc 2 giờ sau canxi.
- Tetracycline: có thể bị giảm hấp thu khi dùng cùng canxi.
- Bisphosphonate đường uống: canxi làm giảm hấp thu thuốc.
- Digoxin và glycoside tim: tăng calci máu có thể làm tăng độc tính và nguy cơ loạn nhịp.
- Thuốc chẹn kênh canxi: canxi đường tĩnh mạch có thể làm giảm đáp ứng với thuốc.
- Thiazide, vitamin D, vitamin A, lithium, teriparatide và một số thuốc khác có thể làm tăng nguy cơ tăng calci máu.
- Ceftriaxone tĩnh mạch: có nguy cơ tạo kết tủa với canxi; chống chỉ định phối hợp ở trẻ sơ sinh từ 28 ngày tuổi trở xuống.
Danh sách này không đầy đủ. Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về khoảng cách dùng với từng thuốc.
Thắc mắc về hoạt chất Canxi
Canxi nguyên tố là lượng ion canxi thực tế mà sản phẩm cung cấp, không phải tổng khối lượng của muối canxi.
Ví dụ, calcium carbonate chứa khoảng 40% canxi theo khối lượng, nên 1.250 mg calcium carbonate có thể cung cấp 500 mg canxi nguyên tố. Calcium citrate chứa khoảng 21% canxi theo khối lượng.
Khi so sánh sản phẩm, cần xem dòng ghi lượng “calcium” hoặc “canxi nguyên tố”.
Không có một dạng phù hợp nhất cho mọi người.
Calcium carbonate chứa nhiều canxi nguyên tố hơn nhưng cần acid dạ dày để hòa tan tốt và nên dùng cùng bữa ăn. Calcium citrate chứa ít canxi nguyên tố hơn theo khối lượng nhưng ít phụ thuộc acid dạ dày, có thể phù hợp hơn với người giảm acid dạ dày hoặc đang dùng thuốc ức chế acid.
Việc lựa chọn còn phụ thuộc liều, dung nạp tiêu hóa, chức năng thận và thuốc đang dùng.
Calcium carbonate nên uống cùng bữa ăn. Calcium citrate có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
Nếu tổng liều bổ sung cao, nên chia thành các lần không quá khoảng 500 mg canxi nguyên tố để tăng tỷ lệ hấp thu. Canxi cần được dùng cách levothyroxine, một số kháng sinh, bisphosphonate và một số thuốc khác theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Theo Viện Dinh dưỡng Việt Nam, người từ 20–49 tuổi cần khoảng 800 mg/ngày; nam 50–69 tuổi khoảng 800 mg/ngày, nữ 50–69 tuổi khoảng 900 mg/ngày và người từ 70 tuổi khoảng 1.000 mg/ngày.
Đây là tổng lượng từ thức ăn và sản phẩm bổ sung. Không phải ai cũng cần uống viên canxi nếu khẩu phần đã đáp ứng đủ.
Không nên tự loại bỏ hoàn toàn canxi khỏi khẩu phần vì canxi từ thực phẩm vẫn cần thiết cho xương và có vai trò trong cân bằng oxalat tại ruột.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy canxi bổ sung có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận, dù kết quả chưa hoàn toàn thống nhất.
Người từng bị sỏi cần xác định loại sỏi, đánh giá canxi niệu, chức năng thận, chế độ ăn, lượng muối và chỉ dùng sản phẩm bổ sung khi bác sĩ thấy cần thiết.

