Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Vitamin D3, còn gọi là cholecalciferol hoặc colecalciferol, là một vitamin tan trong chất béo được hình thành tự nhiên tại da dưới tác động của tia UVB và có trong một số thực phẩm, thuốc hoặc chế phẩm bổ sung. Cholecalciferol chưa phải dạng có hoạt tính sinh học hoàn chỉnh. Sau khi hấp thu, chất này được hydroxyl hóa tại gan thành 25-hydroxyvitamin D, sau đó chủ yếu được hoạt hóa tại thận thành calcitriol.

Dạng hoạt tính của vitamin D làm tăng hấp thu canxi và phosphat ở ruột, góp phần duy trì khoáng hóa xương và điều hòa hormone cận giáp. Thiếu vitamin D kéo dài có thể gây còi xương ở trẻ em và nhuyễn xương ở người lớn. Tuy nhiên, liều Vitamin D3 cần phụ thuộc độ tuổi, chế độ ăn, tình trạng thiếu hụt, bệnh nền và hàm lượng của từng sản phẩm. Người dùng không nên tự sử dụng liều cao hoặc cộng dồn nhiều sản phẩm chứa vitamin D vì có nguy cơ tăng canxi máu, tổn thương thận và rối loạn nhịp tim.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Vitamin D3 là cholecalciferol, một dạng vitamin D tan trong chất béo và là tiền chất của calcitriol có hoạt tính.
  • Cơ thể phải chuyển hóa cholecalciferol tại gan thành 25-hydroxyvitamin D và tại thận thành calcitriol.
  • Công dụng được ghi nhận trên nhãn thuốc gồm phòng và điều trị thiếu vitamin D, đồng thời bổ trợ điều trị loãng xương ở người thiếu hoặc có nguy cơ thiếu vitamin D.
  • Mã ATC của colecalciferol là A11CC05.
  • Một microgam vitamin D tương đương 40 IU.
  • Nhu cầu dinh dưỡng và liều điều trị thiếu vitamin D là hai khái niệm khác nhau; không dùng mức nhu cầu hằng ngày để thay thế phác đồ điều trị.
  • Giới hạn dung nạp tối đa đối với người lớn khỏe mạnh là 4.000 IU/ngày theo NASEM; đây không phải liều khuyến nghị cho mọi người và không phải giới hạn áp dụng cho phác đồ có giám sát y tế.
  • Dùng quá liều có thể gây tăng canxi máu, tăng canxi niệu, sỏi thận, suy thận, vôi hóa mô mềm và rối loạn nhịp tim.
  • Người suy thận nặng, tăng canxi máu, tăng canxi niệu, sỏi thận hoặc tăng vitamin D máu không nên tự sử dụng cholecalciferol.

Hoạt chất Vitamin D3 (Cholecalciferol) là gì?

Vitamin D3 hay cholecalciferol là một dạng vitamin D tan trong chất béo. Chất này được tạo ra tại da dưới tác động của ánh sáng UVB và cũng được cung cấp qua thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung.

Cholecalciferol là tiền chất, chưa phải calcitriol có hoạt tính hoàn chỉnh. Sau hai bước hydroxyl hóa tại gan và thận, dạng hoạt tính của vitamin D làm tăng hấp thu canxi và phosphat tại ruột, hỗ trợ duy trì nồng độ khoáng chất cần thiết cho quá trình khoáng hóa xương.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin D3 (Cholecalciferol)

INN Cholecalciferol; Colecalciferol; Vitamin D3

CAS 67-97-0

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Cholecalciferol; Colecalciferol; Vitamin D3

Tên IUPAC

(1S,3Z)-3-[(2E)-2-[(1R,3aS,7aR)-7a-methyl-1-[(2R)-6-methylheptan-2-yl]-2,3,3a,5,6,7-hexahydro-1H-inden-4-ylidene]ethylidene]-4-methylidenecyclohexan-1-ol

Tên hóa học khác

(3 beta,5Z,7E)-9,10-Secocholesta-5,7,10(19)-trien-3-ol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Colecalciferol; Cholecalciferol; vitamin D3; calciol; activated 7-dehydrocholesterol.

Không nên gọi cholecalciferol là calcitriol. Cholecalciferol là tiền chất cần được chuyển hóa, còn calcitriol là 1,25-dihydroxyvitamin D có hoạt tính sinh học.

Tên viết tắt

VD3

Tên Latinh / tên dược điển

Colecalciferolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

67-97-0

UNII

1C6V77QF41

PubChem CID

5280795

RxNorm CUI

2418

Dược động học của Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Cholecalciferol được hấp thu qua ruột non, sau đó lưu hành gắn với protein vận chuyển vitamin D. Chất này được hydroxyl hóa tại gan thành 25-hydroxycholecalciferol và tiếp tục được hydroxyl hóa chủ yếu tại thận thành calcitriol. Vitamin D cùng các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật và phân.

Hồ sơ dược động học thay đổi theo dạng bào chế, lượng chất béo trong bữa ăn, chức năng hấp thu đường tiêu hóa, tình trạng béo phì, chức năng thận và các thuốc dùng kèm.

Giai đoạn I: Hấp thu

Vitamin D3 được hấp thu tốt tại đường tiêu hóa khi có sự hiện diện của mật. Dùng cùng bữa ăn, đặc biệt bữa ăn có một lượng chất béo phù hợp, có thể hỗ trợ hấp thu.

Hấp thu có thể giảm ở người mắc bệnh kém hấp thu chất béo, sau phẫu thuật nối tắt dạ dày–ruột hoặc khi dùng thuốc làm giảm hấp thu chất béo.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Chưa có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối duy nhất có thể áp dụng cho mọi chế phẩm cholecalciferol.

Vitamin D2 và D3 đều được hấp thu tại ruột non. Chất béo trong lòng ruột làm tăng hấp thu vitamin D, nhưng một phần vitamin D vẫn có thể được hấp thu khi không dùng cùng chất béo.

Sinh khả dụng cụ thể của từng dạng viên, viên nang dầu hoặc dung dịch nhỏ giọt theo nhãn sản phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Cholecalciferol và các chất chuyển hóa lưu hành trong máu gắn với protein vận chuyển vitamin D, thuộc nhóm alpha-globulin.

Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố của cholecalciferol dùng đường uống.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Cholecalciferol trải qua hai bước hoạt hóa chính:

  • Tại gan: chuyển thành 25-hydroxycholecalciferol, còn gọi là 25(OH)D hoặc calcidiol.
  • Chủ yếu tại thận: chuyển thành 1,25-dihydroxycholecalciferol, còn gọi là calcitriol.

Calcitriol là dạng có hoạt tính sinh học chính, tham gia điều hòa hấp thu canxi, phosphat và bài tiết hormone cận giáp.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Vitamin D3 và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật và phân.

Dữ liệu về tỷ lệ thải trừ qua nước tiểu của cholecalciferol nguyên dạng.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Chưa xác định được một thời gian bán thải huyết tương duy nhất cho cholecalciferol có thể áp dụng trong mọi điều kiện.

Chất chuyển hóa 25-hydroxyvitamin D có thời gian bán thải lưu hành khoảng 15 ngày và là chỉ dấu chính được sử dụng để đánh giá tình trạng vitamin D.

Không được nhầm thời gian bán thải của 25(OH)D với thời gian bán thải của cholecalciferol hoặc calcitriol.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Chưa có giá trị độ thanh thải chuẩn hóa áp dụng chung cho mọi chế phẩm cholecalciferol.

Một SmPC ghi nhận tốc độ thanh thải chuyển hóa ở người suy thận thấp hơn khoảng 57% so với người khỏe mạnh. Kết quả này không được dùng để tự điều chỉnh liều và không thay thế đánh giá chức năng thận trên lâm sàng.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa hoặc đáp ứng với cholecalciferol gồm:

  • Hội chứng kém hấp thu chất béo.
  • Bệnh viêm ruột, bệnh celiac hoặc phẫu thuật nối tắt dạ dày.
  • Béo phì.
  • Suy thận.
  • Bệnh gan.
  • Giảm bài tiết hoặc lưu thông mật.
  • Dùng orlistat, cholestyramine, colestipol hoặc dầu paraffin.
  • Dùng thuốc cảm ứng enzyme gan như phenytoin, phenobarbital, primidone hoặc rifampicin.
  • Dùng glucocorticoid.
  • Lượng chất béo trong bữa ăn.
  • Tổng lượng vitamin D từ thuốc, thực phẩm bổ sung và thực phẩm tăng cường.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Cholecalciferol thuộc nhóm vitamin D và các chất tương tự.

Về sinh lý, cholecalciferol hoạt động như một tiền hormone. Chất chuyển hóa calcitriol gắn với thụ thể vitamin D trong tế bào và điều hòa biểu hiện các gene liên quan đến:

  • Vận chuyển canxi và phosphat.
  • Khoáng hóa và tái cấu trúc xương.
  • Chức năng thần kinh–cơ.
  • Điều hòa hormone cận giáp.
  • Một số chức năng miễn dịch và biệt hóa tế bào.

Các vai trò sinh học ngoài xương không đồng nghĩa với việc bổ sung Vitamin D3 có thể phòng hoặc điều trị tất cả bệnh liên quan.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi được chuyển thành calcitriol, Vitamin D3:

  • Tăng hấp thu chủ động và thụ động canxi tại ruột non.
  • Tăng hấp thu phosphat tại ruột.
  • Thúc đẩy tái hấp thu canxi và phosphat tại ống thận.
  • Góp phần cung cấp canxi và phosphat cho quá trình khoáng hóa xương.
  • Ức chế trực tiếp và gián tiếp sự bài tiết hormone cận giáp.

Tác dụng của cholecalciferol không xuất hiện ngay sau khi uống vì cần thời gian chuyển hóa thành các chất có hoạt tính.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dạng hoạt tính của Vitamin D3 làm tăng nồng độ canxi và phosphat sẵn có cho quá trình khoáng hóa xương.

Trong tình trạng thiếu vitamin D, bổ sung cholecalciferol có thể phục hồi nguồn cơ chất để tạo 25(OH)D và calcitriol, qua đó cải thiện hấp thu canxi–phosphat và giảm cường cận giáp thứ phát do thiếu vitamin D.

Dùng quá nhiều cholecalciferol làm tăng hấp thu canxi quá mức, gây tăng canxi máu và tăng canxi niệu.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc lợi tiểu thiazide: giảm thải canxi qua nước tiểu, làm tăng nguy cơ tăng canxi máu.
  • Digoxin và glycoside tim: tăng canxi máu có thể làm tăng độc tính trên tim và nguy cơ loạn nhịp.
  • Phenytoin, phenobarbital, primidone và rifampicin: có thể làm giảm tác dụng của vitamin D do cảm ứng enzyme gan.
  • Glucocorticoid: có thể làm giảm hấp thu canxi và ảnh hưởng chuyển hóa vitamin D.
  • Orlistat, cholestyramine, colestipol và dầu paraffin: có thể làm giảm hấp thu Vitamin D3.
  • Actinomycin và một số thuốc kháng nấm imidazole: có thể cản trở chuyển đổi 25(OH)D thành calcitriol.
  • Sản phẩm chứa canxi hoặc vitamin D khác: làm tăng tổng liều và nguy cơ tăng canxi máu.

Không tự ngừng thuốc đang điều trị. Bác sĩ hoặc dược sĩ có thể điều chỉnh thời điểm dùng, liều hoặc kế hoạch theo dõi.

Thắc mắc về hoạt chất Vitamin D3 (Cholecalciferol)

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *