Vitamin D3, còn gọi là cholecalciferol hoặc colecalciferol, là một vitamin tan trong chất béo được hình thành tự nhiên tại da dưới tác động của tia UVB và có trong một số thực phẩm, thuốc hoặc chế phẩm bổ sung. Cholecalciferol chưa phải dạng có hoạt tính sinh học hoàn chỉnh. Sau khi hấp thu, chất này được hydroxyl hóa tại gan thành 25-hydroxyvitamin D, sau đó chủ yếu được hoạt hóa tại thận thành calcitriol.
Dạng hoạt tính của vitamin D làm tăng hấp thu canxi và phosphat ở ruột, góp phần duy trì khoáng hóa xương và điều hòa hormone cận giáp. Thiếu vitamin D kéo dài có thể gây còi xương ở trẻ em và nhuyễn xương ở người lớn. Tuy nhiên, liều Vitamin D3 cần phụ thuộc độ tuổi, chế độ ăn, tình trạng thiếu hụt, bệnh nền và hàm lượng của từng sản phẩm. Người dùng không nên tự sử dụng liều cao hoặc cộng dồn nhiều sản phẩm chứa vitamin D vì có nguy cơ tăng canxi máu, tổn thương thận và rối loạn nhịp tim.
Nội dung chính
- Vitamin D3 là cholecalciferol, một dạng vitamin D tan trong chất béo và là tiền chất của calcitriol có hoạt tính.
- Cơ thể phải chuyển hóa cholecalciferol tại gan thành 25-hydroxyvitamin D và tại thận thành calcitriol.
- Công dụng được ghi nhận trên nhãn thuốc gồm phòng và điều trị thiếu vitamin D, đồng thời bổ trợ điều trị loãng xương ở người thiếu hoặc có nguy cơ thiếu vitamin D.
- Mã ATC của colecalciferol là A11CC05.
- Một microgam vitamin D tương đương 40 IU.
- Nhu cầu dinh dưỡng và liều điều trị thiếu vitamin D là hai khái niệm khác nhau; không dùng mức nhu cầu hằng ngày để thay thế phác đồ điều trị.
- Giới hạn dung nạp tối đa đối với người lớn khỏe mạnh là 4.000 IU/ngày theo NASEM; đây không phải liều khuyến nghị cho mọi người và không phải giới hạn áp dụng cho phác đồ có giám sát y tế.
- Dùng quá liều có thể gây tăng canxi máu, tăng canxi niệu, sỏi thận, suy thận, vôi hóa mô mềm và rối loạn nhịp tim.
- Người suy thận nặng, tăng canxi máu, tăng canxi niệu, sỏi thận hoặc tăng vitamin D máu không nên tự sử dụng cholecalciferol.
Hoạt chất Vitamin D3 (Cholecalciferol) là gì?
Vitamin D3 hay cholecalciferol là một dạng vitamin D tan trong chất béo. Chất này được tạo ra tại da dưới tác động của ánh sáng UVB và cũng được cung cấp qua thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung.
Cholecalciferol là tiền chất, chưa phải calcitriol có hoạt tính hoàn chỉnh. Sau hai bước hydroxyl hóa tại gan và thận, dạng hoạt tính của vitamin D làm tăng hấp thu canxi và phosphat tại ruột, hỗ trợ duy trì nồng độ khoáng chất cần thiết cho quá trình khoáng hóa xương.
Vitamin D3 (Cholecalciferol)
INN Cholecalciferol; Colecalciferol; Vitamin D3
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Vitamin D3 (Cholecalciferol) |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Cholecalciferol; Colecalciferol; Vitamin D3 |
| Tên IUPAC | (1S,3Z)-3-[(2E)-2-[(1R,3aS,7aR)-7a-methyl-1-[(2R)-6-methylheptan-2-yl]-2,3,3a,5,6,7-hexahydro-1H-inden-4-ylidene]ethylidene]-4-methylidenecyclohexan-1-ol |
| Tên hóa học khác | (3 beta,5Z,7E)-9,10-Secocholesta-5,7,10(19)-trien-3-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Colecalciferol; Cholecalciferol; vitamin D3; calciol; activated 7-dehydrocholesterol. Không nên gọi cholecalciferol là calcitriol. Cholecalciferol là tiền chất cần được chuyển hóa, còn calcitriol là 1,25-dihydroxyvitamin D có hoạt tính sinh học. |
| Tên viết tắt | VD3 |
| Tên Latinh / tên dược điển | Colecalciferolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 67-97-0 |
|---|---|
| UNII | 1C6V77QF41 |
| PubChem CID | 5280795 |
| RxNorm CUI | 2418 |
Dược động học của Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Cholecalciferol được hấp thu qua ruột non, sau đó lưu hành gắn với protein vận chuyển vitamin D. Chất này được hydroxyl hóa tại gan thành 25-hydroxycholecalciferol và tiếp tục được hydroxyl hóa chủ yếu tại thận thành calcitriol. Vitamin D cùng các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật và phân.
Hồ sơ dược động học thay đổi theo dạng bào chế, lượng chất béo trong bữa ăn, chức năng hấp thu đường tiêu hóa, tình trạng béo phì, chức năng thận và các thuốc dùng kèm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Vitamin D3 được hấp thu tốt tại đường tiêu hóa khi có sự hiện diện của mật. Dùng cùng bữa ăn, đặc biệt bữa ăn có một lượng chất béo phù hợp, có thể hỗ trợ hấp thu.
Hấp thu có thể giảm ở người mắc bệnh kém hấp thu chất béo, sau phẫu thuật nối tắt dạ dày–ruột hoặc khi dùng thuốc làm giảm hấp thu chất béo.
| F · Sinh khả dụng | Chưa có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối duy nhất có thể áp dụng cho mọi chế phẩm cholecalciferol. Vitamin D2 và D3 đều được hấp thu tại ruột non. Chất béo trong lòng ruột làm tăng hấp thu vitamin D, nhưng một phần vitamin D vẫn có thể được hấp thu khi không dùng cùng chất béo. Sinh khả dụng cụ thể của từng dạng viên, viên nang dầu hoặc dung dịch nhỏ giọt theo nhãn sản phẩm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Cholecalciferol và các chất chuyển hóa lưu hành trong máu gắn với protein vận chuyển vitamin D, thuộc nhóm alpha-globulin.
Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố của cholecalciferol dùng đường uống.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Cholecalciferol trải qua hai bước hoạt hóa chính:
- Tại gan: chuyển thành 25-hydroxycholecalciferol, còn gọi là 25(OH)D hoặc calcidiol.
- Chủ yếu tại thận: chuyển thành 1,25-dihydroxycholecalciferol, còn gọi là calcitriol.
Calcitriol là dạng có hoạt tính sinh học chính, tham gia điều hòa hấp thu canxi, phosphat và bài tiết hormone cận giáp.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Vitamin D3 và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua mật và phân.
Dữ liệu về tỷ lệ thải trừ qua nước tiểu của cholecalciferol nguyên dạng.
| t½ · Thời gian bán thải | Chưa xác định được một thời gian bán thải huyết tương duy nhất cho cholecalciferol có thể áp dụng trong mọi điều kiện. Chất chuyển hóa 25-hydroxyvitamin D có thời gian bán thải lưu hành khoảng 15 ngày và là chỉ dấu chính được sử dụng để đánh giá tình trạng vitamin D. Không được nhầm thời gian bán thải của 25(OH)D với thời gian bán thải của cholecalciferol hoặc calcitriol. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chưa có giá trị độ thanh thải chuẩn hóa áp dụng chung cho mọi chế phẩm cholecalciferol. Một SmPC ghi nhận tốc độ thanh thải chuyển hóa ở người suy thận thấp hơn khoảng 57% so với người khỏe mạnh. Kết quả này không được dùng để tự điều chỉnh liều và không thay thế đánh giá chức năng thận trên lâm sàng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa hoặc đáp ứng với cholecalciferol gồm:
- Hội chứng kém hấp thu chất béo.
- Bệnh viêm ruột, bệnh celiac hoặc phẫu thuật nối tắt dạ dày.
- Béo phì.
- Suy thận.
- Bệnh gan.
- Giảm bài tiết hoặc lưu thông mật.
- Dùng orlistat, cholestyramine, colestipol hoặc dầu paraffin.
- Dùng thuốc cảm ứng enzyme gan như phenytoin, phenobarbital, primidone hoặc rifampicin.
- Dùng glucocorticoid.
- Lượng chất béo trong bữa ăn.
- Tổng lượng vitamin D từ thuốc, thực phẩm bổ sung và thực phẩm tăng cường.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Cholecalciferol thuộc nhóm vitamin D và các chất tương tự.
Về sinh lý, cholecalciferol hoạt động như một tiền hormone. Chất chuyển hóa calcitriol gắn với thụ thể vitamin D trong tế bào và điều hòa biểu hiện các gene liên quan đến:
- Vận chuyển canxi và phosphat.
- Khoáng hóa và tái cấu trúc xương.
- Chức năng thần kinh–cơ.
- Điều hòa hormone cận giáp.
- Một số chức năng miễn dịch và biệt hóa tế bào.
Các vai trò sinh học ngoài xương không đồng nghĩa với việc bổ sung Vitamin D3 có thể phòng hoặc điều trị tất cả bệnh liên quan.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Sau khi được chuyển thành calcitriol, Vitamin D3:
- Tăng hấp thu chủ động và thụ động canxi tại ruột non.
- Tăng hấp thu phosphat tại ruột.
- Thúc đẩy tái hấp thu canxi và phosphat tại ống thận.
- Góp phần cung cấp canxi và phosphat cho quá trình khoáng hóa xương.
- Ức chế trực tiếp và gián tiếp sự bài tiết hormone cận giáp.
Tác dụng của cholecalciferol không xuất hiện ngay sau khi uống vì cần thời gian chuyển hóa thành các chất có hoạt tính.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dạng hoạt tính của Vitamin D3 làm tăng nồng độ canxi và phosphat sẵn có cho quá trình khoáng hóa xương.
Trong tình trạng thiếu vitamin D, bổ sung cholecalciferol có thể phục hồi nguồn cơ chất để tạo 25(OH)D và calcitriol, qua đó cải thiện hấp thu canxi–phosphat và giảm cường cận giáp thứ phát do thiếu vitamin D.
Dùng quá nhiều cholecalciferol làm tăng hấp thu canxi quá mức, gây tăng canxi máu và tăng canxi niệu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Theo các SmPC đã kiểm chứng, cholecalciferol được sử dụng trong:
- Phòng ngừa thiếu vitamin D.
- Điều trị thiếu vitamin D.
- Bổ trợ cho điều trị đặc hiệu bệnh loãng xương ở người thiếu vitamin D hoặc có nguy cơ thiếu vitamin D.
Thiếu vitamin D kéo dài có thể gây còi xương ở trẻ em và nhuyễn xương ở người lớn.
Chỉ định, ngưỡng xét nghiệm và liều điều trị phải căn cứ vào hướng dẫn tại địa phương, nhãn sản phẩm và đánh giá của bác sĩ.
Vitamin D đang được nghiên cứu trong phòng ngừa nhiều kết cục ngoài hệ xương như nhiễm trùng hô hấp, tử vong ở người cao tuổi, biến cố thai kỳ và tiến triển từ tiền đái tháo đường sang đái tháo đường.
Hướng dẫn Endocrine Society năm 2024 đưa ra một số khuyến nghị có điều kiện về bổ sung vitamin D theo kinh nghiệm ở trẻ 1–18 tuổi, người từ 75 tuổi, phụ nữ mang thai và người có tiền đái tháo đường nguy cơ cao. Tuy nhiên, hướng dẫn nhấn mạnh tỷ lệ lợi ích–nguy cơ, liều tối ưu và nồng độ 25(OH)D tối ưu để phòng bệnh vẫn chưa chắc chắn.
Những khuyến nghị này không phải là chỉ định thuốc mới được phê duyệt và không chứng minh Vitamin D3 có thể phòng hoặc điều trị mọi bệnh tim mạch, ung thư, trầm cảm, nhiễm trùng hoặc đái tháo đường.
Liều dùng và cách sử dụng
Quy đổi:
- 1 microgam Vitamin D3 = 40 IU.
- 10 microgam = 400 IU.
- 15 microgam = 600 IU.
- 20 microgam = 800 IU.
- 25 microgam = 1.000 IU.
