Cloramphenicol, tên tiếng Anh chuẩn là chloramphenicol, là kháng sinh phổ rộng thuộc nhóm amphenicol. Thuốc ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn bằng cách tác động lên tiểu đơn vị 50S của ribosom và chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn.[1][2] Do có thể gây ức chế tủy xương nghiêm trọng, thiếu máu bất sản không hồi phục và hội chứng em bé xám, cloramphenicol toàn thân chỉ nên được dành cho nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi các kháng sinh ít độc hơn không hiệu quả hoặc bị chống chỉ định.[1][2] Dạng nhỏ mắt và nhỏ tai được sử dụng tại chỗ cho một số nhiễm khuẩn bề mặt, nhưng thuốc vẫn có thể được hấp thu toàn thân và không nên dùng kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên.[4][5] Người bệnh không tự mua hoặc dùng cloramphenicol cho cảm cúm, đau họng thông thường, mắt đỏ chưa rõ nguyên nhân hay để dự phòng nhiễm khuẩn.
Nội dung chính
- Cloramphenicol; tên INN tiếng Anh: chloramphenicol
- Kháng sinh amphenicol, chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn
- J01BA01 dùng toàn thân; S01AA01 dùng tại mắt; S02AA01 dùng tại tai [5][6][7]
- Chỉ dành cho nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi lựa chọn ít độc hơn không phù hợp [1][2][3]
- Viêm kết mạc cấp do vi khuẩn và nhiễm khuẩn tai ngoài do vi khuẩn nhạy cảm, tùy nhãn sản phẩm [4][5]
- Ức chế tủy xương, thiếu máu bất sản, giảm tế bào máu, viêm thần kinh thị giác và hội chứng em bé xám
- Công thức máu và nồng độ thuốc khi dùng toàn thân, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và người suy gan hoặc suy thận
- Khuyến cáo khác nhau theo nhãn; nhiều SmPC chống chỉ định hoặc không khuyến cáo
- Không dùng cho nhiễm khuẩn nhẹ, cảm lạnh, cúm hoặc để dự phòng
Hoạt chất Cloramphenicol là gì?
Cloramphenicol là kháng sinh amphenicol có tác dụng trên nhiều vi khuẩn Gram dương, Gram âm và một số vi sinh vật nội bào. Do độc tính huyết học có thể nghiêm trọng hoặc tử vong, dạng toàn thân chỉ được sử dụng hạn chế cho nhiễm khuẩn nặng khi lựa chọn an toàn hơn không phù hợp.[1][2]
Cloramphenicol
INN Chloramphenicol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Cloramphenicol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Chloramphenicol |
| Tên IUPAC | 2,2-dichloro-N-[(1R,2R)-1,3-dihydroxy-1-(4-nitrophenyl)propan-2-yl]acetamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Chloramphenicolum; chloramphenicol sodium succinate; cloramphenicol natri succinat; chloramphenicol palmitate. Chloramphenicol sodium succinate là tiền dược tan trong nước thường dùng cho dạng tiêm, còn chloramphenicol palmitate từng được sử dụng trong một số chế phẩm uống.[1][2][4] |
| Tên viết tắt | CHL |
| Tên Latinh / tên dược điển | Chloramphenicolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 56-75-7 |
|---|---|
| UNII | 66974FR9Q1 |
| PubChem CID | 298 |
| RxNorm CUI | 2348 |
Dược động học của Cloramphenicol
Cloramphenicol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố rộng vào mô và dịch cơ thể, kể cả dịch não tủy. Thuốc gắn với protein huyết tương đến khoảng 60%, đi qua nhau thai và xuất hiện trong sữa mẹ. Cloramphenicol được bất hoạt chủ yếu tại gan thông qua liên hợp glucuronide và được bài tiết chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính.[1][3] Sau tiêm chloramphenicol sodium succinate, tiền dược phải được thủy phân thành cloramphenicol có hoạt tính và mức độ thủy phân có thể thay đổi giữa các cá thể.[1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, nồng độ cloramphenicol trong huyết thanh có thể được phát hiện sau khoảng 30 phút. DailyMed ghi nhận nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng một giờ trong nghiên cứu sử dụng liều 1 g.[1][3] Sau nhỏ mắt, một lượng thuốc có thể thấm vào thủy dịch và đi vào tuần hoàn toàn thân. Hấp thu toàn thân sau nhỏ tai thường rất thấp nhưng vẫn có thể xảy ra.[4][5]
| F · Sinh khả dụng | Cloramphenicol đường uống được hấp thu nhanh và tương đối tốt, nhưng giá trị sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng thống nhất cho mọi chế phẩm. Chloramphenicol sodium succinate đường tiêm được thủy phân không hoàn toàn và biến thiên thành cloramphenicol có hoạt tính, nên nồng độ thuốc có thể khác nhau giữa các cá thể.[1][4] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Cloramphenicol phân bố rộng trong nhiều mô và dịch cơ thể, bao gồm dịch não tủy, dịch màng phổi, dịch cổ trướng, nước bọt, thủy dịch và dịch kính. Nồng độ cao được ghi nhận tại gan và thận. Thuốc đi qua nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.[1][3][5]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Cloramphenicol được bất hoạt chủ yếu tại gan bằng quá trình liên hợp glucuronide. Chloramphenicol sodium succinate phải được thủy phân thành thuốc tự do có hoạt tính; quá trình này có thể không hoàn toàn, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.[1][4]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 68–99% liều cloramphenicol được ghi nhận bài tiết qua nước tiểu trong vòng ba ngày, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính; khoảng 8–12% lượng bài tiết là thuốc tự do có hoạt tính. Một lượng nhỏ thuốc có hoạt tính được tìm thấy trong mật và phân.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải sau uống được ghi nhận khoảng 2–5 giờ.[3] Sau tiêm chloramphenicol sodium succinate, một SmPC báo cáo thời gian bán thải khoảng 4,03 giờ đối với cloramphenicol và 2,65 giờ đối với tiền dược succinate. Ở trẻ em, thời gian bán thải biến thiên rộng; ở trẻ sơ sinh có thể kéo dài đáng kể do hệ thống chuyển hóa chưa trưởng thành.[2][5] |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đáng kể gồm tuổi sơ sinh, sinh non, chức năng gan, chức năng thận, nồng độ protein huyết tương, tương tác thuốc và khả năng thủy phân chloramphenicol sodium succinate. Nồng độ thuốc có thể tăng quá mức ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy gan hoặc suy thận; các nhóm này có thể cần theo dõi nồng độ huyết tương và hiệu chỉnh liều.[1][2][3]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Cloramphenicol
Cloramphenicol là kháng sinh chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn. Thuốc có hoạt tính in vitro đối với nhiều vi khuẩn Gram dương, Gram âm, Rickettsia và Chlamydia, nhưng độ nhạy cảm thay đổi theo loài, khu vực và cơ chế kháng thuốc. Một cơ chế kháng phổ biến là vi khuẩn sản xuất chloramphenicol acetyltransferase làm bất hoạt thuốc.[1][4] Cloramphenicol không có tác dụng điều trị nhiễm virus hoặc nấm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cloramphenicol gắn thuận nghịch với tiểu đơn vị 50S của ribosom vi khuẩn, cản trở hoạt động peptidyl transferase và quá trình chuyển amino acid từ RNA vận chuyển vào chuỗi peptide đang hình thành. Kết quả là quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn bị ức chế.[1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Cloramphenicol chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn, mặc dù có thể có tác dụng diệt khuẩn đối với một số vi khuẩn ở nồng độ thích hợp. Hiệu quả phụ thuộc vào độ nhạy cảm của tác nhân và nồng độ thuốc tại vị trí nhiễm khuẩn. Thuốc cũng có thể ức chế tổng hợp protein trong ty thể của tế bào người, được cho là có liên quan đến độc tính phụ thuộc liều trên tủy xương.[1][2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Cloramphenicol
Chỉ định thay đổi theo đường dùng và nhãn sản phẩm:
- Dạng toàn thân: thương hàn, viêm màng não do Haemophilus influenzae và các nhiễm khuẩn nghiêm trọng do vi khuẩn nhạy cảm khi kháng sinh ít độc hơn không hiệu quả hoặc bị chống chỉ định.[1][2][3]
- Dạng nhỏ mắt 0,5%: điều trị viêm kết mạc cấp do vi khuẩn ở người lớn và trẻ từ 2 tuổi theo SmPC được tra cứu.[4]
- Dạng nhỏ tai 10%: điều trị tại chỗ nhiễm khuẩn tai ngoài do vi khuẩn nhạy cảm ở người lớn và trẻ em.[5]
Không nên hiểu các chỉ định trong nhãn nước ngoài là chỉ định tự động được phê duyệt cho mọi sản phẩm tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ từng nhãn cụ thể, không dùng để cá nhân hóa điều trị:
- Dạng uống ở người lớn theo SmPC viên nang 250 mg: tổng liều thông thường 50 mg/kg/ngày, chia 4 lần. Trong nhiễm khuẩn nặng như viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, liều ban đầu có thể được tăng gấp đôi nhưng phải giảm sớm khi tình trạng lâm sàng cho phép.[3]
- Dạng tiêm ở người lớn theo DailyMed: 50 mg/kg/ngày, chia mỗi 6 giờ; trường hợp đặc biệt có thể dùng đến 100 mg/kg/ngày dưới giám sát chặt và phải giảm liều sớm.[1]
- Trẻ em dùng đường tiêm theo DailyMed: 50 mg/kg/ngày, chia 4 lần; nhiễm khuẩn nặng có thể cần liều cao hơn nhưng phải theo dõi nồng độ thuốc.[1]
- Trẻ sơ sinh dưới 2 tuần hoặc trẻ có chuyển hóa chưa trưởng thành: DailyMed ghi tổng liều 25 mg/kg/ngày, chia 4 lần, kèm theo dõi nồng độ huyết thanh.[1]
- Thuốc nhỏ mắt 0,5% theo một SmPC: nhỏ 1 giọt vào mắt bị bệnh mỗi 2 giờ trong 48 giờ đầu, sau đó mỗi 4 giờ, trong thời gian thức; liệu trình 5 ngày.[4]
- Thuốc nhỏ tai 10% theo một SmPC: nhỏ 3–4 giọt vào tai bệnh, ngày 2–3 lần, tối đa một tuần.[5]
Liều phụ thuộc tác nhân, mức độ nhiễm khuẩn, tuổi, cân nặng, chức năng gan thận, đường dùng và nhãn sản phẩm. Không tự áp dụng hoặc dùng lại đơn cũ.
- Dạng toàn thân chỉ dùng theo đơn và dưới sự giám sát y tế.
- Chloramphenicol sodium succinate phải được hoàn nguyên đúng hướng dẫn; đường dùng và tốc độ tiêm phụ thuộc nhãn cụ thể.[1][2]
- Không dùng cloramphenicol cho cảm cúm, đau họng thông thường hoặc nhiễm khuẩn nhẹ.
- Thuốc nhỏ mắt chỉ dùng tại mắt; không để đầu lọ chạm mắt, mi mắt hoặc bề mặt khác.
- Không đeo kính áp tròng trong thời gian điều trị bằng thuốc nhỏ mắt; SmPC được tra cứu khuyến nghị người dùng kính áp tròng mềm chờ 24 giờ sau khi kết thúc liệu trình mới sử dụng lại.[4]
- Thuốc nhỏ tai không dùng khi thủng màng nhĩ theo SmPC được tra cứu.[5]
- Không sử dụng thuốc nhỏ mắt quá 5 ngày hoặc thuốc nhỏ tai quá một tuần nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Dùng đủ liệu trình được kê và không tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.
Khi sử dụng cloramphenicol toàn thân, cần thực hiện công thức máu ban đầu và theo dõi định kỳ; DailyMed khuyến nghị xét nghiệm máu khoảng mỗi hai ngày trong quá trình điều trị. Phải ngừng thuốc nếu xuất hiện giảm hồng cầu lưới, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc bất thường huyết học liên quan thuốc.[1]
Cần theo dõi nồng độ cloramphenicol huyết tương ở trẻ sơ sinh, trẻ sinh non, người cao tuổi, người suy gan hoặc suy thận và người sử dụng thuốc có tương tác. Theo dõi công thức máu không loại trừ được nguy cơ thiếu máu bất sản không phụ thuộc liều có thể xuất hiện muộn.[1][2] Có thể cần kiểm tra thị lực và thần kinh ngoại biên nếu dùng kéo dài hoặc xuất hiện nhìn mờ, giảm thị lực, tê hoặc yếu chi.
Cảnh báo và lưu ý về Cloramphenicol
Các chống chỉ định hoặc trường hợp không được sử dụng trong các nhãn được tra cứu gồm:
- Quá mẫn hoặc từng có phản ứng độc với cloramphenicol.
- Từng bị ức chế tủy xương do cloramphenicol.
- Tiền sử cá nhân hoặc gia đình có rối loạn tạo máu, bao gồm thiếu máu bất sản, đối với một số chế phẩm tại chỗ.
- Điều trị hoặc dự phòng nhiễm khuẩn nhẹ.
- Dùng đồng thời thuốc có khả năng ức chế tủy xương, theo SmPC viên nang.
- Rối loạn chuyển hóa porphyrin, theo SmPC viên nang.
- Thủng màng nhĩ đối với thuốc nhỏ tai được tra cứu.
- Thai kỳ và cho con bú đối với một số SmPC toàn thân; khuyến cáo có khác biệt giữa các nhãn.[1][3][4][5]
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm miệng, viêm lưỡi và viêm ruột.
- Đau đầu, lú lẫn, trầm cảm nhẹ hoặc mê sảng.
- Phát ban, mày đay, sốt và phù mạch.
- Giảm hồng cầu lưới, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu liên quan liều.
- Viêm thần kinh ngoại biên hoặc viêm thần kinh thị giác, thường liên quan điều trị kéo dài.
- Thuốc nhỏ mắt có thể gây bỏng rát, châm chích, ngứa, viêm da và nhìn mờ thoáng qua.
- Thuốc nhỏ tai có thể gây phản ứng mẫn cảm tại chỗ hoặc toàn thân.[1][2][3][4][5]
Các phản ứng nghiêm trọng cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Ức chế tủy xương phụ thuộc liều, thường có khả năng hồi phục sau khi ngừng thuốc.
- Thiếu máu bất sản không phụ thuộc liều, có thể xuất hiện sau khi ngừng thuốc nhiều tuần hoặc nhiều tháng và có thể tử vong.
- Giảm toàn thể tế bào máu, mất bạch cầu hạt, giảm tiểu cầu và suy tủy.
- Hội chứng em bé xám ở trẻ sinh non, trẻ sơ sinh hoặc khi nồng độ thuốc quá cao, biểu hiện bằng chướng bụng, nôn, da xám tím, suy tuần hoàn, thở không đều và có thể tử vong.
- Viêm thần kinh thị giác, giảm thị lực hoặc mù.
- Viêm thần kinh ngoại biên.
- Phản vệ, phù mạch và phản ứng da nghiêm trọng.
- Tiêu chảy liên quan Clostridioides difficile hoặc viêm đại tràng sau kháng sinh.[1][2][3]
Độc tính huyết học nghiêm trọng cũng đã được báo cáo hiếm gặp sau sử dụng tại mắt hoặc tai.[4][5]
- Chỉ dùng cloramphenicol toàn thân khi nhiễm khuẩn đủ nghiêm trọng và không có lựa chọn ít độc hơn phù hợp.
- Tránh liệu trình lặp lại hoặc kéo dài hơn mức cần thiết.
- Công thức máu bình thường trong điều trị không loại trừ thiếu máu bất sản xuất hiện muộn.
- Theo dõi nồng độ thuốc ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy gan hoặc suy thận.
- Ngừng thuốc và đánh giá ngay nếu xuất hiện mệt mỏi bất thường, da xanh, bầm tím, chảy máu, sốt, đau họng, nhiễm khuẩn tái diễn, giảm thị lực hoặc tê yếu chi.
- Dùng tại mắt hoặc tai vẫn có thể gây hấp thu toàn thân; tránh sử dụng kéo dài hoặc gián đoạn nhiều đợt.
- Mắt đau nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực, giác mạc đục, đồng tử bất thường hoặc không cải thiện sau 48 giờ cần được khám thay vì tiếp tục tự nhỏ thuốc.
- Không dùng thuốc nhỏ tai khi nghi ngờ thủng màng nhĩ.[1][2][4][5]
Quá liều cloramphenicol có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, tăng sắt huyết thanh, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu, suy tủy hoặc hội chứng em bé xám. Một SmPC xem nồng độ huyết tương trên 25 microgam/mL thường có liên quan độc tính.[2]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu gồm ngừng thuốc, điều trị hỗ trợ, theo dõi công thức máu, chức năng gan thận, nồng độ thuốc và tình trạng tuần hoàn – hô hấp. Lọc máu hấp phụ bằng than hoặc resin haemoperfusion có thể làm tăng loại bỏ thuốc trong quá liều nghiêm trọng; hiệu quả thay máu ở trẻ sơ sinh chưa chắc chắn.[2][3] Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng bào chế:
- Lọ bột tiêm theo DailyMed: bảo quản ở 20–25°C trước khi hoàn nguyên.[1]
- Viên nang theo SmPC: bảo quản nơi khô mát trong bao bì gốc.[3]
- Thuốc nhỏ tai 10% theo SmPC: bảo quản ở 2–8°C, nơi khô và tối, không đông lạnh; sử dụng trong 28 ngày sau khi mở.[5]
- Điều kiện bảo quản và thời hạn sử dụng sau mở nắp của thuốc nhỏ mắt phụ thuộc từng sản phẩm.
Luôn tuân theo nhãn của đúng chế phẩm, không sử dụng dung dịch đổi màu, có tiểu phân hoặc quá hạn sau mở nắp.[1][3][5]
Đối tượng đặc biệt
Trẻ sơ sinh và trẻ sinh non có nguy cơ đặc biệt cao bị tích lũy cloramphenicol và hội chứng em bé xám do khả năng glucuronid hóa tại gan và đào thải qua thận chưa trưởng thành. DailyMed ghi liều tổng cộng 25 mg/kg/ngày cho trẻ sơ sinh dưới hai tuần, chia 4 lần và phải theo dõi nồng độ thuốc; sau hai tuần, một số trẻ đủ tháng có thể dùng liều cao hơn nếu chức năng chuyển hóa phù hợp.[1]
Dữ liệu và khuyến cáo khác nhau giữa từng sản phẩm. SmPC viên nang 250 mg được tra cứu chưa xác lập an toàn và hiệu quả ở trẻ em, trong khi SmPC thuốc tiêm có hướng dẫn liều theo cân nặng.[2][3] Thuốc nhỏ mắt 0,5% được tra cứu chỉ định cho trẻ từ 2 tuổi; thuốc nhỏ tai cho phép sử dụng ở trẻ em nhưng trẻ nhỏ chỉ dùng khi bác sĩ đánh giá là thiết yếu.[4][5] Không tự dùng cloramphenicol cho trẻ.
Người cao tuổi có thể có suy giảm chức năng gan, thận, bệnh kèm và sử dụng nhiều thuốc, làm tăng nguy cơ tích lũy hoặc tương tác. DailyMed khuyến nghị lựa chọn liều thận trọng, thường bắt đầu ở phần thấp của khoảng liều và theo dõi chức năng thận.[1] SmPC cũng khuyến nghị theo dõi nồng độ huyết tương ở người cao tuổi khi sử dụng toàn thân.[2][3]
Khuyến cáo khác nhau giữa các nhãn:
- DailyMed cho biết cloramphenicol đi qua nhau thai và chỉ nên sử dụng khi lợi ích tiềm năng vượt trội nguy cơ đối với thai nhi.[1]
- Các SmPC toàn thân tại Anh được tra cứu chống chỉ định cloramphenicol trong thai kỳ và chuyển dạ do nguy cơ độc tính đối với thai hoặc trẻ sơ sinh, bao gồm hội chứng em bé xám.[2][3]
- Thuốc nhỏ mắt và nhỏ tai được tra cứu không được khuyến cáo trong thai kỳ vì an toàn chưa được xác lập và vẫn có thể hấp thu toàn thân.[4][5]
Phụ nữ mang thai không tự sử dụng bất kỳ dạng cloramphenicol nào; quyết định phải dựa trên nhãn của đúng sản phẩm và đánh giá của bác sĩ.
Cloramphenicol được bài tiết vào sữa mẹ. DailyMed khuyến nghị cân nhắc ngừng cho con bú hoặc ngừng thuốc do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ.[1] Các SmPC toàn thân được tra cứu chống chỉ định sử dụng khi cho con bú; thuốc nhỏ mắt và nhỏ tai cũng được khuyến cáo tránh dùng vì thuốc có thể hấp thu toàn thân và xuất hiện trong sữa.[2][3][4][5] Người đang cho con bú cần được bác sĩ lựa chọn thuốc thay thế phù hợp.
Cloramphenicol được bất hoạt chủ yếu tại gan. Suy gan có thể làm giảm chuyển hóa, kéo dài thời gian bán thải và tăng nồng độ thuốc. Nhãn và SmPC khuyến nghị giảm liều khi cần thiết, theo dõi nồng độ huyết tương và kiểm tra chức năng gan; không có một chế độ điều chỉnh liều cố định áp dụng cho mọi mức độ suy gan.[1][2][3]
Mặc dù phần lớn cloramphenicol được bài tiết dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính, suy thận có thể làm tăng phơi nhiễm với tiền dược succinate và các chất chuyển hóa, đồng thời thường đi kèm biến đổi chuyển hóa hoặc bệnh nặng. DailyMed và SmPC khuyến nghị hiệu chỉnh liều hoặc theo dõi nồng độ thuốc ở người suy thận.[1][2][3] Không có một phác đồ giảm liều cố định phù hợp cho mọi người bệnh.
Cloramphenicol toàn thân được ghi nhận không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể trực tiếp đến khả năng lái xe trong các SmPC được tra cứu.[2][3] Tuy nhiên, không nên lái xe nếu xuất hiện nhìn mờ, lú lẫn, chóng mặt hoặc giảm thị lực. Thuốc nhỏ mắt có thể gây nhìn mờ thoáng qua; chỉ lái xe hoặc vận hành máy khi thị lực đã hoàn toàn rõ.[4]
Tương tác thuốc của Cloramphenicol
Các tương tác được ghi nhận trong SmPC gồm:
- Cloramphenicol có thể làm tăng hoặc kéo dài tác dụng của warfarin, phenytoin và một số sulfonylurea như tolbutamide.
- Có thể làm tăng nồng độ ciclosporin và tacrolimus.
- Phenobarbital và rifampicin có thể làm giảm nồng độ cloramphenicol.
- Một SmPC khuyến nghị tránh phối hợp paracetamol vì có thể kéo dài thời gian bán thải của cloramphenicol.
- Tương tác với penicillin có thể làm thay đổi nồng độ cloramphenicol và cần theo dõi.
- Tránh phối hợp với thuốc có khả năng ức chế tủy xương như thuốc gây độc tế bào, clozapine, carbamazepine, sulfonamide, propylthiouracil hoặc một số thuốc kháng retrovirus.
- Cloramphenicol có thể làm giảm đáp ứng với hydroxocobalamin.
- Một số SmPC cảnh báo không dùng trong thời gian tiêm chủng chủ động vì có thể ảnh hưởng đáp ứng miễn dịch.[2][3][4][5]
Danh sách trên không đầy đủ; cần cung cấp toàn bộ thuốc đang sử dụng cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Cloramphenicol
Cloramphenicol là kháng sinh thuộc nhóm amphenicol, chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp protein tại tiểu đơn vị 50S của ribosom vi khuẩn.[1][2] Do nguy cơ thiếu máu bất sản và các rối loạn huyết học nghiêm trọng, thuốc toàn thân chỉ được dùng hạn chế cho nhiễm khuẩn nặng khi lựa chọn an toàn hơn không phù hợp.
Không. Mắt đỏ có thể do virus, dị ứng, tổn thương giác mạc, tăng nhãn áp hoặc nhiều nguyên nhân không đáp ứng kháng sinh. Một SmPC chỉ định thuốc nhỏ mắt cloramphenicol 0,5% cho viêm kết mạc cấp do vi khuẩn ở người lớn và trẻ từ 2 tuổi.[4] Mắt đau nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực, giác mạc đục hoặc không cải thiện sau 48 giờ cần được khám.
Có. Thiếu máu bất sản là phản ứng hiếm nhưng nghiêm trọng, có thể không phụ thuộc liều, không hồi phục và xuất hiện nhiều tuần hoặc nhiều tháng sau khi ngừng thuốc.[1][2] Xét nghiệm công thức máu định kỳ giúp phát hiện một số dạng ức chế tủy nhưng không loại trừ hoàn toàn nguy cơ thiếu máu bất sản xuất hiện muộn.
Hội chứng em bé xám là độc tính nghiêm trọng do nồng độ cloramphenicol quá cao, thường gặp ở trẻ sinh non hoặc trẻ sơ sinh có khả năng chuyển hóa thuốc chưa trưởng thành. Biểu hiện gồm chướng bụng, nôn, da xám tím, suy tuần hoàn, thở không đều và có thể tử vong.[1][3] Trẻ sơ sinh chỉ được dùng thuốc khi thật cần thiết, với liều chuyên biệt và theo dõi nồng độ huyết tương.
Không. Cloramphenicol không được dùng lại theo đơn cũ hoặc cho nhiễm khuẩn nhẹ. Liệu trình lặp lại làm tăng phơi nhiễm với một thuốc có khả năng gây độc tủy xương nghiêm trọng, trong khi tác nhân gây bệnh và độ nhạy kháng sinh có thể đã khác.[1][2] Việc sử dụng phải dựa trên chẩn đoán, kháng sinh đồ khi phù hợp và chỉ định của bác sĩ.

