Paracetamol, còn gọi là acetaminophen, là thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt. Thuốc thường được dùng để giảm đau nhẹ đến vừa như đau đầu, đau răng, đau cơ, đau lưng, đau bụng kinh và giảm sốt. Paracetamol chỉ có tác dụng chống viêm yếu, vì vậy không được xem là thuốc chống viêm không steroid. Thuốc có trong nhiều chế phẩm đơn thành phần và thuốc phối hợp trị cảm, ho hoặc giảm đau. Người dùng có thể vô tình quá liều khi sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Paracetamol hoặc acetaminophen. Quá liều có thể gây hoại tử gan, suy gan cấp, cần ghép gan hoặc tử vong; tổn thương nghiêm trọng có thể xuất hiện dù ban đầu chưa có triệu chứng rõ. Liều tối đa phụ thuộc tuổi, cân nặng, dạng bào chế, bệnh gan, bệnh thận và nhãn sản phẩm. Không tự tăng liều khi thuốc chưa giảm đau hoặc hạ sốt và phải cấp cứu ngay khi nghi ngờ dùng quá liều.
Nội dung chính
- Paracetamol là gì: Thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt, còn gọi là acetaminophen.
- Công dụng chính: Giảm đau nhẹ đến vừa và giảm sốt; tác dụng chống viêm yếu.
- Liều người lớn: Tùy sản phẩm; thường 500–1.000 mg mỗi lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không vượt giới hạn của nhãn.
- Liều trẻ em: Thường tính theo cân nặng; Bệnh viện Nhi Trung ương hướng dẫn tham khảo 10–15 mg/kg mỗi lần và không quá 4 lần/ngày.
- Nguy cơ quan trọng: Quá liều hoặc dùng nhiều sản phẩm cùng chứa Paracetamol có thể gây suy gan và tử vong.
- Thuốc giải độc: N-acetylcystein được sử dụng tại cơ sở y tế và có lợi nhất khi dùng sớm.
- Thai kỳ: Chưa có bằng chứng rõ rằng sử dụng đúng liều gây dị tật; nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất khi cần.
- Cho con bú: Lượng thuốc vào sữa thấp; tác dụng bất lợi ở trẻ bú mẹ được ghi nhận hiếm.
Hoạt chất Paracetamol là gì?
Paracetamol là thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt. Thuốc được dùng để giảm tạm thời đau nhẹ đến vừa và giảm sốt.
Paracetamol không điều trị nguyên nhân gây đau hoặc sốt và chỉ có tác dụng chống viêm yếu. Thuốc không phải kháng sinh, không tiêu diệt virus và không thay thế đánh giá y tế khi sốt hoặc đau kéo dài.
Paracetamol
INN Paracetamol; Acetaminophen
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Paracetamol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Paracetamol; Acetaminophen |
| Tên IUPAC | N-(4-hydroxyphenyl)acetamide |
| Tên hóa học khác | 4-Hydroxyacetanilide | 4-Acetamidophenol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Các tên gọi và ký hiệu khác gồm: * Acetaminophen: tên thường dùng tại Hoa Kỳ và một số quốc gia. Không được bỏ qua một sản phẩm chỉ vì nhãn ghi “acetaminophen” hoặc “APAP”; các tên này đều có thể chỉ Paracetamol. |
| Tên viết tắt | APAP | PCM |
| Tên Latinh / tên dược điển | Paracetamolum |
| Tên USAN | acetaminophen |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 103-90-2 |
|---|---|
| UNII | 362O9ITL9D |
| PubChem CID | 1983 |
| RxNorm CUI | 161 |
| Công thức phân tử | C8H9NO2 |
| Khối lượng phân tử | 151.16 g/mol |
Tính chất vật lý
Đặc tính quan sát và các thông số vật lý
| Ngoại quan | Bột kết tinh trắng, không mùi. |
|---|---|
| Điểm / khoảng nóng chảy | 168–172 °C |
Tính chất lý – hóa
Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học
| Độ tan / tính tan | Hơi tan trong nước; rất khó tan trong cloroform, ether và methylen clorid; dễ tan trong dung dịch kiềm và ethanol 96%. |
|---|---|
| pKa | 9.38 (nhóm phenol) |
| logP / logD | logP 0.46 |
Tiêu chuẩn dược điển & kiểm nghiệm
Chuyên luận và các chỉ tiêu kiểm nghiệm
| Dược điển / chuyên luận liên quan | DĐVN V; USP–NF; Ph. Eur. |
|---|
Dược động học của Paracetamol
Sau khi uống, Paracetamol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố rộng trong phần lớn các mô và dịch cơ thể, sau đó được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Phần lớn liều được liên hợp với glucuronid hoặc sulfat; một phần nhỏ bị oxy hóa chủ yếu qua CYP2E1 tạo chất chuyển hóa phản ứng NAPQI. Ở liều điều trị, NAPQI được glutathion khử độc. Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu.
Thời gian bán thải thông thường khoảng 1–4 giờ, nhưng có thể kéo dài khi tổn thương gan hoặc quá liều.
Giai đoạn I: Hấp thu
Paracetamol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương sau uống thường đạt trong khoảng 30 phút đến 2 giờ; chế phẩm lỏng có thể được hấp thu nhanh hơn một số dạng rắn.
Thức ăn, đặc biệt bữa ăn làm chậm rỗng dạ dày, có thể làm chậm tốc độ hấp thu mà không nhất thiết làm thay đổi tổng lượng thuốc được hấp thu.
Đường trực tràng có tốc độ và mức hấp thu thay đổi hơn đường uống.
| F · Sinh khả dụng | Đường tĩnh mạch: F = 100% theo định nghĩa. So với cùng liều đường uống, AUC tương tự trong khi Cmax tĩnh mạch có thể cao hơn tới 70%; nhãn không cung cấp F tuyệt đối đường uống. |
|---|---|
| Tmax · Thời gian đạt nồng độ đỉnh | Đường uống (viên 500 mg): nồng độ đỉnh thường đạt sau 0,5–2 giờ. Truyền tĩnh mạch trong 15 phút: Cmax đạt ở cuối thời gian truyền (xấp xỉ 15 phút). |
| Cmax · Nồng độ đỉnh | Sau truyền tĩnh mạch 15 phút: người lớn 1000 mg, Cmax trung bình 28 µg/mL (SD 21; n=19); thiếu niên 12–16 tuổi 15 mg/kg: 31 (9) µg/mL (n=12); trẻ em 2–12 tuổi 15 mg/kg: 29 (7) µg/mL (n=11). |
| AUC · Mức phơi nhiễm toàn thân | AUC0–6h sau truyền tĩnh mạch 15 phút: người lớn 1000 mg, 43 µg·h/mL (SD 11; n=19); thiếu niên 15 mg/kg: 41 (7) µg·h/mL (n=12); trẻ em 15 mg/kg: 38 (8) µg·h/mL (n=11). |
| Ảnh hưởng của thức ăn | Một SmPC hỗn dịch uống ghi nhận hấp thu đường uống có thể giảm khi dùng sau bữa ăn giàu carbohydrate; mức độ phụ thuộc chế phẩm và cần đọc theo nhãn cụ thể. |
| Ảnh hưởng dạng bào chế | Dung dịch uống có thể được hấp thu hơi nhanh hơn dạng rắn; Tmax cần gắn với đúng dạng bào chế. |
| So sánh đường dùng | So với cùng liều đường uống, truyền tĩnh mạch tạo Cmax cao hơn tới 70% nhưng AUC rất tương tự. Không áp dụng Tmax/Cmax của đường tĩnh mạch cho chế phẩm uống. |
Giai đoạn II: Phân bố
Paracetamol phân bố tương đối rộng trong phần lớn các mô và dịch cơ thể, ngoại trừ mô mỡ ở mức thấp hơn.
Ở nồng độ điều trị, tỷ lệ gắn protein huyết tương thấp, khoảng 10–25% theo nhãn thuốc tiêm. Mức gắn có thể tăng khi nồng độ thuốc cao. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được ghi nhận khoảng 0,8 L/kg ở người lớn trong nghiên cứu thuốc tiêm.
Paracetamol đi qua nhau thai và được bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ.
Các thông số phân bố
| Vd / Vss · Thể tích phân bố | Vss sau truyền tĩnh mạch: người lớn 0,8 L/kg (SD 0,2; n=19); thiếu niên 1,1 (0,3) L/kg (n=12); trẻ em 1,2 (0,3) L/kg (n=11). |
|---|---|
| Gắn protein huyết tương | Gắn protein huyết tương thấp, khoảng 10–25% ở nồng độ điều trị. |
| Phân bố tại mô và dịch cơ thể | Phân bố rộng trong hầu hết dịch cơ thể, ngoại trừ mô mỡ. |
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Paracetamol được chuyển hóa chủ yếu tại gan theo ba con đường:
- Liên hợp với acid glucuronic.
- Liên hợp với sulfat.
- Oxy hóa qua hệ cytochrom P450, chủ yếu CYP2E1, tạo N-acetyl-p-benzoquinone imine – NAPQI.
Ở liều điều trị, NAPQI được liên hợp nhanh với glutathion rồi chuyển thành các chất liên hợp cystein và acid mercapturic. Khi quá liều, tạo NAPQI vượt quá khả năng khử độc và dự trữ glutathion bị suy giảm, NAPQI có thể gắn vào protein tế bào gan và gây hoại tử gan.
| Cơ quan chuyển hóa | Chuyển hóa chủ yếu tại gan theo động học bậc nhất. |
|---|---|
| Enzym chuyển hóa | Một phần nhỏ được oxy hóa qua cytochrom P450, chủ yếu CYP2E1, tạo chất trung gian phản ứng NAPQI. |
| Con đường chuyển hóa | Các đường chính: liên hợp glucuronide và sulfate. Nhánh CYP450 tạo NAPQI; NAPQI thường được khử độc nhanh bằng liên hợp glutathione rồi tạo các chất liên hợp cysteine và mercapturic acid. |
| Chất chuyển hóa không hoạt tính | Các chất liên hợp glucuronide và sulfate là các sản phẩm chuyển hóa chính được thải trừ. |
| Chất chuyển hóa độc | NAPQI là chất chuyển hóa trung gian phản ứng; ở liều điều trị thường được liên hợp nhanh với glutathione. Khi quá liều, dự trữ glutathione có thể cạn và NAPQI tích lũy. |
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa của Paracetamol được thải chủ yếu qua nước tiểu. Hơn 90% liều có thể được bài tiết trong vòng 24 giờ và dưới 5% được thải dưới dạng Paracetamol không chuyển hóa.
Bài tiết qua mật và phân không phải con đường thải trừ chính.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau truyền tĩnh mạch: người lớn 2,4 giờ (SD 0,6); thiếu niên 2,9 (0,7); trẻ em 3,0 (1,5) giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Sau truyền tĩnh mạch: người lớn 0,27 L/giờ/kg (SD 0,08); thiếu niên 0,29 (0,08); trẻ em 0,34 (0,10) L/giờ/kg. |
| Đường thải chính | Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa liên hợp. |
| Tỷ lệ thải qua nước tiểu | >90% liều được bài xuất trong nước tiểu trong vòng 24 giờ. |
| Tỷ lệ thải nguyên dạng | Dưới 5% liều được bài xuất dưới dạng paracetamol không liên hợp. |
| Cân bằng khối lượng | >90% liều được thu hồi qua nước tiểu trong 24 giờ; phần lớn là các chất liên hợp glucuronide và sulfate. |
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
| Tuyến tính theo liều | Ở người lớn, dược động học tỷ lệ theo liều sau liều đơn truyền tĩnh mạch 500 mg, 650 mg và 1000 mg. |
|---|---|
| Suy thận | Suy thận nặng (độ thanh thải creatinin ≤30 mL/phút): có thể cần kéo dài khoảng cách liều và giảm tổng liều hằng ngày; nhãn lưu ý dùng thận trọng. |
| Suy gan | Dữ liệu PK/safety ở suy gan còn hạn chế; nhãn khuyến cáo thận trọng và giảm tổng liều hằng ngày ở suy gan hoặc bệnh gan đang hoạt động. |
| Trẻ em | Bảng PK sau 15 mg/kg tĩnh mạch: trẻ 2–12 tuổi có AUC0–6h 38 (8) µg·h/mL, Cmax 29 (7) µg/mL, t½ 3,0 (1,5) giờ, CL 0,34 (0,10) L/giờ/kg, Vss 1,2 (0,3) L/kg; thiếu niên 12–16 tuổi lần lượt 41 (7), 31 (9), 2,9 (0,7), 0,29 (0,08), 1,1 (0,3). |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa hoặc thải trừ gồm:
- Tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh.
- Dạng bào chế và đường dùng.
- Tốc độ làm rỗng dạ dày.
- Thức ăn.
- Suy gan hoặc bệnh gan đang hoạt động.
- Suy thận nặng.
- Suy dinh dưỡng, nhịn đói kéo dài hoặc thiếu glutathion.
- Uống rượu kéo dài.
- Thuốc cảm ứng hoặc điều hòa CYP2E1.
- Quá liều cấp hoặc sử dụng liều cao kéo dài.
Metoclopramid và domperidon có thể làm tăng tốc độ hấp thu; cholestyramin có thể làm giảm hấp thu Paracetamol.
Nguồn và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Bộ thông số định lượng chính: truyền tĩnh mạch trong 15 phút. Dữ liệu Tmax bổ sung: đường uống. |
|---|---|
| Liều nghiên cứu | Tĩnh mạch: người lớn 1000 mg liều đơn; trẻ em và thiếu niên 15 mg/kg liều đơn; phân tích tỷ lệ liều người lớn gồm 500, 650 và 1000 mg. Đường uống: SmPC viên 500 mg cung cấp khoảng Tmax định tính. |
| Dạng bào chế | Dung dịch acetaminophen tiêm truyền tĩnh mạch; viên paracetamol 500 mg và dung dịch/hỗn dịch uống dùng làm nguồn bổ sung cho hấp thu. |
| Quần thể | Người lớn (n=19), thiếu niên 12–16 tuổi (n=12) và trẻ em 2–12 tuổi (n=11) trong Bảng 5 của nhãn. |
| Khoảng lấy mẫu | AUC được báo cáo từ 0 đến 6 giờ (AUC0–6h). |
| Loại dữ liệu | Quan sát / phân tích không ngăn |
| Phương pháp | Thông số PK mô tả được báo cáo trong Bảng 5 của nhãn DailyMed; đoạn nhãn công khai không nêu đầy đủ phương pháp mô hình hóa/phân tích. |
| Nguồn dữ liệu | DailyMed — Acetaminophen Injection, mục 12.3 Pharmacokinetics, Bảng 5. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=1c8fef8f-2ff5-4bea-bccb-90c2c8544c21nSmPC — Paracetamol 500mg Tablets, mục 5.2. https://www.medicines.org.uk/emc/product/5164/smpcnSmPC — Paracetamol 500mg/5ml Oral Solution và Paracetamol 120mg/5ml Oral Suspension, mục 5.2. https://www.medicines.org.uk/emc/product/3233/smpc ; https://www.medicines.org.uk/emc/product/6693/smpc (rà soát 16/08/2026). |
| Ngày rà soát | 16/08/2026 |
| Trạng thái chuẩn hóa | Đã chuẩn hóa |
| Giới hạn dữ liệu | AUC, Cmax, Vss, CL và t½ định lượng thuộc chế phẩm truyền tĩnh mạch, không được suy rộng trực tiếp cho viên uống hoặc siro. Tmax đường uống được ghi riêng từ SmPC viên. F tuyệt đối đường uống, Ka, CLr/CLh, MRT và khả năng thẩm tách chưa có nguồn đủ rõ nên chủ động để trống. |
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Paracetamol
Paracetamol thuộc nhóm dẫn xuất anilid, có tác dụng giảm đau và hạ sốt chủ yếu tại hệ thần kinh trung ương.
So với thuốc chống viêm không steroid, Paracetamol có tác dụng chống viêm ngoại vi yếu và ở liều điều trị thường ít ảnh hưởng đến kết tập tiểu cầu hoặc thời gian chảy máu. Điều này không có nghĩa thuốc không có nguy cơ hoặc phù hợp với mọi người bệnh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế giảm đau và hạ sốt chính xác của Paracetamol chưa được xác lập hoàn toàn. Nhãn thuốc chính thức cho rằng tác dụng chủ yếu liên quan đến hoạt động trung ương.
Các cơ chế được đề xuất gồm:
- Giảm tổng hợp prostaglandin trong hệ thần kinh trung ương.
- Làm giảm dẫn truyền hoặc nhận cảm đau.
- Tác động lên trung tâm điều hòa nhiệt tại vùng dưới đồi, gây giãn mạch ngoại vi, tăng tỏa nhiệt và hạ thân nhiệt khi sốt.
Không nên trình bày một cơ chế giả thuyết riêng lẻ như kết luận đã được xác lập.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Paracetamol có tác dụng giảm đau và hạ sốt nhưng tác dụng chống viêm yếu.
Sau uống, tác dụng thường bắt đầu trong khoảng 30–60 phút. SmPC được đối chiếu ghi nhận thời gian đạt hiệu quả tối đa khoảng 1–3 giờ và thời gian tác dụng khoảng 3–4 giờ.
Nhãn thuốc tiêm ghi nhận Paracetamol không gây ảnh hưởng đáng kể đến kết tập tiểu cầu hoặc cầm máu mạch máu nhỏ trong các nghiên cứu được mô tả.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Paracetamol
Paracetamol được dùng để:
- Giảm sốt.
- Giảm đau đầu và đau nửa đầu.
- Giảm đau răng.
- Giảm đau cơ và đau lưng.
- Giảm đau bụng kinh.
- Giảm đau họng hoặc đau nhức liên quan cảm lạnh, cảm cúm.
- Giảm đau nhẹ do viêm khớp.
- Giảm đau sau phẫu thuật hoặc đau cấp trong một số phác đồ.
Paracetamol tiêm được phê duyệt tại Hoa Kỳ để giảm đau nhẹ đến vừa, phối hợp opioid trong đau vừa đến nặng và giảm sốt ở các nhóm tuổi được nhãn quy định.
Chỉ định cụ thể phải căn cứ dạng bào chế và nhãn của từng sản phẩm.
Các vấn đề tiếp tục được nghiên cứu gồm:
- Cơ chế giảm đau trung ương chính xác của Paracetamol.
- Mối liên quan giữa thời gian, tần suất dùng trong thai kỳ và một số kết quả phát triển thần kinh ở trẻ.
- Nguy cơ tim mạch, huyết áp hoặc tổn thương cơ quan khi dùng liều cao kéo dài ở một số nhóm người bệnh.
- Vai trò tối ưu của Paracetamol trong các phác đồ giảm đau đa mô thức.
Các nghiên cứu về phát triển thần kinh sau phơi nhiễm trong thai kỳ còn có kết quả không đồng nhất và chịu ảnh hưởng bởi bệnh lý của mẹ, nguyên nhân sử dụng thuốc cùng các yếu tố gây nhiễu. Chưa thể kết luận quan hệ nhân quả chỉ từ các nghiên cứu quan sát.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ các nhãn và hướng dẫn cụ thể. Không tự áp dụng cho người có bệnh gan, bệnh thận, suy dinh dưỡng, uống rượu thường xuyên hoặc đang dùng thuốc phối hợp chứa Paracetamol.
Đường uống ở người lớn:
- SmPC Paracetamol 500 mg: 1.000 mg mỗi 4 giờ khi cần; không quá 4.000 mg trong 24 giờ và không quá 4 liều/ngày.
- Một nhãn thuốc không kê đơn Paracetamol 500 mg tại Hoa Kỳ: 1.000 mg mỗi 6 giờ; tối đa 3.000 mg trong 24 giờ nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Giới hạn thấp hơn trên nhãn sản phẩm phải được ưu tiên. Mức 4.000 mg/ngày là giới hạn tổng từ mọi sản phẩm và mọi đường dùng, không phải liều phù hợp cho mọi người.
Trẻ em:
- Bệnh viện Nhi Trung ương hướng dẫn tham khảo 10–15 mg/kg mỗi lần, cách khoảng 4 giờ và không quá 4 lần/ngày.
- Liều phải ưu tiên theo cân nặng, nồng độ sản phẩm và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Đường tĩnh mạch theo nhãn được đối chiếu:
- Người lớn và thanh thiếu niên từ 50 kg: 650 mg mỗi 4 giờ hoặc 1.000 mg mỗi 6 giờ; tối đa 4.000 mg/ngày.
- Người lớn và thanh thiếu niên dưới 50 kg: 12,5 mg/kg mỗi 4 giờ hoặc 15 mg/kg mỗi 6 giờ; tối đa 75 mg/kg/ngày và không quá 3.750 mg.
- Trẻ 2–12 tuổi: 12,5 mg/kg mỗi 4 giờ hoặc 15 mg/kg mỗi 6 giờ; tối đa 75 mg/kg/ngày.
- Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi có chế độ liều riêng theo tuổi và chỉ định giảm sốt.
Tổng liều phải bao gồm cả thuốc uống, đặt trực tràng, tiêm và thuốc phối hợp.
- Đọc thành phần của tất cả thuốc đang dùng để phát hiện Paracetamol, acetaminophen hoặc APAP.
- Không dùng nhiều hơn một sản phẩm chứa Paracetamol cùng lúc nếu chưa được nhân viên y tế kiểm tra.
- Các liều phải cách nhau ít nhất theo khoảng thời gian ghi trên nhãn.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Dùng dụng cụ phân liều đi kèm khi sử dụng dung dịch hoặc hỗn dịch; không dùng thìa ăn.
- Lắc kỹ hỗn dịch trước khi đo liều nếu nhãn yêu cầu.
- Hòa tan hoàn toàn viên sủi trong lượng nước được hướng dẫn trước khi uống.
- Không nghiền, nhai hoặc bẻ viên giải phóng kéo dài.
- Thuốc đặt chỉ dùng qua trực tràng, không được uống.
- Paracetamol tiêm phải được truyền trong thời gian và tốc độ do nhãn quy định; nhãn được đối chiếu yêu cầu truyền trong 15 phút.
Không tự uống bù gấp đôi khi quên liều. Nếu đau hoặc sốt chưa giảm, không tăng liều ngoài hướng dẫn.
Với sử dụng ngắn ngày, đúng liều ở người khỏe mạnh, thường không cần xét nghiệm định kỳ. Cần theo dõi:
- Tổng liều Paracetamol từ mọi sản phẩm trong 24 giờ.
- Thời gian và số lần dùng thuốc.
- Mức độ giảm đau hoặc hạ sốt.
- Phát ban, phồng rộp da hoặc dấu hiệu dị ứng.
- Buồn nôn, nôn, đau vùng bụng trên bên phải, vàng da hoặc nước tiểu sẫm.
- Dấu hiệu chảy máu khi dùng warfarin kéo dài cùng Paracetamol.
Xét nghiệm chức năng gan, INR, chức năng thận hoặc điện giải có thể cần thiết khi dùng kéo dài, dùng liều cao, có bệnh gan, suy thận, suy dinh dưỡng, nhiễm khuẩn nặng hoặc nghi ngờ quá liều.
Cần khám nếu sốt kéo dài trên 3 ngày, đau kéo dài hoặc nặng lên, xuất hiện triệu chứng mới, sưng hoặc đỏ tại vùng đau.
Cảnh báo và lưu ý về Paracetamol
Chống chỉ định được ghi nhận gồm:
- Quá mẫn với Paracetamol hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- Paracetamol tiêm chống chỉ định ở người suy gan nặng hoặc bệnh gan đang hoạt động mức độ nặng theo nhãn được đối chiếu.
Các chống chỉ định khác có thể liên quan tá dược hoặc dạng bào chế, ví dụ phenylalanin trong sản phẩm chứa aspartam, natri trong viên sủi hoặc đường trong sirô.
Không tự suy luận rằng chống chỉ định của một dạng bào chế áp dụng hoàn toàn cho mọi sản phẩm.
Khi sử dụng đúng liều, Paracetamol thường được dung nạp, nhưng vẫn có thể gây:
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau bụng hoặc khó chịu tiêu hóa.
- Phát ban, ngứa hoặc mày đay.
- Đau đầu.
- Phản ứng tại vị trí truyền đối với dạng tiêm.
- Thay đổi men gan.
- Hạ huyết áp trong một số trường hợp dùng đường tĩnh mạch.
Các phản ứng huyết học hiếm hoặc chưa xác định tần suất gồm giảm tiểu cầu và giảm bạch cầu hạt.
Không quy mọi triệu chứng xảy ra khi dùng thuốc phối hợp cho riêng Paracetamol nếu chưa xác định được nguyên nhân.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Tổn thương gan cấp, hoại tử gan, suy gan, cần ghép gan hoặc tử vong.
- Phản vệ và phù mạch.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- Ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính.
- Giảm tiểu cầu hoặc giảm bạch cầu hạt nghiêm trọng.
- Tổn thương ống thận cấp sau quá liều.
- Toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion do pyroglutamic acid ở người có yếu tố nguy cơ.
Ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế ngay khi có khó thở, phù mặt hoặc họng, phát ban lan rộng, phồng rộp, bong da, vàng da, lú lẫn, chảy máu bất thường hoặc nghi ngờ quá liều.
- Không vượt liều ghi trên nhãn, kể cả khi đau hoặc sốt chưa giảm.
- Không dùng đồng thời nhiều thuốc chứa Paracetamol, acetaminophen hoặc APAP.
- Thận trọng ở người bệnh gan, viêm gan, suy gan hoặc có tiền sử uống rượu nhiều.
- Thận trọng ở người suy thận nặng.
- Nguy cơ độc gan có thể tăng ở người suy dinh dưỡng, nhịn đói kéo dài, mất nước nặng hoặc thiếu glutathion.
- Người uống từ ba đồ uống có cồn mỗi ngày cần hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng.
- Ngừng thuốc ngay nếu xuất hiện phát ban hoặc phản ứng da.
- Dùng Paracetamol kéo dài cùng flucloxacillin ở người có yếu tố nguy cơ cần theo dõi toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion.
- Trẻ em phải dùng đúng sản phẩm và dụng cụ đo liều dành cho trẻ.
- Không dùng chế phẩm người lớn cho trẻ dưới giới hạn tuổi trên nhãn.
Quá liều Paracetamol là tình trạng cấp cứu. Người bệnh có thể chưa có triệu chứng hoặc chỉ buồn nôn, nôn, vã mồ hôi, mệt và đau bụng trong giai đoạn đầu. Dấu hiệu tổn thương gan có thể chỉ xuất hiện sau 24–72 giờ.
Các biến chứng có thể gồm:
- Hoại tử gan và suy gan cấp.
- Hạ đường huyết.
- Toan chuyển hóa.
- Bệnh não gan.
- Rối loạn đông máu.
- Tổn thương ống thận cấp.
- Hôn mê và tử vong.
Xử trí tại cơ sở y tế có thể bao gồm:
- Định lượng Paracetamol huyết thanh từ thời điểm phù hợp, thường không sớm hơn 4 giờ sau một lần uống cấp đã xác định thời gian.
- Đánh giá men gan, INR, đường huyết, chức năng thận và điện giải.
- Sử dụng biểu đồ Rumack–Matthew trong trường hợp phù hợp.
- Dùng N-acetylcystein càng sớm càng tốt khi có chỉ định.
- Cân nhắc than hoạt khi người bệnh đến sớm và đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn.
- Hội chẩn chống độc hoặc trung tâm ghép gan khi ngộ độc nặng.
Không chờ có triệu chứng. Khi nghi ngờ uống quá liều, phải đến cơ sở cấp cứu ngay, kể cả khi vẫn cảm thấy bình thường. Không tự gây nôn hoặc tự dùng thuốc giải độc.
Bảo quản theo đúng nhãn của từng sản phẩm.
Một nhãn viên Paracetamol 500 mg được đối chiếu yêu cầu:
- Bảo quản nơi khô.
- Nhiệt độ khoảng 15–30°C.
SmPC viên nén khác yêu cầu giữ thuốc trong bao bì gốc.
Thuốc dạng lỏng, viên sủi, thuốc đặt và dung dịch tiêm có thể có điều kiện bảo quản khác. Không dùng thuốc đã đổi màu, biến dạng, quá hạn, rò rỉ hoặc có niêm phong bị hỏng. Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Liều Paracetamol cho trẻ em phải dựa trên cân nặng, tuổi, đường dùng và nồng độ của sản phẩm.
Bệnh viện Nhi Trung ương hướng dẫn liều tham khảo phổ biến là 10–15 mg/kg mỗi lần, cách khoảng 4 giờ và không quá 4 lần trong 24 giờ.
Lưu ý:
- Không dùng đồng thời nhiều thuốc cảm, ho hoặc hạ sốt chứa Paracetamol.
- Dùng dụng cụ đo liều đi kèm, không dùng thìa ăn.
- Không tự chia viên người lớn khi không bảo đảm liều chính xác.
- Ghi lại giờ và lượng thuốc đã dùng.
- Không tự lặp lại liều ngay khi trẻ nôn nếu không xác định được lượng thuốc đã hấp thu.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cần được nhân viên y tế đánh giá.
- Liều cho trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ có bệnh gan hoặc thận phải do bác sĩ quyết định.
Quá liều ở trẻ có thể nghiêm trọng dù trẻ chưa có biểu hiện bất thường.
Nhãn Paracetamol tiêm không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người cao tuổi và người trẻ trong các nghiên cứu, nhưng không loại trừ độ nhạy cao hơn ở một số người.
Không phải mọi người cao tuổi đều cần giảm liều chỉ vì tuổi. Tuy nhiên, cần đánh giá:
- Cân nặng thấp hoặc thể trạng yếu.
- Suy dinh dưỡng.
- Chức năng gan và thận.
- Mức sử dụng rượu.
- Thuốc phối hợp.
- Tổng lượng Paracetamol từ nhiều sản phẩm.
Người cao tuổi có cân nặng thấp, suy gan, suy thận hoặc suy yếu có thể cần liều thấp hơn hay khoảng cách liều dài hơn theo chỉ định.
Các nghiên cứu dịch tễ học chưa ghi nhận mối liên hệ xác định giữa sử dụng Paracetamol đường uống trong thai kỳ với dị tật bẩm sinh, sảy thai hoặc kết quả bất lợi cho mẹ và thai. FDA đến tháng 8 năm 2025 chưa tìm thấy bằng chứng rõ rằng sử dụng phù hợp gây kết quả bất lợi về thai kỳ, sinh nở hoặc phát triển thần kinh.
MotherToBaby ghi nhận Paracetamol được nhiều nhân viên y tế xem là một lựa chọn giảm đau trong thai kỳ và khuyến nghị chỉ dùng khi cần, ở liều thấp nhất có hiệu quả.
Một số nghiên cứu quan sát đã báo cáo mối liên quan với kết quả phát triển thần kinh, nhưng chưa xác định được quan hệ nhân quả và có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh lý gây sốt, đau hoặc các yếu tố gây nhiễu.
Phụ nữ mang thai cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, không tự dùng kéo dài và không tự ngừng thuốc đã được kê.
Paracetamol đi vào sữa mẹ với lượng thấp. LactMed đánh giá thuốc là lựa chọn phù hợp để giảm đau và hạ sốt ở người cho con bú; lượng trẻ nhận qua sữa thấp hơn nhiều so với liều điều trị trực tiếp cho trẻ và tác dụng bất lợi được báo cáo hiếm.
Một trường hợp phát ban ở trẻ bú mẹ đã được ghi nhận và tái xuất hiện khi người mẹ dùng lại thuốc.
Người cho con bú vẫn phải:
- Dùng đúng liều.
- Tránh các thuốc phối hợp không cần thiết.
- Kiểm tra xem thuốc trị cảm hoặc giảm đau khác có chứa Paracetamol hay không.
- Theo dõi trẻ về phát ban hoặc biểu hiện bất thường.
- Hỏi nhân viên y tế khi cần dùng liều cao hoặc kéo dài.
Paracetamol tiêm chống chỉ định ở người suy gan nặng hoặc bệnh gan đang hoạt động mức độ nặng theo nhãn được đối chiếu. Thuốc phải được dùng thận trọng ở người suy gan hoặc có bệnh gan đang hoạt động; có thể cần giảm tổng liều hằng ngày.
Nguy cơ độc gan tăng khi đồng thời có:
- Uống rượu kéo dài.
- Suy dinh dưỡng hoặc nhịn đói.
- Mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn nặng.
- Dùng nhiều sản phẩm chứa Paracetamol.
- Thuốc cảm ứng enzym gan.
- Dùng liều cao hoặc kéo dài.
Không có một mức liều giảm chung phù hợp cho mọi mức độ suy gan. Người bệnh gan không nên tự sử dụng theo liều tối đa dành cho người khỏe mạnh.
Ở người suy thận nặng, đặc biệt độ thanh thải creatinin không quá 30 mL/phút, nhãn Paracetamol tiêm nêu rằng có thể cần kéo dài khoảng cách giữa các liều và giảm tổng liều hằng ngày.
SmPC đường uống cũng khuyến cáo thận trọng ở người suy thận nặng.
Paracetamol không phải lúc nào cũng chống chỉ định trong suy thận, nhưng liều phải được đánh giá dựa trên mức độ suy thận, cân nặng, tuổi, thời gian điều trị và bệnh kèm theo. Không tự tăng khoảng cách hoặc giảm liều mà không có hướng dẫn nếu đang điều trị tại bệnh viện.
SmPC Paracetamol 500 mg ghi nhận thuốc không ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy khi dùng đúng liều.
Tuy nhiên, không nên lái xe nếu:
- Đang sốt cao hoặc đau nặng.
- Có chóng mặt, mệt, lú lẫn hoặc phản ứng dị ứng.
- Đang dùng thuốc phối hợp chứa opioid, thuốc kháng histamin an thần hoặc thành phần gây buồn ngủ.
- Nghi ngờ quá liều hoặc tổn thương gan.
Khả năng lái xe của thuốc phối hợp phải được đánh giá theo toàn bộ thành phần, không chỉ riêng Paracetamol.
Tương tác thuốc của Paracetamol
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Zolmitriptan
Zolmitriptan làm chậm Tmax của acetaminophen khoảng 1 giờ nhưng acetaminophen không làm thay đổi dược động học zolmitriptan hoặc chất chuyển hóa có hoạt tính. | Thông tin | Cơ chế: Tương tác dược động học ở hấp thu: zolmitriptan có thể làm chậm hấp thu acetaminophen; không ghi nhận thay đổi mức phơi nhiễm zolmitriptan. Ảnh hưởng: Khởi phát tác dụng acetaminophen có thể chậm nhẹ; chưa ghi nhận hậu quả lâm sàng quan trọng trong nghiên cứu. | Khuyến nghị: no_action Xử trí: Không cần chỉnh liều hoặc tách thời điểm thường quy dựa trên dữ liệu hiện có. | Không cần xét nghiệm chuyên biệt; đánh giá đáp ứng giảm đau nếu bệnh nhân nhận thấy khởi phát chậm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Paracetamol
Paracetamol có tác dụng giảm đau nhẹ đến vừa và hạ sốt. Thuốc thường được dùng cho đau đầu, đau răng, đau cơ, đau lưng, đau bụng kinh, đau do cảm lạnh và sốt.
Paracetamol chỉ có tác dụng chống viêm yếu và không điều trị nguyên nhân gây đau hoặc sốt.
Khoảng cách liều phụ thuộc nhãn sản phẩm. Một số SmPC cho phép dùng mỗi 4–6 giờ, trong khi một nhãn viên 500 mg không kê đơn tại Hoa Kỳ hướng dẫn dùng 1.000 mg mỗi 6 giờ.
Không được dùng sớm hơn khoảng cách ghi trên bao bì và không vượt số viên tối đa trong 24 giờ. Người bệnh gan, thận, cân nặng thấp, suy dinh dưỡng hoặc uống rượu thường xuyên cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
FDA nêu tổng lượng tối đa cho người lớn và trẻ từ 12 tuổi là không quá 4.000 mg trong 24 giờ từ tất cả sản phẩm. Tuy nhiên, nhiều nhãn thuốc đặt giới hạn thấp hơn; nhãn viên 500 mg được đối chiếu chỉ cho phép tối đa 3.000 mg/ngày nếu không có chỉ định của bác sĩ.
Mức 4.000 mg không phải mục tiêu liều và không phù hợp cho mọi người. Luôn tuân theo giới hạn thấp hơn trên nhãn hoặc chỉ định của bác sĩ.
Giai đoạn đầu có thể không có triệu chứng hoặc chỉ buồn nôn, nôn, vã mồ hôi, mệt và đau bụng. Tổn thương gan có thể chỉ rõ sau 24–72 giờ với vàng da, đau vùng gan, lú lẫn, rối loạn đông máu hoặc hạ đường huyết.
Phải đến cơ sở cấp cứu ngay khi nghi ngờ quá liều, kể cả khi vẫn cảm thấy bình thường. N-acetylcystein có hiệu quả bảo vệ tốt nhất khi được sử dụng sớm theo chỉ định chuyên môn.
Dữ liệu hiện có chưa cho thấy sử dụng đúng liều làm tăng rõ nguy cơ dị tật bẩm sinh. Khi cần trong thai kỳ, nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất và trao đổi với nhân viên y tế.
Trong thời kỳ cho con bú, lượng Paracetamol vào sữa thấp và tác dụng bất lợi ở trẻ được ghi nhận hiếm. Tuy nhiên, vẫn phải kiểm tra các thuốc phối hợp và tránh vượt tổng liều hằng ngày.

