Alfacalcidol, còn gọi là 1α-hydroxyvitamin D3, là một dẫn xuất tổng hợp của vitamin D và là tiền chất của calcitriol. Sau khi dùng, alfacalcidol được hydroxyl hóa chủ yếu tại gan để tạo thành 1,25-dihydroxyvitamin D3, dạng có hoạt tính sinh học giúp điều hòa chuyển hóa calci và phosphat. Quá trình hoạt hóa này không phụ thuộc bước 1α-hydroxyl hóa tại thận, vì vậy alfacalcidol được sử dụng trong một số rối loạn chuyển hóa xương và khoáng chất liên quan đến suy giảm chức năng thận.
Các chỉ định trên nhãn có thể gồm loạn dưỡng xương do thận, suy tuyến cận giáp, một số dạng còi xương hoặc nhuyễn xương và rối loạn chuyển hóa calci do giảm sản xuất calcitriol. Alfacalcidol có khoảng điều trị tương đối hẹp và có thể gây tăng calci máu, tăng phosphat máu, sỏi thận, vôi hóa mô mềm hoặc suy giảm chức năng thận nếu dùng không phù hợp. Thuốc phải được bác sĩ kê đơn, hiệu chỉnh theo xét nghiệm và không được sử dụng như vitamin bổ sung thông thường.
Nội dung chính
- Tiền chất của calcitriol, chỉ cần được hydroxyl hóa chủ yếu tại gan để trở thành chất có hoạt tính.
- Không. Alfacalcidol là dẫn xuất vitamin D hoạt hóa, dùng ở đơn vị microgam và có nguy cơ tăng calci máu cao hơn sản phẩm bổ sung vitamin D thông thường.
- Điều trị một số rối loạn chuyển hóa calci–phosphat như loạn dưỡng xương do thận, suy tuyến cận giáp và một số dạng còi xương hoặc nhuyễn xương.
- Tăng calci máu, tăng phosphat máu, tăng calci niệu, sỏi thận, vôi hóa mô mềm và suy thận.
- Cần kiểm tra calci, phosphat, PTH, phosphatase kiềm và chức năng thận theo chỉ định.
- Calci, thuốc lợi tiểu thiazide, vitamin D khác, digitalis, thuốc chống co giật, thuốc kháng acid chứa magnesi và cholestyramine.
- KDIGO không khuyến nghị dùng thường quy calcitriol hoặc chất tương tự vitamin D ở người lớn CKD G3a–G5 chưa lọc máu; có thể dành cho CKD G4–G5 kèm cường cận giáp nặng, tiến triển.
Hoạt chất Alfacalcidol là gì?
Alfacalcidol là tiền chất của calcitriol, dạng vitamin D có hoạt tính sinh học. Khác với cholecalciferol, alfacalcidol không cần được 1α-hydroxyl hóa tại thận mà chỉ cần được chuyển hóa chủ yếu tại gan để tạo calcitriol.
Đặc tính này giúp alfacalcidol có thể phát huy tác dụng ở người suy giảm khả năng hoạt hóa vitamin D tại thận. Tuy nhiên, thuốc có thể gây tăng calci máu và phải được sử dụng dưới sự theo dõi chuyên môn.
Alfacalcidol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alfacalcidol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alfacalcidol |
| Tên IUPAC | trans-(1R,3S,5Z)-5-[(2E)-2-[(1R,3aS,7aR)-7a-methyl-1-[(2R)-6-methylheptan-2-yl]-2,3,3a,5,6,7-hexahydro-1H-inden-4-ylidene]ethylidene]-4-methylidenecyclohexane-1,3-diol |
| Tên hóa học khác | 9,10-Secocholesta-5,7,10(19)-triene-1,3-diol, (1alpha,3beta,5Z,7E)- | (5Z,7E)-9,10-Seco-5,7,10(19)-cholestatrien-1alpha,3beta-diol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | 1α-hydroxyvitamin D3; 1-alpha-hydroxyvitamin D3; 1α-hydroxycholecalciferol; 1α-OHD3. Alfacalcidol không phải là tên đồng nghĩa của cholecalciferol hoặc calcitriol. Đây là tiền chất được chuyển hóa thành calcitriol trong cơ thể. |
| Tên viết tắt | 1α(OH)D3 |
| Tên Latinh / tên dược điển | Alfacalcidolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 41294-56-8 |
|---|---|
| UNII | 2B90Z1M7Z6 |
| PubChem CID | 5282194 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Alfacalcidol
Sau đường uống, alfacalcidol được hấp thu và chuyển hóa nhanh chủ yếu tại gan thành calcitriol. Nồng độ calcitriol huyết thanh có thể đạt đỉnh khoảng 12 giờ sau một liều uống; sau đường tĩnh mạch, đỉnh có thể xuất hiện khoảng 4 giờ. Chất chuyển hóa còn có thể đo được ít nhất 48 giờ.
Tác dụng tăng hấp thu calci tại ruột đã được ghi nhận trong vòng khoảng 6 giờ sau liều uống 1 microgam và đạt tối đa vào khoảng 24 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Alfacalcidol được hấp thu qua đường tiêu hóa. Nhãn sản phẩm cho phép dùng viên nang hoặc dung dịch nhỏ uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
Thuốc gắn acid mật như cholestyramine có thể làm giảm hấp thu alfacalcidol đường uống. SmPC khuyến nghị dùng alfacalcidol ít nhất 1 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau thuốc gắn acid mật.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của alfacalcidol đường uống chưa được nêu rõ trong các nhãn sản phẩm đã kiểm chứng. Không được quy đổi sinh khả dụng hoặc liều giữa alfacalcidol, calcitriol và cholecalciferol theo tỷ lệ cố định. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Vitamin D, các chất chuyển hóa 1α-hydroxyl hóa và các chất tương tự được ghi nhận gắn nhiều với protein vận chuyển thuộc phân đoạn α-globulin trong huyết thanh.
Thể tích phân bố cụ thể của alfacalcidol.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Alfacalcidol đã có nhóm hydroxyl tại vị trí 1α nên không cần bước hoạt hóa 1α-hydroxyl hóa tại thận. Thuốc được hydroxyl hóa tại vị trí 25, chủ yếu ở gan, để tạo calcitriol hay 1,25-dihydroxyvitamin D3.
Khả năng chuyển hóa tại gan thường được duy trì ngay cả khi có một số bất thường chức năng gan, nhưng dữ liệu ở suy gan nặng còn hạn chế.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Nhãn chuyên khảo của Health Canada không cung cấp dữ liệu định lượng đầy đủ về đường thải trừ của alfacalcidol.
Calcitriol và các chất chuyển hóa của vitamin D được chuyển hóa thêm trước khi thải trừ, nhưng tỷ lệ đào thải qua nước tiểu hoặc phân dành riêng cho alfacalcidol.
| t½ · Thời gian bán thải | Các nhãn sản phẩm ghi nhận thông số khác nhau:
Vì hai thông số không mô tả hoàn toàn cùng một đại lượng, không nên sử dụng một giá trị duy nhất để tự xác định khoảng cách liều. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân của alfacalcidol chưa được xác định đầy đủ trong các nguồn chính thức đã kiểm chứng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc đáp ứng gồm:
- Chức năng gan và khả năng chuyển hóa thành calcitriol.
- Thuốc cảm ứng enzyme như phenytoin, carbamazepine, primidone và barbiturate.
- Thuốc gắn acid mật làm giảm hấp thu.
- Mức độ suy thận và rối loạn chuyển hóa khoáng.
- Nồng độ calci, phosphat và PTH ban đầu.
- Mức độ khoáng hóa xương.
- Liều, tần suất và đường dùng.
- Sử dụng đồng thời calci hoặc các chế phẩm vitamin D khác.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alfacalcidol
Alfacalcidol thuộc nhóm chất tương tự vitamin D hoạt hóa và thuốc chống còi xương:
- Là dẫn xuất 1α-hydroxyl hóa của vitamin D3.
- Là tiền chất chuyển hóa của calcitriol.
- Điều hòa cân bằng calci và phosphat.
- Tác động gián tiếp qua thụ thể vitamin D sau khi chuyển hóa thành calcitriol.
- Có khả năng làm giảm PTH trong một số rối loạn cường cận giáp thứ phát.
Mã ATC là A11CC03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Sau khi chuyển thành calcitriol, chất chuyển hóa gắn với thụ thể vitamin D nội bào và điều hòa biểu hiện gene tại ruột, xương, tuyến cận giáp và các mô đích.
Tác dụng chính gồm:
- Tăng hấp thu calci và phosphat tại ruột.
- Hỗ trợ duy trì nồng độ calci huyết.
- Ảnh hưởng đến quá trình tạo và huy động khoáng chất ở xương.
- Có thể tăng tái hấp thu calci tại thận.
- Ức chế tổng hợp và bài tiết PTH khi cường cận giáp liên quan thiếu calcitriol.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở người nhuyễn xương dinh dưỡng, tác dụng tăng hấp thu calci có thể bắt đầu trong khoảng 6 giờ sau liều uống 1 microgam và đạt tối đa sau khoảng 24 giờ.
Ở người suy thận, tác dụng lên hấp thu calci và phosphat có thể xuất hiện trong vài ngày; tác dụng giảm sau khi ngừng thuốc. Nồng độ calci có thể tăng trước hoặc trong khi PTH và phosphatase kiềm giảm dần.
Tăng calci máu có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào, đặc biệt khi quá trình khoáng hóa xương cải thiện nhưng liều chưa được giảm thích hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alfacalcidol
Các chỉ định được ghi nhận trên một hoặc nhiều nhãn chính thức gồm:
- Loạn dưỡng xương do thận.
- Cường cận giáp có bệnh xương.
- Suy tuyến cận giáp sau phẫu thuật hoặc vô căn.
- Giả suy tuyến cận giáp.
- Hạ calci máu sơ sinh.
- Còi xương và nhuyễn xương do dinh dưỡng hoặc kém hấp thu.
- Còi xương hoặc nhuyễn xương phụ thuộc vitamin D.
- Còi xương hoặc nhuyễn xương kháng vitamin D do hạ phosphat máu.
- Rối loạn hấp thu calci.
- Hỗ trợ kiểm soát cường cận giáp bậc ba.
- Loãng xương sau mãn kinh theo nhãn tại một số quốc gia.
Chỉ định cụ thể phải căn cứ nhãn của sản phẩm được kê đơn. Không được mặc định mọi chỉ định quốc tế đều được phê duyệt tại Việt Nam.
Các vấn đề tiếp tục được nghiên cứu hoặc đánh giá gồm:
- Ảnh hưởng của chất tương tự vitamin D đối với gãy xương, biến cố tim mạch và tử vong ở CKD-MBD.
- Lựa chọn bệnh nhân bệnh thận mạn có khả năng hưởng lợi từ điều trị hạ PTH.
- So sánh alfacalcidol với calcitriol, paricalcitol, calcimimetic và vitamin D dinh dưỡng.
- Vai trò trong các dạng loãng xương ngoài chỉ định được phê duyệt tại từng quốc gia.
KDIGO cho biết các thử nghiệm về chất tương tự vitamin D ở CKD chưa lọc máu không chứng minh rõ lợi ích trên kết cục lâm sàng nhưng làm tăng nguy cơ tăng calci máu. Vì vậy, không nên diễn giải việc giảm PTH đơn thuần thành lợi ích chắc chắn về tim mạch hoặc gãy xương.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ SmPC One-Alpha tại Anh và chỉ có giá trị tham khảo:
Đường uống:
- Người lớn và trẻ trên 20 kg: liều khởi đầu 1 microgam/ngày.
- Người cao tuổi: liều khởi đầu 0,5 microgam/ngày.
- Trẻ dưới 20 kg: 0,05 microgam/kg/ngày.
- Trẻ sơ sinh và sinh non: 0,05–0,1 microgam/kg/ngày.
- Liều duy trì thường trong khoảng 0,25–1 microgam/ngày.
- Phần lớn người lớn trong nhãn này đáp ứng với khoảng 1–3 microgam/ngày.
Đường tĩnh mạch ở người lớn chạy thận nhân tạo:
- Liều khởi đầu tham khảo: 1 microgam mỗi lần lọc máu.
- Liều tối đa theo SmPC: 6 microgam mỗi lần lọc và không quá 12 microgam mỗi tuần.
- Thuốc được đưa vào đường máu hồi lưu khi kết thúc buổi lọc theo quy trình chuyên môn.
Liều phải được điều chỉnh theo calci, phosphat, PTH, phosphatase kiềm, chức năng thận và đáp ứng của từng người bệnh. Không tự áp dụng, tăng liều hoặc chuyển đổi dạng dùng.
Đối với dạng uống:
- Dùng đúng giờ và đúng liều được kê.
- Nuốt nguyên viên nang; không tự cắt hoặc chia viên nang mềm.
- Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Đong dung dịch nhỏ uống bằng dụng cụ đi kèm.
- Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm vitamin D nếu chưa được bác sĩ chỉ định.
- Dùng alfacalcidol ít nhất 1 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau cholestyramine hay thuốc gắn acid mật.
- Không tự bổ sung calci liều cao.
Đối với dạng tiêm:
- Chỉ sử dụng tại cơ sở y tế.
- Phải dùng đúng chế phẩm và quy trình dành cho đường tĩnh mạch.
- Liều trong chạy thận phải do bác sĩ thận học xác định.
Các chỉ số thường cần theo dõi gồm:
- Calci huyết thanh, ưu tiên hiệu chỉnh theo albumin khi phù hợp.
- Phosphat huyết thanh.
- PTH.
- Phosphatase kiềm.
- Tích số calci × phosphat khi có chỉ định.
- Calci niệu.
- Creatinin, mức lọc cầu thận và các dấu hiệu suy giảm chức năng thận.
- Triệu chứng tăng calci máu.
- Dấu hiệu vôi hóa ngoài xương hoặc sỏi thận.
SmPC One-Alpha khuyến nghị kiểm tra calci ban đầu theo khoảng hằng tuần. Khi liều ổn định, có thể theo dõi mỗi 2–4 tuần hoặc theo đánh giá lâm sàng. Trẻ em, người suy thận và người dùng liều cao cần theo dõi chặt chẽ hơn.
Cảnh báo và lưu ý về Alfacalcidol
Theo SmPC One-Alpha, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với alfacalcidol hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Tăng calci máu.
- Vôi hóa di căn.
Một số nhãn khác còn chống chỉ định khi có bằng chứng tăng phosphat máu hoặc quá liều vitamin D. Cần tuân theo nhãn của sản phẩm cụ thể.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Tăng calci máu.
- Tăng phosphat máu.
- Tăng calci niệu.
- Đau hoặc khó chịu bụng.
- Buồn nôn, nôn.
- Táo bón hoặc tiêu chảy.
- Phát ban.
- Ngứa.
- Đau đầu.
- Chóng mặt.
- Đau cơ.
- Mệt mỏi, suy nhược hoặc khó chịu toàn thân.
- Lú lẫn.
- Mề đay.
Tăng calci máu, phát ban, ngứa, khó chịu tiêu hóa và tăng phosphat máu là các phản ứng được báo cáo thường xuyên hơn trong dữ liệu SmPC.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tăng calci máu nặng.
- Loạn nhịp tim, đặc biệt khi dùng digitalis.
- Tăng calci niệu kéo dài.
- Sỏi thận hoặc vôi hóa thận.
- Suy giảm chức năng thận, kể cả suy thận cấp.
- Vôi hóa mô mềm hoặc vôi hóa di căn.
- Vôi hóa mạch máu hoặc van tim khi tăng calci kéo dài.
- Phản ứng dị ứng nghiêm trọng với hoạt chất hoặc tá dược, như dầu mè trong một số viên nang.
Cần liên hệ cơ sở y tế khi có lú lẫn, yếu cơ rõ, nôn kéo dài, khát nhiều, tiểu nhiều, đau hông lưng, nhịp tim bất thường, giảm lượng nước tiểu hoặc khó thở.
Thận trọng trong các trường hợp:
- Tiền sử sỏi thận hoặc vôi hóa thận.
- Vôi hóa mạch máu, van tim, phổi hoặc mô mềm.
- Sarcoidosis và bệnh u hạt làm tăng độ nhạy với vitamin D.
- Suy thận kèm tăng phosphat máu.
- Đang dùng digitalis.
- Đang dùng thiazide hoặc bổ sung calci.
- Đang dùng nhiều chế phẩm vitamin D.
- Trẻ em hoặc người dùng liều cao.
- Dị ứng dầu mè đối với viên nang có tá dược này.
- Bệnh gan, động kinh, nghiện rượu hoặc thai kỳ khi dùng dung dịch nhỏ có ethanol.
- Không dung nạp fructose di truyền khi sản phẩm chứa sorbitol.
Tăng calci máu kéo dài có thể làm nặng xơ vữa động mạch, vôi hóa van tim, sỏi thận và suy giảm chức năng thận.
Quá liều alfacalcidol chủ yếu gây tăng calci máu.
Biểu hiện có thể gồm:
- Chán ăn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Táo bón hoặc tiêu chảy.
- Khát nhiều và tiểu nhiều.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Buồn ngủ hoặc lú lẫn.
- Mất nước.
- Yếu cơ.
- Tăng huyết áp.
- Sỏi thận hoặc suy thận.
- Rối loạn nhịp tim.
Xử trí tại cơ sở y tế có thể gồm ngừng alfacalcidol và các nguồn calci, bù dịch bằng dung dịch natri clorid, theo dõi điện giải, calci, chức năng thận và điện tâm đồ. Trường hợp nặng có thể cần glucocorticoid, thuốc lợi tiểu quai sau bù dịch, bisphosphonate, calcitonin hoặc lọc máu với dịch lọc có hàm lượng calci thấp.
Không tự gây nôn hoặc tự điều trị quá liều tại nhà.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm.
Theo dữ liệu One-Alpha New Zealand:
- Viên nang: bảo quản dưới 25°C.
- Dung dịch nhỏ uống: bảo quản ở 2–8°C, không đông lạnh.
- Dung dịch nhỏ uống sử dụng trong vòng 4 tháng sau khi mở.
- Bảo vệ sản phẩm khỏi ánh sáng.
Dạng tiêm của một số thị trường cũng được bảo quản ở 2–8°C và tránh ánh sáng. Luôn tuân theo nhãn trên bao bì của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Một số SmPC cho phép sử dụng alfacalcidol ở trẻ sơ sinh và trẻ em trong các rối loạn chuyển hóa calci cụ thể.
Liều khởi đầu tham khảo theo SmPC One-Alpha tại Anh:
- Trẻ trên 20 kg: 1 microgam/ngày.
- Trẻ dưới 20 kg: 0,05 microgam/kg/ngày.
- Trẻ sơ sinh hoặc sinh non: 0,05–0,1 microgam/kg/ngày.
Dữ liệu New Zealand ghi nhận hồ sơ an toàn quan sát được ở trẻ em tương tự người lớn, nhưng trẻ vẫn cần theo dõi calci, phosphat, PTH, phosphatase kiềm, calci niệu và tăng trưởng. Liều cao được mô tả trong một số bệnh hiếm chỉ được sử dụng bởi bác sĩ chuyên khoa.
SmPC One-Alpha tại Anh và dữ liệu New Zealand ghi liều khởi đầu tham khảo ở người cao tuổi là 0,5 microgam/ngày.
Người cao tuổi có nguy cơ suy giảm chức năng thận, tăng calci máu, mất nước, sỏi thận và tương tác với digitalis hoặc thiazide cao hơn. Liều phải được hiệu chỉnh theo xét nghiệm, không chỉ dựa vào tuổi.
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn hạn chế và nghiên cứu trên động vật cho thấy độc tính sinh sản khi dùng liều cao.
Khuyến cáo giữa các nhãn có khác biệt:
- SmPC One-Alpha tại Anh không khuyến nghị dùng trong thai kỳ hoặc ở phụ nữ có khả năng mang thai không sử dụng biện pháp tránh thai.
- Dữ liệu New Zealand cho phép cân nhắc khi thật sự cần thiết, vì tăng calci máu trong thai kỳ có thể gây ảnh hưởng bất lợi cho thai.
Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ và có kế hoạch theo dõi calci chặt chẽ.
Alfacalcidol hoặc lượng calcitriol tăng thêm có thể hiện diện trong sữa mẹ và ảnh hưởng chuyển hóa calci của trẻ bú mẹ.
Nhãn New Zealand khuyến nghị cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc dựa trên lợi ích đối với mẹ và trẻ. Nếu tiếp tục cho bú trong khi người mẹ dùng alfacalcidol, trẻ cần được theo dõi chặt chẽ dấu hiệu tăng calci máu.
Alfacalcidol cần được chuyển hóa tại gan thành calcitriol. Chuyên luận Health Canada ghi nhận sự suy giảm chuyển hóa này hiếm gặp ngay cả khi có bất thường gan, nhưng dữ liệu ở suy gan nặng còn hạn chế.
Chưa có phác đồ điều chỉnh liều chuẩn theo mức độ suy gan. Người suy gan cần được theo dõi đáp ứng sinh hóa và thành phần tá dược, đặc biệt ethanol trong một số dung dịch nhỏ uống.
Người đồng thời suy gan và suy thận cần được bác sĩ chuyên khoa cá thể hóa liều dựa trên:
- Khả năng chuyển hóa alfacalcidol tại gan.
- Mức độ rối loạn calci–phosphat.
- PTH và phosphatase kiềm.
- Tình trạng lọc máu.
- Nguy cơ tăng calci máu và vôi hóa.
- Thuốc đang dùng đồng thời.
Không có phác đồ liều chung đã được xác lập cho mọi mức độ suy gan kết hợp suy thận.
Alfacalcidol không có hoặc có ảnh hưởng trực tiếp không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy.
Tuy nhiên, chóng mặt có thể xảy ra. Người có chóng mặt, lú lẫn, yếu cơ hoặc triệu chứng tăng calci máu không nên lái xe hay vận hành máy cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Alfacalcidol
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc lợi tiểu thiazide: tăng nguy cơ tăng calci máu.
- Thuốc hoặc sản phẩm chứa calci: tăng nguy cơ tăng calci máu.
- Vitamin D và các chất tương tự khác: tăng nguy cơ quá liều vitamin D và tăng calci máu.
- Digitalis: tăng calci máu làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
- Phenytoin, carbamazepine, primidone và barbiturate: cảm ứng enzyme, có thể tăng chuyển hóa và làm giảm đáp ứng alfacalcidol.
- Thuốc kháng acid chứa magnesi: có thể làm tăng nguy cơ tăng magnesi máu, đặc biệt ở người suy thận.
- Aluminium hydroxide hoặc sucralfate: có thể làm tăng nồng độ nhôm và nguy cơ độc tính.
- Cholestyramine và thuốc gắn acid mật: làm giảm hấp thu alfacalcidol đường uống.
Không tự điều chỉnh liều để bù tương tác. Việc thay đổi liều phải dựa trên xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Alfacalcidol
Không. Alfacalcidol là dẫn xuất 1α-hydroxyl hóa của Vitamin D3 và là tiền chất của calcitriol. Cholecalciferol thông thường phải trải qua hai bước hydroxyl hóa tại gan và thận, còn alfacalcidol chủ yếu chỉ cần bước chuyển hóa tại gan.
Do hoạt tính mạnh và nguy cơ tăng calci máu, alfacalcidol là thuốc kê đơn, không được sử dụng như sản phẩm Vitamin D bổ sung hằng ngày.
Alfacalcidol làm tăng hấp thu calci và phosphat. Khi liều vượt nhu cầu hoặc quá trình khoáng hóa xương đã cải thiện, calci máu có thể tăng nhanh.
Tăng calci máu kéo dài có thể gây mất nước, lú lẫn, rối loạn nhịp, sỏi thận, suy thận và vôi hóa mô mềm. Vì vậy, liều phải được điều chỉnh theo calci, phosphat, PTH và phosphatase kiềm.
Chỉ phối hợp khi bác sĩ chỉ định. Calci có thể cần thiết trong một số trường hợp suy tuyến cận giáp hoặc hạ calci máu, nhưng dùng đồng thời quá mức làm tăng nguy cơ tăng calci máu và tăng calci niệu.
Không tự mua thêm calci, Vitamin D3 hoặc thuốc đa vitamin khi đang dùng alfacalcidol.
Không. KDIGO không khuyến nghị dùng thường quy calcitriol hoặc chất tương tự vitamin D ở người lớn CKD G3a–G5 chưa lọc máu. Trước tiên cần đánh giá tăng phosphat máu, hạ calci máu, lượng phosphat ăn vào và thiếu Vitamin D.
Các chất tương tự vitamin D có thể được cân nhắc ở CKD G4–G5 kèm cường cận giáp nặng, tiến triển hoặc ở người lọc máu cần điều trị hạ PTH. Quyết định phải dựa trên xét nghiệm nối tiếp, không dựa vào một kết quả PTH đơn lẻ.
Các dấu hiệu có thể gồm chán ăn, buồn nôn, nôn, táo bón, khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, yếu cơ, đau đầu, buồn ngủ, lú lẫn và tăng huyết áp.
Trường hợp nặng có thể xuất hiện mất nước, rối loạn nhịp, sỏi thận hoặc suy thận. Người có các triệu chứng này cần ngừng tự bổ sung calci hoặc Vitamin D và liên hệ ngay với bác sĩ; không tự thay đổi lại liều alfacalcidol sau đó.

