Zidovudin

Zidovudin, còn gọi là zidovudine, AZT hoặc ZDV, là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm ức chế men sao chép ngược nucleosid. Sau khi được hoạt hóa trong tế bào, thuốc ức chế quá trình tổng hợp DNA của HIV, qua đó hỗ trợ làm giảm sự nhân lên của virus. Zidovudin phải được sử dụng phối hợp với các thuốc kháng HIV khác; thuốc không chữa khỏi HIV và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây truyền virus. Hoạt chất này được dùng trong một số phác đồ điều trị HIV và có vai trò quan trọng trong dự phòng lây truyền HIV chu sinh, đặc biệt ở trẻ sơ sinh có phơi nhiễm. Liều dùng phụ thuộc tuổi, cân nặng, tuổi thai khi sinh, chức năng thận, phác đồ phối hợp và nguy cơ lây truyền. Zidovudin có thể gây thiếu máu, giảm bạch cầu trung tính, bệnh cơ và nhiễm acid lactic, vì vậy cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi xét nghiệm.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Zidovudin thuộc nhóm NRTI, là thuốc kháng retrovirus trong điều trị HIV.
  • Hoạt chất này thường được dùng phối hợp với thuốc kháng HIV khác theo phác đồ.
  • Tuân thủ điều trị và theo dõi xét nghiệm là yếu tố rất quan trọng.
  • Cần chú ý thiếu máu, giảm bạch cầu, mệt nhiều hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
  • Báo bác sĩ/dược sĩ về thuốc đang dùng, bệnh gan, bệnh thận, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Zidovudin là gì?

Zidovudin là thuốc kháng HIV nhóm NRTI. Thuốc được hoạt hóa trong tế bào thành zidovudine triphosphate, sau đó cản trở men sao chép ngược mà HIV cần để tạo DNA từ RNA. Zidovudin giúp hạn chế virus nhân lên nhưng không loại bỏ HIV khỏi cơ thể và phải được sử dụng trong phác đồ phối hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Zidovudin

INN Zidovudine

CAS 30516-87-1

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Zidovudin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Zidovudine

Tên IUPAC

1-[(2R,4S,5S)-4-azido-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]-5-methylpyrimidine-2,4-dione

Tên hóa học khác

3'-Azido-3'-deoxythymidine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Azidothymidine; 3’-azido-3’-deoxythymidine; AZT; ZDV.

Tên viết tắt

ZDV | AZT

Tên Latinh / tên dược điển

Zidovudinum

Tên USAN

zidovudine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

30516-87-1

UNII

4B9XT59T7S

PubChem CID

35370

RxNorm CUI

11413

Dược động học của Zidovudin

Sau khi uống, zidovudin được hấp thu nhanh, phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể, chuyển hóa chủ yếu tại gan bằng liên hợp glucuronide và thải trừ phần lớn qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa. Dược động học có thể thay đổi ở trẻ sơ sinh, người suy thận và người suy gan.

Giai đoạn I: Hấp thu

Zidovudin được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 0,5–1,5 giờ. Thức ăn không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm theo diện tích dưới đường cong, do đó thuốc có thể được dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của zidovudin đường uống ở người lớn nhịn đói khoảng 64%, với mức dao động được báo cáo khoảng ±10%.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến trung bình ở người lớn khoảng 1,6 L/kg. Tỷ lệ gắn protein huyết tương dưới 38%, vì vậy tương tác do cạnh tranh gắn protein ít có khả năng đáng kể. Zidovudin đi vào dịch não tủy; tỷ lệ nồng độ dịch não tủy so với huyết tương được báo cáo có trung vị khoảng 0,6. Thuốc cũng đi qua nhau thai.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Zidovudin được chuyển hóa chủ yếu ở gan bằng phản ứng liên hợp glucuronide, tạo chất chuyển hóa không còn hoạt tính kháng HIV chính là 3’-azido-3’-deoxy-5’-O-beta-D-glucopyranuronosylthymidine, thường viết tắt là GZDV.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thuốc và chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Sau khi dùng đường uống, khoảng 14% liều được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng zidovudin không đổi và khoảng 74% dưới dạng GZDV.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương của zidovudin ở người lớn thường ngắn, được báo cáo trong khoảng khoảng 0,5–3 giờ tùy quần thể và điều kiện nghiên cứu. Trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non, có thể có độ thanh thải chậm hơn và thời gian bán thải dài hơn.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người lớn có chức năng thận bình thường, độ thanh thải toàn thân trung bình được báo cáo khoảng 1,6 L/giờ/kg và độ thanh thải qua thận khoảng 0,34 L/giờ/kg. Suy thận nặng làm giảm khả năng thải trừ thuốc và chất chuyển hóa.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Tuổi thai khi sinh và tuổi sau sinh: trẻ sơ sinh có độ thanh thải thấp hơn, nhất là trong những tuần đầu đời.
  • Suy thận nặng: làm tăng mức phơi nhiễm zidovudin và GZDV.
  • Suy gan: có thể làm giảm chuyển hóa glucuronide và tăng nồng độ zidovudin.
  • Thai kỳ: dữ liệu hiện có cho thấy dược động học không thay đổi đủ lớn để phải điều chỉnh liều thường quy chỉ vì mang thai.
  • Thức ăn: không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Zidovudin

Zidovudin thuộc nhóm thuốc ức chế men sao chép ngược nucleosid. Khác với thuốc ức chế men sao chép ngược không nucleosid, zidovudin cần được các kinase của tế bào chủ phosphoryl hóa qua nhiều bước để tạo chất chuyển hóa triphosphate có hoạt tính.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Zidovudin được phosphoryl hóa nội bào thành zidovudine triphosphate. Chất này cạnh tranh với thymidine triphosphate tự nhiên để được men sao chép ngược của HIV gắn vào chuỗi DNA đang hình thành. Do thiếu nhóm hydroxyl cần thiết tại vị trí 3’, sự kéo dài chuỗi DNA bị chấm dứt, từ đó ức chế quá trình sao chép của HIV.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Zidovudin có hoạt tính kháng HIV-1 sau khi chuyển thành dạng triphosphate nội bào. Hiệu quả virus học phụ thuộc việc sử dụng cùng các thuốc kháng retrovirus có hoạt tính khác và mức độ tuân thủ phác đồ. Các đột biến liên quan thymidine analogue như M41L, D67N, K70R, L210W, T215Y/F và K219Q/E có thể làm giảm độ nhạy với zidovudin; sự tích lũy đột biến có thể gây kháng chéo trong nhóm NRTI.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Zidovudin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Zidovudin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Zidovudin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Phác đồ cidofovir bắt buộc kèm probenecid có thể làm tăng phơi nhiễm zidovudine và tăng nguy cơ độc tính huyết học.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cidofovir tự nó không cho thấy ảnh hưởng đáng kể lên dược động học zidovudine; tương tác phát sinh do probenecid đi kèm làm giảm thanh thải chuyển hóa/đào thải của zidovudine và tăng AUC.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng thiếu máu, giảm bạch cầu trung tính hoặc các biểu hiện độc tính huyết học liên quan zidovudine.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Theo nhãn Hoa Kỳ, tạm ngừng zidovudine hoặc giảm 50% liều zidovudine chỉ trong ngày truyền cidofovir. Đánh giá lại theo tình trạng lâm sàng và phác đồ ARV của người bệnh.

Theo dõi CBC có công thức bạch cầu, hemoglobin và bạch cầu trung tính; đánh giá mệt, khó thở, nhiễm trùng hoặc dấu hiệu ức chế tủy.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Information for Patients/Drug Interactions: zidovudine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml | Section 4.5: probenecid increases zidovudine AUC | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Liverpool HIV Drug Interactions | Zidovudine–Cidofovir | Potential interaction via mandatory probenecid | https://www.hiv-druginteractions.org/interactions/2113/all | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Zidovudin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 9 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *