Suy gan cấp là tình trạng gan mất chức năng nhanh trong vài ngày đến vài tuần ở người thường chưa có xơ gan, gây rối loạn đông máu và bệnh não gan với lú lẫn, ngủ gà hoặc hôn mê. Người bệnh có thể khởi đầu bằng mệt, buồn nôn, đau bụng, vàng da rồi diễn biến thành hạ đường huyết, suy thận, phù não và suy đa cơ quan. Nguyên nhân gồm quá liều paracetamol, tổn thương do thuốc hoặc thảo dược, viêm gan virus, thiếu máu gan, tự miễn, bệnh Wilson và biến chứng thai kỳ. Đây là cấp cứu cần nhập viện và liên hệ trung tâm ghép gan sớm. Chẩn đoán dựa trên diễn tiến cấp, INR tăng và rối loạn ý thức, đồng thời tìm nguyên nhân bằng xét nghiệm độc chất, virus, tự miễn và hình ảnh mạch gan. Điều trị gồm hồi sức, xử lý nguyên nhân, phòng biến chứng và ghép gan khẩn khi gan khó hồi phục.
Suy gan cấp là bệnh gì?
Suy gan cấp là một hội chứng trong đó tổn thương tế bào gan xảy ra nhanh, làm giảm tổng hợp các yếu tố đông máu và gây tích tụ chất độc ảnh hưởng não. Định nghĩa thường dùng ở người lớn gồm bệnh não gan và INR từ 1,5 trở lên xuất hiện trong vòng khoảng 26 tuần kể từ khi khởi phát bệnh, ở người không có xơ gan trước đó.

Suy gan cấp khác viêm gan cấp nặng nhưng chưa có bệnh não gan, và khác đợt cấp trên nền suy gan mạn vì người mắc bệnh sau đã có bệnh gan tiến triển từ trước. Một số bệnh như Wilson, viêm gan tự miễn hoặc viêm gan B có thể có bệnh gan tiềm ẩn nhưng vẫn biểu hiện theo kiểu suy gan cấp. Đây không chỉ là men gan tăng; men gan có thể giảm khi tế bào gan đã bị phá hủy nhiều, trong khi INR, lactate, ý thức và chức năng cơ quan xấu đi.
| Tên bệnh | Suy gan cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute liver failure |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | ALF; suy gan tối cấp; viêm gan tối cấp; suy tế bào gan cấp |
| Mã ICD-10 | K72.0 – Suy gan cấp và bán cấp, chưa được phân loại ở nơi khác |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; cấp cứu gan mật và hồi sức tích cực |
| Cơ quan ảnh hưởng | Gan là cơ quan chính; não, thận, hệ đông máu, tim mạch, phổi và chuyển hóa có thể suy nhanh do độc chất và đáp ứng viêm toàn thân |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính, hiếm nhưng đe dọa tính mạng; có thể do độc chất, thuốc, nhiễm virus, tự miễn, thiếu máu gan hoặc nguyên nhân chuyển hóa |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp so với bệnh gan mạn; mô hình nguyên nhân khác nhau theo khu vực, độ tuổi, khả năng tiếp cận thuốc và tỷ lệ viêm gan virus |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân; bản thân suy gan cấp không lây |
| Đường lây | Nếu do viêm gan virus, đường lây tùy loại virus như phân–miệng, máu, quan hệ tình dục hoặc mẹ truyền sang con; suy gan do thuốc, độc chất, thiếu máu hoặc tự miễn không lây |
Tổng quan chuyên môn về Suy gan cấp
Tác nhân gây bệnh làm hoại tử hoặc rối loạn chức năng một lượng lớn tế bào gan trong thời gian ngắn. Khả năng khử độc ammonia, duy trì glucose, chuyển hóa lactate và tổng hợp protein đông máu suy giảm. Các phân tử từ tế bào tổn thương kích hoạt đáp ứng viêm toàn thân, giãn mạch và rối loạn vi tuần hoàn.
Ammonia và các chất trung gian khác đi vào não, gây phù tế bào hình sao, tăng áp lực nội sọ và bệnh não gan. Giảm tưới máu, viêm và độc chất góp phần gây suy thận; hạ đường huyết, toan lactic, nhiễm trùng, rối loạn đông máu và suy tuần hoàn tạo vòng xoắn suy đa cơ quan. Khả năng hồi phục phụ thuộc nguyên nhân, khối lượng gan còn sống và tốc độ tái tạo.
