Canxi (Calci)

Canxi, còn gọi là calci hoặc calcium, là khoáng chất thiết yếu và là khoáng chất có lượng lớn nhất trong cơ thể. Khoảng 99% canxi được lưu trữ trong xương và răng; phần còn lại tham gia dẫn truyền thần kinh, co cơ, đông máu, co giãn mạch và bài tiết hormone.

Canxi trong thuốc và thực phẩm bổ sung không tồn tại dưới dạng kim loại tự do mà thường ở dạng muối như calcium carbonate, citrate, gluconate, chloride hoặc acetate. Hàm lượng muối canxi không đồng nghĩa với lượng canxi nguyên tố: chẳng hạn, 1.250 mg calcium carbonate có thể cung cấp 500 mg canxi nguyên tố, còn 100 mg calcium gluconate tiêm chỉ cung cấp khoảng 9,3 mg canxi nguyên tố.

Nên ưu tiên đáp ứng nhu cầu từ thực phẩm. Chỉ bổ sung khi khẩu phần không đủ hoặc có chỉ định chuyên môn, vì dùng quá mức có thể gây táo bón, tăng calci máu, tương tác thuốc và làm tăng nguy cơ sỏi thận ở một số người.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Cập nhật lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Khoáng chất thiết yếu cho xương, răng, cơ, thần kinh, đông máu và hoạt động tim
  • Canxi ion hóa Ca2+ là phần có hoạt tính sinh học trong máu
  • Calcium carbonate và calcium citrate
  • Là lượng canxi thực tế; không bằng tổng khối lượng của muối canxi
  • Tỷ lệ hấp thu giảm khi dùng lượng lớn một lần; thường cao hơn khi mỗi lần không quá 500 mg canxi nguyên tố
  • Chứa khoảng 40% canxi theo khối lượng, nên dùng cùng bữa ăn
  • Chứa khoảng 21% canxi, ít phụ thuộc acid dạ dày và có thể dùng không cùng thức ăn
  • Thay đổi theo tuổi, giới và tình trạng sinh lý
  • Táo bón, đầy hơi, tăng calci máu, sỏi thận và tương tác thuốc
  • Chỉ sử dụng tại cơ sở y tế cho những chỉ định cụ thể như hạ calci máu cấp có triệu chứng

Hoạt chất Canxi là gì?

Canxi là khoáng chất thiết yếu giúp tạo và duy trì cấu trúc xương, răng. Ion canxi còn tham gia co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu, co giãn mạch và bài tiết hormone.

“Thuốc canxi” không phải một hoạt chất duy nhất. Mỗi chế phẩm chứa một muối canxi với tỷ lệ canxi nguyên tố, khả năng hấp thu, chỉ định và nguy cơ riêng.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Canxi

INN Calcium

CAS 7440-70-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Canxi

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Calcium

Tên IUPAC

calcium

Tên khác / tên đồng nghĩa

Calci; canxi; calcium ion; Ca2+; elemental calcium; canxi nguyên tố.

Tên các dạng muối thường gặp gồm calcium carbonate, calcium citrate, calcium gluconate, calcium chloride, calcium lactate, calcium phosphate và calcium acetate.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7440-70-2

UNII

2M83C4R6ZB

PubChem CID

5460341

RxNorm CUI

1895

Dược động học của Canxi

Canxi đường uống được hấp thu qua niêm mạc ruột bằng vận chuyển chủ động và khuếch tán thụ động. Vitamin D cần thiết cho cơ chế hấp thu chủ động và duy trì cân bằng canxi máu.

Tỷ lệ hấp thu phụ thuộc dạng muối, acid dạ dày, lượng canxi dùng mỗi lần, thức ăn, vitamin D, tuổi và tình trạng hấp thu. Khi lượng dùng một lần tăng, tỷ lệ phần trăm được hấp thu giảm.

Calcium gluconate dùng đường tĩnh mạch phân ly trực tiếp thành canxi ion hóa và gluconate, đạt sinh khả dụng 100%.

Giai đoạn I: Hấp thu

Canxi được hấp thu qua vận chuyển chủ động phụ thuộc vitamin D và khuếch tán thụ động ở ruột.

Các yếu tố quan trọng:

  • Calcium carbonate cần acid dạ dày để hòa tan tốt hơn và nên dùng cùng bữa ăn, đặc biệt ở người giảm tiết acid.
  • Calcium citrate ít phụ thuộc acid dạ dày và có thể dùng không cùng thức ăn.
  • Nhìn chung, hấp thu canxi bổ sung thường tốt hơn khi dùng cùng thức ăn.
  • Hấp thu cao nhất khi lượng canxi nguyên tố mỗi lần không quá khoảng 500 mg.
  • Cơ thể hấp thu khoảng 36% từ liều 300 mg nhưng chỉ khoảng 28% từ liều 1.000 mg trong dữ liệu được NIH tổng hợp.
Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng cho mọi muối canxi đường uống.

Khả năng hấp thu từ thực phẩm sữa và nhiều thực phẩm tăng cường khoảng 30%, nhưng thay đổi tùy nguồn. Đối với chế phẩm bổ sung, hấp thu phụ thuộc dạng muối và lượng canxi nguyên tố dùng mỗi lần.

Calcium gluconate tiêm tĩnh mạch có sinh khả dụng 100%.

Giai đoạn II: Phân bố

Khoảng 99% tổng lượng canxi nằm trong bộ xương. Khoảng 1% nằm trong dịch ngoại bào và mô mềm.

Trong huyết thanh:

  • Khoảng 50% ở dạng ion hóa có hoạt tính sinh học.
  • Khoảng 40% gắn protein, chủ yếu với albumin.
  • Khoảng 8–10% tạo phức với các anion hữu cơ hoặc vô cơ.

Canxi máu toàn phần có thể thay đổi theo albumin và không luôn phản ánh chính xác canxi ion hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Canxi là một nguyên tố khoáng nên không được chuyển hóa trực tiếp như thuốc hữu cơ.

Các muối canxi hòa tan hoặc phân ly để giải phóng ion Ca2+. Calcium gluconate tiêm phân ly trong huyết tương thành canxi ion hóa và gluconate; sự giải phóng canxi không phụ thuộc chuyển hóa bước đầu tại gan.

Cân bằng canxi được điều hòa bởi vitamin D, hormone tuyến cận giáp, calcitonin, xương, ruột và thận.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Canxi không được chuyển hóa thành chất thải riêng biệt mà được trao đổi liên tục giữa xương, máu, ruột và thận.

Phần không hấp thu được thải qua phân. Canxi đã hấp thu có thể được thải qua nước tiểu, phân và một lượng nhỏ qua mồ hôi. Sau khi tiêm calcium gluconate, bài tiết canxi qua nước tiểu tăng theo mức phơi nhiễm.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Canxi là khoáng chất nội sinh, phân bố chủ yếu trong xương và được trao đổi liên tục; vì vậy không có thời gian bán thải dược động học duy nhất áp dụng cho mọi chế phẩm.

Thời gian bán thải chuẩn hóa theo từng muối canxi và tình trạng bệnh.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn áp dụng cho mọi dạng canxi vì canxi là khoáng chất nội sinh được điều hòa bằng nhiều cơ chế.

Chức năng thận là yếu tố quan trọng đối với thải canxi. Ở người suy thận dùng calcium gluconate tiêm, nhãn yêu cầu bắt đầu ở giới hạn liều thấp và theo dõi canxi huyết thanh thường xuyên.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng hấp thu, phân bố hoặc thải trừ canxi gồm:

  • Dạng muối canxi.
  • Lượng canxi nguyên tố dùng mỗi lần.
  • Acid dạ dày và việc dùng thuốc giảm tiết acid.
  • Dùng cùng hay không cùng thức ăn.
  • Tình trạng vitamin D.
  • Tuổi.
  • Bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu.
  • Chức năng thận.
  • Albumin máu.
  • Hormone tuyến cận giáp.
  • Lượng phosphat, oxalat và phytat trong khẩu phần.
  • Các thuốc làm thay đổi canxi máu như thiazide, lithium, vitamin D và teriparatide.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Canxi

Canxi có thể được phân loại theo mục đích:

  • Chất dinh dưỡng và khoáng chất thiết yếu.
  • Chất bổ sung canxi đường uống.
  • Chất điện giải dùng đường tĩnh mạch.
  • Thuốc kháng acid đối với calcium carbonate.
  • Chất gắn phosphat đường tiêu hóa đối với calcium acetate.
  • Thành phần trong các thuốc hoặc sản phẩm phối hợp với vitamin D và khoáng chất khác.

Không được dùng chỉ định của một muối canxi để suy rộng cho mọi chế phẩm.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Canxi ion hóa ổn định điện thế màng tế bào, tham gia dẫn truyền tín hiệu nội bào, giải phóng chất dẫn truyền thần kinh, co cơ và hoạt hóa các bước trong quá trình đông máu.

Trong xương và răng, canxi kết hợp với phosphat tạo cấu trúc khoáng.

Calcium carbonate trung hòa acid dạ dày. Calcium acetate gắn phosphat trong thức ăn ở đường tiêu hóa, tạo phức ít hấp thu và làm giảm phosphat huyết. Calcium gluconate tiêm phân ly trực tiếp, làm tăng canxi ion hóa trong huyết thanh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác động sinh lý của canxi phụ thuộc nồng độ canxi ion hóa hơn là tổng lượng canxi trong cơ thể.

Bổ sung canxi khi khẩu phần không đủ có thể hỗ trợ đạt nhu cầu dinh dưỡng và duy trì cân bằng canxi. Tuy nhiên, tăng lượng canxi không đồng nghĩa tự động làm tăng mật độ xương hoặc phòng gãy xương nếu người dùng không thiếu canxi, thiếu vitamin D hoặc có nguyên nhân bệnh lý khác.

Calcium gluconate tiêm làm tăng nhanh canxi ion hóa nhưng phải được điều chỉnh theo triệu chứng, canxi huyết thanh và tốc độ khởi phát hạ calci máu.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Canxi

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Canxi

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Canxi

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Levothyroxine: calcium carbonate làm giảm hấp thu; nhãn levothyroxine yêu cầu cách canxi carbonate ít nhất 4 giờ.
  • Dolutegravir: canxi có thể làm giảm nồng độ thuốc; thường dùng dolutegravir 2 giờ trước hoặc 6 giờ sau sản phẩm canxi nếu không uống cùng thức ăn theo hướng dẫn sản phẩm.
  • Kháng sinh quinolone: canxi tạo phức và giảm hấp thu; NIH nêu có thể dùng kháng sinh 2 giờ trước hoặc 2 giờ sau canxi.
  • Tetracycline: có thể bị giảm hấp thu khi dùng cùng canxi.
  • Bisphosphonate đường uống: canxi làm giảm hấp thu thuốc.
  • Digoxin và glycoside tim: tăng calci máu có thể làm tăng độc tính và nguy cơ loạn nhịp.
  • Thuốc chẹn kênh canxi: canxi đường tĩnh mạch có thể làm giảm đáp ứng với thuốc.
  • Thiazide, vitamin D, vitamin A, lithium, teriparatide và một số thuốc khác có thể làm tăng nguy cơ tăng calci máu.
  • Ceftriaxone tĩnh mạch: có nguy cơ tạo kết tủa với canxi; chống chỉ định phối hợp ở trẻ sơ sinh từ 28 ngày tuổi trở xuống.

Danh sách này không đầy đủ. Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về khoảng cách dùng với từng thuốc.

Thắc mắc về hoạt chất Canxi

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *