Lipase là tên gọi chung của nhóm enzym xúc tác quá trình thủy phân chất béo. Triacylglycerol lipase, mã enzym EC 3.1.1.3, phân cắt triglyceride để tạo glyceride nhỏ hơn và acid béo tự do, qua đó hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu lipid.
Cần phân biệt Lipase dùng như một enzym tiêu hóa bổ sung với Pancrelipase kê đơn. Pancrelipase là hỗn hợp enzym có nguồn gốc tụy lợn, gồm lipase, protease và amylase; thuốc được dùng trong liệu pháp thay thế enzym tụy cho người suy tụy ngoại tiết. Liều Pancrelipase được chuẩn hóa theo số đơn vị hoạt tính lipase, nhưng đây không phải chế phẩm Lipase đơn thành phần.
Health Canada công nhận Lipase nguồn vi sinh là enzym tiêu hóa trong sản phẩm sức khỏe tự nhiên dành cho người lớn, với hàm lượng được biểu thị bằng đơn vị hoạt tính FCC LU. Chỉ định, liều và tiêu chuẩn hoạt tính khác nhau giữa thực phẩm bổ sung và thuốc Pancrelipase kê đơn; không được tự quy đổi hoặc thay thế cho nhau.
Nội dung chính
- Lipase là enzym thủy phân triglyceride, hỗ trợ phân giải chất béo trong thức ăn.
- Lipase không phải một phân tử thuốc duy nhất; nguồn enzym có thể từ cơ thể người, tụy động vật hoặc vi sinh vật.
- Chế phẩm Lipase vi sinh đường uống có thể được quản lý như sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa.
- Pancrelipase là thuốc kê đơn chứa lipase, protease và amylase, dùng điều trị suy tụy ngoại tiết.
- Liều enzym phải tính theo đơn vị hoạt tính như FCC LU hoặc USP units, không chỉ dựa vào khối lượng miligam.
- Chế phẩm bao tan trong ruột không được nghiền hoặc nhai.
- Dùng Pancrelipase liều cao kéo dài có thể liên quan đến bệnh đại tràng xơ hóa và tăng acid uric.
- Nồng độ Lipase trong máu là chỉ số xét nghiệm, không phải liều lượng enzym cần bổ sung.
Hoạt chất Lipase là gì?
Lipase là enzym giúp phân giải chất béo. Triacylglycerol lipase xúc tác thủy phân liên kết ester trong triglyceride, tạo glyceride nhỏ hơn và acid béo tự do để cơ thể có thể tiếp tục tiêu hóa và hấp thu.
Trong cơ thể, phần lớn Lipase liên quan đến tiêu hóa được tiết từ tụy; Lipase cũng hiện diện ở dạ dày, tuyến nước bọt và các mô khác.
Lipase
INN Lipase; Triacylglycerol lipase
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lipase |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lipase; Triacylglycerol lipase |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Triacylglycerol acylhydrolase; triglyceride lipase; glycerol ester hydrolase; triglyceridase; steapsin.; Pancrelipase hoặc pancreatin không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn của Lipase. Đây là các hỗn hợp enzym tụy chứa lipase cùng protease và amylase. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | 6406 |
Dược động học của Lipase
Dữ liệu dược động học toàn thân của Lipase vi sinh dùng trong sản phẩm bổ sung chưa được xác lập đầy đủ.
Đối với Pancrelipase, các enzym lipase, protease và amylase được giải phóng trong ống tiêu hóa và không được hấp thu với lượng đáng kể. Tác dụng diễn ra chủ yếu tại tá tràng và đoạn gần ruột non.
Vì tác dụng tại chỗ và mức hấp thu toàn thân không đáng kể, các thông số dược động học huyết tương thông thường không có ý nghĩa tương tự thuốc phân tử nhỏ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Lipase trong chế phẩm Pancrelipase hoạt động tại lòng ống tiêu hóa và không được hấp thu với lượng đáng kể.
Dữ liệu định lượng về hấp thu của từng Lipase nguồn vi sinh.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân của Lipase vi sinh đường uống. Lipase trong Pancrelipase không được hấp thu đáng kể từ đường tiêu hóa; do đó chưa xác lập sinh khả dụng toàn thân theo cách áp dụng cho thuốc phân tử nhỏ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không có dữ liệu thể tích phân bố phù hợp đối với Lipase dùng đường uống vì enzym chủ yếu hoạt động tại lòng đường tiêu hóa và không được hấp thu đáng kể.
Phân bố toàn thân của Lipase vi sinh.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lipase là protein nên có thể bị bất hoạt hoặc phân giải bởi môi trường acid và các enzym tiêu hóa. Dạng bao tan trong ruột được thiết kế để bảo vệ enzym trong dạ dày và giải phóng tại pH ruột phù hợp.
Con đường chuyển hóa toàn thân định lượng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi thực hiện tác dụng tại đường tiêu hóa, Lipase có thể bị phân giải như các protein khác và được đào thải cùng thành phần trong lòng ruột.
Dữ liệu cân bằng khối lượng và tỷ lệ thải trừ ở người.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương: không áp dụng hoặc vì Lipase đường uống chủ yếu tác dụng tại chỗ và không được hấp thu đáng kể. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không xác lập được độ thanh thải huyết tương có ý nghĩa cho Lipase đường uống hoặc Pancrelipase do mức hấp thu toàn thân không đáng kể. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Hoạt tính của Lipase tại đường tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng bởi:
- Độ acid trong dạ dày.
- Lớp bao tan trong ruột và thời điểm giải phóng.
- Thời điểm uống so với bữa ăn.
- Lượng chất béo trong bữa ăn.
- Việc nghiền hoặc nhai vi hạt bao tan trong ruột.
- Nhiệt độ, độ ẩm và điều kiện bảo quản.
- Nguồn sản xuất và phương pháp chuẩn hóa hoạt tính enzym.
Các sản phẩm Pancrelipase khác nhau không nên tự thay thế theo số viên hoặc khối lượng vì tỷ lệ hoạt tính enzym có thể khác nhau.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lipase
Theo phân loại enzym, triacylglycerol lipase thuộc nhóm hydrolase tác động lên liên kết ester carboxylic, mã EC 3.1.1.3.
Trong điều trị suy tụy ngoại tiết, Lipase thuộc thành phần của liệu pháp thay thế enzym tụy. Thuốc Pancrelipase đồng thời cung cấp lipase để tiêu hóa lipid, protease để tiêu hóa protein và amylase để tiêu hóa tinh bột.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Triacylglycerol lipase xúc tác phản ứng thủy phân triglyceride tại bề mặt tiếp xúc giữa lipid và nước. Enzym ưu tiên phân cắt các liên kết ester phía ngoài của triglyceride, tạo diacylglycerol, monoacylglycerol, glycerol và acid béo tự do.
Trong Pancrelipase, các enzym được giải phóng tại tá tràng và đoạn gần ruột non, mô phỏng hoạt động của enzym tụy sinh lý. Điều này cải thiện quá trình phân giải thức ăn và khả năng hấp thu chất béo ở người suy tụy ngoại tiết.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Hiệu lực của Lipase được biểu thị bằng đơn vị hoạt tính enzym thay vì chỉ bằng miligam.
Một FCC lipase unit được Health Canada định nghĩa là lượng enzym giải phóng 1 micromol acid butyric mỗi phút trong điều kiện thử nghiệm quy định.
Trong các nghiên cứu về Pancrelipase, hệ số hấp thu chất béo cao hơn khi dùng CREON so với giả dược ở người suy tụy ngoại tiết, phản ánh khả năng cải thiện tiêu hóa và hấp thu lipid.
Không được quy đổi trực tiếp FCC LU sang USP units nếu không có phương pháp và hệ số quy đổi được xác nhận cho sản phẩm cụ thể.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lipase
Cần phân biệt hai nhóm sử dụng:
- Lipase vi sinh đơn thành phần: được Health Canada công nhận là enzym hỗ trợ tiêu hóa trong sản phẩm sức khỏe tự nhiên dành cho người lớn.
- Pancrelipase kê đơn: điều trị suy tụy ngoại tiết ở người lớn và trẻ em, bao gồm trường hợp liên quan đến xơ nang, viêm tụy mạn hoặc phẫu thuật cắt tụy, tùy nhãn sản phẩm.
Lipase không được dùng để điều trị viêm tụy cấp dựa trên kết quả Lipase máu tăng cao.
Các hướng nghiên cứu và ứng dụng khác gồm:
- Enzym hỗ trợ tiêu hóa trong các công thức đa enzym.
- Lipase nguồn vi sinh có độ ổn định cao trong điều kiện acid hoặc nhiệt.
- Hệ bao vi nang và giải phóng tại ruột.
- Ứng dụng công nghiệp thực phẩm và công nghệ sinh học.
- Lipase tái tổ hợp hoặc Lipase có nguồn gốc không phải động vật.
Các ứng dụng nghiên cứu không đồng nghĩa với chỉ định điều trị đã được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều phải căn cứ loại sản phẩm và đơn vị hoạt tính.
Đối với Lipase vi sinh trong sản phẩm sức khỏe tự nhiên, chuyên luận Health Canada dành cho người từ 18 tuổi quy định:
- Không vượt quá 30.000 FCC LU trong một liều.
- Không vượt quá 110.000 FCC LU mỗi ngày.
- Dùng cùng bữa ăn hoặc thức ăn.
Đối với CREON, một sản phẩm Pancrelipase kê đơn:
- Người lớn và trẻ từ 4 tuổi: liều khởi đầu 500 đơn vị Lipase/kg cho mỗi bữa ăn.
- Người lớn bị viêm tụy mạn hoặc đã cắt tụy: 500–1.000 đơn vị Lipase/kg cho mỗi bữa ăn.
- Trẻ trên 12 tháng đến dưới 4 tuổi: 1.000 đơn vị Lipase/kg cho mỗi bữa ăn.
- Trẻ từ lúc sinh đến 12 tháng: 3.000 đơn vị Lipase cho mỗi 120 mL sữa công thức hoặc mỗi lần bú.
- Không vượt quá 2.500 đơn vị Lipase/kg/bữa, 10.000 đơn vị Lipase/kg/ngày hoặc 4.000 đơn vị Lipase/g chất béo ăn vào nếu chưa đánh giá thêm.
Liều Pancrelipase phải được cá thể hóa bởi bác sĩ theo mức độ kém hấp thu, phân mỡ, khẩu phần chất béo và tình trạng dinh dưỡng. Không áp dụng liều của CREON cho sản phẩm khác.
Lipase vi sinh dùng hỗ trợ tiêu hóa nên được uống cùng thức ăn. Nếu là dạng bao tan trong ruột, phải nuốt nguyên viên, không nghiền hoặc nhai.
Pancrelipase phải dùng trong bữa ăn và bữa phụ. Viên nang giải phóng chậm nên được nuốt nguyên. Khi người bệnh không nuốt được, một số nhãn cho phép mở nang và rắc toàn bộ vi hạt lên một lượng nhỏ thức ăn mềm có tính acid; phải dùng ngay và không nghiền vi hạt.
Không trộn vi hạt trực tiếp vào sữa, thức ăn nóng hoặc thức ăn có pH không phù hợp nếu nhãn không cho phép. Không giữ hỗn hợp để dùng sau.
Khi dùng Lipase hỗ trợ tiêu hóa, theo dõi:
- Mức cải thiện đầy bụng hoặc khó tiêu.
- Đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc thay đổi đại tiện.
- Phản ứng dị ứng.
- Thời gian sử dụng và tổng hoạt tính enzym từ nhiều sản phẩm.
Khi dùng Pancrelipase điều trị suy tụy ngoại tiết, bác sĩ có thể theo dõi:
- Phân mỡ, đau bụng, đầy hơi và số lần đại tiện.
- Cân nặng, tăng trưởng và tình trạng dinh dưỡng.
- Hấp thu vitamin tan trong chất béo A, D, E và K.
- Acid uric ở người bị gout, suy thận hoặc tăng acid uric máu.
- Triệu chứng tắc hoặc hẹp đại tràng khi dùng liều cao.
Cảnh báo và lưu ý về Lipase
Chuyên luận Lipase của Health Canada không yêu cầu ghi một chống chỉ định cụ thể, nhưng phải ngừng dùng nếu xuất hiện phản ứng quá mẫn hoặc dị ứng.
Nhãn CREON không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối. Tuy nhiên, phải thận trọng ở người có tiền sử phản ứng với protein nguồn gốc lợn hoặc thành phần của chế phẩm.
Chống chỉ định của từng sản phẩm có thể khác nhau theo nguồn enzym và tá dược.
Với Lipase vi sinh đơn thành phần, phản ứng có hại được chuyên luận Health Canada nhấn mạnh là quá mẫn hoặc dị ứng.
Với Pancrelipase, các phản ứng được ghi nhận gồm:
- Đau bụng.
- Đầy hơi.
- Thay đổi tính chất phân.
- Tăng số lần đại tiện.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Ho hoặc chóng mặt.
- Giảm cảm giác thèm ăn hoặc kích thích ở trẻ nhỏ.
- Tăng hoặc hạ đường huyết trong một số nghiên cứu.
Không quy toàn bộ tác dụng phụ của Pancrelipase cho riêng thành phần Lipase.
Các nguy cơ nghiêm trọng được ghi nhận với sản phẩm enzym tụy gồm:
- Bệnh đại tràng xơ hóa và hẹp đại tràng, đặc biệt khi dùng liều rất cao kéo dài ở trẻ mắc xơ nang.
- Tăng acid uric máu hoặc tăng acid uric niệu khi dùng liều cao.
- Phản ứng quá mẫn với protein có nguồn gốc lợn.
- Kích ứng niêm mạc miệng nếu làm hỏng lớp bao hoặc giữ vi hạt trong miệng.
Cần khám ngay khi đau bụng dữ dội hoặc kéo dài, chướng bụng, táo bón nặng, nôn, khó thở, phù mặt hoặc nổi mề đay toàn thân.
Thận trọng khi dùng ở:
- Người có dị ứng với nguồn nấm, protein lợn hoặc tá dược của sản phẩm.
- Người mắc gout, tăng acid uric máu hoặc suy thận.
- Trẻ mắc xơ nang đang dùng liều enzym tụy cao.
- Người có tiền sử bệnh đại tràng xơ hóa, hẹp ruột hoặc phẫu thuật đường tiêu hóa.
- Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú.
- Người có đau bụng, sụt cân hoặc phân mỡ chưa được chẩn đoán.
Không tự dùng Lipase bổ sung để thay thế việc đánh giá suy tụy ngoại tiết. Liệu pháp thay thế enzym tụy cần được bác sĩ chỉ định và điều chỉnh liều.
Quá liều cấp Lipase vi sinh và thuốc giải độc đặc hiệu.
Dùng sản phẩm enzym tụy liều cao kéo dài có liên quan đến:
- Bệnh đại tràng xơ hóa.
- Hẹp đại tràng.
- Tăng acid uric niệu.
- Tăng acid uric máu.
Khi dùng quá liều, cần ngừng sản phẩm và liên hệ cơ sở y tế. Xử trí chủ yếu là đánh giá triệu chứng, kiểm tra acid uric, chức năng thận và biến chứng đường tiêu hóa. Không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản của Lipase vi sinh phải được xác lập theo từng sản phẩm để bảo đảm hoạt tính enzym đến hết hạn dùng.
Đối với CREON, nhãn hướng dẫn:
- Bảo quản ở 15–25°C.
- Tránh ẩm.
- Giữ chai đóng kín sau khi mở.
- Bảo quản trong bao bì gốc.
- Giữ gói hút ẩm trong chai nếu có.
Nhiệt độ và độ ẩm cao có thể làm giảm hoạt tính của enzym.
Đối tượng đặc biệt
Chuyên luận Lipase vi sinh của Health Canada chỉ áp dụng cho người từ 18 tuổi; liều đơn thành phần cho trẻ em.
Pancrelipase được phê duyệt điều trị suy tụy ngoại tiết ở trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh, theo nhãn sản phẩm cụ thể. Liều được tính theo đơn vị Lipase, tuổi, cân nặng và lượng thức ăn.
Trẻ em không nên tự sử dụng sản phẩm men tiêu hóa. Liều cao ở trẻ mắc xơ nang có nguy cơ bệnh đại tràng xơ hóa.
Không có khuyến cáo liều riêng cho Lipase vi sinh ở người cao tuổi trong chuyên luận Health Canada.
Các nghiên cứu CREON chưa có đủ số người từ 65 tuổi để xác định chắc chắn sự khác biệt so với người trẻ; kinh nghiệm được báo cáo không cho thấy khác biệt rõ về đáp ứng.
Cần cân nhắc bệnh thận, gout, bệnh đường tiêu hóa và các thuốc đang sử dụng.
Health Canada yêu cầu phụ nữ mang thai hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng Lipase bổ sung.
Dữ liệu báo cáo ca về Pancrelipase chưa xác định nguy cơ liên quan đến dị tật lớn, sảy thai hoặc biến cố bất lợi khác. Do hấp thu toàn thân tối thiểu, phơi nhiễm thai nhi được dự kiến là thấp; tuy nhiên, chưa có nghiên cứu sinh sản trên động vật với Pancrelipase.
Chỉ dùng khi bác sĩ đánh giá có nhu cầu điều trị hoặc dinh dưỡng phù hợp.
Health Canada yêu cầu người đang cho con bú hỏi chuyên gia y tế trước khi dùng Lipase bổ sung.
Chưa có dữ liệu về Pancrelipase trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú hoặc lượng sữa. Do thuốc hấp thu toàn thân tối thiểu, mức phơi nhiễm có ý nghĩa ở trẻ bú được dự kiến là thấp.
Cần cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và bệnh lý nền.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều Lipase hoặc Pancrelipase riêng theo mức độ suy gan trong các nguồn đã kiểm chứng.
Vì enzym chủ yếu tác dụng tại đường tiêu hóa và hấp thu không đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp của suy gan lên dược động học toàn thân có thể hạn chế; dữ liệu lâm sàng chuyên biệt.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều chuẩn riêng cho người suy thận trong nhãn CREON.
Người suy thận có nguy cơ cao hơn nếu xuất hiện tăng acid uric do dùng enzym tụy liều cao; nhãn khuyến cáo cân nhắc theo dõi acid uric ở nhóm này.
Không tự dùng liều cao hoặc kéo dài.
Không có bằng chứng cho thấy Lipase tác động trực tiếp lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Chóng mặt đã được báo cáo ở một số người dùng CREON, nhưng mối liên hệ riêng với thành phần Lipase chưa được xác định.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt hoặc phản ứng dị ứng.
Tương tác thuốc của Lipase
Lipase, protease và amylase trong CREON không phải cơ chất của enzym CYP hoặc các chất vận chuyển thuốc; tương tác qua CYP hoặc chất vận chuyển không được dự kiến.
Tương tác đặc hiệu của Lipase vi sinh đơn thành phần.
Thuốc thay đổi pH dạ dày, thức ăn, dạng bào chế và thời điểm sử dụng có thể ảnh hưởng đến hoạt tính tại đường tiêu hóa. Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều loại men tiêu hóa hoặc thay đổi thuốc ức chế acid khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Lipase
Lipase là enzym giúp phân giải triglyceride trong thức ăn thành các glyceride nhỏ hơn, glycerol và acid béo tự do. Quá trình này hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu chất béo.
Trong thuốc Pancrelipase, Lipase được dùng cùng protease và amylase để thay thế enzym tụy ở người suy tụy ngoại tiết.
Không hoàn toàn. Lipase là một loại enzym phân giải chất béo. Pancrelipase là hỗn hợp enzym tụy chứa lipase, protease và amylase, thường có nguồn gốc từ tụy lợn.
Liều Pancrelipase được ghi theo đơn vị Lipase vì khả năng tiêu hóa chất béo là yếu tố quan trọng để điều chỉnh liều.
Lipase máu tăng cao có thể gặp trong viêm tụy cấp và một số bệnh lý tụy, thận, túi mật hoặc đường tiêu hóa. Kết quả phải được đánh giá cùng triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm khác.
Lipase máu cao không có nghĩa người bệnh cần uống thêm enzym Lipase.
Chế phẩm Lipase hỗ trợ tiêu hóa thường được dùng cùng thức ăn. Pancrelipase phải được dùng trong bữa ăn hoặc bữa phụ để enzym trộn với thức ăn và hoạt động tại ruột.
Không uống bù Pancrelipase khi đã bỏ qua bữa ăn; thực hiện theo hướng dẫn của nhãn và bác sĩ.
Không nghiền hoặc nhai sản phẩm bao tan trong ruột. Việc làm hỏng lớp bao có thể bất hoạt enzym trong dạ dày và gây kích ứng niêm mạc miệng.
Một số viên nang Pancrelipase được phép mở và rắc vi hạt lên thức ăn mềm có tính acid, nhưng vi hạt vẫn phải được nuốt nguyên và dùng ngay theo đúng nhãn sản phẩm.

