Calcium Carbonate, còn gọi là calci carbonat, là muối vô cơ có công thức CaCO3 và chứa khoảng 40% calci nguyên tố theo khối lượng. Hoạt chất được dùng qua đường uống với các mục đích khác nhau: trung hòa acid dạ dày, bổ sung calci và, trong một số sản phẩm hoặc hướng dẫn chuyên môn, gắn phosphat tại đường tiêu hóa. Chỉ định, hàm lượng, liều tối đa và thời gian dùng thay đổi đáng kể giữa các sản phẩm. Người bệnh thận mạn, có tiền sử sỏi thận, tăng calci máu hoặc đang dùng levothyroxine, kháng sinh tetracycline, quinolone, bisphosphonate hay glycoside tim cần được đánh giá tương tác và nguy cơ trước khi sử dụng. Không nên tự áp dụng liều của một nhãn thuốc cho sản phẩm khác, vì lượng Calcium Carbonate và calci nguyên tố có thể không giống nhau.
Nội dung chính
- Calcium Carbonate, công thức CaCO3, cung cấp khoảng 40% calci nguyên tố.
- Thuốc kháng acid, nguồn bổ sung calci và chất gắn phosphat trong một số tình huống chuyên khoa.
- Khả năng hấp thu phụ thuộc acid dạ dày, thức ăn, vitamin D và lượng calci dùng trong mỗi lần.
- Táo bón, khó chịu tiêu hóa, tăng calci máu, tăng calci niệu, sỏi thận và hội chứng sữa–kiềm khi dùng quá mức hoặc kéo dài.
- Có thể làm giảm hấp thu levothyroxine, tetracycline, quinolone, bisphosphonate, sắt và một số thuốc khác.
- Liều phải căn cứ đúng nhãn sản phẩm, mục đích điều trị và tình trạng người bệnh; không tự dùng kéo dài.
Hoạt chất Calcium Carbonate là gì?
Calcium Carbonate là một muối calci vô cơ dùng qua đường uống để trung hòa acid dạ dày, cung cấp calci hoặc làm giảm hấp thu phosphat trong một số chỉ định chuyên khoa.
Calcium Carbonate
INN Calcium carbonate.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Calcium Carbonate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Calcium carbonate. |
| Tên IUPAC | calcium carbonate |
| Tên hóa học khác | Carbonic acid calcium salt (1:1) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Calci carbonat; canxi carbonat; CaCO3. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Calcii carbonas |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 471-34-1 |
|---|---|
| UNII | H0G9379FGK |
| PubChem CID | 10112 |
| RxNorm CUI | 1897 |
Dược động học của Calcium Carbonate
Khi dùng làm thuốc kháng acid, Calcium Carbonate chủ yếu tác động tại lòng dạ dày. Một phần calci được hấp thu vào tuần hoàn; phần không hấp thu và các muối calci không tan được đào thải qua phân. Calci đã hấp thu được phân bố chủ yếu ở xương và răng, đồng thời chịu điều hòa bởi thận, đường tiêu hóa và hệ nội tiết.
Giai đoạn I: Hấp thu
Một SmPC ghi nhận khoảng 30% lượng calci uống vào được hấp thu qua đường tiêu hóa. Người có ít acid dạ dày có thể hấp thu Calcium Carbonate kém hơn khi bụng đói; dùng cùng bữa ăn thường cải thiện hấp thu. Các liều calci nguyên tố không quá khoảng 500 mg mỗi lần thường có tỷ lệ hấp thu tốt hơn liều lớn dùng một lần.
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối cố định áp dụng cho mọi sản phẩm và người dùng. Mức hấp thu phụ thuộc acid dạ dày, thức ăn, vitamin D, tuổi và lượng calci nguyên tố trong mỗi lần dùng. Calcium Carbonate thường được hấp thu tốt hơn khi dùng cùng thức ăn; khả năng hấp thu theo tỷ lệ có xu hướng giảm khi liều calci trong một lần tăng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 99% calci trong cơ thể nằm ở xương và răng. Trong máu, khoảng 50% calci tồn tại dưới dạng ion hóa, khoảng 10% tạo phức với anion và khoảng 40% gắn với protein huyết tương.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Calcium Carbonate không chuyển hóa qua gan theo cách thường gặp ở các thuốc hữu cơ. Trong dạ dày, hoạt chất phản ứng với acid hydrochloric, tạo muối calci hòa tan, carbon dioxide và nước. Tại ruột, calci có thể tạo các muối ít tan với thành phần của dịch tiêu hóa.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Calci không hấp thu và các muối calci không tan được đào thải chủ yếu qua phân. Calci đã hấp thu được bài tiết qua nước tiểu, phân và mồ hôi; bài tiết qua thận phụ thuộc mức lọc cầu thận và tái hấp thu tại ống thận.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm lượng acid dạ dày, dùng cùng thức ăn, lượng calci nguyên tố mỗi lần, tình trạng vitamin D, tuổi, chức năng thận, bệnh lý hấp thu và thuốc dùng đồng thời. Người cao tuổi hoặc người dùng thuốc giảm acid kéo dài có thể hấp thu Calcium Carbonate kém hơn khi bụng đói.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Calcium Carbonate
- Thuốc kháng acid tác dụng tại chỗ ở dạ dày.
- Muối khoáng cung cấp calci nguyên tố.
- Chất gắn phosphat chứa calci trong quản lý tăng phosphat máu ở một số người bệnh thận mạn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
- Với vai trò kháng acid: Calcium Carbonate trung hòa acid hydrochloric trong dạ dày và làm tăng pH dịch vị.
- Với vai trò bổ sung calci: hoạt chất cung cấp ion Ca2+ cho quá trình khoáng hóa xương, dẫn truyền thần kinh, co cơ và đông máu.
- Với vai trò gắn phosphat: calci kết hợp với phosphat từ thức ăn trong đường tiêu hóa, tạo phức ít tan và làm giảm lượng phosphat được hấp thu. Việc sử dụng này cần được điều chỉnh theo phosphat và calci huyết.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở người tình nguyện khỏe mạnh, một SmPC ghi nhận pH dạ dày có thể bắt đầu tăng trong khoảng 1–6 phút sau khi dùng Calcium Carbonate; thời điểm tác dụng thực tế có thể thay đổi theo dạng bào chế, thức ăn và tình trạng dạ dày. Calci được hấp thu tham gia duy trì cấu trúc xương và răng, co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu và bài tiết hormone.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Calcium Carbonate
Theo các nhãn và SmPC đã kiểm chứng, Calcium Carbonate có thể được dùng trong:
- Giảm triệu chứng ngắn hạn do tăng acid như ợ nóng, khó tiêu do acid, chua miệng hoặc khó chịu dạ dày.
- Bổ sung calci trong thiếu hụt hoặc khi nhu cầu calci tăng.
- Hỗ trợ phòng ngừa hoặc điều trị loãng xương trong phác đồ có đánh giá tổng lượng calci và vitamin D.
- Làm chất gắn phosphat ở một số người bệnh suy thận hoặc bệnh thận mạn có tăng phosphat máu. Chỉ định và lựa chọn thuốc phải dựa trên calci, phosphat, hormone tuyến cận giáp, chế độ ăn và phương pháp lọc máu.
NICE ưu tiên calcium acetate trong một số nhóm người lớn mắc bệnh thận mạn giai đoạn 4–5 và chỉ cân nhắc Calcium Carbonate khi cần chất gắn phosphat chứa calci nhưng các lựa chọn trước đó không phù hợp. NICE cũng ghi nhận một số trường hợp dùng Calcium Carbonate ở người chưa lọc máu là sử dụng ngoài chỉ định tại thời điểm hướng dẫn được ban hành.
Liều dùng và cách sử dụng
Các liều dưới đây là ví dụ từ từng nhãn hoặc SmPC cụ thể, không phải khuyến nghị cá nhân và không được tự áp dụng cho sản phẩm có hàm lượng khác:
- Nhãn DailyMed của viên Calcium Carbonate 1.250 mg, tương đương 500 mg calci nguyên tố: người lớn dùng 1–2 viên mỗi ngày; không quá 4 viên trong 24 giờ và không dùng liều tối đa quá 2 tuần nếu không có hướng dẫn chuyên môn.
- SmPC của viên nhai Calcium Carbonate 500 mg dùng làm thuốc kháng acid: người lớn và trẻ trên 12 tuổi dùng 2 viên mỗi lần; tối đa 16 viên, tương đương 8 g Calcium Carbonate trong ngày.
- SmPC Calcichew dùng bổ sung calci hoặc hỗ trợ điều trị loãng xương: 2–3 viên mỗi ngày theo sản phẩm này.
- Khi dùng làm chất gắn phosphat, liều cần được cá thể hóa theo lượng phosphat trong thức ăn, phosphat huyết, calci huyết và đáp ứng điều trị.
Không quy đổi số viên giữa các sản phẩm chỉ dựa trên tên hoạt chất. Cần xác định cả lượng Calcium Carbonate và lượng calci nguyên tố trên nhãn.
- Dùng đúng dạng bào chế và hướng dẫn trên nhãn. Viên nhai phải được nhai hoặc ngậm theo hướng dẫn của sản phẩm.
- Khi mục tiêu là bổ sung calci, Calcium Carbonate thường nên dùng cùng thức ăn để hỗ trợ hấp thu.
- Khi dùng làm chất gắn phosphat, thuốc cần được dùng ngay trước, trong hoặc ngay sau bữa ăn có phosphat theo chỉ định chuyên môn.
- Không tự tăng liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp nhiều sản phẩm chứa calci, vitamin D hay thuốc kháng acid.
- Tách thời điểm dùng với các thuốc có tương tác theo đúng nhãn của từng thuốc; hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi chưa xác định được khoảng cách phù hợp.
Với điều trị triệu chứng tăng acid ngắn hạn, cần khám nếu triệu chứng kéo dài quá 2 tuần, tái phát thường xuyên hoặc nặng hơn.
Khi dùng liều cao, kéo dài, dùng kèm vitamin D hoặc làm chất gắn phosphat ở bệnh thận, có thể cần theo dõi calci huyết, phosphat huyết, chức năng thận, calci niệu, hormone tuyến cận giáp, phosphatase kiềm và tình trạng vitamin D. Người dùng glycoside tim có thể cần theo dõi điện tâm đồ và calci huyết.
Cảnh báo và lưu ý về Calcium Carbonate
Chống chỉ định có thể khác nhau giữa các sản phẩm. Những trường hợp được nêu trong các SmPC đã kiểm chứng gồm:
- Quá mẫn với Calcium Carbonate hoặc tá dược của sản phẩm.
- Tăng calci máu hoặc bệnh lý gây tăng calci máu.
- Tăng calci niệu đáng kể.
- Sỏi thận chứa calci hoặc lắng đọng calci tại thận.
- Suy thận nặng đối với một số sản phẩm kháng acid.
- Hạ phosphat máu đối với một số sản phẩm.
Cần đối chiếu tờ thông tin của đúng sản phẩm trước khi sử dụng.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm táo bón, đầy hơi, khó tiêu, đau hoặc khó chịu bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Calcium Carbonate có xu hướng gây đầy bụng và táo bón nhiều hơn một số dạng calci khác ở một số người dùng.
Tăng calci máu hoặc tăng calci niệu có thể xảy ra, đặc biệt khi dùng liều cao, kéo dài, phối hợp vitamin D hoặc có suy giảm chức năng thận. Phát ban, ngứa và mày đay đã được báo cáo hiếm gặp.
Các biến cố nghiêm trọng có thể gồm:
- Tăng calci máu nặng, gây lú lẫn, yếu cơ, đa niệu, khát nhiều, mất nước hoặc rối loạn nhịp tim.
- Hội chứng sữa–kiềm, suy giảm chức năng thận, nhiễm kiềm chuyển hóa, vôi hóa mô mềm, sỏi thận hoặc lắng đọng calci tại thận khi dùng quá mức.
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng như phù mạch, khó thở hoặc phản vệ; các phản ứng này được ghi nhận rất hiếm trong một SmPC.
Người có khó thở, sưng mặt hoặc họng, lú lẫn, yếu rõ, tim đập bất thường hoặc nôn kéo dài cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Thận trọng ở người có bệnh thận, tiền sử sỏi thận, tăng calci niệu, mất nước, cường cận giáp, sarcoidosis hoặc bệnh lý làm tăng calci máu. Cần tính tổng lượng calci từ thuốc, thực phẩm bổ sung và chế độ ăn, đặc biệt khi dùng cùng vitamin D hoặc tiêu thụ nhiều sữa và sản phẩm từ sữa.
Không nên dùng thuốc kháng acid kéo dài để che lấp triệu chứng đau bụng, ợ nóng hoặc khó tiêu chưa được chẩn đoán. Dùng liều cao hoặc kéo dài có thể gây tăng calci máu và hội chứng sữa–kiềm, nhất là ở người suy thận.
Quá liều có thể gây tăng calci máu, nhiễm kiềm, chán ăn, khát nhiều, buồn nôn, nôn, táo bón, đau bụng, yếu cơ, mệt mỏi, lú lẫn, đa niệu, sỏi thận, lắng đọng calci tại thận và rối loạn nhịp tim. Trường hợp nặng có thể dẫn đến hôn mê, tổn thương thận hoặc tử vong.
Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng các nguồn cung cấp calci và vitamin D, đồng thời liên hệ cơ sở y tế. Điều trị tại bệnh viện có thể bao gồm bù dịch, theo dõi điện giải, chức năng thận, lượng nước tiểu và điện tâm đồ; thuốc điều trị tăng calci máu được lựa chọn theo mức độ và nguyên nhân. Không tự xử trí quá liều tại nhà.
Bảo quản theo nhãn của từng sản phẩm. Các nhãn đã kiểm chứng yêu cầu khoảng 15–30°C hoặc không quá 25–30°C, giữ trong bao bì kín, tránh ẩm và để xa tầm nhìn, tầm với của trẻ em. Không sử dụng sản phẩm quá hạn hoặc có dấu hiệu biến đổi.
Đối tượng đặc biệt
Hướng dẫn thay đổi theo sản phẩm và chỉ định. Một SmPC thuốc kháng acid cho phép dùng ở trẻ trên 12 tuổi và không khuyến cáo cho trẻ dưới 12 tuổi; nhãn DailyMed yêu cầu hỏi bác sĩ đối với trẻ dưới 12 tuổi.
Dùng Calcium Carbonate để bổ sung calci hoặc gắn phosphat ở trẻ mắc bệnh thận phải do bác sĩ xác định liều và theo dõi calci, phosphat, tăng trưởng, chế độ ăn cùng các chỉ số CKD-MBD. Một số ứng dụng ở trẻ chưa lọc máu được NICE ghi nhận là sử dụng ngoài chỉ định tại thời điểm hướng dẫn.
Một SmPC không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, người cao tuổi thường có ít acid dạ dày hơn, chức năng thận suy giảm và dùng nhiều thuốc, làm tăng nguy cơ hấp thu không ổn định, táo bón, tương tác hoặc tăng calci máu. Cần đánh giá tổng lượng calci, chức năng thận và thuốc dùng đồng thời.
Một số nhãn và SmPC cho phép sử dụng Calcium Carbonate trong thai kỳ khi dùng đúng hướng dẫn, nhưng người mang thai cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Một SmPC giới hạn tổng lượng calci ở mức không quá 2.500 mg mỗi ngày trong thai kỳ; đây là thông tin của sản phẩm cụ thể, không thay thế đánh giá khẩu phần và chỉ định cá nhân. Tăng calci máu kéo dài trong thai kỳ có thể gây bất lợi cho mẹ và thai. Tránh tự phối hợp nhiều sản phẩm chứa calci hoặc vitamin D.
Calci đi vào sữa mẹ, nhưng các SmPC đã kiểm chứng không dự kiến gây ảnh hưởng cho trẻ bú mẹ khi người mẹ dùng liều điều trị phù hợp. Người cho con bú vẫn cần tính tổng lượng calci từ thức ăn và các sản phẩm khác, đồng thời hỏi chuyên môn nếu có bệnh thận, sỏi thận hoặc đang dùng thuốc tương tác.
Một SmPC không yêu cầu điều chỉnh liều ở người suy gan. Tuy nhiên, cần tuân theo nhãn của sản phẩm cụ thể và đánh giá các bệnh kèm theo, đặc biệt là suy thận hoặc rối loạn calci–phosphat.
Suy gan đơn thuần có thể không cần điều chỉnh theo một SmPC, nhưng suy thận quyết định phần lớn nguy cơ tích lũy calci, tăng calci máu và vôi hóa. Khi đồng thời suy gan và suy thận, liều cùng kế hoạch theo dõi phải được bác sĩ cá thể hóa dựa trên calci, phosphat, chức năng thận và các thuốc đang dùng.
Các SmPC đã kiểm chứng không ghi nhận Calcium Carbonate ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Nếu xuất hiện chóng mặt, lú lẫn hoặc yếu cơ do rối loạn calci, không nên tiếp tục lái xe và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Calcium Carbonate
Calcium Carbonate có thể gắn kết hoặc làm thay đổi hấp thu của nhiều thuốc:
- Levothyroxine: nên tách ít nhất 4 giờ.
- Tetracycline: một SmPC khuyến cáo dùng tetracycline ít nhất 2 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau Calcium Carbonate.
- Kháng sinh quinolone: dùng quinolone ít nhất 2 giờ trước hoặc sau Calcium Carbonate theo các nguồn đã kiểm chứng; nhãn của từng kháng sinh có thể yêu cầu khoảng cách khác.
- Bisphosphonate đường uống: một SmPC khuyến cáo dùng bisphosphonate ít nhất 3 giờ trước Calcium Carbonate.
- Sắt, kẽm hoặc strontium ranelate: tách ít nhất 2 giờ theo SmPC Calcichew.
- Dolutegravir: NIH ghi nhận nên dùng dolutegravir 2 giờ trước hoặc 6 giờ sau sản phẩm bổ sung calci khi không dùng cùng thức ăn theo hướng dẫn của thuốc.
- Glycoside tim như digoxin: tăng calci máu có thể làm tăng độc tính trên tim; có thể cần theo dõi điện tâm đồ và calci huyết.
- Thuốc lợi tiểu thiazide: làm giảm bài tiết calci qua nước tiểu và có thể tăng nguy cơ tăng calci máu.
- Lithium: có thể làm tăng nguy cơ tăng calci máu.
Khoảng cách dùng có thể khác giữa nhãn thuốc. Người dùng nhiều thuốc nên cung cấp đầy đủ danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Calcium Carbonate
Calcium Carbonate là muối calci vô cơ. Tùy sản phẩm và chỉ định, hoạt chất có thể được dùng làm thuốc kháng acid, nguồn bổ sung calci hoặc chất gắn phosphat trong một số trường hợp bệnh thận.
Không. Calcium Carbonate là một muối chứa khoảng 40% calci nguyên tố theo khối lượng. Ví dụ, 1.250 mg Calcium Carbonate cung cấp khoảng 500 mg calci nguyên tố. Khi so sánh sản phẩm, cần kiểm tra nhãn đang ghi lượng muối Calcium Carbonate hay lượng calci nguyên tố.
Điều này phụ thuộc mục đích dùng. Khi bổ sung calci, Calcium Carbonate thường hấp thu tốt hơn cùng thức ăn. Khi làm chất gắn phosphat, thuốc được dùng ngay trước, trong hoặc sau bữa ăn có phosphat. Khi dùng làm thuốc kháng acid, cần làm theo thời điểm ghi trên nhãn sản phẩm.
Táo bón, đầy hơi và khó chịu tiêu hóa là các tác dụng không mong muốn đã được ghi nhận. Dùng quá mức, kéo dài hoặc dùng ở người có nguy cơ có thể làm tăng calci niệu, sỏi thận, tăng calci máu hoặc hội chứng sữa–kiềm. Người có tiền sử sỏi hoặc bệnh thận cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Không nên dùng đồng thời mà chưa kiểm tra tương tác. Calcium Carbonate có thể làm giảm hấp thu levothyroxine, tetracycline và quinolone. Levothyroxine thường cần tách ít nhất 4 giờ; khoảng cách với kháng sinh phụ thuộc từng thuốc và nhãn sản phẩm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để xác định lịch dùng phù hợp.

