Casein là một nhóm phosphoprotein tự nhiên có trong sữa động vật có vú và chiếm phần lớn lượng protein của sữa bò. Đây không phải là một dược chất đơn lẻ có cấu trúc phân tử cố định mà gồm nhiều phân đoạn protein, chủ yếu là αS1-casein, αS2-casein, β-casein và κ-casein. Casein ăn được có thể được sản xuất dưới dạng casein acid, casein đông tụ bằng enzyme, caseinate hoặc bột micellar casein để dùng trực tiếp, chế biến thực phẩm hay bổ sung protein.
Sau khi uống, casein được tiêu hóa thành peptide và axit amin. Tốc độ xuất hiện axit amin trong máu có thể thay đổi tùy dạng casein và phương pháp chế biến. Casein đồng thời là protein có nguồn gốc từ sữa, vì vậy người dị ứng protein sữa bò có nguy cơ phản ứng từ nhẹ đến nghiêm trọng và cần tránh sử dụng nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Nội dung chính
- Nhóm phosphoprotein tự nhiên trong sữa, không phải một phân tử dược chất đơn lẻ.
- Gồm αS1-, αS2-, β- và κ-casein; dạng thương mại có casein acid, rennet casein, micellar casein và các muối caseinate.
- Thành phần thực phẩm, nguyên liệu chế biến và nguồn bổ sung protein; không được xem là thuốc điều trị thông thường.
- Được tiêu hóa thành peptide và axit amin; tốc độ hấp thu phụ thuộc cấu trúc và phương pháp chế biến.
- Có thể gây phản ứng ở người dị ứng protein sữa; phản ứng nặng có thể gồm khó thở, phù họng hoặc mất ý thức.
- Casein và lactose là hai chất khác nhau, nhưng sản phẩm casein vẫn có thể còn lactose hoặc chứa các thành phần từ sữa.
- Dùng theo nhãn của sản phẩm và nhu cầu dinh dưỡng được đánh giá; không tự coi casein là phương pháp điều trị bệnh.
Hoạt chất Casein là gì?
Casein là nhóm protein sữa có chứa phosphat, gồm nhiều phân đoạn liên quan như αS1-, αS2-, β- và κ-casein. Đây là thành phần protein chủ yếu trong sữa bò và tồn tại tự nhiên dưới dạng các micelle casein.
Casein thực phẩm có thể được tách khỏi sữa gầy bằng acid hoặc enzyme. Khi casein được trung hòa bằng các hợp chất của natri, kali, calci, magnesi hoặc amoni, sản phẩm tạo thành được gọi là caseinate tương ứng.
Casein
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Casein |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Casein |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Casein protein; milk casein; đạm casein; casein sữa. Các phân đoạn chính gồm αS1-casein, αS2-casein, β-casein và κ-casein. Sodium caseinate, calcium caseinate, potassium caseinate và các caseinate khác là muối hoặc dẫn xuất được tạo ra khi casein được xử lý bằng tác nhân trung hòa; không nên xem chúng là tên đồng nghĩa hoàn toàn với casein nguyên dạng. |
| Tên viết tắt | CN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Caseinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9000-71-9 |
|---|---|
| UNII | Chưa xác minh |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Casein
Casein không có hồ sơ dược động học tiêu chuẩn như thuốc phân tử nhỏ. Sau khi được ăn hoặc uống, protein này trải qua quá trình đông tụ, thủy phân bởi enzyme tiêu hóa và giải phóng peptide, axit amin trước khi các sản phẩm tiêu hóa được hấp thu.
Nghiên cứu ở người cho thấy quy trình xử lý protein có thể làm thay đổi đáng kể đáp ứng axit amin trong huyết tương sau khi dùng các dạng micellar casein và caseinate khác nhau.
Giai đoạn I: Hấp thu
Casein được enzyme đường tiêu hóa phân giải thành oligopeptide, peptide nhỏ và axit amin. Các sản phẩm tiêu hóa này được hấp thu chủ yếu tại ruột non.
Casein có thể tạo cấu trúc đông hoặc gel trong môi trường dạ dày. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi loại casein đều có tốc độ tiêu hóa giống nhau. Một thử nghiệm ở người cho thấy micellar casein, calcium caseinate và caseinate được xử lý liên kết chéo tạo ra các đáp ứng axit amin sau ăn khác nhau.
| F · Sinh khả dụng | Không xác định sinh khả dụng tuyệt đối theo mô hình dược chất còn nguyên vẹn, vì casein được tiêu hóa trước khi hấp thu. Khả dụng dinh dưỡng thường được đánh giá thông qua khả năng tiêu hóa, sự xuất hiện của axit amin trong tuần hoàn và việc sử dụng axit amin sau ăn. Các thông số này thay đổi theo cấu trúc, dạng muối và phương pháp chế biến casein. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không có thể tích phân bố dành cho casein nguyên vẹn như đối với thuốc. Sau tiêu hóa và hấp thu, axit amin từ casein đi vào tuần hoàn cửa và tuần hoàn toàn thân, sau đó tham gia các bể axit amin và quá trình chuyển hóa tại mô.
Mức độ xuất hiện của axit amin trong huyết tương phụ thuộc dạng casein và cách chế biến.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Casein được chuyển hóa trước hết bằng quá trình thủy phân protein trong đường tiêu hóa. Các axit amin được hấp thu có thể được sử dụng để tổng hợp protein, tạo các hợp chất chứa nitơ hoặc được chuyển hóa để cung cấp năng lượng.
Không áp dụng cơ chế chuyển hóa qua cytochrome P450 như đối với phần lớn thuốc phân tử nhỏ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Casein nguyên vẹn không có thông số thải trừ đặc hiệu sau đường uống vì phần lớn được tiêu hóa. Nitơ từ các axit amin dư thừa được chuyển hóa thành các chất thải chứa nitơ và đào thải chủ yếu qua thận.
Thông số thải trừ định lượng dành riêng cho casein nguyên vẹn.
| t½ · Thời gian bán thải | Không áp dụng thời gian bán thải của casein nguyên vẹn sau đường uống. Các nghiên cứu dinh dưỡng thường theo dõi đường cong axit amin sau ăn thay vì xác định thời gian bán thải của casein. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không áp dụng độ thanh thải thuốc đối với casein dùng làm protein dinh dưỡng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng quá trình tiêu hóa và sự xuất hiện axit amin gồm:
- Dạng protein: micellar casein hoặc caseinate.
- Tác nhân trung hòa và cation của caseinate.
- Mức độ xử lý, biến tính hoặc liên kết chéo.
- Ma trận thực phẩm đi kèm.
- Tình trạng tiêu hóa và khả năng hấp thu của người sử dụng.
- Lượng protein dùng trong một lần.
- Tuổi, bệnh lý đường tiêu hóa, gan hoặc thận.
Trong đó, ảnh hưởng của phương pháp xử lý casein đối với đáp ứng axit amin sau ăn đã được ghi nhận trong thử nghiệm ở người.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Casein
Casein thuộc nhóm protein dinh dưỡng có nguồn gốc từ sữa.
Về cấu trúc, casein là họ phosphoprotein. Về quản lý thực phẩm, có thể phân thành:
- Casein acid ăn được.
- Rennet casein ăn được.
- Caseinate ăn được.
Codex quy định hàm lượng casein tối thiểu trong phần protein sữa của ba nhóm sản phẩm này là 95% khối lượng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Casein không có cơ chế tác dụng dược lý dựa trên một thụ thể duy nhất. Với vai trò dinh dưỡng, casein được tiêu hóa thành peptide và axit amin, sau đó cung cấp nguyên liệu cho các quá trình chuyển hóa và tổng hợp protein của cơ thể.
Đặc điểm giải phóng axit amin sau ăn có thể thay đổi theo dạng và cách xử lý casein.
Ở người bị dị ứng protein sữa, casein có thể được hệ miễn dịch nhận diện như dị nguyên và gây phản ứng dị ứng. Casein và sodium caseinate đều được FDA xác định là protein có nguồn gốc từ sữa.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Không có mô hình dược lực học chuẩn kiểu quan hệ nồng độ – đáp ứng dành cho casein thực phẩm.
Các nghiên cứu thường đánh giá:
- Nồng độ axit amin trong huyết tương sau ăn.
- Tốc độ tiêu hóa protein.
- Cân bằng hoặc chuyển hóa protein sau ăn.
- Đáp ứng tổng hợp protein tại mô.
- Ảnh hưởng của dạng chế biến đối với khả dụng axit amin.
Một thử nghiệm lâm sàng cho thấy việc xử lý casein có thể làm thay đổi rõ rệt đường cong axit amin huyết tương.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Casein
Casein không có “chỉ định điều trị” chung như một thuốc.
Các mục đích sử dụng phổ biến của casein cấp thực phẩm gồm:
- Cung cấp hoặc tăng cường protein cho thực phẩm.
- Sử dụng trực tiếp trong sản phẩm dinh dưỡng.
- Làm nguyên liệu chế biến thực phẩm.
- Tạo cấu trúc, nhũ hóa hoặc cải thiện đặc tính công nghệ tùy dạng caseinate.
- Bổ sung protein khi khẩu phần ăn cần được điều chỉnh.
Codex xác định casein ăn được có thể dùng trực tiếp hoặc dùng để chế biến tiếp, nhưng tiêu chuẩn này không đồng nghĩa với phê duyệt casein để điều trị bệnh.
Các hướng nghiên cứu gồm:
- Ảnh hưởng của quy trình xử lý casein đối với tốc độ tiêu hóa và khả dụng axit amin.
- Đặc điểm hóa học và sinh học của các phân đoạn αS1-, αS2-, β- và κ-casein.
- Sử dụng casein trong dinh dưỡng thể thao và cung cấp protein trước thời gian nghỉ hoặc ngủ.
- Peptide sinh học tạo ra trong quá trình tiêu hóa hoặc thủy phân casein.
- Casein làm vật liệu mang hoặc thành phần trong hệ phân phối hoạt chất.
Những ứng dụng này không nên được trình bày như chỉ định thuốc đã được phê duyệt. Hiệu quả còn phụ thuộc dạng sản phẩm, liều, chế độ ăn, hoạt động thể lực và đối tượng nghiên cứu.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều điều trị chuẩn áp dụng chung cho casein.
Lượng sử dụng phụ thuộc:
- Hàm lượng protein của từng sản phẩm.
- Tổng lượng protein từ chế độ ăn.
- Tuổi, cân nặng và mức độ hoạt động.
- Mục tiêu dinh dưỡng.
- Tình trạng gan, thận và tiêu hóa.
- Hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Không tự áp dụng liều từ nghiên cứu thể thao hoặc từ sản phẩm khác. Người sử dụng cần tuân thủ khẩu phần trên nhãn và không dùng casein để thay thế điều trị y khoa.
Với bột casein hoặc sản phẩm bổ sung protein:
- Pha và sử dụng đúng lượng nước, nhiệt độ và khẩu phần ghi trên nhãn.
- Không dùng sản phẩm khi bao bì hư hỏng, bột đổi màu, có mùi bất thường hoặc quá hạn.
- Đọc toàn bộ bảng thành phần để xác định sữa, caseinate, lactose, chất tạo ngọt và các dị nguyên khác.
- Không mặc định sản phẩm casein là hoàn toàn không có lactose. Tiêu chuẩn Codex cho phép casein ăn được và caseinate có hàm lượng lactose dư tối đa nhất định.
- Người có bệnh nền hoặc đang phải điều chỉnh lượng protein cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
- Không dùng sản phẩm bổ sung thay thế hoàn toàn chế độ ăn đa dạng.
Theo dõi khả năng dung nạp tiêu hóa và các dấu hiệu dị ứng sau khi dùng, đặc biệt trong những lần sử dụng đầu tiên.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Nổi mề đay hoặc phát ban.
- Ngứa hoặc châm chích trong miệng.
- Sưng môi, lưỡi hoặc mặt.
- Đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy.
- Ho, khò khè hoặc khó thở.
- Sưng họng, chóng mặt hoặc mất ý thức.
Khó thở, phù họng, tụt ý thức hoặc phản ứng toàn thân là tình trạng cần được cấp cứu ngay.
Cảnh báo và lưu ý về Casein
Không sử dụng casein cấp thực phẩm ở người đã được chẩn đoán dị ứng với casein, protein sữa bò hoặc thành phần sữa có liên quan, trừ khi bác sĩ chuyên khoa dị ứng có hướng dẫn cụ thể.
Không sử dụng sản phẩm nếu người dùng từng có phản vệ với chính sản phẩm hoặc với thành phần có trong sản phẩm đó.
Các chống chỉ định khác phụ thuộc thành phần phối hợp và nhãn của từng sản phẩm.
Các phản ứng có thể gặp gồm:
- Đầy bụng, khó chịu bụng hoặc cảm giác no.
- Buồn nôn.
- Thay đổi nhu động ruột.
- Tiêu chảy hoặc táo bón tùy sản phẩm và chế độ ăn.
- Không dung nạp do lactose còn dư hoặc thành phần phối hợp.
- Phản ứng dị ứng ở người nhạy cảm với protein sữa.
Không phải mọi triệu chứng tiêu hóa sau khi dùng sản phẩm casein đều do chính casein. Lactose, chất tạo ngọt, chất làm đặc và các thành phần khác cũng có thể liên quan.
Phản ứng nghiêm trọng quan trọng nhất là phản vệ do dị ứng protein sữa.
Dấu hiệu có thể gồm phù mặt, lưỡi hoặc họng; khó thở; khò khè; chóng mặt; mất ý thức hoặc phản ứng xảy ra tại nhiều cơ quan. Người có các dấu hiệu này cần ngừng tiếp xúc và được cấp cứu ngay.
Các phản ứng dị ứng có thể không dự đoán được chỉ dựa vào lượng casein đã ăn trước đó.
Các cảnh báo chính gồm:
- Casein là protein sữa và có thể gây dị ứng.
- Dị ứng protein sữa khác với không dung nạp lactose.
- Sản phẩm casein không mặc nhiên không chứa lactose; cần đọc nhãn.
- Không dùng casein để tự điều trị suy dinh dưỡng, giảm cân, tăng cơ hoặc bệnh lý chuyển hóa.
- Không tự tăng lượng protein khi đang có bệnh gan hoặc thận.
- Kiểm tra lượng natri, kali, calci hoặc phosphat trong các sản phẩm caseinate nếu đang phải hạn chế các khoáng chất này.
- Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh nền nên được đánh giá nhu cầu dinh dưỡng trước khi dùng sản phẩm cô đặc.
- Đọc lại nhãn mỗi lần mua vì công thức sản phẩm có thể thay đổi.
Không có ngưỡng “quá liều thuốc” chuẩn dành cho casein thực phẩm.
Dùng lượng lớn có thể gây đầy bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc làm tăng tổng lượng protein và năng lượng của khẩu phần. Nguy cơ có thể đáng lưu ý hơn ở người suy thận, suy gan hoặc đang phải hạn chế protein.
Xử trí:
- Ngừng dùng sản phẩm.
- Theo dõi triệu chứng và duy trì nước nếu không có chống chỉ định.
- Liên hệ cơ sở y tế khi triệu chứng kéo dài hoặc người dùng có bệnh nền.
- Cấp cứu ngay nếu xuất hiện khó thở, phù họng, mất ý thức hoặc dấu hiệu phản vệ.
Không tự gây nôn và không tự dùng thuốc điều trị phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Bảo quản theo hướng dẫn trên bao bì của từng sản phẩm.
Đối với sản phẩm dạng bột, cần đóng kín sau khi mở, tránh ẩm, tránh ánh nắng trực tiếp và tránh khu vực có nhiệt độ cao. Không sử dụng khi sản phẩm vón cục bất thường, đổi màu, có mùi lạ hoặc bao bì mất độ kín.
Nhiệt độ và thời hạn sử dụng sau mở nắp của từng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Không có liều casein bổ sung áp dụng chung cho mọi trẻ em.
Trẻ có tiền sử dị ứng protein sữa bò, chàm nặng, phản ứng sau uống sữa hoặc triệu chứng tiêu hóa kéo dài cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng sản phẩm chứa casein.
Không dùng bột casein dành cho người lớn để thay thế sữa mẹ, sữa công thức hoặc chế độ dinh dưỡng phù hợp lứa tuổi. Trẻ có bệnh gan, thận, rối loạn chuyển hóa hoặc suy dinh dưỡng cần kế hoạch dinh dưỡng chuyên môn.
Người cao tuổi có thể sử dụng protein từ thực phẩm nếu dung nạp, nhưng sản phẩm casein cô đặc cần được cân nhắc theo khẩu phần ăn, khả năng nhai nuốt, mức độ hoạt động, chức năng gan thận và thuốc đang dùng.
Người có khó nuốt không nên tự pha sản phẩm quá đặc vì có thể làm tăng nguy cơ sặc. Người suy thận hoặc đang hạn chế protein cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng xác định lượng phù hợp.
Casein là protein tự nhiên trong sữa và thực phẩm từ sữa. Tuy nhiên, tính phù hợp của sản phẩm casein cô đặc trong thai kỳ phụ thuộc tổng chế độ ăn, nhu cầu protein, khả năng dung nạp và các thành phần phối hợp.
Phụ nữ mang thai dị ứng protein sữa cần tránh casein. Không sử dụng sản phẩm bổ sung để điều trị thiếu dinh dưỡng hoặc thay thế bữa ăn khi chưa được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá.
Casein trong chế độ ăn thông thường không phải là thuốc. Việc dùng sản phẩm protein cô đặc khi cho con bú cần dựa trên nhu cầu dinh dưỡng của người mẹ và thành phần cụ thể của sản phẩm.
Người mẹ dị ứng protein sữa cần tránh casein. Khi trẻ bú mẹ có biểu hiện nghi ngờ dị ứng protein sữa, không nên tự loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm hoặc tự đổi chế độ ăn kéo dài; cần được bác sĩ nhi khoa, bác sĩ dị ứng hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá.
Chưa có hướng dẫn liều casein riêng cho người suy gan.
Khả năng dung nạp và lượng protein phù hợp phụ thuộc mức độ bệnh gan, tình trạng dinh dưỡng, nguy cơ bệnh não gan và chỉ định điều trị. Người suy gan không nên tự bổ sung lượng lớn casein hoặc thay đổi chế độ protein khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Người đồng thời suy gan và suy thận không nên tự dùng sản phẩm casein cô đặc. Lượng protein cần được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, lọc máu, tình trạng dinh dưỡng, phù, điện giải và phác đồ điều trị.
Dữ liệu liều dùng riêng cho nhóm này.
Casein dùng như protein thực phẩm không được biết là gây an thần hoặc làm suy giảm trực tiếp khả năng lái xe và vận hành máy.
Tuy nhiên, không lái xe nếu người dùng xuất hiện chóng mặt, khó thở hoặc phản ứng dị ứng sau khi sử dụng. Cần kiểm tra thêm thành phần phối hợp vì một sản phẩm có thể chứa các chất khác ngoài casein.
Tương tác thuốc của Casein
Casein không được chuyển hóa qua hệ enzyme CYP theo cách của thuốc phân tử nhỏ nên tương tác kiểu ức chế hoặc cảm ứng CYP không áp dụng.
Tương tác lâm sàng cụ thể giữa casein cấp thực phẩm và từng thuốc.
Người đang điều trị bệnh thận, bệnh gan, rối loạn chuyển hóa, bệnh cần hạn chế protein hoặc đang sử dụng dinh dưỡng qua ống cần hỏi bác sĩ trước khi bổ sung lượng casein cô đặc.
Thắc mắc về hoạt chất Casein
Casein là một họ phosphoprotein tự nhiên trong sữa, gồm chủ yếu αS1-, αS2-, β- và κ-casein. Đây là thành phần protein chính của sữa bò và được sử dụng trong thực phẩm, sản phẩm dinh dưỡng hoặc bột bổ sung protein.
Casein không phải là một phân tử thuốc đơn lẻ và không có chỉ định điều trị chung như thuốc kê đơn.
Casein và whey đều là protein có nguồn gốc từ sữa nhưng thuộc các phân đoạn khác nhau. Casein có xu hướng tạo cấu trúc đông hoặc gel trong điều kiện tiêu hóa, trong khi whey nằm chủ yếu trong phần dịch lỏng sau khi sữa đông.
Casein thường tạo đáp ứng axit amin sau ăn kéo dài hơn một số protein hòa tan, nhưng tốc độ thực tế phụ thuộc dạng casein, ma trận thực phẩm và phương pháp xử lý. Không nên áp dụng một thời gian “hấp thu cố định” cho mọi sản phẩm casein.
Không dung nạp lactose và dị ứng casein là hai vấn đề khác nhau. Lactose là đường sữa, còn casein là protein sữa.
Một số casein tinh chế có lượng lactose thấp, nhưng sản phẩm không mặc nhiên hoàn toàn không có lactose. Tiêu chuẩn Codex cho phép một lượng lactose dư nhất định trong casein và caseinate ăn được. Người không dung nạp lactose cần kiểm tra nhãn và lượng lactose của sản phẩm cụ thể.
Người dị ứng protein sữa không nên dùng casein chỉ vì sản phẩm được ghi “ít lactose” hoặc “không lactose”.
Người đã được chẩn đoán dị ứng casein hoặc dị ứng protein sữa bò cần tránh sản phẩm chứa casein và caseinate, trừ trường hợp được bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn.
Người suy gan, suy thận, phải hạn chế protein hoặc có bệnh chuyển hóa cần hỏi bác sĩ trước khi dùng casein cô đặc. Trẻ nhỏ không nên dùng sản phẩm casein dành cho người lớn để thay thế nguồn dinh dưỡng theo lứa tuổi.
Casein trước khi ngủ đã được nghiên cứu trong lĩnh vực dinh dưỡng thể thao, nhưng đây không phải là chỉ định thuốc được phê duyệt. Kết quả phụ thuộc tổng lượng protein và năng lượng trong ngày, chương trình tập luyện, dạng casein, thời điểm dùng và đặc điểm của từng người.
Các nghiên cứu cho thấy phương pháp xử lý casein có thể làm thay đổi tốc độ xuất hiện axit amin sau ăn. Không nên tự suy ra rằng uống càng nhiều hoặc uống đúng một thời điểm sẽ luôn làm tăng cơ.