Mức nhu cầu dinh dưỡng tham khảo của NASEM đối với người khỏe mạnh:
- Trẻ từ sơ sinh đến 12 tháng: 400 IU/ngày.
- Từ 1 đến 70 tuổi: 600 IU/ngày.
- Trên 70 tuổi: 800 IU/ngày.
- Phụ nữ mang thai và cho con bú: 600 IU/ngày.
Ví dụ liều theo SmPC Colecalciferol 1.000 IU dành cho người lớn:
- Điều trị thiếu vitamin D: 1.000–4.000 IU/ngày trong 10 tuần tùy mức độ thiếu hụt và đáp ứng.
- Duy trì sau điều trị: 1.000–2.000 IU/ngày.
- Phòng thiếu hoặc điều trị tình trạng không đủ vitamin D: 1.000–2.000 IU/ngày.
- Bổ trợ điều trị loãng xương: 1.000 IU/ngày.
Một SmPC khác dùng mức 600–800 IU/ngày để phòng thiếu vitamin D và giới hạn tối đa 4.000 IU/ngày đối với chế phẩm được mô tả. Sự khác biệt phản ánh nhãn sản phẩm và bối cảnh sử dụng khác nhau.
Các liều trên chỉ là dữ liệu tham khảo từ nguồn cụ thể, không phải phác đồ cá nhân hóa. Không tự sử dụng liều cao, liều nạp hoặc viên 20.000–50.000 IU khi chưa có chỉ định.
- Dùng đúng hàm lượng và lịch dùng ghi trên nhãn hoặc đơn thuốc.
- Kiểm tra đơn vị microgam và IU trước khi sử dụng.
- Có thể dùng cùng bữa ăn; bữa ăn có chất béo có thể hỗ trợ hấp thu.
- Viên nang nên được nuốt nguyên viên nếu nhãn không cho phép nhai hoặc mở.
- Lắc kỹ dạng dung dịch nhỏ giọt khi tờ hướng dẫn yêu cầu.
- Chỉ sử dụng dụng cụ định liều đi kèm sản phẩm.
- Không đếm số giọt dựa trên sản phẩm khác vì nồng độ mỗi giọt có thể khác nhau.
- Không trộn giọt vào cả bình sữa hoặc phần thức ăn lớn nếu không chắc trẻ sẽ dùng hết.
- Không cộng dồn Vitamin D3 từ nhiều viên đa vitamin, canxi–vitamin D, sữa, dầu gan cá và chế phẩm đơn chất.
- Không tự chuyển viên liều tuần hoặc tháng thành liều dùng hằng ngày.
- Không tự tăng liều theo cảm giác mệt mỏi hoặc đau xương khi chưa xác định nguyên nhân.
Tùy mức liều và tình trạng bệnh, bác sĩ có thể theo dõi:
- Nồng độ 25-hydroxyvitamin D.
- Canxi huyết.
- Phosphat huyết.
- Canxi niệu.
- Chức năng thận.
- Hormone cận giáp khi có chỉ định.
- Dấu hiệu sỏi thận hoặc vôi hóa mô mềm.
- Tổng lượng vitamin D và canxi từ mọi nguồn.
Một SmPC khuyến nghị kiểm tra lại 25(OH)D khoảng 3–4 tháng sau khi bắt đầu điều trị duy trì để xác nhận đã đạt mục tiêu.
Việc xét nghiệm thường quy cho mọi người khỏe mạnh không được Endocrine Society năm 2024 khuyến nghị nếu không có chỉ định đã được xác lập.
Cảnh báo và lưu ý về Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Các chống chỉ định được ghi nhận trên SmPC gồm:
- Quá mẫn với cholecalciferol hoặc tá dược.
- Tăng canxi máu.
- Tăng canxi niệu.
- Tăng vitamin D máu hoặc ngộ độc vitamin D.
- Sỏi thận chứa canxi.
- Vôi hóa thận.
- Suy thận nặng.
Chống chỉ định có thể khác giữa các sản phẩm. Cần đọc tờ hướng dẫn của đúng chế phẩm đang sử dụng.
Ở liều phù hợp, Vitamin D3 thường được dung nạp tốt. Các phản ứng được ghi nhận trên SmPC gồm:
- Tăng canxi máu: không thường gặp.
- Tăng canxi niệu: không thường gặp.
- Ngứa: hiếm gặp.
- Phát ban: hiếm gặp.
- Mày đay: hiếm gặp.
- Phản ứng quá mẫn như phù mạch hoặc phù thanh quản: chưa xác định được tần suất.
Buồn nôn, táo bón, khát nước, tiểu nhiều hoặc yếu cơ có thể là biểu hiện tăng canxi máu do dùng quá liều thay vì tác dụng phụ thông thường.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Tăng canxi máu nặng.
- Tăng canxi niệu kéo dài.
- Sỏi thận hoặc vôi hóa thận.
- Suy thận.
- Vôi hóa mạch máu và mô mềm.
- Rối loạn nhịp tim.
- Viêm tụy trong một số trường hợp tăng canxi máu nặng.
- Phù thanh quản, phù mạch hoặc phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
Cần cấp cứu khi có khó thở, sưng mặt hoặc lưỡi, lú lẫn, rối loạn ý thức, nôn liên tục, mất nước, đau ngực hoặc rối loạn nhịp tim.
- Tính tổng Vitamin D3 từ tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung và thực phẩm tăng cường.
- Thận trọng ở người suy thận vì cần theo dõi canxi, phosphat và nguy cơ vôi hóa mô mềm.
- Cholecalciferol có thể không được chuyển hóa bình thường trong suy thận nặng; các dạng vitamin D khác chỉ được sử dụng theo chỉ định chuyên khoa.
- Thận trọng ở người có tiền sử sỏi thận chứa canxi.
- Thận trọng ở người mắc sarcoidosis hoặc bệnh u hạt vì có thể tăng chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt tính và gây tăng canxi máu.
- Thận trọng khi dùng cùng digoxin hoặc glycoside tim.
- Thận trọng khi dùng cùng thiazide.
- Người kém hấp thu, béo phì hoặc dùng thuốc cảm ứng enzyme có thể cần liều khác nhưng không được tự tăng liều.
- Không dùng liều cao kéo dài chỉ dựa trên một kết quả xét nghiệm chưa được bác sĩ diễn giải.
- Không sử dụng Vitamin D3 để thay thế điều trị nguyên nhân của loãng xương, bệnh thận, bệnh tuyến cận giáp hoặc rối loạn hấp thu.
Hậu quả chính của quá liều Vitamin D3 cấp hoặc mạn tính là tăng canxi máu và tăng canxi niệu.
Biểu hiện có thể gồm:
- Buồn nôn và nôn.
- Chán ăn.
- Tiêu chảy giai đoạn đầu hoặc táo bón.
- Khát nhiều.
- Tiểu nhiều.
- Mất nước.
- Đau đầu.
- Mệt mỏi, thờ ơ hoặc lú lẫn.
- Yếu cơ.
- Đau cơ, xương hoặc khớp.
- Sỏi thận.
- Vôi hóa thận.
- Suy thận.
- Vôi hóa mạch máu và mô mềm.
- Thay đổi điện tâm đồ hoặc rối loạn nhịp.
Xử trí:
- Ngừng tất cả sản phẩm chứa vitamin D.
- Ngừng bổ sung canxi nếu nhân viên y tế yêu cầu.
- Đến cơ sở y tế để kiểm tra canxi, điện giải và chức năng thận.
- Bù dịch là biện pháp quan trọng trong điều trị tăng canxi máu.
- Trường hợp nặng có thể cần thuốc lợi tiểu quai, calcitonin, corticosteroid hoặc biện pháp chuyên khoa khác dưới giám sát y tế.
Không tự điều trị quá liều tại nhà và không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm.
Ví dụ:
- Colecalciferol 1.000 IU dạng viên nang: bảo quản dưới 25°C, trong bao bì gốc để tránh ánh sáng và độ ẩm.
- THORENS dạng giọt: không bảo quản trên 30°C, không làm đông hoặc để trong tủ lạnh và giữ trong hộp để tránh ánh sáng.
- STRIVIT-D3 20.000 IU: giữ vỉ trong hộp ngoài để tránh ánh sáng.
Nguyên tắc chung:
- Đậy kín bao bì.
- Tránh ánh sáng, nhiệt và độ ẩm.
- Không sử dụng sản phẩm quá hạn hoặc có dấu hiệu biến đổi.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Nhu cầu dinh dưỡng tham khảo:
- Trẻ từ sơ sinh đến 12 tháng: 400 IU/ngày.
- Trẻ và thanh thiếu niên 1–18 tuổi: 600 IU/ngày theo NASEM.
Theo SmPC THORENS:
- Phòng thiếu vitamin D ở trẻ 0–11 tuổi có nguy cơ: 400 IU/ngày.
- Thanh thiếu niên 12–18 tuổi có nguy cơ: 600–800 IU/ngày.
- Điều trị thiếu vitamin D phải điều chỉnh theo nồng độ 25(OH)D và đáp ứng; giới hạn trên của nhãn này là 1.000 IU/ngày cho trẻ dưới 1 tuổi, 2.000 IU/ngày cho trẻ 1–10 tuổi và 4.000 IU/ngày cho trẻ trên 11 tuổi.
Đây là dữ liệu của một sản phẩm cụ thể, không áp dụng cho mọi chế phẩm. Sai số một giọt có thể gây chênh lệch liều đáng kể ở sản phẩm đậm đặc.
Nhu cầu vitamin D tham khảo ở người trên 70 tuổi là 800 IU/ngày.
Endocrine Society năm 2024 đưa ra khuyến nghị có điều kiện về bổ sung vitamin D theo kinh nghiệm ở người từ 75 tuổi do khả năng giảm nguy cơ tử vong; hướng dẫn ưu tiên liều thấp hằng ngày hơn liều cao không dùng hằng ngày.
Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn khi:
- Ít tiếp xúc ánh nắng.
- Chế độ ăn không đủ.
- Suy giảm chức năng thận.
- Dùng thiazide hoặc glycoside tim.
- Dùng đồng thời nhiều sản phẩm bổ sung.
- Có tiền sử té ngã, loãng xương hoặc sỏi thận.
Không tự dùng liều cao theo tuần hoặc tháng để phòng té ngã.
Nhu cầu dinh dưỡng tham khảo của NASEM trong thai kỳ là 600 IU/ngày.
Endocrine Society năm 2024 đưa ra khuyến nghị có điều kiện về bổ sung vitamin D theo kinh nghiệm trong thai kỳ do khả năng cải thiện một số kết cục; hướng dẫn cũng không khuyến nghị xét nghiệm 25(OH)D thường quy ở thai phụ khỏe mạnh không có chỉ định khác.
Trong khi đó, WHO năm 2020 không khuyến nghị bổ sung vitamin D đường uống thường quy cho tất cả phụ nữ mang thai chỉ nhằm cải thiện kết cục mẹ và chu sinh. Sự khác biệt phản ánh mục tiêu, phương pháp và bằng chứng được đánh giá trong từng hướng dẫn.
Phải tránh quá liều vì tăng canxi máu kéo dài trong thai kỳ có thể gây hại cho thai. Liều điều trị thiếu vitamin D trong thai kỳ cần do bác sĩ xác định.
Nhu cầu vitamin D tham khảo trong thời kỳ cho con bú là 600 IU/ngày.
Vitamin D3 và các chất chuyển hóa được bài tiết vào sữa mẹ. Khi bổ sung vitamin D trực tiếp cho trẻ bú mẹ, bác sĩ cần tính đến lượng vitamin D người mẹ đang sử dụng.
Việc mẹ sử dụng Vitamin D3 không mặc nhiên thay thế liều bổ sung được chỉ định trực tiếp cho trẻ sơ sinh.
Không tự dùng liều cao để làm tăng vitamin D trong sữa mẹ khi chưa được bác sĩ theo dõi.
Các SmPC THORENS và STRIVIT-D3 20.000 IU không yêu cầu hiệu chỉnh liều riêng ở người suy gan.
Tuy nhiên, gan là nơi chuyển cholecalciferol thành 25(OH)D. Người mắc bệnh gan cần được đánh giá mức độ bệnh, khả năng hấp thu chất béo và đáp ứng xét nghiệm khi điều trị.
Không tự dùng calcitriol, calcifediol hoặc dạng vitamin D khác để thay thế cholecalciferol.
Theo các SmPC được kiểm chứng:
- Suy thận nhẹ hoặc trung bình: không yêu cầu hiệu chỉnh liều cụ thể đối với các sản phẩm được mô tả, nhưng cần theo dõi canxi và phosphat.
- Suy thận nặng: chống chỉ định sử dụng các sản phẩm cholecalciferol này vì quá trình chuyển hóa thành dạng hoạt tính không diễn ra bình thường.
Người mắc bệnh thận mạn có thể cần dạng vitamin D hoặc chất tương tự khác theo chỉ định chuyên khoa. Không tự chuyển sang calcitriol hoặc alfacalcidol.
Cholecalciferol không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy ở liều điều trị.
Không lái xe nếu xuất hiện yếu cơ, chóng mặt, lú lẫn hoặc triệu chứng tăng canxi máu do dùng quá liều.
Tương tác thuốc của Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc lợi tiểu thiazide: giảm thải canxi qua nước tiểu, làm tăng nguy cơ tăng canxi máu.
- Digoxin và glycoside tim: tăng canxi máu có thể làm tăng độc tính trên tim và nguy cơ loạn nhịp.
- Phenytoin, phenobarbital, primidone và rifampicin: có thể làm giảm tác dụng của vitamin D do cảm ứng enzyme gan.
- Glucocorticoid: có thể làm giảm hấp thu canxi và ảnh hưởng chuyển hóa vitamin D.
- Orlistat, cholestyramine, colestipol và dầu paraffin: có thể làm giảm hấp thu Vitamin D3.
- Actinomycin và một số thuốc kháng nấm imidazole: có thể cản trở chuyển đổi 25(OH)D thành calcitriol.
- Sản phẩm chứa canxi hoặc vitamin D khác: làm tăng tổng liều và nguy cơ tăng canxi máu.
Không tự ngừng thuốc đang điều trị. Bác sĩ hoặc dược sĩ có thể điều chỉnh thời điểm dùng, liều hoặc kế hoạch theo dõi.
Thắc mắc về hoạt chất Vitamin D3 (Cholecalciferol)
Vitamin D3 là cholecalciferol, còn Vitamin D2 là ergocalciferol. Cả hai đều được hấp thu tại ruột và làm tăng nồng độ 25(OH)D. Tuy nhiên, dữ liệu tổng hợp cho thấy Vitamin D3 thường làm tăng và duy trì nồng độ 25(OH)D cao hơn hoặc lâu hơn Vitamin D2 khi dùng với lượng tương đương.
Không được tự quy đổi liều điều trị giữa hai dạng khi chưa kiểm tra nhãn sản phẩm.
Một microgam Vitamin D3 tương đương 40 IU. Vì vậy:
- 10 microgam = 400 IU.
- 20 microgam = 800 IU.
- 25 microgam = 1.000 IU.
- 500 microgam = 20.000 IU.
- 1,25 mg = 50.000 IU.
Cần kiểm tra kỹ đơn vị vì nhầm microgam, miligam và IU có thể gây quá liều nghiêm trọng.
Vitamin D3 có thể dùng cùng bữa ăn. Do là vitamin tan trong chất béo, dùng cùng bữa ăn có chất béo có thể hỗ trợ hấp thu.
Quan trọng hơn thời điểm trong ngày là sử dụng đúng liều, đúng lịch và đều đặn. Viên liều cao dùng theo tuần hoặc tháng không được uống hằng ngày.
NASEM xác định 4.000 IU/ngày là giới hạn dung nạp tối đa đối với người từ 9 tuổi trở lên, bao gồm người lớn, phụ nữ mang thai và cho con bú.
Đây không phải liều khuyến nghị cho mọi người. Tổng liều từ thực phẩm, đa vitamin, canxi–vitamin D và Vitamin D3 đơn chất đều phải được cộng lại. Một số phác đồ điều trị có thể dùng liều khác dưới giám sát y tế.
Vitamin D3 thường được phối hợp với canxi khi chế độ ăn không đủ hoặc trong một số phác đồ điều trị loãng xương. Tuy nhiên, phối hợp không phải lúc nào cũng cần thiết.
Dùng quá nhiều canxi cùng Vitamin D3 có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu, tăng canxi niệu và sỏi thận ở một số người. Người có bệnh thận, sỏi thận, sarcoidosis hoặc đang dùng thiazide cần hỏi bác sĩ trước khi phối hợp.