Theo thời gian từ vàng da đến bệnh não gan, một hệ phân loại chia thành tối cấp, cấp và bán cấp; ranh giới ngày có thể khác giữa các tài liệu và chủ yếu hỗ trợ tiên lượng. Thể tối cấp thường có phù não nổi bật nhưng một số nguyên nhân như paracetamol có khả năng hồi phục tự nhiên tốt hơn nếu điều trị sớm. Thể bán cấp có thể vàng da kéo dài, cổ trướng và gan nhỏ, với khả năng hồi phục kém.
Bệnh còn được phân theo nguyên nhân: do thuốc hoặc độc chất, virus, thiếu máu–thiếu oxy, tự miễn, chuyển hóa, mạch máu, thai kỳ và không xác định. Trẻ em có định nghĩa riêng vì bệnh não gan khó nhận biết và không bắt buộc trong mọi tiêu chuẩn nhi khoa.
Suy gan cấp là hội chứng hiếm nhưng xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Ở một số nước thu nhập cao, paracetamol và tổn thương gan do thuốc chiếm tỷ trọng lớn; tại nhiều khu vực khác, viêm gan virus vẫn là nguyên nhân quan trọng. Tỷ lệ nguyên nhân không xác định thay đổi theo khả năng xét nghiệm độc chất, virus và di truyền.
Phụ nữ mang thai có nguy cơ đặc thù với gan nhiễm mỡ cấp thai kỳ hoặc hội chứng HELLP. Trẻ nhỏ có phổ nguyên nhân khác người lớn, gồm bệnh chuyển hóa, miễn dịch, nhiễm virus và nguyên nhân chưa rõ. Dữ liệu Việt Nam không đồng nhất giữa trung tâm, vì vậy không nên áp dụng một cơ cấu nguyên nhân duy nhất cho mọi địa phương.
Đường gây bệnh phụ thuộc nguyên nhân. Thuốc hoặc độc chất được hấp thu qua tiêu hóa hay phơi nhiễm khác rồi chuyển hóa tại gan, tạo chất trung gian gây độc hoặc kích hoạt miễn dịch. Virus xâm nhập theo đường phân–miệng, máu hay dịch cơ thể rồi gây viêm tế bào gan. Thiếu máu gan xảy ra khi tưới máu hoặc oxy giảm đột ngột.
Trong tự miễn, hệ miễn dịch tấn công tế bào gan; ở bệnh Wilson, đồng tích tụ gây stress oxy hóa và tan máu; trong thai kỳ, rối loạn chuyển hóa acid béo hoặc tổn thương nội mô góp phần gây suy gan.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Suy gan cấp
Thuốc và độc chất: quá liều paracetamol, phản ứng đặc ứng với thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược, nấm độc hoặc hóa chất. Nhiễm trùng: viêm gan A, B, E và một số virus herpes, đặc biệt ở thai phụ hoặc người suy giảm miễn dịch. Thiếu máu gan: sốc, ngừng tim, suy tim nặng hoặc tắc mạch gan.
Các nguyên nhân khác gồm viêm gan tự miễn, bệnh Wilson, hội chứng Budd–Chiari, thâm nhiễm ác tính lan tỏa, gan nhiễm mỡ cấp thai kỳ và HELLP. Một số trường hợp vẫn không tìm được nguyên nhân dù đã khảo sát đầy đủ.
Yếu tố thay đổi được gồm dùng nhiều sản phẩm chứa paracetamol, uống thuốc sai liều, uống rượu khi dùng thuốc có nguy cơ độc gan, dùng thảo dược không rõ thành phần, tiếp xúc nấm độc, dùng chung kim tiêm và không tiêm vaccine viêm gan phù hợp. Nhịn đói kéo dài hoặc suy dinh dưỡng có thể làm tăng độc tính paracetamol trong một số bối cảnh.
Yếu tố không thay đổi hoặc khó thay đổi gồm bệnh Wilson, bệnh tự miễn, thai kỳ, suy giảm miễn dịch và tính nhạy cảm cá thể với thuốc. Người có bệnh gan mạn thường được xếp vào đợt cấp trên nền mạn thay vì suy gan cấp cổ điển.
- Người uống quá liều paracetamol, vô tình dùng trùng nhiều thuốc cảm–đau có cùng hoạt chất hoặc có ý định tự gây hại.
- Người mới dùng thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung rồi xuất hiện vàng da, buồn nôn và mệt nhiều.
- Người mắc viêm gan virus cấp, viêm gan tự miễn, bệnh Wilson hoặc biến cố sốc–thiếu oxy.
- Phụ nữ mang thai, đặc biệt ba tháng cuối, có đau thượng vị, nôn, vàng da, tăng huyết áp hoặc hạ đường huyết.
- Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm HSV và các nhiễm trùng biểu hiện không điển hình.
- Trẻ em có bệnh chuyển hóa, nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn miễn dịch.
Triệu chứng và dấu hiệu của Suy gan cấp
Khởi đầu có thể giống viêm gan cấp với mệt, chán ăn, buồn nôn, đau hạ sườn phải và vàng da. Trong thời gian ngắn, người bệnh thay đổi hành vi, khó tập trung, đảo lộn giấc ngủ, ngủ gà hoặc hôn mê. Một số nguyên nhân như paracetamol ban đầu chỉ gây buồn nôn nhẹ rồi có giai đoạn tưởng đỡ trước khi suy gan rõ.
Triệu chứng có thể tiến triển nhanh hơn mức vàng da. Chảy máu tự phát không phải lúc nào cũng tương xứng INR, trong khi hạ đường huyết, suy thận, sốt, tụt huyết áp và giảm oxy báo hiệu bệnh nặng. Trẻ em có thể chỉ kích thích, bỏ ăn hoặc giảm tương tác.
- Mệt và chán ăn: thường xuất hiện sớm nhưng không đặc hiệu.
- Buồn nôn, nôn hoặc đau bụng: gặp trong viêm gan cấp, ngộ độc và biến chứng thai kỳ.
- Vàng da, nước tiểu sẫm: phản ánh rối loạn xử lý bilirubin nhưng mức vàng không luôn dự báo độ nặng.
- Thay đổi ý thức: mất tập trung, đảo giấc ngủ, nói chậm, ngủ gà hoặc hôn mê là dấu hiệu cốt lõi.
- Dễ bầm hoặc chảy máu: do giảm tổng hợp yếu tố đông máu, dù chảy máu nặng không xảy ra ở mọi trường hợp.
- Giảm lượng nước tiểu: gợi ý suy thận hoặc giảm tuần hoàn.
- Đau dữ dội vùng hạ sườn phải: có thể gợi ý tắc mạch gan, Budd–Chiari hoặc tổn thương căng bao gan.
- Tan máu: thiếu máu, vàng da và nước tiểu sẫm có thể nổi bật trong suy gan cấp do Wilson.
- Co giật: có thể liên quan phù não, hạ đường huyết hoặc rối loạn điện giải.
- Phát ban, sốt và tăng bạch cầu ái toan: đôi khi gợi ý phản ứng thuốc toàn thân.
- Không vàng da rõ: có thể gặp trong tổn thương thiếu máu gan hoặc nhiễm herpes.
Nên khám ngay trong ngày: vàng da mới xuất hiện, nước tiểu sẫm, nôn nhiều hoặc mệt bất thường sau khi dùng thuốc, thảo dược hay ăn nấm lạ. Cần đến cấp cứu ngay: bất kỳ thay đổi ý thức nào, nghi quá liều paracetamol, hạ đường huyết, chảy máu, giảm nước tiểu hoặc vàng da tăng nhanh. Cần tái khám sớm: người vừa xuất viện vì viêm gan cấp có INR hoặc men gan chưa ổn định, vì suy gan có thể xuất hiện sau giai đoạn theo dõi ban đầu.
- Lú lẫn, thay đổi hành vi, ngủ gà, khó đánh thức, hôn mê hoặc co giật.
- Nghi uống quá liều paracetamol, dùng nhầm nhiều thuốc cùng hoạt chất hoặc ăn nấm độc, dù chưa có triệu chứng.
- Vàng da tăng nhanh kèm nôn liên tục, đau bụng, hơi thở bất thường hoặc mệt lả.
- Hạ đường huyết với vã mồ hôi, run, yếu, rối loạn ý thức.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu không cầm hoặc bầm lan rộng.
- Khó thở, tụt huyết áp, thiểu niệu hoặc không tiểu.
Chẩn đoán Suy gan cấp
Bác sĩ xác định suy gan cấp đồng thời với hồi sức, dựa trên thời gian khởi phát, bằng chứng tổn thương gan, INR tăng và bệnh não gan ở người không có xơ gan. Quá trình tìm nguyên nhân phải bắt đầu ngay vì một số điều trị chỉ hiệu quả trong cửa sổ sớm.
Đánh giá gồm lịch dùng tất cả thuốc và sản phẩm bổ sung, nguy cơ virus, thai kỳ, bệnh tự miễn, tiền sử gia đình và biến cố sốc. Xét nghiệm được lặp nhiều lần để theo dõi INR, lactate, ammonia, glucose, thận và toan kiềm. Siêu âm Doppler kiểm tra mạch gan; trung tâm ghép gan đánh giá tiên lượng song song, không chờ gan xấu đến giai đoạn cuối.
Khám ưu tiên đường thở, nhịp thở, tuần hoàn, nhiệt độ, đường huyết và mức độ ý thức. Bác sĩ đánh giá định hướng, lời nói, run vẫy, dấu tăng áp lực nội sọ, vàng da, gan to hoặc nhỏ, cổ trướng, phù, dấu nhiễm trùng và chảy máu.
Tiền sử phải ghi chính xác tên thuốc, hàm lượng, thời điểm uống, số lượng tối đa có thể dùng, rượu, thảo dược, nấm, du lịch, quan hệ nguy cơ và ngày thai. Gia đình nên mang vỏ thuốc hoặc ảnh sản phẩm tới viện. Không nên trì hoãn chuyển tuyến để hoàn tất mọi khám tại cơ sở ban đầu.
Đánh giá mức độ: INR hoặc thời gian prothrombin, bilirubin, AST/ALT, glucose, lactate, khí máu, ammonia, creatinine, điện giải, phosphate, công thức máu và nhóm máu. Men gan rất cao gợi ý hoại tử cấp nhưng giá trị giảm không nhất thiết là hồi phục.
Tìm nguyên nhân: nồng độ paracetamol và sàng lọc độc chất; huyết thanh học hoặc PCR virus; ANA, SMA, IgG; ceruloplasmin, đồng niệu và dấu tan máu khi nghi Wilson; xét nghiệm thai; cấy máu, nước tiểu khi nghi nhiễm trùng. Một số xét nghiệm cần lấy trước truyền máu hoặc lọc máu nhưng không được trì hoãn điều trị cấp cứu.
Siêu âm bụng kèm Doppler đánh giá kích thước gan, đường mật, tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch gan và động mạch gan, giúp loại trừ tắc nghẽn hoặc Budd–Chiari. CT hoặc MRI bụng được dùng chọn lọc khi cần khảo sát mạch, khối thâm nhiễm hoặc chẩn đoán khác, cân nhắc chức năng thận và nguy cơ vận chuyển người bệnh nặng.
CT não có thể loại trừ xuất huyết hoặc nguyên nhân thần kinh khác nhưng bình thường không loại trừ phù não sớm. X-quang ngực hỗ trợ đánh giá nhiễm trùng, phù phổi và vị trí ống, không chẩn đoán suy gan.
Ở người lớn, tiêu chuẩn thường dùng là tổn thương gan cấp kèm INR từ 1,5 trở lên và bất kỳ mức bệnh não gan nào, xuất hiện trong vòng dưới khoảng 26 tuần ở người không có xơ gan trước đó. Nếu INR tăng nhưng chưa có bệnh não gan, thuật ngữ tổn thương gan cấp nặng phù hợp hơn.
Chẩn đoán cần loại trừ đợt cấp trên nền bệnh gan mạn và các nguyên nhân rối loạn ý thức khác. Trẻ em có tiêu chuẩn riêng, trong đó rối loạn đông máu không sửa bằng vitamin K là trọng tâm và bệnh não có thể không bắt buộc khi INR rất cao. Người đọc không thể tự áp dụng tiêu chuẩn tại nhà.
Điều trị Suy gan cấp
Suy gan cấp cần điều trị tại đơn vị hồi sức có khả năng hội chẩn hoặc chuyển nhanh tới trung tâm ghép gan. Mục tiêu gồm bảo vệ đường thở, duy trì tuần hoàn và glucose, điều trị nguyên nhân, kiểm soát phù não, phát hiện nhiễm trùng, hỗ trợ thận và đánh giá tiên lượng liên tục.
Thuốc giải độc hoặc điều trị căn nguyên được bắt đầu sớm khi lợi ích vượt nguy cơ, đôi khi trước khi đủ kết quả. Truyền chế phẩm đông máu không dùng chỉ để làm đẹp INR nếu không chảy máu hoặc làm thủ thuật, vì có thể che mất xu hướng tiên lượng. Ghép gan khẩn được cân nhắc khi khả năng hồi phục tự nhiên thấp.
N-acetylcysteine là điều trị nền tảng trong ngộ độc paracetamol và có thể được bác sĩ cân nhắc sớm ở một số suy gan cấp không do paracetamol, nhất là giai đoạn bệnh não nhẹ. Kháng virus được dùng trong một số viêm gan B hoặc herpes; corticosteroid có thể cân nhắc khi viêm gan tự miễn được đánh giá phù hợp nhưng không được trì hoãn ghép nếu không đáp ứng.
Thuốc vận mạch, kháng sinh, thuốc chống co giật, điều chỉnh glucose và điện giải được dùng theo biến chứng. Không có một phác đồ thuốc chung cho mọi nguyên nhân, và người bệnh tuyệt đối không tự uống thuốc giải độc hoặc thảo dược.
Đặt đường động mạch, đường tĩnh mạch trung tâm, thở máy, lọc máu liên tục và theo dõi thần kinh xâm lấn có thể cần ở người bệnh nặng. Thay huyết tương thể tích cao được một số trung tâm cân nhắc trong bối cảnh chọn lọc, nhưng không thay thế đánh giá ghép gan.
Sinh thiết gan qua tĩnh mạch cảnh có thể hỗ trợ khi chẩn đoán không rõ và kết quả có khả năng thay đổi điều trị; đường qua da thường tránh khi rối loạn đông máu. Mỗi thủ thuật phải cân nhắc nguy cơ chảy máu, vận chuyển và tăng áp lực nội sọ.
Ghép gan cấp cứu là phương pháp cứu sống khi gan không có khả năng hồi phục đủ nhanh. Quyết định dựa trên nguyên nhân, mức bệnh não, INR, lactate, chức năng thận, pH, tuổi, nhiễm trùng, suy đa cơ quan và các tiêu chí tiên lượng được xác nhận tại trung tâm.
Không phải mọi người bệnh đều cần ghép; một số nguyên nhân hồi phục tốt với điều trị y khoa. Ngược lại, chờ đến khi sốc không kiểm soát, tổn thương não không hồi phục hoặc nhiễm trùng nặng có thể làm mất cơ hội ghép. Vì vậy việc chuyển trung tâm phải diễn ra sớm.
Chăm sóc hỗ trợ gồm bảo vệ đường thở khi giảm ý thức, kê đầu phù hợp, tránh kích thích không cần thiết, kiểm soát thân nhiệt, duy trì đường huyết, cân bằng dịch thận trọng và nuôi dưỡng sớm. Protein không nên bị cắt kéo dài chỉ vì ammonia tăng, vì suy dinh dưỡng làm giảm khả năng hồi phục.
Phòng loét tì đè, huyết khối theo đánh giá chảy máu, chăm sóc răng miệng, hỗ trợ gia đình và tư vấn tâm lý đặc biệt quan trọng trong trường hợp quá liều có chủ ý. Mọi sản phẩm đưa vào cơ thể cần được đội điều trị kiểm tra độc tính gan.
Trong giai đoạn nặng, ý thức, đồng tử, glucose, huyết áp, nước tiểu, oxy, khí máu và xét nghiệm gan–thận được theo dõi liên tục hoặc lặp nhiều lần mỗi ngày. Xu hướng INR, lactate, ammonia, phosphate và pH quan trọng hơn một giá trị đơn lẻ.
Bác sĩ theo dõi dấu phù não, nhiễm trùng, xuất huyết, suy thận và đáp ứng với điều trị căn nguyên. Sau hồi phục, người bệnh cần đánh giá chức năng gan, nguyên nhân, sức khỏe tâm thần nếu liên quan quá liều, và kế hoạch tránh tái phơi nhiễm.
Giai đoạn hồi sức thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, nhưng diễn biến có thể thay đổi theo giờ. Quyết định ghép đôi khi phải đưa ra trong thời gian rất ngắn. Nếu gan tự hồi phục, xét nghiệm và thể lực có thể cần nhiều tuần hoặc tháng mới trở về ổn định; không có mốc khỏi chung cho mọi nguyên nhân.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng nguy hiểm gồm phù não và tăng áp lực nội sọ, hạ đường huyết, suy thận cấp, toan lactic, rối loạn điện giải, nhiễm trùng, sốc, suy hô hấp và suy đa cơ quan. Rối loạn đông máu làm tăng nguy cơ chảy máu khi thủ thuật, nhưng đồng thời người bệnh vẫn có thể hình thành huyết khối.
Người sống sót có thể gặp yếu cơ sau hồi sức, rối loạn nhận thức, stress sau sang chấn hoặc tổn thương thận kéo dài. Sau ghép, biến chứng gồm thải ghép, nhiễm trùng và tác dụng phụ của thuốc ức chế miễn dịch.
Tiên lượng phụ thuộc mạnh vào nguyên nhân, mức bệnh não, tuổi, INR, lactate, suy thận, nhiễm trùng và số cơ quan suy. Ngộ độc paracetamol được điều trị sớm, viêm gan A và tổn thương thiếu máu có thể hồi phục tự nhiên tốt hơn một số tổn thương do thuốc đặc ứng, viêm gan B nặng hoặc nguyên nhân không xác định.
Ghép gan cải thiện cơ hội sống ở người có nguy cơ tử vong cao nhưng không phù hợp cho mọi trường hợp. Điểm tiên lượng hỗ trợ quyết định chứ không dự đoán chắc chắn từng cá nhân; đánh giá phải được lặp lại vì tình trạng thay đổi nhanh.
Nếu gan tự hồi phục, suy gan cấp có thể tái diễn khi người bệnh tiếp tục phơi nhiễm thuốc, độc chất hoặc không điều trị nguyên nhân như tự miễn, Wilson hay viêm gan virus. Tổn thương do thiếu máu có thể lặp lại nếu bệnh tim hoặc sốc tái phát.
Sau ghép, suy gan cấp nguyên phát không tái phát trong gan cũ vì gan đã được thay, nhưng bệnh nền, nhiễm virus hoặc tự miễn có thể ảnh hưởng mảnh ghép. Phòng tái phát cần chẩn đoán nguyên nhân chính xác và theo dõi lâu dài.
Dùng paracetamol và thuốc không kê đơn đúng nhãn, kiểm tra hoạt chất trùng lặp, không uống cùng rượu và để thuốc xa trẻ em. Không dùng nấm lạ, thuốc nam hoặc sản phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc. Khi nghi quá liều, đi cấp cứu ngay thay vì chờ triệu chứng.
Tiêm vaccine viêm gan A và B khi phù hợp, thực hành tiêm an toàn, quan hệ tình dục an toàn và điều trị viêm gan virus giúp giảm nguy cơ. Người mang thai cần khám đúng lịch; người có tự miễn, Wilson hoặc bệnh tim cần tuân thủ điều trị để phòng biến cố gây suy gan.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Suy gan cấp
Trong hồi sức, dinh dưỡng được đội điều trị tính theo năng lượng, đường huyết, thận và mức độ bệnh não. Nuôi ăn qua đường tiêu hóa thường được ưu tiên nếu an toàn; tránh nhịn đói kéo dài và không cắt protein thường quy vì làm tăng mất cơ.
Sau hồi phục, ăn đa dạng, đủ đạm và năng lượng, tránh rượu và sản phẩm không rõ thành phần. Hạn chế muối hoặc dịch chỉ áp dụng khi có chỉ định như phù, cổ trướng hoặc hạ natri. Không có nước ép hay chế độ thải độc nào thay thế điều trị.
Trong giai đoạn cấp, người bệnh cần nghỉ và vận động dưới giám sát để tránh té ngã do rối loạn ý thức. Sau xuất viện, tăng hoạt động từ từ theo sức, ưu tiên đi bộ và bài tập phục hồi cơ; không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao khi còn mệt, chóng mặt hay giảm tập trung.
Tránh rượu hoàn toàn cho tới khi bác sĩ xác nhận an toàn lâu dài, và không tự quay lại dùng thuốc nghi gây bệnh. Giấc ngủ, tâm trạng và khả năng nhận thức cần được theo dõi sau hồi sức.
Suy gan cấp không phù hợp theo dõi ban đầu tại nhà. Sau xuất viện, người bệnh có thể ghi thuốc đang dùng, mức tỉnh táo, vàng da, cân nặng, lượng nước tiểu, ăn uống và các triệu chứng mới theo kế hoạch của trung tâm. Xét nghiệm INR, bilirubin, men gan, creatinine phải làm đúng lịch.
Quay lại viện ngay nếu ngủ gà, lẫn, nôn nhiều, chảy máu, giảm tiểu, sốt hoặc vàng da tăng. Không tự diễn giải men gan giảm là đã khỏi và không tự kéo dài hoặc ngừng thuốc căn nguyên.
- Không chờ có vàng da mới đi viện sau khi nghi quá liều paracetamol hoặc ăn nấm độc.
- Không tự gây nôn, uống than hoạt, thuốc giải độc hay thuốc nam tại nhà.
- Không dùng thêm thuốc giảm đau, thuốc cảm hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa được bác sĩ rà soát.
- Không truyền huyết tương chỉ để sửa INR nếu chưa có chỉ định chuyên môn.
- Không để người bệnh lú lẫn ở một mình hoặc tự lái xe.
- Không trì hoãn chuyển trung tâm ghép gan để chờ đủ mọi kết quả.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Suy gan cấp ở trẻ em có phổ nguyên nhân rộng gồm nhiễm trùng, chuyển hóa, miễn dịch, thuốc và nguyên nhân không rõ. Bệnh não gan khó nhận biết, có thể biểu hiện kích thích, bỏ bú, thay đổi giấc ngủ hoặc giảm tương tác; tiêu chuẩn nhi khoa không luôn yêu cầu bệnh não khi rối loạn đông máu rất nặng.
Trẻ cần chuyển sớm đến trung tâm gan mật nhi khoa và ghép. Liều thuốc, glucose, dịch và dinh dưỡng tính theo tuổi và cân nặng; phụ huynh không tự dùng thuốc hạ sốt phối hợp vì dễ trùng paracetamol.
Người cao tuổi dễ có biểu hiện lú lẫn bị nhầm với sa sút trí tuệ, nhiễm trùng hoặc tác dụng thuốc. Dự trữ tim, thận và phổi thấp hơn làm nguy cơ suy đa cơ quan tăng; danh sách thuốc thường dài và có nhiều sản phẩm chứa cùng hoạt chất.
Đánh giá ghép dựa trên thể trạng, suy yếu, bệnh đồng mắc và khả năng phục hồi, không chỉ tuổi. Điều chỉnh dịch, thuốc an thần và thuốc thải qua thận cần đặc biệt thận trọng.
Gan nhiễm mỡ cấp thai kỳ và HELLP là các nguyên nhân cấp cứu, thường xuất hiện cuối thai kỳ hoặc sớm sau sinh. Dấu hiệu có thể gồm nôn, đau thượng vị, vàng da, hạ đường huyết, tăng huyết áp, giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu. Điều trị cần phối hợp sản khoa nguy cơ cao, gan mật, hồi sức và sơ sinh; chấm dứt thai kỳ có thể là bước căn nguyên khi chẩn đoán phù hợp.
Viêm gan E và herpes có thể nặng hơn trong thai kỳ. Không tự dùng hoặc ngừng thuốc; mọi quyết định cân nhắc đồng thời mẹ và thai.
Sau suy gan cấp hoặc ghép gan, quyết định cho con bú phụ thuộc chức năng gan, tình trạng mẹ và thuốc đang dùng. Một số thuốc giải độc, kháng virus, kháng sinh hoặc ức chế miễn dịch có dữ liệu khác nhau về bài tiết vào sữa, cần được bác sĩ và dược sĩ lâm sàng đánh giá.
Không mặc định ngừng cho bú nhưng cũng không tự tiếp tục mọi thuốc. Mẹ còn yếu, lú lẫn hoặc nguy cơ hạ đường huyết cần người hỗ trợ chăm trẻ.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ viêm gan do HSV, CMV hoặc nhiễm trùng lan tỏa, đôi khi men gan tăng mạnh mà vàng da ít. Sốt có thể không rõ và ngưỡng xét nghiệm PCR, điều trị kháng virus kinh nghiệm hoặc sinh thiết được bác sĩ cân nhắc thấp hơn.
Nhiễm trùng cơ hội cũng có thể khởi phát suy đa cơ quan và làm người bệnh mất cơ hội ghép nếu phát hiện muộn. Không trì hoãn khám khi có mệt đột ngột, đau bụng hoặc thay đổi ý thức.
Bệnh tim gây sốc, suy thận, đái tháo đường, động kinh, rối loạn tâm thần và dùng nhiều thuốc ảnh hưởng mạnh đến chẩn đoán và điều trị. Thuốc an thần có thể che lấp bệnh não gan; suy thận làm độc chất tích tụ; đái tháo đường tăng nguy cơ hạ hoặc tăng đường huyết khó kiểm soát.
Người có bệnh gan mạn cần phân biệt đợt mất bù hoặc suy gan cấp trên nền mạn. Kế hoạch hồi sức và ghép phải cá thể hóa theo khả năng hồi phục của từng cơ quan.
Suy gan cấp sau phẫu thuật có thể do thiếu máu gan, thuốc, nhiễm trùng, tắc mạch hoặc suy chức năng mảnh ghép sau ghép gan. Biểu hiện sớm đôi khi là lactate tăng, rối loạn đông máu, hạ đường huyết và suy thận hơn là vàng da.
Cần đánh giá huyết động, siêu âm Doppler mạch gan, thuốc gây mê và biến chứng nhiễm trùng. Điều trị có thể gồm sửa nguyên nhân tưới máu, can thiệp mạch, hồi sức hoặc ghép lại trong trường hợp chọn lọc.
Câu hỏi thường gặp về Suy gan cấp
Suy gan cấp rất nguy hiểm vì gan có thể mất chức năng trong thời gian ngắn, kéo theo phù não, hạ đường huyết, suy thận, nhiễm trùng, sốc và suy đa cơ quan. Người bệnh đôi khi chỉ mệt hoặc buồn nôn lúc đầu rồi nhanh chóng lú lẫn. Cơ hội hồi phục phụ thuộc nguyên nhân và điều trị sớm; một số trường hợp cần ghép gan khẩn. Vàng da kèm thay đổi hành vi, ngủ gà, chảy máu, giảm tiểu hoặc nghi quá liều paracetamol phải đến cấp cứu ngay. Không nên chờ men gan hoặc vàng da tự giảm tại nhà.
Một số người có thể hồi phục chức năng gan gần như hoàn toàn nếu nguyên nhân có khả năng đảo ngược và được xử trí sớm, chẳng hạn ngộ độc paracetamol được dùng thuốc giải độc kịp thời hoặc tổn thương thiếu máu được sửa nguyên nhân. Những trường hợp khác có hoại tử gan quá rộng và cần ghép gan. Men gan giảm không đồng nghĩa chắc chắn hồi phục; bác sĩ đánh giá xu hướng INR, lactate, glucose, ý thức, thận và tuần hoàn. Sau sống sót, người bệnh vẫn cần theo dõi nhiều tuần đến tháng và tránh tái phơi nhiễm tác nhân gây bệnh.
Bản thân suy gan cấp không lây. Khả năng lây phụ thuộc nguyên nhân. Viêm gan A và E chủ yếu lây qua đường phân–miệng; viêm gan B lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con; một số virus khác có đường truyền riêng. Suy gan do paracetamol, thuốc, thảo dược, nấm độc, thiếu máu gan, tự miễn, Wilson hoặc biến chứng thai kỳ không truyền giữa người với người. Khi nghi viêm gan virus, người thân cần tuân thủ hướng dẫn xét nghiệm, vệ sinh, không dùng chung vật dụng dính máu và tiêm vaccine nếu có chỉ định.
Có. Tổn thương gan do paracetamol có thể chưa biểu hiện rõ trong những giờ đầu, trong khi thuốc giải độc hiệu quả nhất khi được dùng sớm. Người nghi uống quá liều, dùng nhầm nhiều sản phẩm chứa paracetamol hoặc không chắc tổng lượng đã dùng cần đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc và thời điểm uống. Không tự gây nôn, không chờ vàng da và không tính liều an toàn bằng ước đoán. Bác sĩ sẽ đo nồng độ thuốc, xét nghiệm gan và quyết định điều trị; thông tin trung thực về thời gian và lượng dùng rất quan trọng.
Ghép gan được cân nhắc khi dự đoán gan khó hồi phục trước khi phù não hoặc suy đa cơ quan trở nên không thể đảo ngược. Bác sĩ sử dụng nguyên nhân, mức bệnh não, INR, lactate, pH, chức năng thận, tuổi và các tiêu chí tiên lượng như King's College, đồng thời đánh giá nhiễm trùng và bệnh đồng mắc. Không có một chỉ số duy nhất quyết định cho mọi người. Vì đánh giá người cho–nhận và chuẩn bị phẫu thuật cần thời gian, người bệnh nên được chuyển tới trung tâm ghép từ sớm, không đợi đến lúc hôn mê sâu mới hội chẩn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

