L-Cystine là dạng oxy hóa được hình thành khi hai phân tử L-cysteine liên kết với nhau bằng một cầu disulfide. Chất này có công thức phân tử C6H12N2O4S2 và khối lượng phân tử khoảng 240,30 g/mol.
Trong cơ thể, cặp cysteine–cystine tham gia cân bằng oxy hóa–khử, cấu trúc protein và chuyển hóa các hợp chất chứa lưu huỳnh. Cystine không phải một acid amin được ribosome gắn trực tiếp vào chuỗi protein; thay vào đó, cầu cystine có thể hình thành khi hai nhóm thiol của các gốc cysteine bị oxy hóa.
Cần phân biệt vai trò sinh học của L-Cystine với chỉ định thuốc. Một số thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 được cấp phép tại Pháp để điều trị hỗ trợ tóc hoặc móng dễ gãy, nhưng dữ liệu đó không chứng minh L-Cystine đơn chất có hiệu quả tương tự.
Nội dung chính
- L-Cystine là gì?: Dạng dimer oxy hóa của hai phân tử L-cysteine, nối với nhau bằng cầu disulfide.
- Vai trò sinh học: Tham gia cấu trúc cầu disulfide của protein và hệ oxy hóa–khử cysteine/cystine.
- Có phải thuốc không?: L-Cystine có thể là thành phần thuốc phối hợp hoặc chất dinh dưỡng; không có một chỉ định chung cho mọi sản phẩm.
- Chỉ định được xác minh: Một thuốc phối hợp L-cystine 500 mg và pyridoxine 50 mg tại Pháp được dùng hỗ trợ ở người lớn có tóc hoặc móng dễ gãy.
- Nguy cơ quan trọng: Thuốc phối hợp trên chống chỉ định ở người mắc cystinuria; cystine ít tan trong nước tiểu và có thể tạo sỏi khi bài tiết quá mức.
- Liều bổ sung đơn chất: Chưa có liều điều trị chuẩn hoặc giới hạn dung nạp tối đa được xác lập riêng cho L-Cystine.
- Không nên nhầm lẫn: Cystinuria là rối loạn vận chuyển gây sỏi cystine; cystinosis là bệnh tích lũy cystine trong lysosome.
Hoạt chất L-Cystine là gì?
L-Cystine là dạng oxy hóa của L-cysteine. Hai phân tử L-cysteine liên kết qua cầu disulfide để tạo thành một phân tử L-Cystine.
Cầu disulfide giữa các gốc cysteine góp phần ổn định cấu trúc của nhiều protein. Tuy nhiên, L-Cystine không phải một hoạt chất có công dụng điều trị chung cho mọi sản phẩm chứa chất này.
L-Cystine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | L-Cystine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | L-Cystine |
| Tên IUPAC | (2R)-2-amino-3-[[(2R)-2-amino-2-carboxyethyl]disulfanyl]propanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | (-)-Cystine; L-cysteine disulfide; dicysteine; 3,3′-dithiobis-L-alanine; (2R)-2-amino-3-[[(2R)-2-amino-2-carboxyethyl]disulfanyl]propanoic acid.; Không được dùng tên L-cysteine thay thế cho L-Cystine vì đây là hai trạng thái oxy hóa–khử khác nhau. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Cystinum |
| Tên USAN | cystine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 56-89-3 |
|---|---|
| UNII | 48TCX9A1VT |
| PubChem CID | 67678 |
| RxNorm CUI | 3036 |
Dược động học của L-Cystine
L-Cystine là chất chuyển hóa nội sinh và có thể chuyển đổi với L-cysteine thông qua phản ứng oxy hóa–khử. Vì vậy, nồng độ đo được chịu ảnh hưởng của chế độ ăn, chuyển hóa protein, trạng thái oxy hóa–khử, vận chuyển qua màng tế bào và chức năng thận.
SmPC của thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 tại Pháp không cung cấp thông số dược động học định lượng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Cystine được vận chuyển tại ruột thông qua hệ vận chuyển chung với các acid amin dibasic như lysine, arginine và ornithine. Ở người mắc cystinuria, vận chuyển cystine tại ruột và tái hấp thu ở ống thận có thể bị suy giảm do biến thể ở SLC3A1 hoặc SLC7A9.
Tốc độ hấp thu, thời gian đạt nồng độ đỉnh và tỷ lệ hấp thu của L-Cystine đơn chất ở người khỏe mạnh.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của L-Cystine đường uống ở người chưa được xác lập trong các nguồn chính thức được kiểm chứng. Không được tự quy đổi hàm lượng L-Cystine trên nhãn thành lượng L-cysteine được hấp thu hoặc sử dụng trong mô. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi vào cơ thể, cystine có thể hiện diện trong khoang ngoại bào hoặc được vận chuyển vào tế bào. Cystine được nhập vào một số tế bào qua hệ vận chuyển cystine–glutamate và sau đó có thể được khử thành cysteine để tham gia các quá trình chuyển hóa nội bào.
Thể tích phân bố của L-Cystine dùng đường uống.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Cystine có thể được khử thành hai phân tử cysteine. Cysteine tiếp tục được sử dụng để:
- Tổng hợp protein.
- Hình thành hoặc tái tạo cầu disulfide.
- Tổng hợp glutathione.
- Tham gia các đường chuyển hóa lưu huỳnh.
- Chuyển hóa thành các sản phẩm như taurine hoặc sulfate trong những con đường phù hợp.
Không nên mô tả L-Cystine là chất chống oxy hóa trực tiếp có hiệu quả điều trị vì vai trò trong hệ oxy hóa–khử không đồng nghĩa với lợi ích lâm sàng của sản phẩm bổ sung.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Cystine được lọc qua cầu thận và phần lớn lượng được lọc thường được tái hấp thu nhờ hệ vận chuyển tại ống thận. Trong cystinuria, tái hấp thu bị suy giảm, làm tăng cystine trong nước tiểu và nguy cơ kết tinh thành sỏi.
Tỷ lệ L-Cystine bài tiết nguyên dạng sau khi sử dụng đường uống ở người khỏe mạnh.
| t½ · Thời gian bán thải | Không có thời gian bán thải huyết tương chuẩn được xác lập cho L-Cystine đơn chất trong các nguồn chính thức được kiểm chứng. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không có giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng cho L-Cystine bổ sung đường uống vì đây là chất chuyển hóa nội sinh, có chuyển đổi qua lại với cysteine và được tái hấp thu tại thận. Độ thanh thải định lượng theo từng chế phẩm. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và chuyển hóa cystine gồm:
- Liều, dạng bào chế và thành phần phối hợp.
- Hàm lượng protein và acid amin chứa lưu huỳnh trong chế độ ăn.
- Trạng thái oxy hóa–khử cysteine/cystine.
- Hoạt động của các hệ vận chuyển acid amin.
- Biến thể SLC3A1 hoặc SLC7A9 trong cystinuria.
- Chức năng thận và pH nước tiểu.
- Bệnh cystinosis do biến thể CTNS.
- Tình trạng dị hóa, dinh dưỡng và chuyển hóa protein.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của L-Cystine
L-Cystine có thể được xem xét trong ba bối cảnh:
- Chất chuyển hóa nội sinh: thành phần của cặp oxy hóa–khử cysteine/cystine.
- Acid amin chứa lưu huỳnh trong dinh dưỡng: có thể đóng góp cysteine sau quá trình khử và liên quan đến nhu cầu acid amin chứa lưu huỳnh.
- Thành phần thuốc hoặc sản phẩm bổ sung: thường được phối hợp với vitamin hoặc acid amin khác.
WHO/FAO/UNU đánh giá nhu cầu dinh dưỡng đối với nhóm acid amin chứa lưu huỳnh thông qua methionine và cysteine, không đưa ra một nhu cầu hằng ngày riêng biệt cho L-Cystine.
Phần III: Cơ chế tác dụng
L-Cystine không có một cơ chế tác dụng dược lý duy nhất được xác lập.
Các vai trò sinh hóa gồm:
- Chuyển đổi oxy hóa–khử với L-cysteine.
- Tham gia hình thành cầu disulfide giúp ổn định cấu trúc protein.
- Cung cấp cysteine sau khi được khử trong tế bào.
- Góp phần vào tổng hợp glutathione và chuyển hóa lưu huỳnh.
- Tham gia cân bằng oxy hóa–khử ngoại bào và nội bào.
Trong tóc và móng, keratin giàu các gốc cysteine có khả năng hình thành cầu disulfide. Vai trò cấu trúc này không tự động chứng minh rằng uống thêm L-Cystine sẽ cải thiện tóc hoặc móng ở mọi người.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Chưa có quan hệ liều – nồng độ – đáp ứng dược lý được xác lập cho L-Cystine đơn chất.
SmPC của thuốc phối hợp tại Pháp cho biết cystine có thể được đưa vào nang và thân tóc, nhưng kết quả này chưa được chứng minh có tương quan với cải thiện lâm sàng.
Do đó, không nên dùng dữ liệu về sự hiện diện của cystine trong keratin để khẳng định hiệu quả điều trị rụng tóc, mọc tóc nhanh hoặc làm móng chắc ở mọi trường hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của L-Cystine
Chưa xác minh được chỉ định điều trị phổ biến được phê duyệt cho L-Cystine đơn chất.
Chỉ định của một chế phẩm phối hợp tại Pháp:
CYSTINE / VITAMINE B6 BIOGARAN CONSEIL 500 mg/50 mg được dùng điều trị hỗ trợ ở người lớn có tóc hoặc móng dễ gãy. Mỗi viên chứa 500 mg L-cystine và 50 mg pyridoxine hydrochloride.
Chỉ định này:
- Thuộc về toàn bộ chế phẩm phối hợp.
- Không phải chỉ định điều trị rụng tóc do mọi nguyên nhân.
- Không thay thế việc chẩn đoán thiếu vi chất, bệnh tuyến giáp, thiếu máu, bệnh da đầu hoặc nguyên nhân nội tiết.
L-Cystine và hệ vận chuyển cystine đang được nghiên cứu trong:
- Điều hòa cân bằng oxy hóa–khử.
- Tổng hợp glutathione.
- Miễn dịch và đáp ứng với stress chuyển hóa.
- Chuyển hóa tế bào ung thư thông qua hệ vận chuyển xCT.
- Dinh dưỡng phối hợp cystine với các acid amin khác.
- Phát triển tiền thuốc làm tăng độ tan của cystine nhằm điều trị cystinuria.
FDA Hoa Kỳ đã cấp chỉ định thuốc mồ côi cho L-cystine bis(N′-methylpiperazide) để nghiên cứu điều trị cystinuria, nhưng sản phẩm này chưa được FDA phê duyệt cho chỉ định đó.
Các ứng dụng nghiên cứu không được xem là chỉ định đã được phê duyệt của L-Cystine.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều điều trị chuẩn cho L-Cystine đơn chất.
Đối với thuốc phối hợp CYSTINE / VITAMINE B6 BIOGARAN CONSEIL tại Pháp:
- Chỉ dành cho người lớn.
- Liều theo nhãn: 4 viên mỗi ngày, chia 2 lần, dùng trong bữa ăn.
- Thời gian điều trị: 1 tháng.
- Tổng lượng mỗi ngày tương ứng 2.000 mg L-cystine và 200 mg pyridoxine hydrochloride.
- Nếu không cải thiện sau 1 tháng, cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Đây là liều của một thuốc phối hợp cụ thể, không phải khuyến nghị tự sử dụng L-Cystine hoặc vitamin B6. Không kéo dài liệu trình hoặc phối hợp thêm sản phẩm chứa vitamin B6 khi chưa được bác sĩ hay dược sĩ đánh giá.
Đối với chế phẩm phối hợp được tham khảo:
- Uống trong bữa ăn.
- Chia tổng liều thành 2 lần trong ngày.
- Nuốt viên với một cốc nước lớn.
- Không dùng kéo dài quá thời gian ghi trên nhãn.
- Không dùng liều gấp đôi để bù liều đã quên.
- Không dùng cho người mắc cystinuria.
Lưu ý chung:
- Kiểm tra tổng lượng vitamin B6 nếu sản phẩm có pyridoxine.
- Không tự dùng để điều trị rụng tóc chưa rõ nguyên nhân.
- Không dùng sản phẩm bổ sung thay cho chế độ ăn đủ protein.
- Không tự dùng ở người có tiền sử sỏi cystine hoặc rối loạn vận chuyển acid amin.
Với liệu trình ngắn của thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6, cần theo dõi:
- Mức thay đổi của tóc hoặc móng sau 1 tháng.
- Đau bụng, đầy hơi, chướng bụng hoặc tiêu chảy.
- Ngứa, phát ban, mày đay hoặc phản ứng dị ứng.
- Tê bì, châm chích hoặc giảm cảm giác, đặc biệt khi sử dụng thêm vitamin B6 từ nguồn khác.
- Dấu hiệu sỏi tiết niệu như đau hông lưng, tiểu máu hoặc tiểu buốt ở người có nguy cơ.
Người có cystinuria cần kế hoạch theo dõi chuyên khoa, gồm thể tích, pH và cystine trong nước tiểu cùng hình ảnh đường tiết niệu; không tự bổ sung L-Cystine.
Cảnh báo và lưu ý về L-Cystine
Theo SmPC của thuốc phối hợp được tham khảo, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với L-cystine, pyridoxine hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Cystinuria.
- Dị ứng đậu phộng hoặc đậu nành do thuốc chứa lecithin đậu nành.
Các chống chỉ định này áp dụng cho chế phẩm cụ thể. Chống chỉ định của sản phẩm L-Cystine khác phải được kiểm tra trên nhãn tương ứng.
Với thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6, các phản ứng có tần suất chưa xác định gồm:
- Ngứa, phát ban và mày đay.
- Nhạy cảm với ánh sáng.
- Mụn trứng cá.
- Tăng mọc lông bất thường.
- Đau bụng.
- Đầy hơi hoặc chướng bụng.
- Tiêu chảy.
- Phản ứng quá mẫn.
Các phản ứng này được ghi nhận cho toàn bộ chế phẩm. Nguồn không chứng minh rằng tất cả đều do riêng L-Cystine.
Các nguy cơ nghiêm trọng cần chú ý khi dùng chế phẩm phối hợp gồm:
- Phản ứng quá mẫn nặng hoặc phản vệ, đặc biệt ở người dị ứng đậu nành hoặc đậu phộng do lecithin đậu nành.
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên cảm giác khi dùng pyridoxine liều cao hoặc kéo dài.
Ở người mắc cystinuria, tăng lượng cystine cần xử lý có thể là vấn đề đáng lo ngại vì bệnh đặc trưng bởi bài tiết cystine quá mức và hình thành sỏi. Thuốc phối hợp nêu trên chống chỉ định ở nhóm này.
Phản ứng nghiêm trọng đặc hiệu của L-Cystine đơn chất.
- Không dùng L-Cystine cho người mắc cystinuria khi chưa có chỉ định chuyên khoa; thuốc phối hợp được tham khảo chống chỉ định ở nhóm này.
- Không nhầm cystinuria với cystinosis.
- Không dùng kéo dài chế phẩm chứa vitamin B6 liều cao.
- Không dùng thuốc phối hợp chứa lecithin đậu nành nếu dị ứng đậu nành hoặc đậu phộng.
- Tóc hoặc móng yếu có thể liên quan nhiều nguyên nhân; sản phẩm bổ sung không thay thế việc chẩn đoán.
- Người có bệnh thận, tiền sử sỏi tiết niệu hoặc tiểu máu cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
- Không dùng vai trò cấu trúc của cystine trong keratin làm căn cứ quảng cáo hiệu quả mọc tóc hoặc làm chắc móng tuyệt đối.
Dữ liệu quá liều đặc hiệu của L-Cystine đơn chất.
Với thuốc phối hợp được tham khảo, dùng pyridoxine liều cao hoặc kéo dài có thể gây dị cảm và bệnh lý thần kinh ngoại biên cảm giác.
Khi dùng quá liều:
- Ngừng sử dụng sản phẩm.
- Liên hệ bác sĩ, cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
- Cung cấp tên sản phẩm, hàm lượng, số viên và thời điểm sử dụng.
- Đánh giá triệu chứng thần kinh, tiêu hóa và dị ứng.
- Không tự gây nôn hoặc tự dùng thêm thuốc để xử trí.
Thuốc phối hợp CYSTINE / VITAMINE B6 BIOGARAN CONSEIL không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt theo SmPC. Sản phẩm có hạn dùng 3 năm và phải được giữ ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Đối với sản phẩm khác:
- Giữ trong bao bì gốc.
- Tránh ẩm, nhiệt và ánh sáng theo hướng dẫn trên nhãn.
- Không sử dụng sản phẩm quá hạn, đổi màu hoặc hư hỏng.
- Không sử dụng nguyên liệu nghiên cứu như thuốc hoặc thực phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 được tham khảo chỉ dành cho người lớn; SmPC không có dữ liệu sử dụng ở trẻ em.
Trẻ em mắc cystinuria có thể xuất hiện sỏi cystine sớm, thường trong hai thập niên đầu đời. Việc bổ sung L-Cystine cho trẻ có tiền sử sỏi hoặc rối loạn chuyển hóa phải được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Độ an toàn và liều L-Cystine đơn chất ở trẻ khỏe mạnh.
Chưa có dữ liệu riêng về hiệu quả, liều hoặc độ an toàn của L-Cystine đơn chất ở người cao tuổi.
Người cao tuổi có bệnh thận, tiền sử sỏi tiết niệu hoặc dùng nhiều thuốc cần được bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát trước khi sử dụng sản phẩm chứa L-Cystine và vitamin B6.
Dữ liệu về việc sử dụng thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 trong thai kỳ còn hạn chế; nghiên cứu trên động vật không đủ để kết luận độc tính sinh sản. SmPC của Pháp không khuyến nghị sử dụng chế phẩm này trong thai kỳ.
Khuyến cáo trên áp dụng cho chế phẩm phối hợp cụ thể và không xác lập độ an toàn của L-Cystine đơn chất.
Phụ nữ mang thai không nên tự sử dụng sản phẩm L-Cystine liều cao.
Thuốc phối hợp được tham khảo không được khuyến nghị trong thời kỳ cho con bú vì vitamin B6 đi vào sữa mẹ và chế phẩm chứa lượng pyridoxine cao.
Dữ liệu về L-Cystine đơn chất trong sữa mẹ và ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ.
Chưa có nghiên cứu dược động học hoặc khuyến nghị chỉnh liều L-Cystine đơn chất ở người suy gan.
Do gan tham gia chuyển hóa acid amin và các hợp chất chứa lưu huỳnh, người suy gan không nên tự dùng sản phẩm acid amin liều cao hoặc kéo dài.
Thận tham gia lọc và tái hấp thu cystine. Rối loạn vận chuyển cystine ở ống thận có thể gây bài tiết quá mức và hình thành sỏi cystine.
Không có công thức chỉnh liều L-Cystine chung cho người suy thận.
Người có suy thận, sỏi tiết niệu, cystinuria hoặc tiểu máu không nên tự bổ sung L-Cystine.
Thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 được tham khảo không có ảnh hưởng hoặc chỉ ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy.
Dữ liệu riêng đối với L-Cystine đơn chất.
Tương tác thuốc của L-Cystine
SmPC của thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 tại Pháp không ghi nhận tương tác thuốc cụ thể.
Tuy nhiên:
- Cần cộng tổng lượng vitamin B6 từ thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm đa vitamin.
- Không nên phối hợp nhiều sản phẩm chứa pyridoxine liều cao do nguy cơ bệnh lý thần kinh ngoại biên.
- Người dùng thuốc điều trị cystinuria không nên tự bổ sung L-Cystine.
- Tương tác đặc hiệu của L-Cystine đơn chất với từng thuốc.
Thắc mắc về hoạt chất L-Cystine
L-Cystine là dạng oxy hóa được tạo bởi hai phân tử L-cysteine liên kết qua cầu disulfide. Chất này tham gia hệ oxy hóa–khử cysteine/cystine và góp phần hình thành cầu disulfide trong protein.
Không. L-cysteine có một nhóm thiol tự do, còn L-Cystine gồm hai phân tử cysteine nối với nhau bằng cầu disulfide. Hai dạng có thể chuyển đổi qua phản ứng oxy hóa–khử, nhưng công thức, khối lượng phân tử, độ tan và cách ghi liều khác nhau.
Một số thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 tại Pháp được chỉ định điều trị hỗ trợ tóc hoặc móng dễ gãy. Tuy nhiên, SmPC cũng nêu rằng sự kết hợp của cystine vào nang và thân tóc chưa được chứng minh có tương quan với cải thiện lâm sàng.
Chưa có đủ căn cứ để khẳng định L-Cystine đơn chất giúp mọc tóc nhanh hoặc điều trị mọi nguyên nhân rụng tóc.
Không nên tự sử dụng. Thuốc phối hợp L-cystine và vitamin B6 được tham khảo chống chỉ định ở người mắc cystinuria. Đây là rối loạn vận chuyển làm tăng cystine trong nước tiểu, trong khi cystine ít tan và có thể kết tinh thành sỏi.
Không. Cystinuria chủ yếu là rối loạn vận chuyển cystine và các acid amin dibasic tại thận, gây sỏi cystine tái phát. Cystinosis là bệnh di truyền do biến thể CTNS, gây tích lũy cystine trong lysosome của nhiều tế bào và có thể ảnh hưởng thận, mắt cùng nhiều cơ quan.
L-Cystine bổ sung không phải phương pháp điều trị hai bệnh này.

