Acetylcystein (N-acetyl-L-cysteine, NAC) là hoạt chất thuộc nhóm thuốc tiêu chất nhầy và đồng thời là thuốc giải độc được sử dụng trong điều trị ngộ độc paracetamol theo chỉ định chuyên môn. Tùy dạng bào chế và chỉ định đã được phê duyệt, hoạt chất này có thể được dùng đường uống, khí dung hoặc tiêm truyền. Việc sử dụng cần tuân theo hướng dẫn của nhân viên y tế vì chỉ định, liều lượng và đường dùng khác nhau giữa từng bệnh cảnh và từng chế phẩm.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Acetylcystein (N-acetyl-L-cysteine)
- Nhóm thuốc: Thuốc tiêu chất nhầy; thuốc giải độc
- Công dụng chính: Làm giảm độ quánh của đờm; điều trị ngộ độc paracetamol theo chỉ định
- Đường dùng: Uống, khí dung, tiêm tĩnh mạch (tùy chế phẩm)
- Cần đơn thuốc: Phụ thuộc từng chế phẩm và quy định quản lý
- Lưu ý: Không tự ý sử dụng hoặc thay đổi liều; cần tham khảo bác sĩ/dược sĩ
Hoạt chất Acetylcystein là gì?
Acetylcystein là dược chất tương ứng với N-acetyl-L-cystein (NAC), dẫn xuất N-acetyl của acid amin tự nhiên L-cystein. Record này được chuẩn hóa cho acetylcystein tự do, có UNII WYQ7N0BPYC, CAS 616-91-1, PubChem CID 12035 và RxNorm ingredient RxCUI 197; không đồng nhất với acetylcystein natri, các muối hoặc phức kim loại hay chế phẩm chứa acetylcystein. Về bản chất, đây là một phân tử chứa nhóm thiol với công thức C5H9NO3S. Trong dược học, acetylcystein được sử dụng chủ yếu như thuốc tiêu nhầy và thuốc giải độc paracetamol, tùy đường dùng và dạng bào chế. Các thông tin định lượng trong hồ sơ phải gắn với exact entity này; dữ liệu của muối, dẫn xuất, phối hợp hoặc thành phẩm không được dùng thay thế cho dược chất tự do.
Acetylcystein
INN Acetylcysteine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acetylcystein |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Acetylcysteine |
| Tên IUPAC | (2R)-2-acetamido-3-sulfanylpropanoic acid |
| Tên hóa học khác | L-Cysteine, N-acetyl- | N-Acetyl-3-mercaptoalanine | L-alpha-Acetamido-beta-mercaptopropionic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | N-acetyl-L-cysteine |
| Tên viết tắt | NAC |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acetylcysteinum |
| Tên USAN | acetylcysteine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 616-91-1 |
|---|---|
| UNII | WYQ7N0BPYC |
| PubChem CID | 12035 |
| RxNorm CUI | 197 |
| Công thức phân tử | C5H9NO3S |
| Khối lượng phân tử | 163,19 g/mol |
Tính chất vật lý
Đặc tính quan sát và các thông số vật lý
| Ngoại quan | Bột tinh thể màu trắng, có mùi rất nhẹ. |
|---|---|
| Điểm / khoảng nóng chảy | 104–110 °C |
Tính chất lý – hóa
Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học
| Độ tan / tính tan | Khoảng 1 g tan trong 5 mL nước hoặc 4 mL ethanol; thực tế không tan trong chloroform và ether (dữ liệu được PubChem tổng hợp từ Remington's Pharmaceutical Sciences). |
|---|---|
| pKa | pKa nhóm carboxyl khoảng 3,24; pKa nhóm thiol khoảng 9,52. |
Tiêu chuẩn dược điển & kiểm nghiệm
Chuyên luận và các chỉ tiêu kiểm nghiệm
| Dược điển / chuyên luận liên quan | USP–NF: chuyên luận Acetylcysteine; hàm lượng 98,0–102,0% C5H9NO3S tính trên cơ sở đã làm khô; DOI 10.31003/USPNF_M750_04_01. |
|---|
Dược động học của Acetylcystein
Dược động học của acetylcystein phụ thuộc rõ vào đường dùng và cách định lượng acetylcystein dạng khử so với acetylcystein toàn phần. Sau một liều tĩnh mạch, nồng độ acetylcystein toàn phần giảm đa pha; nhãn ACETADOTE báo cáo t1/2 terminal trung bình 5,6 giờ, độ thanh thải 0,11 L/giờ/kg, Vdss 0,47 L/kg và gắn protein 66–87%. Trong nghiên cứu chéo ở 6 người khỏe mạnh dùng 200 mg tĩnh mạch và 400 mg uống, sinh khả dụng đường uống là 4,0% khi dựa trên acetylcystein dạng khử nhưng 9,1% khi dựa trên acetylcystein toàn phần; vì vậy các thông số từ hai phép đo không được xem là tương đương. Acetylcystein được chuyển hóa thành cystein và các disulfide; cystein tiếp tục tham gia tạo glutathion và các chất chuyển hóa khác. Sau 100 mg [35S]-acetylcystein uống, 13–38% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu 24 giờ, không chứng minh tỷ lệ thuốc nguyên dạng. Ở suy gan, sau 600 mg tĩnh mạch, t1/2 tăng khoảng 80%, độ thanh thải giảm 30% và AUC tăng 1,6 lần; nhãn đánh giá thay đổi này không có ý nghĩa lâm sàng. Lọc máu có thể loại đáng kể acetylcystein.
Giai đoạn I: Hấp thu
Acetylcystein được hấp thu sau đường uống nhưng phơi nhiễm hệ thống thấp so với đường tĩnh mạch; nghiên cứu chéo 200 mg tĩnh mạch/400 mg uống cho thấy sinh khả dụng thay đổi theo phép đo dạng khử hay toàn phần.
| F · Sinh khả dụng | Nghiên cứu chéo n=6 người khỏe mạnh, 200 mg tĩnh mạch so với 400 mg uống: F đường uống 4,0% với acetylcystein dạng khử và 9,1% với acetylcystein toàn phần. |
|---|---|
| So sánh đường dùng | So với 200 mg tĩnh mạch, 400 mg đường uống cho sinh khả dụng 4,0% theo acetylcystein dạng khử và 9,1% theo acetylcystein toàn phần trong nghiên cứu chéo ở 6 người khỏe mạnh. |
Giai đoạn II: Phân bố
Sau đường tĩnh mạch, Vdss của acetylcystein toàn phần khoảng 0,47 L/kg; gắn protein huyết tương được báo cáo trong khoảng 66–87%.
Các thông số phân bố
| Vd / Vss · Thể tích phân bố | Vdss khoảng 0,47 L/kg với acetylcystein toàn phần sau tĩnh mạch; nghiên cứu chéo n=6 báo cáo Vdss khoảng 0,59 L/kg khi phân tích acetylcystein dạng khử. |
|---|---|
| Gắn protein huyết tương | Khoảng 66–87% sau dùng tĩnh mạch theo nhãn ACETADOTE. |
| Qua nhau thai | Acetylcystein qua nhau thai theo nhãn ACETADOTE. |
| Vào sữa mẹ | Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của acetylcystein trong sữa người. Dựa trên dữ liệu PK, nhãn ACETADOTE ước tính thuốc gần như được thải khỏi cơ thể sau khoảng 30 giờ. |
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Acetylcystein được chuyển hóa thành cystein và các disulfide, gồm N,N-diacetylcystine và các dạng disulfide liên quan; cystein tiếp tục được chuyển hóa để tạo glutathion và các chất chuyển hóa khác.
| Con đường chuyển hóa | Deacetyl hóa/tạo cystein; tạo các disulfide; cystein tiếp tục tham gia tổng hợp glutathion và các chất chuyển hóa khác. |
|---|
Giai đoạn IV: Thải trừ
Độ thanh thải thận chiếm khoảng 30% độ thanh thải toàn phần. Sau 100 mg [35S]-acetylcystein uống, 13–38% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu trong 24 giờ; số liệu này không phải tỷ lệ acetylcystein nguyên dạng và chưa phải cân bằng khối lượng đầy đủ.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 5,6 giờ đối với acetylcystein toàn phần sau tĩnh mạch; nghiên cứu Olsson báo cáo 5,58 giờ sau tĩnh mạch và 6,25 giờ sau uống với phép đo acetylcystein toàn phần. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Khoảng 0,11 L/giờ/kg sau tĩnh mạch đối với acetylcystein toàn phần. |
| CLr · Độ thanh thải thận | Khoảng 30% độ thanh thải toàn phần theo nhãn ACETADOTE. |
| Đường thải chính | Thải trừ qua thận đóng góp đáng kể; độ thanh thải thận khoảng 30% độ thanh thải toàn phần. Chưa xác lập tỷ lệ bài tiết nguyên dạng. |
| Tỷ lệ thải qua nước tiểu | 13–38% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu 24 giờ sau một liều uống 100 mg [35S]-acetylcystein; không đồng nghĩa với 13–38% thuốc nguyên dạng. |
| Khả năng thẩm tách | Lọc máu có thể loại acetylcystein; nhãn ACETADOTE ghi nhận loại bỏ ngoài cơ thể đáng kể trong các nghiên cứu lọc máu ở ngộ độc paracetamol. |
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
| Suy thận | Nhãn không cung cấp bộ thông số PK định lượng theo mức suy thận; lọc máu có thể loại một phần đáng kể acetylcystein. |
|---|---|
| Suy gan | Sau 600 mg tĩnh mạch ở 9 người suy gan (Child-Pugh A n=1, B n=4, C n=4) so với 6 người đối chứng, t1/2 trung bình tăng khoảng 80%, độ thanh thải giảm khoảng 30% và AUC tăng 1,6 lần; nhãn đánh giá các thay đổi này không có ý nghĩa lâm sàng. |
| Thai kỳ | Acetylcystein qua nhau thai; dữ liệu này mô tả phơi nhiễm qua nhau thai, không phải khuyến cáo an toàn thai kỳ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Đường dùng và chất phân tích (dạng khử so với toàn phần) ảnh hưởng mạnh đến thông số PK. Ở người suy gan dùng 600 mg tĩnh mạch, t1/2 tăng khoảng 80%, độ thanh thải giảm 30% và AUC tăng khoảng 1,6 lần.
Nguồn và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Tĩnh mạch và đường uống. |
|---|---|
| Liều nghiên cứu | Nghiên cứu Olsson: 200 mg tĩnh mạch và 400 mg uống; nghiên cứu suy gan trong nhãn: 600 mg tĩnh mạch; nghiên cứu thải trừ phóng xạ: 100 mg [35S]-acetylcystein uống. |
| Dạng bào chế | Dung dịch tiêm tĩnh mạch và chế phẩm acetylcystein đường uống trong các nghiên cứu PK được dẫn. |
| Quần thể | Nghiên cứu Olsson gồm 6 người khỏe mạnh; dữ liệu suy gan gồm 9 người suy gan và 6 đối chứng khỏe mạnh. |
| Khoảng lấy mẫu | Nghiên cứu chéo Olsson theo dõi nồng độ đến 30 giờ sau liều. |
| Phương pháp | Phân biệt định lượng acetylcystein dạng khử (reduced NAC) và acetylcystein toàn phần (total NAC); dữ liệu thải trừ bổ sung dùng chất đánh dấu [35S]. |
| Nguồn dữ liệu | DailyMed ACETADOTE, mục 12.3 Pharmacokinetics; Olsson B và cộng sự, Eur J Clin Pharmacol 1988, PMID 3360052. |
| Giới hạn dữ liệu | Các trị số PK không được trộn giữa acetylcystein dạng khử và acetylcystein toàn phần. Nghiên cứu Olsson có cỡ mẫu nhỏ (n=6) nên khả năng khái quát hạn chế, nhưng nhất quán với một số thông số regulatory của acetylcystein toàn phần. Tỷ lệ 13–38% trong nước tiểu là thu hồi tổng hoạt độ phóng xạ, không phải tỷ lệ thuốc nguyên dạng; cân bằng khối lượng định lượng chưa đầy đủ. |
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acetylcystein
Acetylcystein không có một protein đích trực tiếp duy nhất phù hợp để mô tả toàn bộ dược lý canonical. Khi dùng làm thuốc tiêu nhầy, nhóm sulfhydryl tự do của phân tử có thể mở các liên kết disulfide trong mucoprotein, làm giảm độ nhớt dịch nhầy; nhãn DailyMed cho biết hoạt tính tiêu nhầy tăng khi pH tăng và có ý nghĩa trong khoảng pH 7–9. Trong ngộ độc paracetamol, acetylcystein làm giảm tổn thương gan chủ yếu bằng cách duy trì hoặc phục hồi glutathion và/hoặc đóng vai trò cơ chất thay thế để liên hợp, khử độc chất chuyển hóa phản ứng của paracetamol. Vì cơ chế chính mang tính hóa học–redox và chuyển hóa, việc ép acetylcystein vào mô hình agonist/antagonist hoặc gán Ki, Kd, IC50, EC50 cho một receptor duy nhất sẽ không phản ánh đúng bằng chứng. Dữ liệu lâm sàng của nhãn dùng độc tính gan, gồm AST/ALT tăng cao, làm endpoint; hiệu quả bảo vệ gan phụ thuộc mạnh vào thời điểm bắt đầu điều trị sau quá liều.
Phần I: Phân loại và phạm vi tác dụng
Thông tin phân loại dược lý
| Phân loại theo cơ chế | Tác nhân thiol khử/phá cầu disulfide trong chất nhầy; chất cung cấp cystein cho hệ glutathion và cơ chất thay thế trong khử độc chất chuyển hóa phản ứng của paracetamol. |
|---|---|
| Phân loại theo tác dụng | Thuốc tiêu nhầy; thuốc giải độc paracetamol. |
| Vị trí tác dụng | Dịch nhầy đường hô hấp khi dùng đường hít; hệ glutathion và quá trình khử độc ở gan trong ngộ độc paracetamol. |
Phần II: Đích tác dụng và tương tác thuốc–đích
Thông tin đích tác dụng
| Ghi chú về đích | Không xác lập một protein target trực tiếp duy nhất làm cơ chế canonical. Các tác dụng chính được mô tả bằng phản ứng thiol–disulfide và chuyển hóa/cung cấp cystein–glutathion, vì vậy các field target được để trống. |
|---|
Phần III: Cơ chế tác dụng
- Phá vỡ cầu nối disulfide trong chất nhầy, giúp giảm độ nhớt của đờm.
- Bổ sung tiền chất để tổng hợp glutathione, góp phần bất hoạt chất chuyển hóa độc NAPQI của paracetamol.
Chuỗi cơ chế tác dụng
| Cơ chế tác dụng tóm tắt | Nhóm thiol của acetylcystein làm gián đoạn liên kết disulfide của mucoprotein để giảm độ nhớt chất nhầy; trong ngộ độc paracetamol, acetylcystein duy trì/phục hồi glutathion hoặc làm cơ chất thay thế giúp khử độc chất chuyển hóa phản ứng. |
|---|---|
| Sự kiện khởi đầu ở mức phân tử | Tương tác thiol–disulfide với mucoprotein và deacetyl hóa cung cấp cystein cho tổng hợp glutathion. |
| Biến đổi sinh hóa | Giảm liên kết disulfide trong mucoprotein; tăng khả năng cung cấp cystein cho glutathion và hỗ trợ liên hợp khử độc chất chuyển hóa phản ứng của paracetamol. |
| Đáp ứng mô / cơ quan | Giảm độ nhớt dịch nhầy đường hô hấp; giảm mức độ tổn thương gan liên quan quá liều paracetamol khi điều trị phù hợp. |
| Tác dụng sinh lý | Làm loãng dịch tiết hô hấp và hỗ trợ năng lực khử độc qua hệ glutathion. |
| Liên kết cơ chế với hiệu quả điều trị | Phá cầu disulfide làm giảm độ nhớt dịch tiết, phù hợp tác dụng tiêu nhầy; duy trì/phục hồi glutathion và khử độc chất chuyển hóa phản ứng của paracetamol tạo cầu nối cơ chế với giảm độc tính gan. |
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở hệ hô hấp, endpoint dược lực học chính là giảm độ nhớt và làm loãng dịch tiết sau phá cầu disulfide của mucoprotein. Trong ngộ độc paracetamol, endpoint lâm sàng là phòng hoặc giảm độc tính gan; nhãn ACETADOTE mô tả độc tính gan trong cơ sở dữ liệu quan sát bằng AST hoặc ALT >1.000 U/L. Lợi ích giảm rõ khi điều trị bắt đầu muộn hơn so với giai đoạn sớm sau ngộ độc, do đó thời điểm điều trị là biến số đáp ứng quan trọng. Các endpoint này không nên được chuyển thành thông số gắn receptor.
Thông số dược lực học và diễn biến tác dụng
| Tổng quan ái lực và hiệu lực | Không có một bộ Ki/Kd/IC50/EC50 canonical phù hợp cho dược lý chính của acetylcystein vì cơ chế không dựa trên một receptor/protein target duy nhất. |
|---|---|
| Thông số định lượng khác | Nhãn dung dịch hít ghi nhận tiêu nhầy đáng kể trong khoảng pH 7–9. |
| Tác dụng dược lý chính | Tiêu nhầy; giải độc paracetamol và giảm tổn thương gan liên quan chất chuyển hóa phản ứng. |
| Biomarker dược lực học | Nồng độ paracetamol huyết tương/huyết thanh; AST/ALT và các xét nghiệm chức năng gan để đánh giá độc tính và đáp ứng. |
| Endpoint dược lực học / lâm sàng | Giảm độc tính/tổn thương gan; giảm độ nhớt và làm loãng dịch tiết phế quản. |
Bối cảnh nghiên cứu và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Đường hít, đường uống và đường tĩnh mạch. |
|---|---|
| Liều / nồng độ nghiên cứu | Nhãn tiêu nhầy dùng dung dịch 10% hoặc 20%; dữ liệu lâm sàng ngộ độc paracetamol trong nhãn bao gồm acetylcystein tĩnh mạch tổng liều 300 mg/kg theo các phác đồ được ghi nhãn. |
| Dạng bào chế | Dung dịch hít/uống 10% hoặc 20%; dung dịch tiêm tĩnh mạch 200 mg/mL sau pha loãng. |
| Quần thể nghiên cứu | Người bệnh ngộ độc paracetamol trong các nghiên cứu lâm sàng/quan sát của nhãn; sử dụng lâm sàng tiêu nhầy được mô tả trong nhãn dung dịch hít. |
| Loài / mô hình nghiên cứu | Nhãn regulatory, dữ liệu lâm sàng quan sát và mô tả cơ chế hóa học của tác dụng tiêu nhầy. |
| Assay / phương pháp đo | Độc tính gan được đánh giá bằng AST/ALT trong dữ liệu lâm sàng; cơ chế tiêu nhầy được liên hệ với giảm liên kết disulfide và độ nhớt chất nhầy. |
| Định nghĩa endpoint và thời điểm đo | Trong cơ sở dữ liệu quan sát được mô tả ở nhãn ACETADOTE, độc tính gan được định nghĩa là AST hoặc ALT >1.000 U/L. |
| Nguồn dữ liệu | DailyMed ACETADOTE, mục 12.1 và 14; DailyMed Acetylcysteine Solution, mục Clinical Pharmacology, Indications and Usage và Dosage and Administration. |
| Giới hạn và độ không chắc chắn | Không có protein target trực tiếp duy nhất hoặc bộ thông số ái lực receptor phù hợp để chuẩn hóa. Cơ chế giải độc trong nhãn được diễn đạt theo mức độ 'có lẽ', còn cơ chế tiêu nhầy chủ yếu là phản ứng hóa học thiol–disulfide. Không suy diễn các đường truyền tín hiệu hoặc off-target khi chưa có bằng chứng trực tiếp. |
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acetylcystein
Trong phạm vi nhãn Hoa Kỳ, acetylcystein có các bối cảnh điều trị được xác minh theo dạng bào chế. ACETADOTE đường tĩnh mạch là thuốc giải độc paracetamol, được chỉ định để phòng hoặc làm giảm tổn thương gan sau lượng paracetamol có khả năng gây độc ở người lớn và trẻ em nặng từ 5 kg, bao gồm nuốt cấp tính và phơi nhiễm lặp lại trên liều điều trị. Dung dịch acetylcystein 10%/20% không dùng để tiêm được ghi nhãn cho đường hít như thuốc tiêu nhầy hỗ trợ ở người có dịch tiết phế quản bất thường, quánh hoặc đặc trong nhiều bệnh/tình huống phế quản-phổi; cùng dạng dung dịch này cũng có hướng dẫn dùng đường uống như thuốc giải độc paracetamol. Các trạng thái dưới đây chỉ phản ánh phạm vi regulatory Hoa Kỳ của những nhãn DailyMed được dẫn nguồn; không ngoại suy sang quốc gia, đường dùng hay dạng bào chế khác.
Phòng hoặc giảm tổn thương gan sau nuốt paracetamol cấp có khả năng gây độc
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Ngộ độc paracetamol
Nhãn ACETADOTE ghi chỉ định phòng hoặc giảm tổn thương gan ở người lớn và trẻ em ≥5 kg sau nuốt paracetamol cấp có khả năng gây độc.
Phòng hoặc giảm tổn thương gan do phơi nhiễm paracetamol lặp lại trên liều điều trị
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Ngộ độc paracetamol
Nhãn ACETADOTE bao gồm phơi nhiễm lặp lại trên liều điều trị trong chỉ định; quyết định tiếp tục điều trị dựa trên xét nghiệm và đánh giá lâm sàng.
Điều trị hỗ trợ tiêu nhầy trong bệnh hoặc tình huống phế quản-phổi có dịch tiết quánh
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Dịch tiết phế quản bất thường, quánh hoặc đặc
Nhãn DailyMed của Acetylcysteine Solution ghi acetylcystein là thuốc tiêu nhầy dùng hỗ trợ khi dịch tiết phế quản bất thường, quánh hoặc đặc trong các bối cảnh được liệt kê.
Giải độc paracetamol bằng acetylcystein đường uống
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Ngộ độc paracetamol
Nhãn DailyMed của Acetylcysteine Solution mô tả dùng đường uống như thuốc giải độc paracetamol và cung cấp phác đồ liều nạp/duy trì.
Liều dùng và cách sử dụng Acetylcystein
Nhãn Hoa Kỳ xác nhận các phác đồ khác nhau theo chỉ định và đường dùng. Với ngộ độc paracetamol cấp, ACETADOTE tĩnh mạch có tổng liều 300 mg/kg theo phác đồ ba túi trong 21 giờ cho người bệnh ≥5 kg hoặc phác đồ hai túi trong 20 giờ cho người bệnh ≥41 kg; hiệu quả phòng độc gan của hai túi chưa được xác lập là tương đương ba túi. Với phơi nhiễm paracetamol lặp lại trên liều điều trị, nhãn yêu cầu đánh giá xét nghiệm và cá thể hóa, không đưa một phác đồ cố định tương tự ngộ độc cấp. Dung dịch acetylcystein uống dùng liều nạp 140 mg/kg, sau đó 70 mg/kg mỗi 4 giờ, tổng 17 liều duy trì. Khi dùng tiêu nhầy qua khí dung, liều thường dùng là 3–5 mL dung dịch 20% hoặc 6–10 mL dung dịch 10%, 3–4 lần/ngày. Các phác đồ này không được hoán đổi giữa đường dùng hoặc dạng bào chế.
Phác đồ / liều dùng
| Chỉ định / đối tượng | Liều & lịch dùng | Cách dùng & theo dõi | Nguồn / rà soát |
|---|---|---|---|
|
Phác đồ ACETADOTE ba túi cho nuốt paracetamol cấp Ngộ độc paracetamol Đối tượng: Khác Người lớn và trẻ em nặng ≥5 kg; liều dựa theo cân nặng. Giai đoạn: Cấp cứu / rescue | Tổng 300 mg/kg: 150 mg/kg trong 1 giờ → 50 mg/kg trong 4 giờ → 100 mg/kg trong 16 giờ. Cơ sở: Theo cân nặng Tần suất: Ba truyền nối tiếp Thời gian / chu kỳ: 21 giờ Liều nạp: 150 mg/kg truyền trong 1 giờ. Duy trì: 50 mg/kg truyền trong 4 giờ, sau đó 100 mg/kg truyền trong 16 giờ. Liều tối đa: Ở người bệnh ≥100 kg: lần lượt 15.000 mg, 5.000 mg và 10.000 mg cho ba túi. | Đường dùng: Tĩnh mạch Dạng: ACETADOTE 200 mg/mL, pha loãng trước truyền tĩnh mạch. Cách dùng: Pha loãng bằng nước cất pha tiêm, NaCl 0,45% hoặc glucose 5%; thể tích pha loãng thay đổi theo cân nặng. Theo dõi: Theo dõi nồng độ paracetamol và các xét nghiệm chức năng gan/thận, điện giải và cân bằng dịch theo nhãn. Ghi chú: Liều khuyến cáo cho người bệnh <5 kg chưa được nghiên cứu. | |
|
Phác đồ ACETADOTE hai túi cho nuốt paracetamol cấp Ngộ độc paracetamol Đối tượng: Khác Người bệnh nặng ≥41 kg. Giai đoạn: Cấp cứu / rescue | Tổng 300 mg/kg: 200 mg/kg trong 4 giờ → 100 mg/kg trong 16 giờ. Cơ sở: Theo cân nặng Tần suất: Hai truyền nối tiếp Thời gian / chu kỳ: 20 giờ Liều nạp: 200 mg/kg truyền trong 4 giờ. Duy trì: 100 mg/kg truyền trong 16 giờ. Liều tối đa: Ở người bệnh ≥100 kg: 20.000 mg trong túi 1 và 10.000 mg trong túi 2. | Đường dùng: Tĩnh mạch Dạng: ACETADOTE 200 mg/mL, pha loãng trước truyền tĩnh mạch. Cách dùng: Pha loãng bằng nước cất pha tiêm, NaCl 0,45% hoặc glucose 5%. Theo dõi: Theo dõi nồng độ paracetamol và các xét nghiệm chức năng gan/thận, điện giải và cân bằng dịch theo nhãn. Ghi chú: Chưa biết hiệu quả phòng độc gan của phác đồ hai túi có tương đương ba túi hay không; người ≤40 kg phải dùng phác đồ ba túi. | |
|
Phác đồ acetylcystein đường uống Ngộ độc paracetamol Đối tượng: Không xác định riêng Người bệnh quá liều paracetamol; liều tính theo cân nặng, bao gồm trẻ nhỏ theo hướng dẫn tính liều của nhãn. Giai đoạn: Cấp cứu / rescue | Liều nạp 140 mg/kg, sau đó 70 mg/kg mỗi 4 giờ, tổng 17 liều duy trì. Cơ sở: Theo cân nặng Tần suất: Liều duy trì mỗi 4 giờ. Thời gian / chu kỳ: 17 liều duy trì sau liều nạp. Liều nạp: 140 mg/kg một lần. Duy trì: 70 mg/kg mỗi 4 giờ, tổng 17 liều. | Đường dùng: Uống Dạng: Dung dịch acetylcystein 20% pha loãng đến 5% để uống; không dùng để tiêm. Cách dùng: Pha loãng dung dịch 20% đến nồng độ 5% ngay trước dùng; nếu nôn trong vòng 1 giờ sau liều uống thì lặp lại liều đó. Theo dõi: Theo dõi nồng độ paracetamol, chức năng gan/thận, điện giải và các xét nghiệm được nhãn chỉ định. | |
|
Khí dung acetylcystein để tiêu nhầy Dịch tiết phế quản bất thường, quánh hoặc đặc Đối tượng: Không xác định riêng Người bệnh cần điều trị tiêu nhầy bằng khí dung. Giai đoạn: Điều trị liên tục | Liều thường dùng: 3–5 mL dung dịch 20% hoặc 6–10 mL dung dịch 10%, 3–4 lần/ngày. Cơ sở: Liều cố định Tần suất: 3–4 lần/ngày. | Đường dùng: Hít Dạng: Dung dịch acetylcystein 20% hoặc 10%. Cách dùng: Khí dung qua mặt nạ, ống ngậm hoặc mở khí quản theo thiết bị phù hợp. Ghi chú: Nhãn cho phép khoảng rộng hơn 1–10 mL dung dịch 20% hoặc 2–20 mL dung dịch 10% mỗi 2–6 giờ; dòng này ghi liều khuyến cáo cho đa số người bệnh. |
Hiệu chỉnh liều
| Tình huống | Hành động | Liều / phác đồ sau hiệu chỉnh | Cơ sở / nguồn |
|---|---|---|---|
|
Cân nặng / BSA Người bệnh ≥100 kg dùng ACETADOTE tĩnh mạch cho ngộ độc paracetamol cấp. | Khác | Ba túi: 15.000 mg → 5.000 mg → 10.000 mg; hai túi: 20.000 mg → 10.000 mg, với thời gian truyền tương ứng theo bảng của nhãn. | Cơ sở: Nhãn sử dụng liều tuyệt đối ở nhóm ≥100 kg và nêu dữ liệu về nhu cầu hiệu chỉnh liều ở nhóm này còn hạn chế. |
|
Cân nặng / BSA Người bệnh ≤40 kg khi cân nhắc phác đồ ACETADOTE hai túi. | Khác | Không dùng phác đồ hai túi; sử dụng phác đồ ba túi. | Cơ sở: Dữ liệu không đủ để khuyến cáo phác đồ hai túi ở người bệnh ≤40 kg. |
Hướng dẫn sử dụng chung
ACETADOTE phải dùng đường tĩnh mạch sau pha loãng; cần chọn phác đồ ba túi hoặc hai túi trước khi bắt đầu. Phác đồ hai túi chỉ áp dụng cho người bệnh ≥41 kg; với người ≤40 kg dùng phác đồ ba túi. Có thể pha trong nước cất pha tiêm, NaCl 0,45% hoặc glucose 5%. Với dung dịch uống giải độc, dung dịch 20% được pha loãng đến nồng độ 5%; nếu nôn trong vòng 1 giờ sau một liều uống thì lặp lại liều đó. Với khí dung tiêu nhầy, dung dịch 20% có thể pha loãng, còn dung dịch 10% có thể dùng không pha; liều và thiết bị phải theo nhãn của dạng bào chế.
Cảnh báo và lưu ý về Acetylcystein
Phụ thuộc từng chế phẩm. Thường bao gồm:
- Quá mẫn với acetylcystein hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Có thể gặp:
- Buồn nôn
- Nôn
- Đau bụng
- Tiêu chảy
- Phát ban
- Mày đay
- Kích ứng đường hô hấp khi khí dung
Tần suất phụ thuộc đường dùng và từng chế phẩm.
Có thể gặp nhưng hiếm:
- Phản vệ hoặc phản ứng phản vệ giả, đặc biệt khi truyền tĩnh mạch.
- Co thắt phế quản ở người có cơ địa nhạy cảm.
Cần xử trí theo hướng dẫn chuyên môn.
- Thận trọng ở người hen phế quản.
- Theo dõi phản ứng quá mẫn khi truyền tĩnh mạch.
- Không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dữ liệu về quá liều còn hạn chế. Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Người bệnh cần được đánh giá tại cơ sở y tế.
Bảo quản theo hướng dẫn ghi trên nhãn hoặc tờ hướng dẫn sử dụng của từng chế phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Chỉ sử dụng khi có chỉ định phù hợp. Một số dạng bào chế có giới hạn độ tuổi.
Thường không cần điều chỉnh chỉ theo tuổi, nhưng cần đánh giá toàn trạng và bệnh đi kèm.
Chỉ sử dụng khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ theo đánh giá của bác sĩ.
Dữ liệu còn hạn chế. Cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ trước khi sử dụng.
Chưa có bằng chứng cho thấy acetylcystein ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc; tuy nhiên cần lưu ý các phản ứng bất lợi nếu xuất hiện.
Tương tác thuốc của Acetylcystein
Một số tương tác được ghi nhận:
- Có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh đường uống nếu dùng đồng thời; một số tài liệu khuyến nghị dùng cách nhau theo hướng dẫn của chế phẩm.
- Thận trọng khi phối hợp với thuốc chống ho vì có thể làm cản trở tống xuất đờm.
- Cần tham khảo hướng dẫn sử dụng của từng chế phẩm.
Thắc mắc về hoạt chất Acetylcystein
Đây là hoạt chất thuộc nhóm thuốc tiêu chất nhầy và cũng được sử dụng làm thuốc giải độc trong ngộ độc paracetamol theo chỉ định.
Không. Acetylcystein không phải là kháng sinh.
Có. Đây là chỉ định đã được phê duyệt khi sử dụng đúng phác đồ chuyên môn.
Không nên tự ý sử dụng. Cần được nhân viên y tế đánh giá nguyên nhân và lựa chọn thuốc phù hợp.
Việc sử dụng cần được bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ đối với từng trường hợp cụ thể.

