Protease là tên gọi chung của một nhóm enzyme xúc tác phản ứng thủy phân liên kết peptide trong protein, tạo thành các peptide ngắn hơn và amino acid. Protease còn được gọi là peptidase, proteinase hoặc enzyme phân giải protein và được xếp trong nhóm enzyme EC 3.4. Trong hệ tiêu hóa, pepsin bắt đầu phân giải protein tại dạ dày; trypsin, chymotrypsin, elastase và carboxypeptidase tiếp tục quá trình này tại ruột non.
“Protease” không phải một hoạt chất đơn lẻ có cùng nguồn gốc, hoạt lực, chỉ định và liều dùng. Enzyme có thể được sản xuất từ tuyến tụy động vật, thực vật hoặc vi sinh vật như Aspergillus oryzae. Trong thuốc, protease thường có mặt cùng lipase và amylase trong chế phẩm pancreatin hoặc pancrelipase. Người dùng không nên tự quy đổi liều giữa các sản phẩm vì đơn vị hoạt lực, nguồn enzyme, dạng bào chế và mục đích sử dụng có thể khác nhau.
Nội dung chính
- Protease là nhóm enzyme cắt liên kết peptide, giúp chuyển protein thành peptide nhỏ hơn và amino acid.
- Protease không phải một dược chất đơn nhất; pepsin, trypsin, chymotrypsin, papain, bromelain và protease vi sinh vật có đặc tính khác nhau.
- Trong tiêu hóa, protease của dạ dày, tụy và niêm mạc ruột phối hợp để phân giải protein.
- Chế phẩm enzyme tiêu hóa phối hợp chứa lipase, protease và các enzyme khác được xếp tại mã ATC A09AA02.
- Pancrelipase là thuốc kê đơn chứa lipase, protease và amylase, được chỉ định cho suy tụy ngoại tiết; liều của thuốc được tính theo đơn vị lipase chứ không tính riêng theo protease.
- Không có liều protease chung cho mọi sản phẩm.
- Protease từ thực phẩm hoặc vi sinh vật được đánh giá cho mục đích chế biến thực phẩm không mặc nhiên được phê duyệt để điều trị bệnh.
- Phản ứng dị ứng, khó chịu tiêu hóa và các nguy cơ liên quan đến từng nguồn enzyme cần được lưu ý.
Hoạt chất Protease là gì?
Protease là nhóm enzyme xúc tác quá trình phân giải protein bằng cách cắt các liên kết peptide. Sản phẩm của phản ứng gồm các peptide ngắn hơn và amino acid. Protease được xếp trong nhóm peptidase EC 3.4.
Trong hệ tiêu hóa:
- Pepsin bắt đầu phân giải protein trong môi trường acid của dạ dày.
- Tuyến tụy tiết các tiền enzyme không hoạt động như trypsinogen và chymotrypsinogen.
- Tại tá tràng, trypsin được hoạt hóa và tiếp tục kích hoạt các protease tụy khác.
- Endopeptidase cắt liên kết bên trong chuỗi protein.
- Exopeptidase cắt amino acid ở đầu chuỗi peptide.
Protease
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Protease |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Protease |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Peptidase; proteinase; protein hydrolase; proteolytic enzyme; enzyme phân giải protein. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Protease
Không có hồ sơ dược động học chung cho toàn bộ nhóm protease vì nguồn enzyme, cấu trúc, dạng bào chế, độ bền trong đường tiêu hóa và đường dùng rất khác nhau.
Đối với pancrelipase dùng đường uống, nhãn PANCREAZE cho biết các enzyme lipase, protease và amylase được giải phóng tại đường tiêu hóa và không được hấp thu với lượng đáng kể. Dữ liệu này không được tự động ngoại suy cho mọi protease đường uống hoặc protease dùng toàn thân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Phần lớn protease tiêu hóa được thiết kế để hoạt động tại dạ dày hoặc ruột non thay vì tạo nồng độ điều trị trong máu.
Nhãn PANCREAZE ghi nhận protease trong pancrelipase không được hấp thu đáng kể từ đường tiêu hóa.
Mức độ hấp thu của protease thực vật, vi sinh vật hoặc các protease riêng lẻ khác.
| F · Sinh khả dụng | Không có giá trị sinh khả dụng thống nhất cho protease. Đối với pancrelipase đường uống, tác dụng chủ yếu diễn ra trong lòng đường tiêu hóa và lượng enzyme được hấp thu toàn thân không đáng kể. Sinh khả dụng của các protease khác. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không có dữ liệu phân bố chung cho nhóm protease.
Đối với pancrelipase đường uống, do hấp thu toàn thân không đáng kể nên không có mô hình phân bố toàn thân điển hình.
Dữ liệu đối với các protease khác.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Protease là protein nên có thể bị bất hoạt hoặc phân giải bởi môi trường pH, nhiệt độ và các enzyme tiêu hóa khác.
Dữ liệu chuyển hóa định lượng và các chất chuyển hóa của protease như một nhóm chung.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Không có đường thải trừ thống nhất cho toàn bộ nhóm protease.
Protease tiêu hóa không được hấp thu có thể bị bất hoạt, phân giải trong đường tiêu hóa và đào thải cùng các thành phần trong phân.
Dữ liệu thải trừ định lượng.
| t½ · Thời gian bán thải | Không có thời gian bán thải chung cho protease. Đối với enzyme hoạt động tại lòng đường tiêu hóa và không được hấp thu đáng kể, thông số bán thải huyết tương thường không có ý nghĩa tương tự thuốc tác dụng toàn thân. Dữ liệu theo từng protease. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hoạt tính của protease đường uống gồm:
- Nguồn và cấu trúc của enzyme.
- Môi trường pH tại dạ dày hoặc ruột.
- Nhiệt độ và độ ẩm khi bảo quản.
- Dạng bào chế có hoặc không có lớp bao tan trong ruột.
- Việc nhai, nghiền hoặc mở viên không đúng hướng dẫn.
- Thành phần và lượng protein trong bữa ăn.
- Các chất ức chế protease có trong thực phẩm hoặc thuốc.
- Thời điểm dùng so với bữa ăn.
- Các bệnh làm thay đổi pH, nhu động hoặc giải phóng enzyme trong đường tiêu hóa.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Protease
Protease có thể được phân loại theo vị trí cắt:
- Endopeptidase: cắt các liên kết peptide bên trong chuỗi protein. Trypsin, chymotrypsin và elastase là những ví dụ trong dịch tụy.
- Exopeptidase: loại bỏ amino acid ở đầu amino hoặc đầu carboxyl của chuỗi peptide. Carboxypeptidase là một ví dụ.
Protease cũng có thể được phân loại theo cơ chế xúc tác hoặc môi trường hoạt động, nhưng đặc tính phải được xác định cho từng enzyme cụ thể.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Protease gắn với cơ chất protein và xúc tác phản ứng thủy phân liên kết peptide. Nước được sử dụng để phá vỡ liên kết giữa các amino acid, tạo ra các đoạn peptide ngắn hơn hoặc amino acid tự do.
Trong tiêu hóa, tác dụng phối hợp của pepsin, protease tụy và peptidase ở bờ bàn chải ruột non tạo ra oligopeptide và amino acid có thể được hấp thu qua niêm mạc ruột.
Mỗi protease có tính đặc hiệu khác nhau đối với vị trí cắt, amino acid lân cận và khoảng pH hoạt động.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học của protease tiêu hóa là tăng quá trình thủy phân protein trong lòng đường tiêu hóa.
Pancrelipase chứa hỗn hợp lipase, protease và amylase. Protease trong hỗn hợp này phân giải protein thành peptide và amino acid tại tá tràng và phần đầu ruột non.
Hoạt lực của protease được biểu thị bằng đơn vị enzyme theo phương pháp kiểm nghiệm cụ thể. Số miligam không phản ánh đầy đủ khả năng xúc tác và không được dùng để tự quy đổi giữa các chế phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Protease
Không có một chỉ định được phê duyệt chung cho “protease” như một nhóm enzyme.
Các trường hợp liên quan gồm:
- Pancrelipase phối hợp lipase, protease và amylase được chỉ định điều trị suy tụy ngoại tiết ở người lớn và trẻ em.
- Một số chế phẩm đa enzyme được sử dụng cho rối loạn tiêu hóa theo nhãn của từng sản phẩm và được xếp tại nhóm ATC A09AA02.
- Pepsin, trypsin, bromelain, collagenase và các protease khác có chỉ định riêng, không thể suy rộng từ protease tiêu hóa.
- Protease dùng trong thực phẩm có mục đích công nghệ như thủy phân protein, không phải chỉ định điều trị.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược năm 2018 đã đánh giá một phức hợp đa enzyme ở người mắc khó tiêu chức năng. Sản phẩm nghiên cứu chứa nhiều enzyme, bao gồm protease, amylase, lipase, lactase và cellulase.
Kết quả của nghiên cứu không chứng minh hiệu quả độc lập của riêng protease. Việc sử dụng protease đơn chất cho khó tiêu chức năng vẫn cần nghiên cứu riêng và không nên được mô tả như chỉ định đã được phê duyệt.
Các ứng dụng chống viêm, giảm phù hoặc tác dụng toàn thân phải được đánh giá theo từng protease cụ thể; không thể quy cho toàn bộ nhóm enzyme.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có một liều protease chung có thể áp dụng cho mọi sản phẩm.
Liều phụ thuộc vào:
- Loại và nguồn protease.
- Đơn vị hoạt lực enzyme.
- Phương pháp định lượng.
- Dạng bào chế.
- Thành phần phối hợp.
- Chỉ định được phê duyệt.
- Tuổi, bữa ăn và tình trạng bệnh.
Đối với pancrelipase, liều được tính theo đơn vị lipase, không tính riêng theo số đơn vị protease. Nhãn PANCREAZE yêu cầu cá thể hóa liều theo triệu chứng, mức độ phân mỡ và lượng chất béo trong khẩu phần.
Không sử dụng liều của pancrelipase, pepsin, papain, bromelain hoặc fungal protease để thay thế cho nhau.
- Dùng đúng hướng dẫn trên nhãn hoặc chỉ định của bác sĩ, dược sĩ.
- Kiểm tra tên enzyme, nguồn enzyme, đơn vị hoạt lực và thành phần phối hợp.
- Chế phẩm thay thế enzyme tụy thường được dùng cùng bữa ăn hoặc bữa phụ.
- Không nhai hoặc nghiền vi hạt bao tan trong ruột nếu nhãn không cho phép.
- Với PANCREAZE, việc nhai, nghiền hoặc trộn vi hạt với thực phẩm có pH trên 4,5 có thể phá hỏng lớp bao, làm giảm hoạt tính và gây kích ứng niêm mạc miệng.
- Không tự mở viên hoặc pha enzyme vào đồ uống nóng.
- Không tự tăng liều khi triệu chứng không cải thiện.
- Không dùng chế phẩm bổ sung protease thay cho thuốc pancrelipase được kê đơn.
- Không sử dụng kéo dài để che lấp đau bụng, sụt cân, nôn, xuất huyết tiêu hóa hoặc rối loạn đại tiện chưa được chẩn đoán.
Tùy loại chế phẩm, có thể cần theo dõi:
- Mức độ cải thiện triệu chứng tiêu hóa.
- Tần suất và tính chất phân.
- Cân nặng và tình trạng dinh dưỡng.
- Khả năng dung nạp thức ăn.
- Đau bụng, đầy hơi, táo bón, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn.
- Phát ban, mày đay, khò khè hoặc dấu hiệu quá mẫn.
- Acid uric ở người có bệnh gout, tăng acid uric máu hoặc suy thận khi dùng liều cao enzyme tụy.
- Triệu chứng hẹp đại tràng ở người dùng liều cao sản phẩm enzyme tụy kéo dài.
Cảnh báo và lưu ý về Protease
Không có chống chỉ định chung áp dụng cho mọi protease.
Không sử dụng sản phẩm khi người bệnh đã biết quá mẫn với:
- Protease cụ thể.
- Protein có nguồn gốc từ lợn hoặc động vật khác.
- Nấm, vi sinh vật hoặc thực vật là nguồn sản xuất enzyme.
- Bất kỳ tá dược hoặc thành phần phối hợp nào.
Nhãn PANCREAZE không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối nhưng yêu cầu theo dõi người có tiền sử phản ứng với protein nguồn lợn.
Chống chỉ định của các protease riêng lẻ theo từng sản phẩm.
Tác dụng không mong muốn phụ thuộc nguồn enzyme, liều, dạng bào chế và thành phần phối hợp.
Với sản phẩm enzyme tụy chứa protease, các phản ứng đã được ghi nhận gồm:
- Tiêu chảy.
- Nôn.
- Buồn nôn.
- Đau bụng.
- Đầy hơi.
- Táo bón.
- Phát ban hoặc mày đay.
- Ngứa.
Không thể khẳng định mọi tác dụng trên do riêng protease vì pancrelipase còn chứa lipase, amylase và các tá dược khác.
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý với một số chế phẩm enzyme gồm:
- Phản vệ, hen, mày đay hoặc phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Bệnh đại tràng xơ hóa và hẹp đại tràng liên quan đến liều cao sản phẩm enzyme tụy, đặc biệt khi dùng kéo dài ở trẻ mắc xơ nang.
- Tăng acid uric máu hoặc tăng acid uric niệu khi dùng liều cao sản phẩm enzyme tụy.
- Kích ứng hoặc tổn thương niêm mạc miệng khi nhai hoặc nghiền vi hạt bao tan trong ruột.
Khó thở, sưng mặt hoặc lưỡi, choáng, đau bụng dữ dội, nôn kéo dài hoặc không đại tiện được cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Protease là tên một nhóm enzyme, không phải một sản phẩm có thể sử dụng với liều thống nhất.
- Không quy đổi hoạt lực chỉ dựa trên số miligam.
- Không thay thế pancrelipase kê đơn bằng thực phẩm bổ sung enzyme.
- Thận trọng ở người dị ứng với thịt lợn, dứa, đu đủ, nấm hoặc protein vi sinh vật, tùy nguồn enzyme.
- Thận trọng ở người có tiền sử tắc ruột, phẫu thuật tiêu hóa hoặc bệnh đại tràng.
- Người mắc gout, tăng acid uric máu hoặc suy thận cần được theo dõi khi dùng liều cao enzyme tụy.
- Không nghiền hoặc nhai chế phẩm bao tan trong ruột.
- Không tự dùng để điều trị đau bụng chưa rõ nguyên nhân.
- Dấu hiệu báo động như xuất huyết tiêu hóa, vàng da, sụt cân, thiếu máu, nuốt nghẹn hoặc nôn kéo dài cần được khám.
- Đánh giá an toàn của protease dùng trong thực phẩm không thay thế đánh giá hiệu quả và an toàn của thuốc.
Không có biểu hiện quá liều chung cho toàn bộ nhóm protease.
Với sản phẩm enzyme tụy:
- Liều cao kéo dài có liên quan đến tăng acid uric máu, tăng acid uric niệu, bệnh đại tràng xơ hóa và hẹp đại tràng.
- Có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nôn, táo bón hoặc tiêu chảy.
- Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác lập.
Khi dùng quá liều:
- Ngừng sử dụng.
- Không tự gây nôn.
- Giữ lại bao bì và thông tin thành phần.
- Liên hệ bác sĩ, cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc.
- Xử trí hỗ trợ và theo dõi theo loại enzyme, lượng đã dùng và triệu chứng.
Bảo quản theo đúng nhãn của từng chế phẩm.
Nguyên tắc chung:
- Giữ sản phẩm trong bao bì kín.
- Tránh nhiệt độ cao và độ ẩm vì enzyme có thể mất hoạt tính.
- Không để gần nguồn nhiệt hoặc trong phòng tắm.
- Không sử dụng khi viên bị ẩm, biến màu, vỡ hoặc bao bì hư hỏng.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
PANCREAZE được hướng dẫn bảo quản ở 15–25°C, trong bao bì gốc, đậy kín và bảo vệ khỏi độ ẩm. Điều kiện này chỉ áp dụng cho sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Không có liều protease chung cho trẻ em.
Tính an toàn và hiệu quả của PANCREAZE trong điều trị suy tụy ngoại tiết đã được xác lập cho bệnh nhi, nhưng liều được tính theo đơn vị lipase và phải được bác sĩ điều chỉnh.
Liều cao sản phẩm enzyme tụy, đặc biệt trên 6.000 đơn vị lipase/kg/bữa ăn, đã liên quan đến bệnh đại tràng xơ hóa và hẹp đại tràng ở trẻ dưới 12 tuổi.
Không tự sử dụng chế phẩm protease cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ khi sản phẩm không có hướng dẫn liều theo tuổi.
Không có khuyến cáo liều chung cho toàn bộ nhóm protease ở người cao tuổi.
Các nghiên cứu PANCREAZE chưa có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng so với người trẻ.
Cần cân nhắc:
- Bệnh gan, thận và tiêu hóa đồng mắc.
- Nguy cơ tắc ruột hoặc táo bón.
- Khả năng nuốt viên.
- Thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
- Tình trạng dinh dưỡng và sụt cân.
Không có dữ liệu an toàn chung cho mọi protease trong thai kỳ.
Với pancrelipase, dữ liệu báo cáo ca chưa xác định nguy cơ liên quan đến thuốc đối với dị tật lớn, sẩy thai hoặc kết cục bất lợi khác. Do hấp thu toàn thân tối thiểu, việc người mẹ sử dụng không được dự kiến gây phơi nhiễm đáng kể cho thai nhi.
Thông tin này không được ngoại suy cho papain, bromelain, protease vi sinh vật hoặc protease có tác dụng toàn thân.
Phụ nữ mang thai không nên tự sử dụng và cần được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá theo sản phẩm cụ thể.
Không có dữ liệu chung cho toàn bộ nhóm protease.
Nhãn PANCREAZE chưa có dữ liệu về sự hiện diện của pancrelipase trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hoặc quá trình tiết sữa. Do hấp thu toàn thân tối thiểu, không dự kiến trẻ bú mẹ bị phơi nhiễm ở mức có ý nghĩa lâm sàng.
Dữ liệu này không áp dụng cho tất cả protease. Cần kiểm tra nguồn enzyme và thành phần phối hợp trước khi sử dụng.
Không có khuyến cáo hiệu chỉnh liều chung cho protease ở người suy gan.
Do protease là một nhóm rộng, quyết định sử dụng phải căn cứ vào:
- Hoạt chất cụ thể.
- Đường dùng.
- Mức độ hấp thu toàn thân.
- Thành phần phối hợp.
- Hướng dẫn trên nhãn thuốc.
Dữ liệu hiệu chỉnh liều theo mức độ suy gan.
Không có khuyến cáo hiệu chỉnh liều chung cho toàn bộ nhóm protease.
Với sản phẩm enzyme tụy liều cao, cần thận trọng ở người suy thận vì purine trong chế phẩm có thể làm tăng acid uric máu hoặc acid uric niệu. Nhãn PANCREAZE khuyến nghị cân nhắc theo dõi acid uric ở người suy thận, gout hoặc tăng acid uric máu.
Dữ liệu hiệu chỉnh liều của protease đơn chất.
Chưa có bằng chứng cho thấy protease tiêu hóa không hấp thu gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Tuy nhiên, không nên lái xe nếu xuất hiện chóng mặt, phản ứng dị ứng, đau bụng dữ dội hoặc triệu chứng bất thường sau khi dùng sản phẩm.
Dữ liệu đối với từng protease chuyên biệt.
Tương tác thuốc của Protease
Không có danh sách tương tác chung cho toàn bộ nhóm protease.
Nhãn PANCREAZE cho biết lipase, protease và amylase trong sản phẩm không phải cơ chất của enzyme CYP hoặc chất vận chuyển; do đó không dự kiến tương tác qua CYP hoặc chất vận chuyển.
Thông tin này không áp dụng cho mọi protease. Papain, bromelain, serratiopeptidase và các enzyme khác có thể có hồ sơ tương tác riêng.
Người dùng cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về:
- Thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu.
- Thuốc điều trị gout.
- Thuốc và thực phẩm bổ sung có chứa enzyme.
- Tiền sử dị ứng với protein động vật, thực vật hoặc vi sinh vật.
Tương tác đặc hiệu của protease không xác định rõ nguồn.
Thắc mắc về hoạt chất Protease
Protease là nhóm enzyme cắt liên kết peptide trong protein, tạo thành các peptide ngắn hơn và amino acid. Protease còn được gọi là peptidase, proteinase hoặc enzyme phân giải protein và thuộc nhóm EC 3.4.
Một số protease là enzyme tiêu hóa, chẳng hạn pepsin, trypsin và chymotrypsin. Tuy nhiên, không phải mọi protease đều được dùng để tiêu hóa thức ăn. Một số protease tham gia đông máu, tái cấu trúc mô, xử lý protein tế bào hoặc được dùng trong điều trị vết thương và các chuyên khoa khác.
Protease là nhóm enzyme phân giải protein. Pancreatin và pancrelipase là hỗn hợp enzyme có nguồn gốc từ tuyến tụy, thường chứa cả lipase, protease và amylase.
Pancrelipase kê đơn được sử dụng để điều trị suy tụy ngoại tiết và liều được tính theo đơn vị lipase, không phải theo protease đơn độc.
Không nên tự dùng kéo dài. Đầy bụng và khó tiêu có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân không phải thiếu protease.
Một số nghiên cứu đánh giá hỗn hợp nhiều enzyme ở người khó tiêu chức năng, nhưng kết quả không chứng minh hiệu quả riêng của protease. Triệu chứng kéo dài, sụt cân, nôn, phân đen, thiếu máu hoặc nuốt nghẹn cần được khám.
Có thể. Tác dụng phụ phụ thuộc nguồn enzyme và sản phẩm cụ thể. Chế phẩm enzyme tụy có thể gây tiêu chảy, nôn, buồn nôn, đau bụng, đầy hơi hoặc táo bón. Phản ứng quá mẫn và bệnh đại tràng xơ hóa khi dùng liều cao là những nguy cơ nghiêm trọng đã được ghi nhận với sản phẩm enzyme tụy.

