Polystyren sulfonat

Polystyren sulfonat là nhóm nhựa trao đổi cation không được hấp thu toàn thân, gồm hai dạng thường gặp là natri polystyren sulfonat và calci polystyren sulfonat. Thuốc liên kết kali trong lòng ruột và tăng thải kali qua phân, vì vậy được dùng trong điều trị tăng kali máu. Dạng natri giải phóng natri khi bắt giữ kali, còn dạng calci trao đổi calci với kali; sự khác biệt này ảnh hưởng đến nguy cơ quá tải natri, phù, tăng calci máu và lựa chọn thuốc cho từng người bệnh. Tác dụng hạ kali xuất hiện chậm và khó dự đoán. Nhãn thuốc Hoa Kỳ nêu rõ natri polystyren sulfonat không được dùng như biện pháp cấp cứu duy nhất trong tăng kali máu đe dọa tính mạng; hướng dẫn UK Kidney Association cũng không còn khuyến nghị thường quy calci polystyren sulfonat trong tăng kali máu cấp. Thuốc có thể gây hạ kali máu, táo bón, tắc ruột, thiếu máu ruột, hoại tử hoặc thủng ruột nên chỉ sử dụng khi có chỉ định và theo dõi điện giải.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất là gì: Nhựa trao đổi cation không hấp thu, liên kết kali trong đường tiêu hóa và tăng thải kali qua phân.
  • Các dạng muối: Natri polystyren sulfonat trao đổi natri với kali; calci polystyren sulfonat trao đổi calci với kali.
  • Chỉ định: Điều trị tăng kali máu theo nhãn thuốc; một số SmPC nhấn mạnh tăng kali máu liên quan vô niệu, thiểu niệu nặng hoặc lọc máu.
  • Có dùng cấp cứu không: Không nên dùng làm biện pháp cấp cứu duy nhất vì khởi phát chậm và hiệu quả khó dự đoán. UKKA không khuyến nghị thường quy nhựa polystyren sulfonat trong tăng kali máu cấp.
  • Cảnh báo quan trọng: Hoại tử, thiếu máu, chảy máu, tắc hoặc thủng ruột; nguy cơ có thể xảy ra khi dùng đơn độc và tăng khi phối hợp sorbitol.
  • Theo dõi: Kali, calci, magnesi, tình trạng tiêu hóa và cân bằng dịch; dạng natri cần theo dõi quá tải natri, phù và suy tim.
  • Tương tác: Tách các thuốc uống khác ít nhất 3 giờ; cân nhắc 6 giờ ở người liệt dạ dày.
  • Không tự sử dụng: Liều phải điều chỉnh theo kali huyết thanh và đáp ứng, không dựa duy nhất vào liều cố định.

Hoạt chất Polystyren sulfonat là gì?

Polystyren sulfonat là nhựa trao đổi ion dùng để loại bớt kali khỏi cơ thể qua đường tiêu hóa. Dạng natri giải phóng ion natri để bắt giữ kali; dạng calci giải phóng ion calci để bắt giữ kali. Phức hợp nhựa–kali sau đó được thải qua phân.

Thuốc chỉ làm loại kali khỏi cơ thể sau khi đi qua ruột, không ổn định màng tế bào cơ tim và không nhanh chóng đưa kali vào trong tế bào như các biện pháp cấp cứu khác. Vì vậy, không được trì hoãn cấp cứu khi tăng kali máu nặng, có thay đổi điện tâm đồ, yếu liệt, hồi hộp hoặc rối loạn nhịp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Polystyren sulfonat

INN Polystyrene sulfonate

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Polystyren sulfonat

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Polystyrene sulfonate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các dạng dược dụng chính:

* Natri polystyren sulfonat – sodium polystyrene sulfonate, viết tắt SPS.
* Calci polystyren sulfonat – calcium polystyrene sulfonate, viết tắt CPS.
* Sodium polystyrene sulphonate và calcium polystyrene sulphonate là cách viết tiếng Anh–Anh.
* Kayexalate và Resonium A là tên sản phẩm chứa dạng natri trong các tài liệu quốc tế.
* Calcium Resonium là tên sản phẩm chứa dạng calci trong SmPC quốc tế.

Các tên sản phẩm trên không xác nhận tình trạng lưu hành hiện hành tại Việt Nam.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

Không áp dụng

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Không áp dụng

Dược động học của Polystyren sulfonat

Nhựa polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân. Thuốc hoạt động tại lòng đường tiêu hóa, sau đó được đào thải qua phân cùng với các ion đã liên kết. Vì không vào tuần hoàn ở mức có ý nghĩa, các thông số dược động học hệ thống thông thường như nồng độ huyết tương, thể tích phân bố, chuyển hóa gan và độ thanh thải thận không áp dụng theo cách dùng cho thuốc hấp thu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Polymer không được hấp thu toàn thân sau khi dùng đường uống hoặc trực tràng.

Các ion được giải phóng từ nhựa, đặc biệt là natri ở dạng sodium polystyrene sulfonate, có thể được hấp thu và góp phần gây quá tải natri ở người nhạy cảm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng toàn thân của polymer được xem là không đáng kể vì nhựa không được hấp thu qua đường tiêu hóa.

Tỷ lệ natri hoặc calci được giải phóng và hấp thu không đồng nghĩa với sinh khả dụng của toàn bộ polymer. Với dạng natri, nhãn DailyMed ước tính khoảng một phần ba lượng natri thực tế của nhựa có thể được đưa vào cơ thể.

Giai đoạn II: Phân bố

Không có phân bố toàn thân có ý nghĩa vì nhựa không được hấp thu. Thuốc lưu lại trong lòng đường tiêu hóa trong quá trình trao đổi ion.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Polystyren sulfonat không trải qua chuyển hóa gan theo nghĩa dược động học thông thường. Nhựa thực hiện trao đổi ion trong lòng ruột nhưng không bị chuyển hóa thành chất có hoạt tính toàn thân.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Nhựa và các ion đã liên kết được thải qua phân. SmPC Resonium A ghi nhận nhựa trao đổi ion có kích thước tiểu phân tương ứng không được hấp thu và được đào thải hoàn toàn qua phân.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không áp dụng thời gian bán thải huyết tương do polystyren sulfonat không được hấp thu toàn thân.

Thời gian lưu trong đường tiêu hóa thay đổi theo nhu động ruột, đường dùng, tình trạng táo bón, liệt dạ dày hoặc giảm vận động ruột. Thông số bán thải tại đường tiêu hóa.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không áp dụng độ thanh thải huyết tương hoặc độ thanh thải thận đối với polymer không được hấp thu.

Thông số định lượng về tốc độ đào thải hoàn toàn khỏi đường tiêu hóa.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến thời gian lưu và hiệu quả tại đường tiêu hóa gồm:

  • Táo bón, giảm nhu động ruột hoặc liệt ruột.
  • Tình trạng sau phẫu thuật đường tiêu hóa.
  • Liệt dạ dày.
  • Liều dùng và thời gian nhựa lưu trong đại tràng.
  • Thuốc hoặc thực phẩm chứa các cation có thể cạnh tranh với kali.
  • Dùng đồng thời thuốc nhuận tràng hoặc thuốc kháng acid chứa magnesi, calci hay nhôm.
  • Khả năng tuân thủ việc pha và dùng đúng cách.

Những yếu tố làm giảm nhu động ruột cũng có thể làm tăng nguy cơ ứ đọng nhựa, tắc ruột, thiếu máu hoặc hoại tử ruột.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Polystyren sulfonat

Polystyren sulfonat thuộc nhóm nhựa trao đổi cation không chọn lọc hoàn toàn. Ngoài kali, nhựa có thể trao đổi hoặc làm mất các ion khác như magnesi và calci. Dạng natri đồng thời cung cấp một lượng natri đáng kể; dạng calci có thể làm tăng calci máu.

Do tính không chọn lọc, điều trị phải dựa trên xét nghiệm điện giải lặp lại, không chỉ theo dõi kali.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Các nhóm sulfonat tích điện âm trên polymer liên kết với cation trong lòng ruột. Khi đi qua đường tiêu hóa, đặc biệt tại đại tràng:

  • Natri polystyren sulfonat giải phóng một phần natri và liên kết kali.
  • Calci polystyren sulfonat giải phóng một phần calci và liên kết kali.
  • Kali bị giữ trên nhựa rồi được thải qua phân.

Hiệu quả trao đổi kali thực tế thấp hơn khả năng lý thuyết và thay đổi giữa các người bệnh. Nhãn DailyMed ghi nhận tỷ lệ trao đổi thực tế của dạng natri khoảng 1 mEq kali cho mỗi gam nhựa.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng hạ kali của natri polystyren sulfonat có thể cần nhiều giờ đến nhiều ngày.

Hướng dẫn UK Kidney Association mô tả khởi phát của các nhựa polystyren sulfonat chậm, thường trên 4 giờ, và hiệu quả khó dự đoán. Vì vậy, hướng dẫn không khuyến nghị thường quy calci polystyren sulfonat trong xử trí tăng kali máu cấp.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ gồm 33 người bệnh thận mạn và tăng kali máu nhẹ cho thấy natri polystyren sulfonat 30 g/ngày trong 7 ngày làm kali giảm nhiều hơn giả dược; nghiên cứu nhỏ, thời gian ngắn và có xu hướng tăng rối loạn điện giải cùng tác dụng tiêu hóa.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Polystyren sulfonat

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Polystyren sulfonat

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Polystyren sulfonat

Thuốc uống khác:

Polystyren sulfonat có thể liên kết thuốc trong đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu và hiệu quả. Các thuốc uống khác cần được dùng ít nhất 3 giờ trước hoặc sau nhựa; người liệt dạ dày có thể cần cách 6 giờ.

Các tương tác đáng chú ý:

  • Sorbitol: không khuyến nghị phối hợp do nguy cơ hoại tử và biến cố tiêu hóa nghiêm trọng, có thể tử vong.
  • Thuốc kháng acid hoặc nhuận tràng cung cấp cation: có thể làm giảm khả năng trao đổi kali và làm tăng nguy cơ nhiễm kiềm toàn thân.
  • Thuốc nhuận tràng chứa magnesi: không nên dùng do nguy cơ rối loạn magnesi và giảm hiệu quả trao đổi ion.
  • Nhôm hydroxyd: đã có báo cáo tắc ruột do hình thành khối khi dùng cùng nhựa dạng natri.
  • Digoxin và glycosid tim: độc tính và rối loạn nhịp có thể tăng nếu xuất hiện hạ kali hoặc tăng calci máu.
  • Lithium: có thể giảm hấp thu.
  • Levothyroxin: có thể giảm hấp thu.

Thử nghiệm liên kết trong ống nghiệm của nhãn natri polystyren sulfonat cho thấy nhựa liên kết đáng kể với warfarin, metoprolol, phenytoin, furosemide, amlodipin và amoxicillin. Ý nghĩa lâm sàng phải được đánh giá theo từng thuốc và đáp ứng người bệnh.

Thắc mắc về hoạt chất Polystyren sulfonat

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *