Polystyren sulfonat là nhóm nhựa trao đổi cation không được hấp thu toàn thân, gồm hai dạng thường gặp là natri polystyren sulfonat và calci polystyren sulfonat. Thuốc liên kết kali trong lòng ruột và tăng thải kali qua phân, vì vậy được dùng trong điều trị tăng kali máu. Dạng natri giải phóng natri khi bắt giữ kali, còn dạng calci trao đổi calci với kali; sự khác biệt này ảnh hưởng đến nguy cơ quá tải natri, phù, tăng calci máu và lựa chọn thuốc cho từng người bệnh. Tác dụng hạ kali xuất hiện chậm và khó dự đoán. Nhãn thuốc Hoa Kỳ nêu rõ natri polystyren sulfonat không được dùng như biện pháp cấp cứu duy nhất trong tăng kali máu đe dọa tính mạng; hướng dẫn UK Kidney Association cũng không còn khuyến nghị thường quy calci polystyren sulfonat trong tăng kali máu cấp. Thuốc có thể gây hạ kali máu, táo bón, tắc ruột, thiếu máu ruột, hoại tử hoặc thủng ruột nên chỉ sử dụng khi có chỉ định và theo dõi điện giải.
Nội dung chính
- Hoạt chất là gì: Nhựa trao đổi cation không hấp thu, liên kết kali trong đường tiêu hóa và tăng thải kali qua phân.
- Các dạng muối: Natri polystyren sulfonat trao đổi natri với kali; calci polystyren sulfonat trao đổi calci với kali.
- Chỉ định: Điều trị tăng kali máu theo nhãn thuốc; một số SmPC nhấn mạnh tăng kali máu liên quan vô niệu, thiểu niệu nặng hoặc lọc máu.
- Có dùng cấp cứu không: Không nên dùng làm biện pháp cấp cứu duy nhất vì khởi phát chậm và hiệu quả khó dự đoán. UKKA không khuyến nghị thường quy nhựa polystyren sulfonat trong tăng kali máu cấp.
- Cảnh báo quan trọng: Hoại tử, thiếu máu, chảy máu, tắc hoặc thủng ruột; nguy cơ có thể xảy ra khi dùng đơn độc và tăng khi phối hợp sorbitol.
- Theo dõi: Kali, calci, magnesi, tình trạng tiêu hóa và cân bằng dịch; dạng natri cần theo dõi quá tải natri, phù và suy tim.
- Tương tác: Tách các thuốc uống khác ít nhất 3 giờ; cân nhắc 6 giờ ở người liệt dạ dày.
- Không tự sử dụng: Liều phải điều chỉnh theo kali huyết thanh và đáp ứng, không dựa duy nhất vào liều cố định.
Hoạt chất Polystyren sulfonat là gì?
Polystyren sulfonat là nhựa trao đổi ion dùng để loại bớt kali khỏi cơ thể qua đường tiêu hóa. Dạng natri giải phóng ion natri để bắt giữ kali; dạng calci giải phóng ion calci để bắt giữ kali. Phức hợp nhựa–kali sau đó được thải qua phân.
Thuốc chỉ làm loại kali khỏi cơ thể sau khi đi qua ruột, không ổn định màng tế bào cơ tim và không nhanh chóng đưa kali vào trong tế bào như các biện pháp cấp cứu khác. Vì vậy, không được trì hoãn cấp cứu khi tăng kali máu nặng, có thay đổi điện tâm đồ, yếu liệt, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp.
Polystyren sulfonat
INN Polystyrene sulfonate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Polystyren sulfonat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Polystyrene sulfonate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Các dạng dược dụng chính: * Natri polystyren sulfonat – sodium polystyrene sulfonate, viết tắt SPS. Các tên sản phẩm trên không xác nhận tình trạng lưu hành hiện hành tại Việt Nam. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Polystyren sulfonat
Nhựa polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân. Thuốc hoạt động tại lòng đường tiêu hóa, sau đó được đào thải qua phân cùng với các ion đã liên kết. Vì không vào tuần hoàn ở mức có ý nghĩa, các thông số dược động học hệ thống thông thường như nồng độ huyết tương, thể tích phân bố, chuyển hóa gan và độ thanh thải thận không áp dụng theo cách dùng cho thuốc hấp thu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Polymer không được hấp thu toàn thân sau khi dùng đường uống hoặc trực tràng.
Các ion được giải phóng từ nhựa, đặc biệt là natri ở dạng sodium polystyrene sulfonate, có thể được hấp thu và góp phần gây quá tải natri ở người nhạy cảm.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân của polymer được xem là không đáng kể vì nhựa không được hấp thu qua đường tiêu hóa. Tỷ lệ natri hoặc calci được giải phóng và hấp thu không đồng nghĩa với sinh khả dụng của toàn bộ polymer. Với dạng natri, nhãn DailyMed ước tính khoảng một phần ba lượng natri thực tế của nhựa có thể được đưa vào cơ thể. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không có phân bố toàn thân có ý nghĩa vì nhựa không được hấp thu. Thuốc lưu lại trong lòng đường tiêu hóa trong quá trình trao đổi ion.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Polystyren sulfonat không trải qua chuyển hóa gan theo nghĩa dược động học thông thường. Nhựa thực hiện trao đổi ion trong lòng ruột nhưng không bị chuyển hóa thành chất có hoạt tính toàn thân.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Nhựa và các ion đã liên kết được thải qua phân. SmPC Resonium A ghi nhận nhựa trao đổi ion có kích thước tiểu phân tương ứng không được hấp thu và được đào thải hoàn toàn qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Không áp dụng thời gian bán thải huyết tương do polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân. Thời gian lưu trong đường tiêu hóa thay đổi theo nhu động ruột, đường dùng, tình trạng táo bón, liệt dạ dày hoặc giảm vận động ruột. Thông số bán thải tại đường tiêu hóa. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không áp dụng độ thanh thải huyết tương hoặc độ thanh thải thận đối với polymer không được hấp thu. Thông số định lượng về tốc độ đào thải hoàn toàn khỏi đường tiêu hóa. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến thời gian lưu và hiệu quả tại đường tiêu hóa gồm:
- Táo bón, giảm nhu động ruột hoặc liệt ruột.
- Tình trạng sau phẫu thuật đường tiêu hóa.
- Liệt dạ dày.
- Liều dùng và thời gian nhựa lưu trong đại tràng.
- Thuốc hoặc thực phẩm chứa các cation có thể cạnh tranh với kali.
- Dùng đồng thời thuốc nhuận tràng hoặc thuốc kháng acid chứa magnesi, calci hay nhôm.
- Khả năng tuân thủ việc pha và dùng đúng cách.
Những yếu tố làm giảm nhu động ruột cũng có thể làm tăng nguy cơ ứ đọng nhựa, tắc ruột, thiếu máu hoặc hoại tử ruột.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Polystyren sulfonat
Polystyren sulfonat thuộc nhóm nhựa trao đổi cation không chọn lọc hoàn toàn. Ngoài kali, nhựa có thể trao đổi hoặc làm mất các ion khác như magnesi và calci. Dạng natri đồng thời cung cấp một lượng natri đáng kể; dạng calci có thể làm tăng calci máu.
Do tính không chọn lọc, điều trị phải dựa trên xét nghiệm điện giải lặp lại, không chỉ theo dõi kali.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các nhóm sulfonat tích điện âm trên polymer liên kết với cation trong lòng ruột. Khi đi qua đường tiêu hóa, đặc biệt tại đại tràng:
- Natri polystyren sulfonat giải phóng một phần natri và liên kết kali.
- Calci polystyren sulfonat giải phóng một phần calci và liên kết kali.
- Kali bị giữ trên nhựa rồi được thải qua phân.
Hiệu quả trao đổi kali thực tế thấp hơn khả năng lý thuyết và thay đổi giữa các người bệnh. Nhãn DailyMed ghi nhận tỷ lệ trao đổi thực tế của dạng natri khoảng 1 mEq kali cho mỗi gam nhựa.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng hạ kali của natri polystyren sulfonat có thể cần nhiều giờ đến nhiều ngày.
Hướng dẫn UK Kidney Association mô tả khởi phát của các nhựa polystyren sulfonat chậm, thường trên 4 giờ, và hiệu quả khó dự đoán. Vì vậy, hướng dẫn không khuyến nghị thường quy calci polystyren sulfonat trong xử trí tăng kali máu cấp.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ gồm 33 người bệnh thận mạn và tăng kali máu nhẹ cho thấy natri polystyren sulfonat 30 g/ngày trong 7 ngày làm kali giảm nhiều hơn giả dược; nghiên cứu nhỏ, thời gian ngắn và có xu hướng tăng rối loạn điện giải cùng tác dụng tiêu hóa.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Polystyren sulfonat
Chỉ định được ghi nhận trên nhãn hoặc SmPC:
- Natri polystyren sulfonat: điều trị tăng kali máu. Nhãn Hoa Kỳ giới hạn rõ rằng thuốc không dùng làm biện pháp cấp cứu cho tăng kali máu đe dọa tính mạng vì khởi phát chậm.
- Resonium A dạng natri: điều trị tăng kali máu liên quan vô niệu hoặc thiểu niệu nặng; điều trị tăng kali máu ở người cần lọc máu, chạy thận nhân tạo định kỳ hoặc thẩm phân phúc mạc kéo dài.
- Calci polystyren sulfonat: điều trị tăng kali máu; một số SmPC nêu cụ thể trường hợp vô niệu, thiểu niệu nặng hoặc người đang lọc máu.
Chỉ định cụ thể phải căn cứ đúng dạng muối và tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
Các vấn đề vẫn đang được nghiên cứu hoặc có bằng chứng chưa đồng nhất gồm:
- Hiệu quả và an toàn khi sử dụng kéo dài trong tăng kali máu mạn.
- Hiệu quả thực tế của liều đơn trong tăng kali máu cấp.
- So sánh trực tiếp với patiromer và sodium zirconium cyclosilicate.
- Nguy cơ biến cố tiêu hóa nghiêm trọng khi không phối hợp sorbitol.
- Nhóm người bệnh nào có tỷ lệ lợi ích–nguy cơ phù hợp nhất.
Thử nghiệm năm 2015 hỗ trợ tác dụng hạ kali trong tăng kali máu nhẹ ở bệnh thận mạn, nhưng chỉ có 33 người tham gia và kéo dài 7 ngày. Một nghiên cứu đoàn hệ ở người từ 66 tuổi trở lên ghi nhận mối liên quan giữa natri polystyren sulfonat và nguy cơ nhập viện do biến cố tiêu hóa nghiêm trọng; đây là dữ liệu quan sát nên không tự chứng minh quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn cụ thể và chỉ mang tính tham khảo. Liều thực tế phải được quyết định theo mức kali huyết thanh, điện tâm đồ, nguyên nhân tăng kali máu, nhu động ruột và đáp ứng điều trị.
Natri polystyren sulfonat – nhãn DailyMed Hoa Kỳ:
- Đường uống ở người lớn: tổng liều trung bình 15–60 g/ngày, dùng từng liều 15 g từ một đến bốn lần mỗi ngày.
- Đường trực tràng ở người lớn: trung bình 30–50 g mỗi 6 giờ.
Natri polystyren sulfonat – SmPC Resonium A:
- Người lớn, kể cả người cao tuổi: 15 g đường uống, ba hoặc bốn lần mỗi ngày.
- Đường trực tràng: 30 g trong 150 mL nước hoặc glucose 10%, dùng dưới dạng thụt lưu giữ hằng ngày.
Calci polystyren sulfonat – SmPC:
- Người lớn, kể cả người cao tuổi: 15 g đường uống, ba hoặc bốn lần mỗi ngày.
- Đường trực tràng: 30 g trong 150 mL nước hoặc glucose 10%, dùng dưới dạng thụt lưu giữ hằng ngày.
Các khác biệt giữa nhãn Hoa Kỳ và SmPC Anh cho thấy không được tự chuyển đổi chế độ liều giữa các sản phẩm. Không tự dùng liều trực tràng tại nhà.
Đường uống:
- Pha mỗi gam nhựa với khoảng 3–4 mL nước hoặc sirô theo các nhãn được đối chiếu.
- Không pha với nước trái cây giàu kali.
- Không dùng bột khô trực tiếp.
- Dùng khi người bệnh ở tư thế ngồi hoặc đứng thẳng để giảm nguy cơ hít sặc.
- Với nhãn natri polystyren sulfonat DailyMed, hỗn dịch cần được pha mới, dùng trong vòng 24 giờ và không được đun nóng vì nhiệt có thể làm thay đổi khả năng trao đổi ion.
Đường trực tràng:
- Chỉ thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn.
- Sau thời gian lưu giữ, đại tràng phải được rửa để loại nhựa, tránh ứ đọng và đóng khối.
Khoảng cách với thuốc uống:
- Dùng polystyren sulfonat ít nhất 3 giờ trước hoặc 3 giờ sau các thuốc uống khác.
- Cân nhắc khoảng cách 6 giờ ở người liệt dạ dày.
Không trộn hoặc phối hợp với sorbitol do nguy cơ biến chứng tiêu hóa nghiêm trọng.
Theo dõi bắt buộc hoặc cần cân nhắc:
- Kali huyết thanh lặp lại để tránh hạ kali máu.
- Calci và magnesi huyết thanh.
- Điện tâm đồ khi tăng kali máu mức độ vừa, nặng hoặc có triệu chứng.
- Số lần đi tiêu và dấu hiệu táo bón, chướng bụng hoặc tắc ruột.
- Đau bụng mới xuất hiện, buồn nôn, nôn, chướng bụng hoặc chảy máu trực tràng.
- Cân nặng, phù, huyết áp và dấu hiệu suy tim khi dùng dạng natri.
- Calci máu định kỳ khi dùng dạng calci; SmPC khuyến nghị ước tính calci huyết thanh hằng tuần để phát hiện sớm tăng calci máu.
- Digoxin hoặc thuốc glycosid tim nếu người bệnh đang điều trị, vì hạ kali hay tăng calci có thể làm tăng độc tính trên tim.
Ngừng thuốc và đánh giá lại khi kali đã giảm đến ngưỡng được nhãn quy định hoặc khi xuất hiện táo bón có ý nghĩa, rối loạn điện giải hay triệu chứng tiêu hóa nghiêm trọng.
Cảnh báo và lưu ý về Polystyren sulfonat
Chống chỉ định chung hoặc thường gặp:
- Quá mẫn với polystyren sulfonat hoặc tá dược.
- Tắc nghẽn đường ruột.
- Trẻ sơ sinh có giảm nhu động ruột do phẫu thuật hoặc thuốc.
- Không dùng đường uống cho trẻ sơ sinh.
Đối với natri polystyren sulfonat theo SmPC Resonium A:
- Kali huyết tương dưới 5 mmol/L.
- Tắc nghẽn ruột.
- Quá mẫn với nhựa polystyren sulfonat.
Đối với calci polystyren sulfonat:
- Kali huyết tương dưới 5 mmol/L.
- Tình trạng tăng calci máu hoặc dễ tăng calci máu như cường cận giáp, đa u tủy, sarcoidosis hoặc ung thư di căn.
- Tắc nghẽn ruột.
- Quá mẫn.
- Dùng đường uống ở trẻ sơ sinh hoặc dùng cho trẻ sơ sinh có giảm nhu động ruột.
Cần kiểm tra chống chỉ định của đúng sản phẩm vì nội dung giữa các nhãn không hoàn toàn giống nhau.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Chán ăn hoặc giảm cảm giác thèm ăn.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Táo bón.
- Tiêu chảy.
- Kích ứng dạ dày.
- Đóng khối phân hoặc nhựa trong đường tiêu hóa.
- Hạ kali máu.
- Hạ magnesi máu.
- Hạ calci máu với dạng natri.
- Tăng calci máu với dạng calci.
- Quá tải natri, phù hoặc làm nặng tăng huyết áp, suy tim với dạng natri.
Tần suất chính xác của nhiều phản ứng chưa thể ước tính do phần lớn dữ liệu được ghi nhận sau lưu hành.
Các biến cố nghiêm trọng có thể gồm:
- Hẹp đường tiêu hóa.
- Thiếu máu cục bộ ruột hoặc viêm đại tràng thiếu máu.
- Hoại tử ruột, đôi khi tử vong.
- Loét, chảy máu hoặc thủng đường tiêu hóa.
- Tắc ruột, đóng khối phân hoặc bezoar.
- Hít sặc các tiểu phân nhựa gây viêm phế quản cấp hoặc viêm phế quản–phổi.
- Hạ kali máu nặng, rối loạn nhịp tim.
- Tăng calci máu có ý nghĩa khi dùng dạng calci.
- Quá tải dịch, phù phổi hoặc làm nặng suy tim khi dùng dạng natri.
Dấu hiệu cần trợ giúp y tế khẩn cấp gồm đau bụng dữ dội hoặc mới xuất hiện, chướng bụng, nôn kéo dài, không trung tiện hoặc đại tiện, phân có máu, chảy máu trực tràng, khó thở, yếu cơ rõ, hồi hộp hoặc ngất.
Nghiên cứu đoàn hệ năm 2019 ở người cao tuổi ghi nhận natri polystyren sulfonat có liên quan với nguy cơ nhập viện hoặc cấp cứu do biến cố tiêu hóa nghiêm trọng cao hơn trong 30 ngày đầu; đây là mối liên quan quan sát và cần được diễn giải cùng các hạn chế nghiên cứu.
- Không sử dụng như phương pháp cấp cứu duy nhất trong tăng kali máu đe dọa tính mạng.
- Tránh dùng ở người không có nhu động ruột bình thường, người chưa đại tiện sau phẫu thuật hoặc có nguy cơ táo bón và đóng khối.
- Thận trọng ở người có tiền sử táo bón mạn, đóng phân, bệnh viêm ruột, viêm đại tràng thiếu máu, xơ vữa mạch máu ruột, cắt đoạn ruột hoặc tắc ruột.
- Không phối hợp sorbitol.
- Dạng natri chứa lượng natri đáng kể; theo dõi chặt ở người suy tim, tăng huyết áp, phù hoặc phải hạn chế natri. Mỗi liều 15 g trong nhãn DailyMed chứa khoảng 1.500 mg natri; SmPC Resonium A ghi nhận 1.400–1.700 mg natri mỗi liều 15 g.
- Dạng calci cần thận trọng ở người có nguy cơ tăng calci máu.
- Dùng ở tư thế thẳng đứng để giảm nguy cơ hít sặc.
- Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng dù một số SmPC cũ nêu mật ong như chất hỗ trợ pha thuốc cho trẻ lớn hơn.
- Không tự kéo dài điều trị khi chưa xét nghiệm lại điện giải.
Quá liều có thể gây:
- Hạ kali máu.
- Hạ magnesi máu.
- Hạ calci máu với dạng natri.
- Tăng calci máu với dạng calci.
- Yếu cơ, lú lẫn, co giật hoặc rối loạn nhịp do rối loạn điện giải.
- Táo bón, đóng khối hoặc tắc ruột.
Xử trí cần thực hiện tại cơ sở y tế:
- Định lượng kali, calci, magnesi và các điện giải liên quan.
- Theo dõi điện tâm đồ.
- Điều chỉnh rối loạn điện giải theo tình trạng lâm sàng.
- Loại nhựa khỏi đường tiêu hóa bằng phương pháp thích hợp như thuốc nhuận tràng không chứa magnesi hoặc thụt tháo theo chỉ định chuyên môn.
- Đánh giá tắc ruột hoặc tổn thương tiêu hóa nếu có đau, chướng bụng, nôn hoặc không đại tiện.
Không tự gây nôn hoặc tự dùng thuốc nhuận tràng khi nghi quá liều.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm.
Theo nhãn natri polystyren sulfonat DailyMed:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Cho phép dao động trong khoảng 15–30°C.
- Hỗn dịch tự pha phải được dùng trong vòng 24 giờ.
- Không đun nóng nhựa.
Theo SmPC calci polystyren sulfonat 99,75%:
- Sau khi mở lọ đa liều, không bảo quản trên 25°C.
- Đậy kín lọ.
Giữ thuốc trong bao bì gốc, tránh ẩm và xa tầm nhìn, tầm với của trẻ em. Không dùng thuốc đã quá hạn hoặc không còn nhận diện được điều kiện bảo quản.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu giữa các nhãn có khác biệt:
- Nhãn DailyMed ghi nhận chưa có nghiên cứu xác lập an toàn và hiệu quả chính thức ở trẻ em. Nhãn dự kiến tỷ lệ trao đổi thực tế khoảng 1 mEq kali cho mỗi gam nhựa.
- SmPC natri và calci polystyren sulfonat sử dụng liều ban đầu tham khảo 1 g/kg/ngày, chia nhiều lần trong tăng kali máu cấp; liều duy trì có thể giảm xuống 0,5 g/kg/ngày, chia nhiều lần.
- Trẻ sơ sinh không được dùng đường uống.
- Khi dùng trực tràng ở trẻ sơ sinh, các SmPC nêu khoảng 0,5–1 g/kg với liều tối thiểu có hiệu quả, pha loãng đầy đủ và phải rửa đại tràng để thu hồi nhựa.
- Trẻ sinh non và trẻ nhẹ cân có nguy cơ cao hơn về xuất huyết, hoại tử đại tràng, đóng khối và các biến cố tiêu hóa.
Liều trẻ em phải do bác sĩ tính toán theo kali huyết thanh, cân nặng, dạng muối và khả năng vận động ruột. Không tự ước lượng bằng thìa ăn hoặc tự pha tại nhà cho trẻ sơ sinh.
Các SmPC sử dụng cùng hướng dẫn liều khởi đầu cho người lớn và người cao tuổi, nhưng yêu cầu xác định liều thực tế bằng xét nghiệm điện giải thường xuyên.
Người cao tuổi có thể có nhiều yếu tố làm tăng rủi ro:
- Táo bón và giảm nhu động ruột.
- Bệnh thận hoặc suy tim.
- Hạn chế natri.
- Dùng nhiều thuốc uống dễ bị giảm hấp thu.
- Dùng digoxin.
- Bệnh mạch máu ruột.
Nghiên cứu đoàn hệ ở người từ 66 tuổi trở lên ghi nhận mối liên quan giữa natri polystyren sulfonat và nguy cơ biến cố tiêu hóa nghiêm trọng cao hơn trong 30 ngày đầu. Kết quả này hỗ trợ việc thận trọng nhưng không xác lập nguy cơ tuyệt đối cho từng cá nhân.
Dạng natri:
Nhãn DailyMed nêu natri polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân sau khi dùng đường uống hoặc trực tràng, vì vậy việc sử dụng ở mẹ không được dự kiến gây nguy cơ trực tiếp cho thai.
Dạng calci:
SmPC calci polystyren sulfonat ghi nhận dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn hạn chế và không khuyến nghị sử dụng trong thai kỳ hoặc ở phụ nữ có khả năng mang thai không sử dụng biện pháp tránh thai.
Sự khác biệt phản ánh cách đánh giá của từng nhãn quản lý, không có nghĩa dạng natri phù hợp cho mọi thai kỳ. Quyết định dùng thuốc phải cân nhắc mức độ tăng kali máu, nguy cơ cho mẹ, lựa chọn thay thế và khả năng theo dõi điện giải.
Dạng natri:
Nhãn DailyMed cho biết thuốc không được hấp thu toàn thân ở người mẹ nên việc cho con bú không được dự kiến gây nguy cơ trực tiếp cho trẻ qua sữa mẹ.
Dạng calci:
SmPC ghi nhận chưa đủ thông tin về sự bài tiết calci polystyren sulfonat vào sữa và không thể loại trừ nguy cơ cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ bú mẹ.
Cần đánh giá lợi ích–nguy cơ theo đúng sản phẩm, đồng thời theo dõi rối loạn điện giải, táo bón và chế độ dùng thuốc khác của người mẹ. Không tự dùng thuốc trong thời kỳ cho con bú.
Do polymer không được hấp thu và không chuyển hóa tại gan, các nhãn được đối chiếu không nêu chế độ hiệu chỉnh liều riêng chỉ dựa trên suy gan.
Tuy nhiên, người suy gan có thể có phù, cổ trướng, rối loạn điện giải, giảm nhu động ruột hoặc phải hạn chế natri. Dạng natri có thể không phù hợp khi người bệnh không dung nạp thêm tải natri. Liều phải căn cứ kali, calci, magnesi, cân bằng dịch và tình trạng đường tiêu hóa.
Khuyến cáo định lượng riêng cho từng mức độ suy gan.
Polystyren sulfonat thường được sử dụng ở người tăng kali máu do suy thận, vô niệu, thiểu niệu hoặc đang lọc máu.
Không có hiệu chỉnh liều theo độ lọc cầu thận theo mô hình thuốc hấp thu, vì polymer không được thải qua thận. Tuy nhiên:
- Người suy thận có nguy cơ rối loạn điện giải cao hơn.
- Dạng natri có thể gây hoặc làm nặng quá tải dịch, phù và tăng huyết áp.
- Dạng calci có thể gây tăng calci máu.
- Suy thận được ghi nhận là một trong các yếu tố thường hiện diện ở các trường hợp biến cố tiêu hóa nghiêm trọng.
Liều phải được điều chỉnh theo kali huyết thanh và đáp ứng, không theo một lịch cố định kéo dài.
Polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân và SmPC calci polystyren sulfonat không nêu cảnh báo chuyên biệt đối với lái xe hoặc vận hành máy.
Tuy nhiên, tăng kali máu, hạ kali máu, hạ magnesi, tăng hoặc hạ calci máu có thể gây yếu cơ, mệt, lú lẫn, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp. Không lái xe hoặc vận hành máy khi có các biểu hiện này, đặc biệt trong thời gian đang điều chỉnh điện giải.
Tương tác thuốc của Polystyren sulfonat
Thuốc uống khác:
Polystyren sulfonat có thể liên kết thuốc trong đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu và hiệu quả. Các thuốc uống khác cần được dùng ít nhất 3 giờ trước hoặc sau nhựa; người liệt dạ dày có thể cần cách 6 giờ.
Các tương tác đáng chú ý:
- Sorbitol: không khuyến nghị phối hợp do nguy cơ hoại tử và biến cố tiêu hóa nghiêm trọng, có thể tử vong.
- Thuốc kháng acid hoặc nhuận tràng cung cấp cation: có thể làm giảm khả năng trao đổi kali và làm tăng nguy cơ nhiễm kiềm toàn thân.
- Thuốc nhuận tràng chứa magnesi: không nên dùng do nguy cơ rối loạn magnesi và giảm hiệu quả trao đổi ion.
- Nhôm hydroxyd: đã có báo cáo tắc ruột do hình thành khối khi dùng cùng nhựa dạng natri.
- Digoxin và glycosid tim: độc tính và rối loạn nhịp có thể tăng nếu xuất hiện hạ kali hoặc tăng calci máu.
- Lithium: có thể giảm hấp thu.
- Levothyroxin: có thể giảm hấp thu.
Thử nghiệm liên kết trong ống nghiệm của nhãn natri polystyren sulfonat cho thấy nhựa liên kết đáng kể với warfarin, metoprolol, phenytoin, furosemide, amlodipin và amoxicillin. Ý nghĩa lâm sàng phải được đánh giá theo từng thuốc và đáp ứng người bệnh.
Thắc mắc về hoạt chất Polystyren sulfonat
Polystyren sulfonat là nhựa trao đổi cation không được hấp thu toàn thân. Thuốc liên kết kali trong lòng ruột và làm tăng thải kali qua phân. Hai dạng chính là natri polystyren sulfonat và calci polystyren sulfonat.
Thuốc dùng để điều trị tăng kali máu nhưng không thay thế đánh giá nguyên nhân, theo dõi điện tâm đồ hoặc các biện pháp cấp cứu khi kali tăng nặng.
Không nên dùng làm biện pháp cấp cứu duy nhất. Nhãn natri polystyren sulfonat nêu rõ thuốc không dùng như điều trị cấp cứu cho tăng kali máu đe dọa tính mạng vì tác dụng khởi phát chậm.
UK Kidney Association năm 2023 khuyến nghị calci polystyren sulfonat không còn được sử dụng thường quy trong tăng kali máu cấp do khởi phát chậm, hiệu quả khó dự đoán và bằng chứng hạn chế.
Người có yếu cơ, hồi hộp, ngất, đau ngực hoặc kali tăng nặng cần được đánh giá cấp cứu ngay.
Dạng natri giải phóng natri để trao đổi với kali, vì vậy có thể làm tăng tải natri và gây quá tải dịch, phù hoặc làm nặng suy tim, tăng huyết áp.
Dạng calci giải phóng calci để trao đổi với kali, tránh một phần tải natri nhưng có thể gây tăng calci máu và chống chỉ định trong các bệnh liên quan tăng calci máu.
Hai dạng không nên tự thay thế cho nhau; cần căn cứ điện giải, bệnh nền và đúng nhãn sản phẩm.
Các nhãn được đối chiếu khuyến nghị dùng polystyren sulfonat ít nhất 3 giờ trước hoặc 3 giờ sau các thuốc uống khác. Người liệt dạ dày có thể cần khoảng cách 6 giờ.
Nhựa có thể liên kết thuốc trong đường tiêu hóa và làm giảm hấp thu. Không tự bỏ thuốc đang điều trị; cần nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ sắp xếp thời điểm dùng phù hợp.
Cần ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế ngay khi xuất hiện:
- Đau bụng dữ dội hoặc mới xuất hiện.
- Chướng bụng.
- Nôn kéo dài.
- Không trung tiện hoặc đại tiện.
- Phân có máu hoặc chảy máu trực tràng.
- Khó thở hoặc nghi hít sặc.
- Yếu cơ rõ, hồi hộp, rối loạn nhịp hoặc ngất.
Các dấu hiệu này có thể liên quan tắc ruột, thiếu máu, hoại tử hoặc thủng ruột, hít sặc và rối loạn điện giải nghiêm trọng.

