Vitamin A

Vitamin A là tên gọi của một nhóm retinoid tan trong chất béo, chủ yếu gồm retinol và các retinyl ester. Cơ thể cũng có thể chuyển đổi một số carotenoid từ thực vật, như beta-carotene, thành vitamin A.[2] Vitamin A cần thiết cho thị giác trong điều kiện ánh sáng yếu, chức năng miễn dịch, sinh sản, tăng trưởng, biệt hóa tế bào và duy trì biểu mô của mắt cùng nhiều cơ quan.[2] Thiếu vitamin A có thể gây quáng gà, khô kết mạc, tổn thương giác mạc và tăng nguy cơ biến chứng nhiễm trùng. Tuy nhiên, vitamin A dạng retinol có thể tích lũy trong gan; dùng liều cao hoặc kéo dài có thể gây tổn thương gan, tăng áp lực nội sọ, bất thường xương và dị tật thai nhi.[1][2] Liều bổ sung dự phòng, liều điều trị thiếu hụt và liều hỗ trợ bệnh sởi hoàn toàn khác nhau. Người dùng không tự áp dụng các phác đồ vitamin A liều cao nếu chưa được bác sĩ hoặc chương trình y tế có thẩm quyền chỉ định.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Vitamin A là vitamin tan trong dầu, liên quan thị giác, miễn dịch và phát triển tế bào.
  • Nguồn cung có thể đến từ thực phẩm, tiền vitamin A carotenoid hoặc chế phẩm bổ sung.
  • Không tự bổ sung ở mức cao kéo dài; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ khi có nguy cơ thiếu hụt.
  • Dùng quá mức có thể gây độc, đặc biệt ở phụ nữ mang thai hoặc người bệnh gan.
  • Báo nhân viên y tế về thai kỳ, bệnh gan và các vitamin/thuốc đang sử dụng.

Hoạt chất Vitamin A là gì?

Vitamin A là một vi chất tan trong chất béo cần thiết cho thị giác, chức năng miễn dịch, tăng trưởng, sinh sản và duy trì cấu trúc biểu mô. Vitamin A tạo sẵn gồm retinol và retinyl ester; beta-carotene, alpha-carotene và beta-cryptoxanthin là các carotenoid có thể được cơ thể chuyển thành vitamin A.[2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin A

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin A

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Vitamin A

Tên khác / tên đồng nghĩa

Retinol; vitamin A1; all-trans-retinol; retinyl palmitate; retinol palmitate; retinyl acetate. “Vitamin A” cũng được dùng theo nghĩa dinh dưỡng để chỉ tổng hoạt tính của vitamin A tạo sẵn và các carotenoid tiền vitamin A, nhưng các chất này không có sinh khả dụng và nguy cơ độc tính giống nhau.[2][11]

Tên viết tắt

VA

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

Không áp dụng

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Không áp dụng

Dược động học của Vitamin A

Vitamin A tạo sẵn được hấp thu tại ruột non cùng chất béo. Retinyl ester được thủy phân thành retinol, sau đó tái ester hóa trong tế bào ruột và vận chuyển qua hệ bạch huyết trong chylomicron đến gan. Phần lớn vitamin A của cơ thể được dự trữ tại gan dưới dạng retinyl ester. Khi cơ thể cần, retinol được huy động khỏi gan để vận chuyển đến mô. Retinol có thể chuyển thành retinal và retinoic acid, là các chất chuyển hóa có vai trò sinh học khác nhau.[1][2][12]

Giai đoạn I: Hấp thu

Vitamin A được hấp thu chủ yếu tại ruột non. Quá trình hấp thu cần muối mật, lipase tụy và chất béo trong khẩu phần. Bệnh lý gây kém hấp thu chất béo, suy tụy, ứ mật hoặc tổn thương ruột có thể làm giảm hấp thu vitamin A. Dạng tiêm bắp được sử dụng khi đường uống không khả thi hoặc hấp thu qua ruột không đầy đủ.[1][2]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Khả năng hấp thu của retinyl ester tạo sẵn trong thực phẩm bổ sung được NIH ghi nhận khoảng 70–90%. Sinh khả dụng của beta-carotene biến thiên rộng, khoảng 8,7–65%, và khả năng chuyển thành retinol còn phụ thuộc nguồn thực phẩm, liều, tình trạng dinh dưỡng cùng yếu tố di truyền.[2]

Giai đoạn II: Phân bố

Sau hấp thu, vitamin A được vận chuyển trong chylomicron qua hệ bạch huyết đến gan. Phần lớn dự trữ của cơ thể nằm trong gan dưới dạng retinyl ester. Retinol được huy động vào máu để cung cấp cho mắt và các mô khác. Vitamin A đi qua nhau thai và retinol cùng carotenoid là các thành phần tự nhiên của sữa mẹ.[1][2][9]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Retinol có thể bị oxy hóa thuận nghịch thành retinal. Retinal tiếp tục được oxy hóa thành retinoic acid, chất tham gia điều hòa biểu hiện gene nhưng không thể chuyển ngược hiệu quả thành retinol. Retinol cũng được ester hóa thành retinyl ester để dự trữ, chủ yếu tại gan. Carotenoid tiền vitamin A có thể được chuyển đổi thành retinal và retinol tại ruột, với hiệu suất khác nhau giữa các cá thể.[2][12]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Vitamin A được chuyển hóa thành nhiều chất phân cực hơn trước khi được đào thải qua mật, phân và nước tiểu. Do vitamin A tạo sẵn được dự trữ đáng kể trong gan, cơ thể không thải nhanh lượng dư như đối với vitamin tan trong nước. Dữ liệu định lượng thải trừ phụ thuộc từng dạng vitamin A và chế phẩm.[1][2][12]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không có một thời gian bán thải duy nhất có ý nghĩa lâm sàng cho tất cả dạng vitamin A. Retinol trong tuần hoàn, các chất chuyển hóa hoạt tính và retinyl ester dự trữ tại gan có động học khác nhau; dự trữ gan ở người trưởng thành có thể đáp ứng nhu cầu trong thời gian dài.[1][2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng cho toàn bộ khái niệm “vitamin A”, vì vitamin A gồm nhiều dạng hóa học, được dự trữ lâu dài tại gan và được điều hòa bởi tình trạng dinh dưỡng. Dữ liệu độ thanh thải của từng chế phẩm.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng hấp thu, dự trữ hoặc chuyển hóa vitamin A gồm:

  • Lượng chất béo trong bữa ăn.
  • Bài tiết mật và chức năng tụy.
  • Bệnh celiac, bệnh viêm ruột, xơ nang hoặc các hội chứng kém hấp thu chất béo.
  • Chức năng gan và lượng vitamin A dự trữ trước đó.
  • Tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng, có thể làm giảm retinol huyết thanh mà không phản ánh chính xác dự trữ gan.
  • Yếu tố di truyền ảnh hưởng chuyển đổi beta-carotene thành vitamin A.
  • Orlistat và các thuốc làm giảm hấp thu chất béo.[1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin A

Vitamin A không phải một phân tử duy nhất mà là nhóm hợp chất có hoạt tính retinoid:

  • Retinol: dạng vận chuyển và tiền chất chuyển hóa.
  • Retinal: cần cho chu trình thị giác.
  • Retinoic acid: điều hòa biểu hiện gene, biệt hóa và tăng trưởng tế bào.
  • Retinyl ester: dạng dự trữ và dạng thường gặp trong thuốc, thực phẩm bổ sung.
  • Carotenoid tiền vitamin A: tiền chất từ thực vật, có thể được chuyển thành retinol.

Vitamin A tạo sẵn có nguy cơ tích lũy và gây ngộ độc cao hơn carotenoid tiền vitamin A.[2][12]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong võng mạc, retinal kết hợp với opsin để tạo rhodopsin, sắc tố nhạy sáng cần cho khả năng nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu. Retinoic acid gắn với các thụ thể nhân retinoic acid receptor và retinoid X receptor, qua đó điều hòa phiên mã gene liên quan đến biệt hóa, tăng trưởng, sinh sản và chức năng biểu mô. Vitamin A cũng góp phần duy trì hàng rào niêm mạc và hoạt động bình thường của hệ miễn dịch.[1][2][12]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Vitamin A duy trì khả năng thích nghi với bóng tối, tính toàn vẹn của kết mạc và giác mạc, sự biệt hóa tế bào biểu mô, phát triển phôi, chức năng miễn dịch và sinh sản. Tác dụng điều trị rõ nhất khi người bệnh thực sự thiếu vitamin A. Dùng vitamin A vượt nhu cầu không tạo lợi ích tỷ lệ thuận và có thể dẫn đến tích lũy, độc tính cấp hoặc mạn tính.[1][2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin A

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin A

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin A

Các tương tác đáng chú ý gồm:

  • Orlistat có thể làm giảm hấp thu vitamin A và beta-carotene; người sử dụng cần trao đổi với bác sĩ về thời điểm dùng và nhu cầu bổ sung.[2]
  • Các retinoid toàn thân như acitretin, bexarotene, isotretinoin hoặc tretinoin có thể làm tăng nguy cơ tăng vitamin A khi phối hợp với thực phẩm bổ sung vitamin A.[2]
  • Nhãn Aquasol A ghi nhận phụ nữ dùng thuốc tránh thai đường uống có thể có nồng độ vitamin A huyết tương tăng.[1]
  • Dùng đồng thời nhiều đa vitamin, dầu gan cá và sản phẩm bổ sung có thể làm tổng lượng vitamin A tạo sẵn vượt giới hạn an toàn.
  • Các thuốc hoặc bệnh lý làm giảm hấp thu chất béo có thể làm giảm hấp thu vitamin A.

Không tự bổ sung vitamin A liều cao khi đang dùng thuốc retinoid điều trị mụn, vảy nến hoặc ung thư.[1][2]

Thắc mắc về hoạt chất Vitamin A

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *