Paracetamol

Paracetamol, còn gọi là acetaminophen, là thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt. Thuốc thường được dùng để giảm đau nhẹ đến vừa như đau đầu, đau răng, đau cơ, đau lưng, đau bụng kinh và giảm sốt. Paracetamol chỉ có tác dụng chống viêm yếu, vì vậy không được xem là thuốc chống viêm không steroid. Thuốc có trong nhiều chế phẩm đơn thành phần và thuốc phối hợp trị cảm, ho hoặc giảm đau. Người dùng có thể vô tình quá liều khi sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Paracetamol hoặc acetaminophen. Quá liều có thể gây hoại tử gan, suy gan cấp, cần ghép gan hoặc tử vong; tổn thương nghiêm trọng có thể xuất hiện dù ban đầu chưa có triệu chứng rõ. Liều tối đa phụ thuộc tuổi, cân nặng, dạng bào chế, bệnh gan, bệnh thận và nhãn sản phẩm. Không tự tăng liều khi thuốc chưa giảm đau hoặc hạ sốt và phải cấp cứu ngay khi nghi ngờ dùng quá liều.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Paracetamol là gì: Thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt, còn gọi là acetaminophen.
  • Công dụng chính: Giảm đau nhẹ đến vừa và giảm sốt; tác dụng chống viêm yếu.
  • Liều người lớn: Tùy sản phẩm; thường 500–1.000 mg mỗi lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không vượt giới hạn của nhãn.
  • Liều trẻ em: Thường tính theo cân nặng; Bệnh viện Nhi Trung ương hướng dẫn tham khảo 10–15 mg/kg mỗi lần và không quá 4 lần/ngày.
  • Nguy cơ quan trọng: Quá liều hoặc dùng nhiều sản phẩm cùng chứa Paracetamol có thể gây suy gan và tử vong.
  • Thuốc giải độc: N-acetylcystein được sử dụng tại cơ sở y tế và có lợi nhất khi dùng sớm.
  • Thai kỳ: Chưa có bằng chứng rõ rằng sử dụng đúng liều gây dị tật; nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất khi cần.
  • Cho con bú: Lượng thuốc vào sữa thấp; tác dụng bất lợi ở trẻ bú mẹ được ghi nhận hiếm.

Hoạt chất Paracetamol là gì?

Paracetamol là thuốc giảm đau không opioid và hạ sốt. Thuốc được dùng để giảm tạm thời đau nhẹ đến vừa và giảm sốt.

Paracetamol không điều trị nguyên nhân gây đau hoặc sốt và chỉ có tác dụng chống viêm yếu. Thuốc không phải kháng sinh, không tiêu diệt virus và không thay thế đánh giá y tế khi sốt hoặc đau kéo dài.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Paracetamol

INN Paracetamol; Acetaminophen

CAS 103-90-2 Công thức C8H9NO2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Paracetamol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Paracetamol; Acetaminophen

Tên IUPAC

N-(4-hydroxyphenyl)acetamide

Tên hóa học khác

4-Hydroxyacetanilide | 4-Acetamidophenol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các tên gọi và ký hiệu khác gồm:

* Acetaminophen: tên thường dùng tại Hoa Kỳ và một số quốc gia.
* APAP: viết tắt có thể xuất hiện trên nhãn thuốc kê đơn.
* N-acetyl-p-aminophenol.
* N-(4-hydroxyphenyl)acetamide.

Không được bỏ qua một sản phẩm chỉ vì nhãn ghi “acetaminophen” hoặc “APAP”; các tên này đều có thể chỉ Paracetamol.

Tên viết tắt

APAP | PCM

Tên Latinh / tên dược điển

Paracetamolum

Tên USAN

acetaminophen

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

103-90-2

UNII

362O9ITL9D

PubChem CID

1983

RxNorm CUI

161

Công thức phân tử

C8H9NO2

Khối lượng phân tử

151.16 g/mol

Tính chất vật lý

Đặc tính quan sát và các thông số vật lý

Ngoại quan

Bột kết tinh trắng, không mùi.

Điểm / khoảng nóng chảy

168–172 °C

Tính chất lý – hóa

Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học

Độ tan / tính tan

Hơi tan trong nước; rất khó tan trong cloroform, ether và methylen clorid; dễ tan trong dung dịch kiềm và ethanol 96%.

pKa

9.38 (nhóm phenol)

logP / logD

logP 0.46

Tiêu chuẩn dược điển & kiểm nghiệm

Chuyên luận và các chỉ tiêu kiểm nghiệm

Dược điển / chuyên luận liên quan

DĐVN V; USP–NF; Ph. Eur.

Dược động học của Paracetamol

Sau khi uống, Paracetamol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố rộng trong phần lớn các mô và dịch cơ thể, sau đó được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Phần lớn liều được liên hợp với glucuronid hoặc sulfat; một phần nhỏ bị oxy hóa chủ yếu qua CYP2E1 tạo chất chuyển hóa phản ứng NAPQI. Ở liều điều trị, NAPQI được glutathion khử độc. Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu.

Thời gian bán thải thông thường khoảng 1–4 giờ, nhưng có thể kéo dài khi tổn thương gan hoặc quá liều.

Giai đoạn I: Hấp thu

Paracetamol được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương sau uống thường đạt trong khoảng 30 phút đến 2 giờ; chế phẩm lỏng có thể được hấp thu nhanh hơn một số dạng rắn.

Thức ăn, đặc biệt bữa ăn làm chậm rỗng dạ dày, có thể làm chậm tốc độ hấp thu mà không nhất thiết làm thay đổi tổng lượng thuốc được hấp thu.

Đường trực tràng có tốc độ và mức hấp thu thay đổi hơn đường uống.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Đường tĩnh mạch: F = 100% theo định nghĩa. So với cùng liều đường uống, AUC tương tự trong khi Cmax tĩnh mạch có thể cao hơn tới 70%; nhãn không cung cấp F tuyệt đối đường uống.

Tmax · Thời gian đạt nồng độ đỉnh

Đường uống (viên 500 mg): nồng độ đỉnh thường đạt sau 0,5–2 giờ. Truyền tĩnh mạch trong 15 phút: Cmax đạt ở cuối thời gian truyền (xấp xỉ 15 phút).

Cmax · Nồng độ đỉnh

Sau truyền tĩnh mạch 15 phút: người lớn 1000 mg, Cmax trung bình 28 µg/mL (SD 21; n=19); thiếu niên 12–16 tuổi 15 mg/kg: 31 (9) µg/mL (n=12); trẻ em 2–12 tuổi 15 mg/kg: 29 (7) µg/mL (n=11).

AUC · Mức phơi nhiễm toàn thân

AUC0–6h sau truyền tĩnh mạch 15 phút: người lớn 1000 mg, 43 µg·h/mL (SD 11; n=19); thiếu niên 15 mg/kg: 41 (7) µg·h/mL (n=12); trẻ em 15 mg/kg: 38 (8) µg·h/mL (n=11).

Ảnh hưởng của thức ăn

Một SmPC hỗn dịch uống ghi nhận hấp thu đường uống có thể giảm khi dùng sau bữa ăn giàu carbohydrate; mức độ phụ thuộc chế phẩm và cần đọc theo nhãn cụ thể.

Ảnh hưởng dạng bào chế

Dung dịch uống có thể được hấp thu hơi nhanh hơn dạng rắn; Tmax cần gắn với đúng dạng bào chế.

So sánh đường dùng

So với cùng liều đường uống, truyền tĩnh mạch tạo Cmax cao hơn tới 70% nhưng AUC rất tương tự. Không áp dụng Tmax/Cmax của đường tĩnh mạch cho chế phẩm uống.

Giai đoạn II: Phân bố

Paracetamol phân bố tương đối rộng trong phần lớn các mô và dịch cơ thể, ngoại trừ mô mỡ ở mức thấp hơn.

Ở nồng độ điều trị, tỷ lệ gắn protein huyết tương thấp, khoảng 10–25% theo nhãn thuốc tiêm. Mức gắn có thể tăng khi nồng độ thuốc cao. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được ghi nhận khoảng 0,8 L/kg ở người lớn trong nghiên cứu thuốc tiêm.

Paracetamol đi qua nhau thai và được bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ.

Các thông số phân bố

Các thông số phân bố
Vd / Vss · Thể tích phân bố

Vss sau truyền tĩnh mạch: người lớn 0,8 L/kg (SD 0,2; n=19); thiếu niên 1,1 (0,3) L/kg (n=12); trẻ em 1,2 (0,3) L/kg (n=11).

Gắn protein huyết tương

Gắn protein huyết tương thấp, khoảng 10–25% ở nồng độ điều trị.

Phân bố tại mô và dịch cơ thể

Phân bố rộng trong hầu hết dịch cơ thể, ngoại trừ mô mỡ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Paracetamol được chuyển hóa chủ yếu tại gan theo ba con đường:

  • Liên hợp với acid glucuronic.
  • Liên hợp với sulfat.
  • Oxy hóa qua hệ cytochrom P450, chủ yếu CYP2E1, tạo N-acetyl-p-benzoquinone imine – NAPQI.

Ở liều điều trị, NAPQI được liên hợp nhanh với glutathion rồi chuyển thành các chất liên hợp cystein và acid mercapturic. Khi quá liều, tạo NAPQI vượt quá khả năng khử độc và dự trữ glutathion bị suy giảm, NAPQI có thể gắn vào protein tế bào gan và gây hoại tử gan.

Thông tin chuyển hóa
Cơ quan chuyển hóa

Chuyển hóa chủ yếu tại gan theo động học bậc nhất.

Enzym chuyển hóa

Một phần nhỏ được oxy hóa qua cytochrom P450, chủ yếu CYP2E1, tạo chất trung gian phản ứng NAPQI.

Con đường chuyển hóa

Các đường chính: liên hợp glucuronide và sulfate. Nhánh CYP450 tạo NAPQI; NAPQI thường được khử độc nhanh bằng liên hợp glutathione rồi tạo các chất liên hợp cysteine và mercapturic acid.

Chất chuyển hóa không hoạt tính

Các chất liên hợp glucuronide và sulfate là các sản phẩm chuyển hóa chính được thải trừ.

Chất chuyển hóa độc

NAPQI là chất chuyển hóa trung gian phản ứng; ở liều điều trị thường được liên hợp nhanh với glutathione. Khi quá liều, dự trữ glutathione có thể cạn và NAPQI tích lũy.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa của Paracetamol được thải chủ yếu qua nước tiểu. Hơn 90% liều có thể được bài tiết trong vòng 24 giờ và dưới 5% được thải dưới dạng Paracetamol không chuyển hóa.

Bài tiết qua mật và phân không phải con đường thải trừ chính.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau truyền tĩnh mạch: người lớn 2,4 giờ (SD 0,6); thiếu niên 2,9 (0,7); trẻ em 3,0 (1,5) giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Sau truyền tĩnh mạch: người lớn 0,27 L/giờ/kg (SD 0,08); thiếu niên 0,29 (0,08); trẻ em 0,34 (0,10) L/giờ/kg.

Đường thải chính

Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa liên hợp.

Tỷ lệ thải qua nước tiểu

>90% liều được bài xuất trong nước tiểu trong vòng 24 giờ.

Tỷ lệ thải nguyên dạng

Dưới 5% liều được bài xuất dưới dạng paracetamol không liên hợp.

Cân bằng khối lượng

>90% liều được thu hồi qua nước tiểu trong 24 giờ; phần lớn là các chất liên hợp glucuronide và sulfate.

Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
Tuyến tính theo liều

Ở người lớn, dược động học tỷ lệ theo liều sau liều đơn truyền tĩnh mạch 500 mg, 650 mg và 1000 mg.

Suy thận

Suy thận nặng (độ thanh thải creatinin ≤30 mL/phút): có thể cần kéo dài khoảng cách liều và giảm tổng liều hằng ngày; nhãn lưu ý dùng thận trọng.

Suy gan

Dữ liệu PK/safety ở suy gan còn hạn chế; nhãn khuyến cáo thận trọng và giảm tổng liều hằng ngày ở suy gan hoặc bệnh gan đang hoạt động.

Trẻ em

Bảng PK sau 15 mg/kg tĩnh mạch: trẻ 2–12 tuổi có AUC0–6h 38 (8) µg·h/mL, Cmax 29 (7) µg/mL, t½ 3,0 (1,5) giờ, CL 0,34 (0,10) L/giờ/kg, Vss 1,2 (0,3) L/kg; thiếu niên 12–16 tuổi lần lượt 41 (7), 31 (9), 2,9 (0,7), 0,29 (0,08), 1,1 (0,3).

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa hoặc thải trừ gồm:

  • Tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh.
  • Dạng bào chế và đường dùng.
  • Tốc độ làm rỗng dạ dày.
  • Thức ăn.
  • Suy gan hoặc bệnh gan đang hoạt động.
  • Suy thận nặng.
  • Suy dinh dưỡng, nhịn đói kéo dài hoặc thiếu glutathion.
  • Uống rượu kéo dài.
  • Thuốc cảm ứng hoặc điều hòa CYP2E1.
  • Quá liều cấp hoặc sử dụng liều cao kéo dài.

Metoclopramid và domperidon có thể làm tăng tốc độ hấp thu; cholestyramin có thể làm giảm hấp thu Paracetamol.

Nguồn và chất lượng bằng chứng
Nguồn và chất lượng bằng chứng
Đường dùng

Bộ thông số định lượng chính: truyền tĩnh mạch trong 15 phút. Dữ liệu Tmax bổ sung: đường uống.

Liều nghiên cứu

Tĩnh mạch: người lớn 1000 mg liều đơn; trẻ em và thiếu niên 15 mg/kg liều đơn; phân tích tỷ lệ liều người lớn gồm 500, 650 và 1000 mg. Đường uống: SmPC viên 500 mg cung cấp khoảng Tmax định tính.

Dạng bào chế

Dung dịch acetaminophen tiêm truyền tĩnh mạch; viên paracetamol 500 mg và dung dịch/hỗn dịch uống dùng làm nguồn bổ sung cho hấp thu.

Quần thể

Người lớn (n=19), thiếu niên 12–16 tuổi (n=12) và trẻ em 2–12 tuổi (n=11) trong Bảng 5 của nhãn.

Khoảng lấy mẫu

AUC được báo cáo từ 0 đến 6 giờ (AUC0–6h).

Loại dữ liệu

Quan sát / phân tích không ngăn

Phương pháp

Thông số PK mô tả được báo cáo trong Bảng 5 của nhãn DailyMed; đoạn nhãn công khai không nêu đầy đủ phương pháp mô hình hóa/phân tích.

Nguồn dữ liệu

DailyMed — Acetaminophen Injection, mục 12.3 Pharmacokinetics, Bảng 5. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=1c8fef8f-2ff5-4bea-bccb-90c2c8544c21nSmPC — Paracetamol 500mg Tablets, mục 5.2. https://www.medicines.org.uk/emc/product/5164/smpcnSmPC — Paracetamol 500mg/5ml Oral Solution và Paracetamol 120mg/5ml Oral Suspension, mục 5.2. https://www.medicines.org.uk/emc/product/3233/smpc ; https://www.medicines.org.uk/emc/product/6693/smpc (rà soát 16/08/2026).

Ngày rà soát

16/08/2026

Trạng thái chuẩn hóa

Đã chuẩn hóa

Giới hạn dữ liệu

AUC, Cmax, Vss, CL và t½ định lượng thuộc chế phẩm truyền tĩnh mạch, không được suy rộng trực tiếp cho viên uống hoặc siro. Tmax đường uống được ghi riêng từ SmPC viên. F tuyệt đối đường uống, Ka, CLr/CLh, MRT và khả năng thẩm tách chưa có nguồn đủ rõ nên chủ động để trống.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Paracetamol

Paracetamol thuộc nhóm dẫn xuất anilid, có tác dụng giảm đau và hạ sốt chủ yếu tại hệ thần kinh trung ương.

So với thuốc chống viêm không steroid, Paracetamol có tác dụng chống viêm ngoại vi yếu và ở liều điều trị thường ít ảnh hưởng đến kết tập tiểu cầu hoặc thời gian chảy máu. Điều này không có nghĩa thuốc không có nguy cơ hoặc phù hợp với mọi người bệnh.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế giảm đau và hạ sốt chính xác của Paracetamol chưa được xác lập hoàn toàn. Nhãn thuốc chính thức cho rằng tác dụng chủ yếu liên quan đến hoạt động trung ương.

Các cơ chế được đề xuất gồm:

  • Giảm tổng hợp prostaglandin trong hệ thần kinh trung ương.
  • Làm giảm dẫn truyền hoặc nhận cảm đau.
  • Tác động lên trung tâm điều hòa nhiệt tại vùng dưới đồi, gây giãn mạch ngoại vi, tăng tỏa nhiệt và hạ thân nhiệt khi sốt.

Không nên trình bày một cơ chế giả thuyết riêng lẻ như kết luận đã được xác lập.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Paracetamol có tác dụng giảm đau và hạ sốt nhưng tác dụng chống viêm yếu.

Sau uống, tác dụng thường bắt đầu trong khoảng 30–60 phút. SmPC được đối chiếu ghi nhận thời gian đạt hiệu quả tối đa khoảng 1–3 giờ và thời gian tác dụng khoảng 3–4 giờ.

Nhãn thuốc tiêm ghi nhận Paracetamol không gây ảnh hưởng đáng kể đến kết tập tiểu cầu hoặc cầm máu mạch máu nhỏ trong các nghiên cứu được mô tả.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Paracetamol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Paracetamol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Paracetamol

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Zolmitriptan

Zolmitriptan làm chậm Tmax của acetaminophen khoảng 1 giờ nhưng acetaminophen không làm thay đổi dược động học zolmitriptan hoặc chất chuyển hóa có hoạt tính.

Thông tin
Cơ chế:

Tương tác dược động học ở hấp thu: zolmitriptan có thể làm chậm hấp thu acetaminophen; không ghi nhận thay đổi mức phơi nhiễm zolmitriptan.

Ảnh hưởng:

Khởi phát tác dụng acetaminophen có thể chậm nhẹ; chưa ghi nhận hậu quả lâm sàng quan trọng trong nghiên cứu.

Khuyến nghị:

no_action

Xử trí:

Không cần chỉnh liều hoặc tách thời điểm thường quy dựa trên dữ liệu hiện có.

Không cần xét nghiệm chuyên biệt; đánh giá đáp ứng giảm đau nếu bệnh nhân nhận thấy khởi phát chậm.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | Potential drug interactions with the novel antimigraine compound zolmitriptan (Zomig, 311C90) | Randomized healthy-volunteer interaction studies; PMID 9399014 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9399014/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Paracetamol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 19 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *