Vitamin C (Acid ascorbic)

Vitamin C, còn gọi là L-ascorbic acid hoặc acid ascorbic, là một vitamin tan trong nước mà cơ thể người không tự tổng hợp được với lượng đáp ứng nhu cầu. Vitamin C tham gia tổng hợp collagen, carnitine và một số chất dẫn truyền thần kinh; hoạt động như chất chống oxy hóa sinh lý; đồng thời hỗ trợ hấp thu sắt không heme từ thực phẩm. Thiếu vitamin C kéo dài có thể gây bệnh scorbut với biểu hiện mệt mỏi, chảy máu lợi, xuất huyết dưới da, đau khớp và chậm lành vết thương.

Vitamin C có trong thực phẩm, sản phẩm bổ sung và thuốc. Dạng tiêm tĩnh mạch được phê duyệt theo từng nhãn cụ thể, không tương đương với sản phẩm uống thông thường. Nhãn ASCOR tại Hoa Kỳ chỉ định vitamin C tiêm để điều trị scorbut ngắn hạn khi đường uống không thể thực hiện, không đủ hiệu quả hoặc bị chống chỉ định. Dùng liều cao kéo dài có thể gây rối loạn tiêu hóa, tăng oxalat niệu, bệnh thận do oxalat hoặc tán huyết ở người thiếu G6PD.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Vitamin tan trong nước, còn gọi là L-ascorbic acid, cần được cung cấp từ chế độ ăn.
  • Tham gia tổng hợp collagen, carnitine, chất dẫn truyền thần kinh; chống oxy hóa và tăng hấp thu sắt không heme.
  • Phòng và điều trị thiếu vitamin C hoặc scorbut; dạng tiêm chỉ dùng theo chỉ định và nhãn thuốc cụ thể.
  • Nam 90 mg/ngày, nữ 75 mg/ngày; người hút thuốc cần thêm 35 mg/ngày theo khuyến nghị của Hoa Kỳ.
  • Người từ 19 tuổi trở lên: 2.000 mg/ngày từ thực phẩm và sản phẩm bổ sung, trừ trường hợp điều trị có giám sát.
  • Buồn nôn, tiêu chảy, ợ nóng, đầy hơi và đau quặn bụng.
  • Bệnh thận do oxalat, sỏi oxalat và tán huyết ở người thiếu G6PD, đặc biệt với liều cao hoặc đường tĩnh mạch.
  • Không tự truyền Vitamin C liều cao và không dùng để thay thế phương pháp điều trị bệnh đã được chứng minh.

Hoạt chất Vitamin C (Acid ascorbic) là gì?

Vitamin C là một vitamin thiết yếu tan trong nước, còn gọi là L-ascorbic acid. Cơ thể cần Vitamin C để duy trì hoạt động của nhiều enzyme, tổng hợp collagen và bảo vệ các thành phần tế bào trước phản ứng oxy hóa.

Thiếu Vitamin C nghiêm trọng gây scorbut, một bệnh có thể biểu hiện bằng mệt mỏi, viêm và chảy máu lợi, xuất huyết dưới da, đau cơ khớp, tóc xoắn bất thường và chậm lành vết thương.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin C (Acid ascorbic)

INN Ascorbic acid; L-ascorbic acid; Vitamin C

CAS 50-81-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin C (Acid ascorbic)

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ascorbic acid; L-ascorbic acid; Vitamin C

Tên IUPAC

(2R)-2-[(1S)-1,2-dihydroxyethyl]-3,4-dihydroxy-2H-furan-5-one

Tên hóa học khác

L-threo-Hex-2-enonic acid, gamma-lactone | Hex-2-enonic acid gamma-lactone, L-threo- | L-threo-hex-2-enono-1,4-lactone

Tên khác / tên đồng nghĩa

Axit ascorbic; acid ascorbic; ascorbate; L-threo-hex-2-enono-1,4-lactone.

Sodium ascorbate, calcium ascorbate và các mineral ascorbate là dạng muối của acid ascorbic, không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn về thành phần hóa học.

Tên viết tắt

AA

Tên Latinh / tên dược điển

Acidum ascorbicum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-81-7

UNII

PQ6CK8PD0R

PubChem CID

54670067

RxNorm CUI

1151

Dược động học của Vitamin C (Acid ascorbic)

Dược động học của Vitamin C phụ thuộc liều và đường dùng. Nồng độ Vitamin C trong huyết tương và mô được kiểm soát bởi hấp thu tại ruột, vận chuyển vào mô, tái hấp thu ở thận, chuyển hóa và bài tiết.

Đường uống có cơ chế hấp thu bão hòa nên tăng liều không làm nồng độ huyết tương tăng tương ứng. Truyền tĩnh mạch bỏ qua giới hạn hấp thu tại ruột và có thể tạo nồng độ huyết tương cao hơn nhiều so với đường uống.

Giai đoạn I: Hấp thu

Vitamin C được hấp thu chủ yếu tại ruột non thông qua các chất vận chuyển phụ thuộc natri và có tính bão hòa.

Dehydroascorbic acid có thể đi vào tế bào qua một số chất vận chuyển glucose rồi được khử trở lại thành ascorbic acid, nhưng đóng góp sinh lý của con đường này chưa được xác định đầy đủ.

Hấp thu giảm khi liều uống tăng cao.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Acid ascorbic tổng hợp trong sản phẩm bổ sung có sinh khả dụng nhìn chung tương đương acid ascorbic tự nhiên trong thực phẩm.

Ở mức tiêu thụ khoảng 30–180 mg/ngày, khoảng 70–90% Vitamin C được hấp thu. Khi dùng trên 1 g/ngày, tỷ lệ hấp thu có thể giảm xuống dưới 50%; phần đã hấp thu nhưng không được giữ lại sẽ tăng bài tiết qua nước tiểu.

Sinh khả dụng không tăng tuyến tính theo liều.

Giai đoạn II: Phân bố

Vitamin C phân bố rộng trong cơ thể. Nồng độ tương đối cao được ghi nhận tại bạch cầu, tiểu cầu, gan, tuyến thượng thận, tuyến yên, mô tuyến, thủy tinh thể và não.

Acid ascorbic đi qua nhau thai và hiện diện trong sữa mẹ.

Lượng Vitamin C toàn cơ thể được NIH mô tả dao động khoảng 300 mg trong tình trạng gần scorbut đến khoảng 2 g khi dự trữ đầy đủ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Vitamin C có thể bị oxy hóa thành dehydroascorbic acid và tiếp tục chuyển hóa thành các chất khác.

Một con đường chuyển hóa quan trọng liên quan đến sự hình thành oxalat niệu. Quá trình này có ý nghĩa an toàn ở người dùng liều cao kéo dài, người suy thận hoặc có nguy cơ sỏi oxalat.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Vitamin C và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua thận.

Khi mô chưa bão hòa và nồng độ huyết tương thấp, thận tái hấp thu phần lớn Vitamin C. Khi vượt ngưỡng tái hấp thu ở thận, lượng Vitamin C bài tiết qua nước tiểu tăng đáng kể.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn ASCOR ghi nhận thời gian bán thải trung bình 7,4 ± 1,4 giờ trong một nghiên cứu dược động học nhỏ sau khi truyền tĩnh mạch một liều 1.000 mg cho người trưởng thành khỏe mạnh.

Thông số này không nên áp dụng trực tiếp cho mọi liều uống, mọi dạng bào chế hoặc người bệnh có suy thận.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải của Vitamin C thay đổi theo nồng độ huyết tương, tình trạng dự trữ của cơ thể, chức năng thận và đường dùng.

Không có một giá trị độ thanh thải duy nhất áp dụng cho tất cả liều và dạng bào chế.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

  • Liều và tần suất sử dụng.
  • Đường uống hoặc đường tĩnh mạch.
  • Cơ chế hấp thu bão hòa tại ruột.
  • Mức độ bão hòa Vitamin C trong mô.
  • Chức năng thận.
  • Hút thuốc lá hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc.
  • Tình trạng viêm, stress oxy hóa hoặc bệnh mạn tính.
  • Hội chứng kém hấp thu.
  • Chạy thận nhân tạo.
  • Chế độ ăn và tổng lượng Vitamin C từ mọi nguồn.

Người hút thuốc có nồng độ Vitamin C thấp hơn và được khuyến nghị bổ sung thêm 35 mg/ngày so với người không hút thuốc theo DRI của Hoa Kỳ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin C (Acid ascorbic)

Vitamin C được xếp vào:

  • Vitamin tan trong nước.
  • Nhóm ascorbic acid đơn chất trong hệ thống ATC.
  • Chất chống scorbut.
  • Chất chống oxy hóa sinh lý.
  • Đồng yếu tố của nhiều enzyme hydroxylase và oxygenase.

Mã ATC A11GA01 áp dụng cho chế phẩm ascorbic acid đơn chất.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Vitamin C hoạt động chủ yếu như một chất cho electron và đồng yếu tố enzyme.

Các vai trò đã được xác lập gồm:

  • Hỗ trợ hydroxyl hóa proline và lysine trong quá trình tạo collagen.
  • Tham gia tổng hợp carnitine.
  • Tham gia tổng hợp một số chất dẫn truyền thần kinh.
  • Hoạt động như chất chống oxy hóa trong môi trường nước.
  • Hỗ trợ tái tạo vitamin E từ dạng oxy hóa.
  • Tăng hấp thu sắt không heme bằng cách duy trì sắt ở dạng dễ hấp thu hơn.

Trong scorbut, bổ sung acid ascorbic giúp khôi phục dự trữ Vitamin C và các quá trình sinh học bị suy giảm do thiếu hụt.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Đáp ứng sinh học của Vitamin C không tăng tuyến tính vô hạn theo liều. Nồng độ huyết tương và mô được cơ thể kiểm soát chặt chẽ khi dùng đường uống.

Khi lượng uống đạt khoảng 100–200 mg/ngày ở người có tình trạng dinh dưỡng bình thường, nhiều mô tiến gần mức bão hòa; tăng liều cao hơn thường làm tăng bài tiết qua thận nhiều hơn mức tăng nồng độ mô.

Truyền tĩnh mạch có thể tạo nồng độ dược lý cao hơn đáng kể so với đường uống, nhưng không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị đã được chứng minh cho mọi bệnh.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin C (Acid ascorbic)

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin C (Acid ascorbic)

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin C (Acid ascorbic)

Các tương tác và vấn đề cần lưu ý gồm:

  • Hóa trị và xạ trị: dữ liệu về việc phối hợp chất chống oxy hóa còn không thống nhất; người đang điều trị ung thư phải hỏi bác sĩ ung bướu trước khi dùng liều cao.
  • Bortezomib: dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy Vitamin C có khả năng làm giảm tác dụng; ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định đầy đủ.
  • Warfarin: có báo cáo hạn chế về thay đổi tác dụng chống đông; tiếp tục theo dõi INR theo quy trình chuẩn.
  • Amphetamine và thuốc nhạy cảm với pH nước tiểu: acid hóa nước tiểu có thể thay đổi bài tiết và nồng độ thuốc.
  • Fluphenazine: có báo cáo giảm nồng độ khi phối hợp với acid ascorbic.
  • Một số kháng sinh: nhãn ASCOR đề cập khả năng giảm hoạt tính của erythromycin, kanamycin, streptomycin, doxycycline và lincomycin; ý nghĩa thực hành cần được bác sĩ đánh giá.
  • Niacin kết hợp simvastatin: Vitamin C dùng cùng các chất chống oxy hóa khác có thể ảnh hưởng đáp ứng HDL trong một số nghiên cứu.
  • Sắt: Vitamin C làm tăng hấp thu sắt không heme; người quá tải sắt di truyền cần tránh tự dùng liều cao kéo dài.

Thắc mắc về hoạt chất Vitamin C (Acid ascorbic)

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 21 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *