Alfacalcidol

Alfacalcidol, còn gọi là 1α-hydroxyvitamin D3, là một dẫn xuất tổng hợp của vitamin D và là tiền chất của calcitriol. Sau khi dùng, alfacalcidol được hydroxyl hóa chủ yếu tại gan để tạo thành 1,25-dihydroxyvitamin D3, dạng có hoạt tính sinh học giúp điều hòa chuyển hóa calci và phosphat. Quá trình hoạt hóa này không phụ thuộc bước 1α-hydroxyl hóa tại thận, vì vậy alfacalcidol được sử dụng trong một số rối loạn chuyển hóa xương và khoáng chất liên quan đến suy giảm chức năng thận.

Các chỉ định trên nhãn có thể gồm loạn dưỡng xương do thận, suy tuyến cận giáp, một số dạng còi xương hoặc nhuyễn xương và rối loạn chuyển hóa calci do giảm sản xuất calcitriol. Alfacalcidol có khoảng điều trị tương đối hẹp và có thể gây tăng calci máu, tăng phosphat máu, sỏi thận, vôi hóa mô mềm hoặc suy giảm chức năng thận nếu dùng không phù hợp. Thuốc phải được bác sĩ kê đơn, hiệu chỉnh theo xét nghiệm và không được sử dụng như vitamin bổ sung thông thường.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tiền chất của calcitriol, chỉ cần được hydroxyl hóa chủ yếu tại gan để trở thành chất có hoạt tính.
  • Không. Alfacalcidol là dẫn xuất vitamin D hoạt hóa, dùng ở đơn vị microgam và có nguy cơ tăng calci máu cao hơn sản phẩm bổ sung vitamin D thông thường.
  • Điều trị một số rối loạn chuyển hóa calci–phosphat như loạn dưỡng xương do thận, suy tuyến cận giáp và một số dạng còi xương hoặc nhuyễn xương.
  • Tăng calci máu, tăng phosphat máu, tăng calci niệu, sỏi thận, vôi hóa mô mềm và suy thận.
  • Cần kiểm tra calci, phosphat, PTH, phosphatase kiềm và chức năng thận theo chỉ định.
  • Calci, thuốc lợi tiểu thiazide, vitamin D khác, digitalis, thuốc chống co giật, thuốc kháng acid chứa magnesi và cholestyramine.
  • KDIGO không khuyến nghị dùng thường quy calcitriol hoặc chất tương tự vitamin D ở người lớn CKD G3a–G5 chưa lọc máu; có thể dành cho CKD G4–G5 kèm cường cận giáp nặng, tiến triển.

Hoạt chất Alfacalcidol là gì?

Alfacalcidol là tiền chất của calcitriol, dạng vitamin D có hoạt tính sinh học. Khác với cholecalciferol, alfacalcidol không cần được 1α-hydroxyl hóa tại thận mà chỉ cần được chuyển hóa chủ yếu tại gan để tạo calcitriol.

Đặc tính này giúp alfacalcidol có thể phát huy tác dụng ở người suy giảm khả năng hoạt hóa vitamin D tại thận. Tuy nhiên, thuốc có thể gây tăng calci máu và phải được sử dụng dưới sự theo dõi chuyên môn.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Alfacalcidol

CAS 41294-56-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Alfacalcidol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Alfacalcidol

Tên IUPAC

trans-(1R,3S,5Z)-5-[(2E)-2-[(1R,3aS,7aR)-7a-methyl-1-[(2R)-6-methylheptan-2-yl]-2,3,3a,5,6,7-hexahydro-1H-inden-4-ylidene]ethylidene]-4-methylidenecyclohexane-1,3-diol

Tên hóa học khác

9,10-Secocholesta-5,7,10(19)-triene-1,3-diol, (1alpha,3beta,5Z,7E)- | (5Z,7E)-9,10-Seco-5,7,10(19)-cholestatrien-1alpha,3beta-diol

Tên khác / tên đồng nghĩa

1α-hydroxyvitamin D3; 1-alpha-hydroxyvitamin D3; 1α-hydroxycholecalciferol; 1α-OHD3.

Alfacalcidol không phải là tên đồng nghĩa của cholecalciferol hoặc calcitriol. Đây là tiền chất được chuyển hóa thành calcitriol trong cơ thể.

Tên viết tắt

1α(OH)D3

Tên Latinh / tên dược điển

Alfacalcidolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

41294-56-8

UNII

2B90Z1M7Z6

PubChem CID

5282194

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Alfacalcidol

Sau đường uống, alfacalcidol được hấp thu và chuyển hóa nhanh chủ yếu tại gan thành calcitriol. Nồng độ calcitriol huyết thanh có thể đạt đỉnh khoảng 12 giờ sau một liều uống; sau đường tĩnh mạch, đỉnh có thể xuất hiện khoảng 4 giờ. Chất chuyển hóa còn có thể đo được ít nhất 48 giờ.

Tác dụng tăng hấp thu calci tại ruột đã được ghi nhận trong vòng khoảng 6 giờ sau liều uống 1 microgam và đạt tối đa vào khoảng 24 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Alfacalcidol được hấp thu qua đường tiêu hóa. Nhãn sản phẩm cho phép dùng viên nang hoặc dung dịch nhỏ uống cùng hoặc không cùng thức ăn.

Thuốc gắn acid mật như cholestyramine có thể làm giảm hấp thu alfacalcidol đường uống. SmPC khuyến nghị dùng alfacalcidol ít nhất 1 giờ trước hoặc 4–6 giờ sau thuốc gắn acid mật.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của alfacalcidol đường uống chưa được nêu rõ trong các nhãn sản phẩm đã kiểm chứng.

Không được quy đổi sinh khả dụng hoặc liều giữa alfacalcidol, calcitriol và cholecalciferol theo tỷ lệ cố định.

Giai đoạn II: Phân bố

Vitamin D, các chất chuyển hóa 1α-hydroxyl hóa và các chất tương tự được ghi nhận gắn nhiều với protein vận chuyển thuộc phân đoạn α-globulin trong huyết thanh.

Thể tích phân bố cụ thể của alfacalcidol.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Alfacalcidol đã có nhóm hydroxyl tại vị trí 1α nên không cần bước hoạt hóa 1α-hydroxyl hóa tại thận. Thuốc được hydroxyl hóa tại vị trí 25, chủ yếu ở gan, để tạo calcitriol hay 1,25-dihydroxyvitamin D3.

Khả năng chuyển hóa tại gan thường được duy trì ngay cả khi có một số bất thường chức năng gan, nhưng dữ liệu ở suy gan nặng còn hạn chế.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Nhãn chuyên khảo của Health Canada không cung cấp dữ liệu định lượng đầy đủ về đường thải trừ của alfacalcidol.

Calcitriol và các chất chuyển hóa của vitamin D được chuyển hóa thêm trước khi thải trừ, nhưng tỷ lệ đào thải qua nước tiểu hoặc phân dành riêng cho alfacalcidol.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Các nhãn sản phẩm ghi nhận thông số khác nhau:

  • Chuyên luận Health Canada ghi thời gian bán thải của alfacalcidol khoảng 3 giờ ở người suy thận.
  • Dữ liệu sản phẩm New Zealand ghi thời gian bán thải sinh học khoảng 35 giờ, phản ánh tác dụng kéo dài liên quan chất chuyển hóa có hoạt tính.

Vì hai thông số không mô tả hoàn toàn cùng một đại lượng, không nên sử dụng một giá trị duy nhất để tự xác định khoảng cách liều.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân của alfacalcidol chưa được xác định đầy đủ trong các nguồn chính thức đã kiểm chứng.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc đáp ứng gồm:

  • Chức năng gan và khả năng chuyển hóa thành calcitriol.
  • Thuốc cảm ứng enzyme như phenytoin, carbamazepine, primidone và barbiturate.
  • Thuốc gắn acid mật làm giảm hấp thu.
  • Mức độ suy thận và rối loạn chuyển hóa khoáng.
  • Nồng độ calci, phosphat và PTH ban đầu.
  • Mức độ khoáng hóa xương.
  • Liều, tần suất và đường dùng.
  • Sử dụng đồng thời calci hoặc các chế phẩm vitamin D khác.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Alfacalcidol

Alfacalcidol thuộc nhóm chất tương tự vitamin D hoạt hóa và thuốc chống còi xương:

  • Là dẫn xuất 1α-hydroxyl hóa của vitamin D3.
  • Là tiền chất chuyển hóa của calcitriol.
  • Điều hòa cân bằng calci và phosphat.
  • Tác động gián tiếp qua thụ thể vitamin D sau khi chuyển hóa thành calcitriol.
  • Có khả năng làm giảm PTH trong một số rối loạn cường cận giáp thứ phát.

Mã ATC là A11CC03.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi chuyển thành calcitriol, chất chuyển hóa gắn với thụ thể vitamin D nội bào và điều hòa biểu hiện gene tại ruột, xương, tuyến cận giáp và các mô đích.

Tác dụng chính gồm:

  • Tăng hấp thu calci và phosphat tại ruột.
  • Hỗ trợ duy trì nồng độ calci huyết.
  • Ảnh hưởng đến quá trình tạo và huy động khoáng chất ở xương.
  • Có thể tăng tái hấp thu calci tại thận.
  • Ức chế tổng hợp và bài tiết PTH khi cường cận giáp liên quan thiếu calcitriol.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở người nhuyễn xương dinh dưỡng, tác dụng tăng hấp thu calci có thể bắt đầu trong khoảng 6 giờ sau liều uống 1 microgam và đạt tối đa sau khoảng 24 giờ.

Ở người suy thận, tác dụng lên hấp thu calci và phosphat có thể xuất hiện trong vài ngày; tác dụng giảm sau khi ngừng thuốc. Nồng độ calci có thể tăng trước hoặc trong khi PTH và phosphatase kiềm giảm dần.

Tăng calci máu có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào, đặc biệt khi quá trình khoáng hóa xương cải thiện nhưng liều chưa được giảm thích hợp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Alfacalcidol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Alfacalcidol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Alfacalcidol

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc lợi tiểu thiazide: tăng nguy cơ tăng calci máu.
  • Thuốc hoặc sản phẩm chứa calci: tăng nguy cơ tăng calci máu.
  • Vitamin D và các chất tương tự khác: tăng nguy cơ quá liều vitamin D và tăng calci máu.
  • Digitalis: tăng calci máu làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
  • Phenytoin, carbamazepine, primidone và barbiturate: cảm ứng enzyme, có thể tăng chuyển hóa và làm giảm đáp ứng alfacalcidol.
  • Thuốc kháng acid chứa magnesi: có thể làm tăng nguy cơ tăng magnesi máu, đặc biệt ở người suy thận.
  • Aluminium hydroxide hoặc sucralfate: có thể làm tăng nồng độ nhôm và nguy cơ độc tính.
  • Cholestyramine và thuốc gắn acid mật: làm giảm hấp thu alfacalcidol đường uống.

Không tự điều chỉnh liều để bù tương tác. Việc thay đổi liều phải dựa trên xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất Alfacalcidol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *