Cloramphenicol

Cloramphenicol, tên tiếng Anh chuẩn là chloramphenicol, là kháng sinh phổ rộng thuộc nhóm amphenicol. Thuốc ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn bằng cách tác động lên tiểu đơn vị 50S của ribosom và chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn.[1][2] Do có thể gây ức chế tủy xương nghiêm trọng, thiếu máu bất sản không hồi phục và hội chứng em bé xám, cloramphenicol toàn thân chỉ nên được dành cho nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi các kháng sinh ít độc hơn không hiệu quả hoặc bị chống chỉ định.[1][2] Dạng nhỏ mắt và nhỏ tai được sử dụng tại chỗ cho một số nhiễm khuẩn bề mặt, nhưng thuốc vẫn có thể được hấp thu toàn thân và không nên dùng kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên.[4][5] Người bệnh không tự mua hoặc dùng cloramphenicol cho cảm cúm, đau họng thông thường, mắt đỏ chưa rõ nguyên nhân hay để dự phòng nhiễm khuẩn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Cloramphenicol; tên INN tiếng Anh: chloramphenicol
  • Kháng sinh amphenicol, chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn
  • J01BA01 dùng toàn thân; S01AA01 dùng tại mắt; S02AA01 dùng tại tai [5][6][7]
  • Chỉ dành cho nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn nhạy cảm khi lựa chọn ít độc hơn không phù hợp [1][2][3]
  • Viêm kết mạc cấp do vi khuẩn và nhiễm khuẩn tai ngoài do vi khuẩn nhạy cảm, tùy nhãn sản phẩm [4][5]
  • Ức chế tủy xương, thiếu máu bất sản, giảm tế bào máu, viêm thần kinh thị giác và hội chứng em bé xám
  • Công thức máu và nồng độ thuốc khi dùng toàn thân, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và người suy gan hoặc suy thận
  • Khuyến cáo khác nhau theo nhãn; nhiều SmPC chống chỉ định hoặc không khuyến cáo
  • Không dùng cho nhiễm khuẩn nhẹ, cảm lạnh, cúm hoặc để dự phòng

Hoạt chất Cloramphenicol là gì?

Cloramphenicol là kháng sinh amphenicol có tác dụng trên nhiều vi khuẩn Gram dương, Gram âm và một số vi sinh vật nội bào. Do độc tính huyết học có thể nghiêm trọng hoặc tử vong, dạng toàn thân chỉ được sử dụng hạn chế cho nhiễm khuẩn nặng khi lựa chọn an toàn hơn không phù hợp.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Cloramphenicol

INN Chloramphenicol

CAS 56-75-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Cloramphenicol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Chloramphenicol

Tên IUPAC

2,2-dichloro-N-[(1R,2R)-1,3-dihydroxy-1-(4-nitrophenyl)propan-2-yl]acetamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Chloramphenicolum; chloramphenicol sodium succinate; cloramphenicol natri succinat; chloramphenicol palmitate. Chloramphenicol sodium succinate là tiền dược tan trong nước thường dùng cho dạng tiêm, còn chloramphenicol palmitate từng được sử dụng trong một số chế phẩm uống.[1][2][4]

Tên viết tắt

CHL

Tên Latinh / tên dược điển

Chloramphenicolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

56-75-7

UNII

66974FR9Q1

PubChem CID

298

RxNorm CUI

2348

Dược động học của Cloramphenicol

Cloramphenicol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố rộng vào mô và dịch cơ thể, kể cả dịch não tủy. Thuốc gắn với protein huyết tương đến khoảng 60%, đi qua nhau thai và xuất hiện trong sữa mẹ. Cloramphenicol được bất hoạt chủ yếu tại gan thông qua liên hợp glucuronide và được bài tiết chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính.[1][3] Sau tiêm chloramphenicol sodium succinate, tiền dược phải được thủy phân thành cloramphenicol có hoạt tính và mức độ thủy phân có thể thay đổi giữa các cá thể.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, nồng độ cloramphenicol trong huyết thanh có thể được phát hiện sau khoảng 30 phút. DailyMed ghi nhận nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng một giờ trong nghiên cứu sử dụng liều 1 g.[1][3] Sau nhỏ mắt, một lượng thuốc có thể thấm vào thủy dịch và đi vào tuần hoàn toàn thân. Hấp thu toàn thân sau nhỏ tai thường rất thấp nhưng vẫn có thể xảy ra.[4][5]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Cloramphenicol đường uống được hấp thu nhanh và tương đối tốt, nhưng giá trị sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng thống nhất cho mọi chế phẩm. Chloramphenicol sodium succinate đường tiêm được thủy phân không hoàn toàn và biến thiên thành cloramphenicol có hoạt tính, nên nồng độ thuốc có thể khác nhau giữa các cá thể.[1][4]

Giai đoạn II: Phân bố

Cloramphenicol phân bố rộng trong nhiều mô và dịch cơ thể, bao gồm dịch não tủy, dịch màng phổi, dịch cổ trướng, nước bọt, thủy dịch và dịch kính. Nồng độ cao được ghi nhận tại gan và thận. Thuốc đi qua nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.[1][3][5]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Cloramphenicol được bất hoạt chủ yếu tại gan bằng quá trình liên hợp glucuronide. Chloramphenicol sodium succinate phải được thủy phân thành thuốc tự do có hoạt tính; quá trình này có thể không hoàn toàn, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.[1][4]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 68–99% liều cloramphenicol được ghi nhận bài tiết qua nước tiểu trong vòng ba ngày, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa không hoạt tính; khoảng 8–12% lượng bài tiết là thuốc tự do có hoạt tính. Một lượng nhỏ thuốc có hoạt tính được tìm thấy trong mật và phân.[1]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải sau uống được ghi nhận khoảng 2–5 giờ.[3] Sau tiêm chloramphenicol sodium succinate, một SmPC báo cáo thời gian bán thải khoảng 4,03 giờ đối với cloramphenicol và 2,65 giờ đối với tiền dược succinate. Ở trẻ em, thời gian bán thải biến thiên rộng; ở trẻ sơ sinh có thể kéo dài đáng kể do hệ thống chuyển hóa chưa trưởng thành.[2][5]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đáng kể gồm tuổi sơ sinh, sinh non, chức năng gan, chức năng thận, nồng độ protein huyết tương, tương tác thuốc và khả năng thủy phân chloramphenicol sodium succinate. Nồng độ thuốc có thể tăng quá mức ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy gan hoặc suy thận; các nhóm này có thể cần theo dõi nồng độ huyết tương và hiệu chỉnh liều.[1][2][3]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Cloramphenicol

Cloramphenicol là kháng sinh chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn. Thuốc có hoạt tính in vitro đối với nhiều vi khuẩn Gram dương, Gram âm, Rickettsia và Chlamydia, nhưng độ nhạy cảm thay đổi theo loài, khu vực và cơ chế kháng thuốc. Một cơ chế kháng phổ biến là vi khuẩn sản xuất chloramphenicol acetyltransferase làm bất hoạt thuốc.[1][4] Cloramphenicol không có tác dụng điều trị nhiễm virus hoặc nấm.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cloramphenicol gắn thuận nghịch với tiểu đơn vị 50S của ribosom vi khuẩn, cản trở hoạt động peptidyl transferase và quá trình chuyển amino acid từ RNA vận chuyển vào chuỗi peptide đang hình thành. Kết quả là quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn bị ức chế.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Cloramphenicol chủ yếu có tác dụng kìm khuẩn, mặc dù có thể có tác dụng diệt khuẩn đối với một số vi khuẩn ở nồng độ thích hợp. Hiệu quả phụ thuộc vào độ nhạy cảm của tác nhân và nồng độ thuốc tại vị trí nhiễm khuẩn. Thuốc cũng có thể ức chế tổng hợp protein trong ty thể của tế bào người, được cho là có liên quan đến độc tính phụ thuộc liều trên tủy xương.[1][2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Cloramphenicol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Cloramphenicol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Cloramphenicol

Các tương tác được ghi nhận trong SmPC gồm:

  • Cloramphenicol có thể làm tăng hoặc kéo dài tác dụng của warfarin, phenytoin và một số sulfonylurea như tolbutamide.
  • Có thể làm tăng nồng độ ciclosporin và tacrolimus.
  • Phenobarbital và rifampicin có thể làm giảm nồng độ cloramphenicol.
  • Một SmPC khuyến nghị tránh phối hợp paracetamol vì có thể kéo dài thời gian bán thải của cloramphenicol.
  • Tương tác với penicillin có thể làm thay đổi nồng độ cloramphenicol và cần theo dõi.
  • Tránh phối hợp với thuốc có khả năng ức chế tủy xương như thuốc gây độc tế bào, clozapine, carbamazepine, sulfonamide, propylthiouracil hoặc một số thuốc kháng retrovirus.
  • Cloramphenicol có thể làm giảm đáp ứng với hydroxocobalamin.
  • Một số SmPC cảnh báo không dùng trong thời gian tiêm chủng chủ động vì có thể ảnh hưởng đáp ứng miễn dịch.[2][3][4][5]

Danh sách trên không đầy đủ; cần cung cấp toàn bộ thuốc đang sử dụng cho bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất Cloramphenicol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *