Xơ nang (Cystic fibrosis)

Xơ nang là bệnh di truyền do hai biến thể gây bệnh ở gene CFTR, làm rối loạn vận chuyển muối và nước qua bề mặt tế bào. Dịch tiết trở nên đặc, khó thoát và gây tổn thương nhiều cơ quan, nổi bật là nhiễm trùng phổi tái diễn, ho đờm kéo dài, giãn phế quản, viêm xoang, suy tụy ngoại tiết, kém hấp thu và chậm tăng cân. Trẻ sơ sinh có thể biểu hiện tắc ruột phân su hoặc sàng lọc sơ sinh bất thường; một số người chỉ được chẩn đoán ở tuổi trưởng thành với viêm tụy, vô sinh nam hoặc bệnh phổi không giải thích được. Xơ nang không lây, nhưng một số vi khuẩn đường thở có thể truyền chéo giữa người bệnh. Chẩn đoán dựa trên biểu hiện phù hợp cùng bằng chứng rối loạn CFTR, thường bằng nghiệm pháp mồ hôi và xét nghiệm gene. Điều trị đa chuyên khoa giúp kiểm soát nhiễm trùng, cải thiện dinh dưỡng và bảo tồn chức năng phổi.

Chịu trách nhiệm chuyên môn: BS. Dung (BSCKI - Chuyên ngành Cơ xương khớp) Cập nhật lần cuối: 17/07/2026

Xơ nang là bệnh gì?

Xơ nang (Cystic fibrosis) là bệnh di truyền đa cơ quan do chức năng protein CFTR bị giảm hoặc mất. CFTR là kênh vận chuyển chloride và bicarbonate trên bề mặt biểu mô. Khi kênh hoạt động bất thường, lớp dịch phủ niêm mạc bị mất nước, nhầy quánh và khó được lông chuyển đẩy ra. Tại phổi, điều này gây tắc đường thở nhỏ, viêm mạn và nhiễm trùng; tại tụy, ống tuyến bị bít làm enzyme tiêu hóa khó đến ruột.

Tổng quan về Xơ nang (Cystic fibrosis)
Tổng quan về Xơ nang (Cystic fibrosis)

Tên “xơ nang” bắt nguồn từ tổn thương tụy dạng xơ và nang nhỏ, không có nghĩa người bệnh có bệnh phổi nang lan tỏa. Các tình trạng liên quan CFTR như viêm tụy tái diễn hoặc bất sản ống dẫn tinh hai bên có thể không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn xơ nang và cần được phân loại riêng.

Tên bệnh

Xơ nang

Tên tiếng Anh

Cystic fibrosis

Tên khác / tên đồng nghĩa

CF; mucoviscidosis; bệnh nhầy nhớt

Mã ICD-10

E84; các mã phân nhóm gồm E84.0 có biểu hiện phổi, E84.1 có biểu hiện ruột, E84.8 biểu hiện khác hoặc phối hợp và E84.9 không đặc hiệu.

Nhóm bệnh / chuyên khoa

Bệnh di truyền đa cơ quan thuộc hô hấp, tiêu hóa–dinh dưỡng, nội tiết và sức khỏe sinh sản; do rối loạn chức năng kênh CFTR.

Cơ quan ảnh hưởng

Đường thở và phổi, xoang, tuyến tụy ngoại tiết, ruột, gan–đường mật, tuyến mồ hôi và cơ quan sinh sản. Xương, nội tiết và sức khỏe tâm thần có thể bị ảnh hưởng thứ phát.

Tính chất bệnh

Bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, mạn tính, không lây. Biểu hiện đa cơ quan và tiến triển khác nhau tùy biến thể CFTR, chức năng tụy, nhiễm trùng và khả năng tiếp cận điều trị.

Mức độ phổ biến

Bệnh hiếm, thường gặp hơn ở người có nguồn gốc Bắc Âu nhưng có thể xuất hiện ở mọi dân tộc. Ở châu Á bệnh dễ bị bỏ sót do tần suất thấp và biến thể CFTR khác biệt; dữ liệu Việt Nam còn ít.

Bệnh có lây không?

Không

Đường lây

Không áp dụng; tuy nhiên vi khuẩn đường hô hấp có thể lây giữa người bệnh hoặc từ môi trường nên vẫn cần kiểm soát nhiễm khuẩn.

Tổng quan chuyên môn về Xơ nang

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Xơ nang

Triệu chứng và dấu hiệu của Xơ nang

Chẩn đoán Xơ nang

Điều trị Xơ nang

Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa

Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Xơ nang

Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt

Câu hỏi thường gặp về Xơ nang

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *