Metoclopramide là thuốc đối kháng thụ thể dopamine D2, có tác dụng chống nôn và thúc đẩy vận động đường tiêu hóa trên. Thuốc làm tăng co bóp vùng hang vị, giãn môn vị, tăng nhu động tá tràng–hỗng tràng, đẩy nhanh quá trình làm rỗng dạ dày và tăng trương lực cơ thắt thực quản dưới. Theo nhãn viên uống tại Hoa Kỳ, Metoclopramide được chỉ định cho người lớn mắc trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng không đáp ứng điều trị thông thường và giảm triệu chứng liệt dạ dày do đái tháo đường. Dạng tiêm còn có một số chỉ định chống nôn và hỗ trợ thủ thuật.
Cảnh báo quan trọng nhất là loạn vận động muộn, một rối loạn vận động có thể không hồi phục. Nguy cơ tăng theo thời gian điều trị và tổng liều tích lũy. Metoclopramide phải được sử dụng trong thời gian ngắn nhất cần thiết, đúng chỉ định và không được tự dùng kéo dài.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chống nôn và tăng nhu động tiêu hóa; đối kháng dopamine D2
- Chỉ định viên uống tại Hoa Kỳ: Trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng, kháng điều trị thông thường; liệt dạ dày do đái tháo đường ở người lớn
- Chỉ định dạng tiêm: Liệt dạ dày do đái tháo đường, dự phòng nôn do hóa trị hoặc sau phẫu thuật và hỗ trợ một số thủ thuật
- Cảnh báo nổi bật: Loạn vận động muộn có thể không hồi phục; nguy cơ tăng theo thời gian và tổng liều
- Thời gian sử dụng: Nhãn Hoa Kỳ tránh dùng tổng cộng quá 12 tuần; EU giới hạn các chỉ định chống nôn còn được cấp phép tối đa 5 ngày
- Nguy cơ thần kinh: Loạn trương lực cấp, hội chứng Parkinson, bồn chồn vận động và hội chứng an thần kinh ác tính
- Tương tác đáng chú ý: Thuốc chống loạn thần, thuốc ức chế CYP2D6 mạnh, MAOI, rượu, opioid, thuốc an thần và thuốc điều trị Parkinson
- Nhóm cần giảm liều: Người cao tuổi, suy thận, suy gan vừa–nặng và người chuyển hóa CYP2D6 kém
- Trẻ em: Quy định khác nhau theo nhãn; nguy cơ phản ứng ngoại tháp cao hơn người lớn
- Tình trạng tại Việt Nam: Danh sách sản phẩm có số đăng ký còn hiệu lực
Hoạt chất Metoclopramide là gì?
Metoclopramide là thuốc chống nôn và kích thích nhu động tiêu hóa. Thuốc ức chế thụ thể dopamine D2 tại vùng kích hoạt thụ thể hóa học ở não, đồng thời tăng đáp ứng của đường tiêu hóa trên với acetylcholine, giúp tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và vận chuyển thức ăn xuống ruột.
Metoclopramide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Metoclopramide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Metoclopramide |
| Tên IUPAC | 4-amino-5-chloro-N-[2-(diethylamino)ethyl]-2-methoxybenzamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Metoclopramide hydrochloride; metoclopramide monohydrochloride monohydrate; 4-amino-5-chloro-N-[2-(diethylamino)ethyl]-2-methoxybenzamide. |
| Tên viết tắt | MCP |
| Tên Latinh / tên dược điển | Metoclopramidum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 364-62-5 |
|---|---|
| UNII | L4YEB44I46 |
| PubChem CID | 4168 |
| RxNorm CUI | 6915 |
Dược động học của Metoclopramide
Metoclopramide được hấp thu nhanh qua đường uống, có sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 80%, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1–2 giờ. Thuốc phân bố rộng trong mô, gắn protein huyết tương khoảng 30%, chuyển hóa tại gan bằng phản ứng oxy hóa và liên hợp, sau đó được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải trung bình ở người có chức năng thận bình thường khoảng 5–6 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau 1–2 giờ. Tác dụng dược lý có thể khởi phát sau khoảng 30–60 phút khi uống, 10–15 phút sau tiêm bắp và 1–3 phút sau tiêm tĩnh mạch.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Metoclopramide đường uống so với tiêm tĩnh mạch khoảng 80% ± 15,5%. Sinh khả dụng tuyệt đối của liều xịt mũi 10 mg khoảng 47% so với tiêm tĩnh mạch; tuy nhiên, mức phơi nhiễm sau một nhát xịt GIMOTI 15 mg tương tự viên uống 10 mg trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Metoclopramide gắn với protein huyết tương khoảng 30% và có thể tích phân bố toàn thân khoảng 3,5 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào các mô. Thuốc đi qua nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Metoclopramide được chuyển hóa tại gan bằng quá trình oxy hóa và liên hợp glucuronide hoặc sulfate. Chất chuyển hóa oxy hóa chính, monodeethylmetoclopramide, được hình thành chủ yếu qua CYP2D6. Người chuyển hóa CYP2D6 kém hoặc dùng thuốc ức chế mạnh CYP2D6 có thể tăng mức phơi nhiễm và nguy cơ phản ứng ngoại tháp.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 85% hoạt tính phóng xạ của một liều uống được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 72 giờ. Khoảng 18–22% liều 10–20 mg được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng Metoclopramide tự do trong vòng 36 giờ; phần còn lại chủ yếu là thuốc liên hợp hoặc chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của Metoclopramide ở người có chức năng thận bình thường khoảng 5–6 giờ. Dạng xịt mũi GIMOTI 15 mg có thời gian bán thải trung bình khoảng 8 giờ trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi suy thận, suy gan nặng hoặc dùng thuốc ức chế CYP2D6 mạnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng ổn định cho mọi nhóm người bệnh. Độ thanh thải giảm đáng kể trong suy thận và suy gan nặng. Mức phơi nhiễm tăng khoảng hai lần ở suy thận vừa–nặng, khoảng 3,5 lần ở bệnh thận giai đoạn cuối và độ thanh thải giảm khoảng 50% trong suy gan nặng Child-Pugh C. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm tăng nồng độ hoặc tác dụng của Metoclopramide gồm:
- Suy thận vừa, nặng hoặc giai đoạn cuối.
- Suy gan nặng.
- Kiểu hình chuyển hóa CYP2D6 kém.
- Dùng đồng thời thuốc ức chế mạnh CYP2D6 như fluoxetine, paroxetine, bupropion hoặc quinidine.
- Tuổi cao và suy giảm chức năng thận liên quan tuổi.
- Dạng bào chế và đường dùng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Metoclopramide
Metoclopramide thuộc nhóm benzamide thay thế có tác dụng đối kháng dopamine. Tác dụng dược lý chính gồm:
- Chống nôn thông qua ức chế dopamine tại vùng kích hoạt thụ thể hóa học.
- Tăng nhu động đường tiêu hóa trên.
- Tăng trương lực cơ thắt thực quản dưới.
- Tăng co bóp vùng hang vị.
- Giãn môn vị và tăng nhu động tá tràng–hỗng tràng.
- Tăng prolactin do ức chế dopamine.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Metoclopramide đối kháng thụ thể dopamine D2 trung ương và ngoại biên. Thuốc ngăn dopamine kích thích vùng kích hoạt thụ thể hóa học, qua đó làm giảm phản xạ buồn nôn và nôn. Ở đường tiêu hóa, thuốc làm mô nhạy hơn với acetylcholine, tăng co bóp dạ dày, giãn môn vị, tăng nhu động ruột non và thúc đẩy làm rỗng dạ dày. Tác dụng tăng nhu động có thể bị thuốc kháng cholinergic làm mất hoặc giảm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Metoclopramide làm tăng áp lực cơ thắt thực quản dưới theo liều, tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và rút ngắn thời gian vận chuyển qua đường tiêu hóa trên. Thuốc không kích thích bài tiết dịch vị, dịch mật hoặc dịch tụy và có ít ảnh hưởng đến nhu động đại tràng hoặc túi mật.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Metoclopramide
Theo nhãn viên uống tại Hoa Kỳ, Metoclopramide được chỉ định cho người lớn trong:
- Điều trị 4–12 tuần đối với trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng, được xác định rõ và không đáp ứng với điều trị thông thường.
- Giảm triệu chứng liệt dạ dày cấp hoặc tái phát do đái tháo đường.
Theo nhãn dạng tiêm tại Hoa Kỳ, thuốc còn được chỉ định:
- Điều trị triệu chứng liệt dạ dày do đái tháo đường ở người lớn.
- Dự phòng nôn liên quan hóa trị có khả năng gây nôn ở người lớn.
- Dự phòng buồn nôn và nôn sau phẫu thuật trong một số trường hợp.
- Hỗ trợ đặt ống vào ruột non khi ống không qua môn vị bằng phương pháp thông thường.
- Thúc đẩy làm rỗng dạ dày và vận chuyển bari khi chậm làm rỗng ảnh hưởng đến chẩn đoán hình ảnh.
Tại EU, các chỉ định được giới hạn chủ yếu cho phòng ngừa hoặc điều trị buồn nôn và nôn ngắn hạn, không bao gồm điều trị mạn tính trào ngược hoặc liệt dạ dày.
Metoclopramide đã được nghiên cứu và sử dụng ngoài chỉ định nhằm tăng tiết sữa do thuốc làm tăng prolactin. Tuy nhiên, LactMed ghi nhận chưa có liều chính thức cho mục đích này và dữ liệu hiện có không đủ để khẳng định hiệu quả tăng lượng sữa sau khi đã tối ưu kỹ thuật cho bú và hút sữa. Việc dùng kéo dài còn làm tăng nguy cơ trầm cảm và loạn vận động muộn, đặc biệt đáng lưu ý trong giai đoạn sau sinh. Đây không phải chỉ định được phê duyệt trong nhãn Hoa Kỳ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn và quy định quản lý cụ thể, không phải hướng dẫn tự sử dụng:
- Trào ngược dạ dày thực quản theo nhãn viên uống Hoa Kỳ: 10–15 mg, ngày 4 lần, uống 30 phút trước mỗi bữa ăn và trước khi ngủ; tối đa 60 mg/ngày trong 4–12 tuần. Một số trường hợp triệu chứng không liên tục có thể được chỉ định liều đơn tối đa 20 mg trước tình huống gây triệu chứng.
- Liệt dạ dày do đái tháo đường theo nhãn Hoa Kỳ: 10 mg, ngày 4 lần, uống 30 phút trước bữa ăn và trước khi ngủ; tối đa 40 mg/ngày. Tránh tổng thời gian dùng các sản phẩm Metoclopramide vượt quá 12 tuần.
- Liệt dạ dày có buồn nôn hoặc nôn nặng: nhãn tiêm Hoa Kỳ ghi nhận 10 mg tiêm bắp hoặc tĩnh mạch ở người lớn, có thể dùng dạng tiêm tối đa 10 ngày trước khi chuyển sang đường uống.
- Dự phòng nôn do hóa trị: nhãn tiêm có các phác đồ 1–2 mg/kg mỗi liều truyền tĩnh mạch theo mức độ gây nôn của hóa chất; đây là phác đồ bệnh viện và phải do chuyên khoa ung thư quyết định.
- Theo quyết định tại EU đối với các chỉ định chống nôn ngắn hạn: liều người lớn thông thường 10 mg, tối đa 3 lần/ngày; tổng liều tối đa 30 mg/ngày hoặc 0,5 mg/kg/ngày và thời gian tối đa 5 ngày.
Người cao tuổi, suy thận, suy gan vừa–nặng, người chuyển hóa CYP2D6 kém hoặc dùng thuốc ức chế CYP2D6 mạnh cần giảm liều. Không tự áp dụng liều của một quốc gia hoặc một dạng bào chế cho sản phẩm khác.
Viên uống thường được dùng 30 phút trước bữa ăn và trước khi ngủ theo đơn. Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Metoclopramide như viên uống, dung dịch, thuốc tiêm hoặc xịt mũi nếu chưa được bác sĩ tính tổng liều.
Metoclopramide tiêm tĩnh mạch phải do nhân viên y tế thực hiện. Tốc độ tiêm hoặc truyền phụ thuộc chỉ định và nhãn sản phẩm; tiêm quá nhanh có thể làm tăng phản ứng bồn chồn, loạn trương lực và biến cố tim mạch. EMA khuyến nghị tiêm tĩnh mạch chậm trong ít nhất 3 phút đối với các sản phẩm áp dụng quyết định EU.
Ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện cử động không kiểm soát, co cứng cổ, mắt trợn lên, lưỡi thè ra, khó nói, khó thở, run, cứng cơ hoặc bồn chồn không thể ngồi yên.
Cần theo dõi tùy theo thời gian và hoàn cảnh sử dụng:
- Các cử động bất thường của mặt, miệng, lưỡi, thân hoặc tay chân.
- Loạn trương lực cấp trong 24–48 giờ đầu.
- Dấu hiệu Parkinson như run, cứng cơ, chậm vận động hoặc mất thăng bằng.
- Bồn chồn vận động, mất ngủ hoặc kích động.
- Thay đổi tâm trạng, trầm cảm hoặc ý nghĩ tự sát.
- Huyết áp, nhịp tim và dấu hiệu giữ nước.
- Chức năng thận và gan khi điều trị lặp lại hoặc ở người có bệnh nền.
- Đường huyết ở người đái tháo đường đang dùng insulin.
- Dấu hiệu tăng prolactin như tiết sữa bất thường, mất kinh, vú to ở nam hoặc rối loạn chức năng tình dục.
- Điện tâm đồ và điện giải ở người có nguy cơ tim mạch khi dùng đường tĩnh mạch.
Cảnh báo và lưu ý về Metoclopramide
Metoclopramide chống chỉ định trong các trường hợp:
- Tiền sử loạn vận động muộn hoặc phản ứng loạn trương lực do Metoclopramide.
- Xuất huyết đường tiêu hóa, tắc nghẽn cơ học hoặc thủng đường tiêu hóa, vì kích thích nhu động có thể gây nguy hiểm.
- U tủy thượng thận hoặc paraganglioma tiết catecholamine do nguy cơ cơn tăng huyết áp.
- Động kinh vì thuốc có thể làm tăng tần suất và mức độ co giật.
- Quá mẫn với Metoclopramide hoặc thành phần sản phẩm.
Trẻ dưới 1 tuổi bị chống chỉ định theo quyết định quản lý của EU.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Buồn ngủ.
- Mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng.
- Bồn chồn.
- Chóng mặt.
- Đau đầu.
- Mất ngủ hoặc lo âu.
- Tiêu chảy hoặc thay đổi nhu động ruột.
- Buồn nôn.
- Tăng tiết prolactin, có thể gây tiết sữa, mất kinh, vú to ở nam hoặc rối loạn chức năng tình dục.
- Khó chịu hoặc vị khó chịu ở người dùng thuốc xịt mũi.
Khoảng 10% người dùng liều 10 mg ngày 4 lần trong dữ liệu nhãn gặp bồn chồn, buồn ngủ, mệt và uể oải. Tần suất tác dụng phụ nhìn chung tăng theo liều và thời gian sử dụng.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng gồm:
- Loạn vận động muộn có thể không hồi phục.
- Loạn trương lực cấp, bao gồm co cứng cổ, cơn xoay mắt, cứng hàm, thè lưỡi, khó nói hoặc co thắt thanh quản.
- Hội chứng Parkinson do thuốc.
- Bồn chồn vận động nghiêm trọng.
- Hội chứng an thần kinh ác tính với sốt cao, cứng cơ, rối loạn ý thức, rối loạn thần kinh tự chủ và có thể suy thận.
- Trầm cảm, ý nghĩ tự sát hoặc tự sát.
- Co giật.
- Hội chứng serotonin khi phối hợp thuốc serotonergic.
- Cơn tăng huyết áp, hạ huyết áp, nhịp chậm, nhịp nhanh trên thất hoặc block nhĩ thất.
- Giữ nước và quá tải thể tích ở người xơ gan hoặc suy tim.
- Methemoglobinemia hoặc sulfhemoglobinemia.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc mất bạch cầu hạt.
- Phản vệ, co thắt phế quản hoặc phù mạch thanh quản.
- Biến cố tim mạch rất hiếm, chủ yếu liên quan đường tĩnh mạch và người có yếu tố nguy cơ.
Metoclopramide có cảnh báo đóng khung về loạn vận động muộn. Nguy cơ tăng theo tổng liều và thời gian điều trị; cao hơn ở người cao tuổi, đặc biệt phụ nữ cao tuổi, và người mắc đái tháo đường. Dùng thuốc trong thời gian ngắn nhất và ngừng ngay khi xuất hiện dấu hiệu vận động bất thường.
Cần tránh hoặc đặc biệt thận trọng ở người mắc bệnh Parkinson, tiền sử trầm cảm, tăng huyết áp, suy tim, xơ gan, rối loạn dẫn truyền tim, nhịp chậm, rối loạn điện giải, thiếu G6PD, thiếu NADH-cytochrome b5 reductase hoặc đang dùng thuốc kéo dài QT.
Không dùng thuốc chỉ để che lấp nôn kéo dài chưa rõ nguyên nhân. Nôn kèm đau bụng dữ dội, chướng bụng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau đầu nặng, cứng gáy hoặc mất nước cần được đánh giá y tế.
Quá liều Metoclopramide có thể gây buồn ngủ, mất định hướng, phản ứng ngoại tháp, hội chứng an thần kinh ác tính, methemoglobinemia và đôi khi tử vong.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Người nghi quá liều phải được đưa đến cơ sở cấp cứu, không tự gây nôn. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi hô hấp, tim mạch, thần kinh và xử trí phản ứng ngoại tháp hoặc methemoglobinemia theo chuyên môn. Methylene blue có thể đảo ngược methemoglobinemia nhưng có nguy cơ gây tan máu nặng hoặc tử vong ở người thiếu G6PD. Lọc máu và thẩm phân phúc mạc không loại bỏ đáng kể Metoclopramide.
- Viên nén: bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng và giữ trong bao bì kín, cản sáng.
- Dung dịch tiêm: bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng; loại bỏ lọ đơn liều đã mở và không sử dụng dung dịch đổi màu hoặc có tiểu phân.
- Thuốc xịt mũi GIMOTI: bảo quản ở 20–25°C và bỏ chai sau 4 tuần kể từ khi mở, kể cả khi còn thuốc.
- Để tất cả sản phẩm xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn viên uống hiện hành tại Hoa Kỳ không khuyến nghị dùng Metoclopramide cho trẻ em vì nguy cơ loạn vận động muộn, phản ứng ngoại tháp và methemoglobinemia ở trẻ sơ sinh; độ an toàn và hiệu quả của viên uống chưa được xác lập. Dạng tiêm tại Hoa Kỳ chỉ có chỉ định nhi khoa cụ thể để hỗ trợ đặt ống ruột non.
Tại EU, thuốc chống chỉ định cho trẻ dưới 1 tuổi. Trẻ trên 1 tuổi chỉ được dùng như lựa chọn hàng hai để phòng nôn muộn do hóa trị hoặc điều trị nôn sau phẫu thuật, tối đa 5 ngày. Phản ứng ngoại tháp xảy ra thường xuyên hơn ở trẻ em và người trẻ tuổi.
Không tự tính liều theo cân nặng hoặc dùng thuốc chống nôn của người lớn cho trẻ.
Người cao tuổi, đặc biệt phụ nữ cao tuổi, có nguy cơ loạn vận động muộn cao hơn. Chức năng thận thường giảm theo tuổi, làm tăng phơi nhiễm và nguy cơ buồn ngủ, lú lẫn, hội chứng Parkinson hoặc phản ứng ngoại tháp. Nên lựa chọn liều khởi đầu thấp hơn, chẳng hạn 5 mg mỗi lần trong các phác đồ viên uống được nhãn Hoa Kỳ nêu, rồi điều chỉnh theo đáp ứng và khả năng dung nạp.
GIMOTI không được khuyến nghị làm liệu pháp Metoclopramide ban đầu ở người cao tuổi.
Các nghiên cứu quan sát, cơ sở đăng ký quốc gia và phân tích gộp được nhãn Hoa Kỳ tổng hợp không ghi nhận tăng nguy cơ kết cục thai kỳ bất lợi khi dùng Metoclopramide trong thai kỳ. Tuy nhiên, thuốc đi qua nhau thai. Nếu người mẹ dùng Metoclopramide trong quá trình chuyển dạ hoặc gần thời điểm sinh, trẻ sơ sinh có thể gặp dấu hiệu ngoại tháp hoặc methemoglobinemia và cần được theo dõi.
Thuốc chỉ nên được sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt nguy cơ. Không tự dùng Metoclopramide để điều trị nôn nghén, đặc biệt khi nôn nhiều, mất nước hoặc không ăn uống được.
Metoclopramide được bài tiết vào sữa mẹ với lượng thay đổi. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận lượng thuốc trẻ nhận qua sữa trong các nghiên cứu thường dưới 10% liều của mẹ đã hiệu chỉnh theo cân nặng. Trẻ bú mẹ đã được báo cáo có khó chịu đường ruột, tăng sinh hơi và hiếm gặp phản ứng ngoại tháp. Cần theo dõi trẻ sơ sinh về co cứng, cử động bất thường, tím tái hoặc khó bú.
Metoclopramide làm tăng prolactin nhưng dữ liệu chưa đủ để khẳng định thuốc cải thiện lượng sữa một cách có ý nghĩa. Không nên tự dùng thuốc để kích sữa, đặc biệt ở người có tiền sử trầm cảm sau sinh hoặc trầm cảm nặng.
Độ thanh thải Metoclopramide giảm khoảng 50% ở người suy gan nặng Child-Pugh C. Nhãn viên uống Hoa Kỳ khuyến nghị giảm liều ở suy gan vừa hoặc nặng; người suy gan cũng có nguy cơ giữ nước và quá tải thể tích do thuốc làm tăng aldosterone tạm thời.
Cần theo dõi phù, tăng cân nhanh, cổ trướng và khó thở. Dạng xịt mũi GIMOTI không được khuyến nghị ở người suy gan vừa hoặc nặng do không thể điều chỉnh liều chính xác.
Độ thanh thải Metoclopramide giảm và mức phơi nhiễm tăng ở người suy thận. Nhãn viên uống Hoa Kỳ yêu cầu giảm liều khi độ thanh thải creatinine không quá 60 mL/phút, bao gồm người chạy thận nhân tạo hoặc thẩm phân phúc mạc liên tục.
Mức phơi nhiễm tăng khoảng hai lần ở suy thận vừa–nặng và khoảng 3,5 lần ở bệnh thận giai đoạn cuối. Lọc máu không loại bỏ đáng kể thuốc. GIMOTI không được khuyến nghị ở người suy thận vừa, nặng hoặc giai đoạn cuối vì dạng xịt không cho phép giảm liều phù hợp.
Metoclopramide có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, mệt mỏi, bồn chồn, loạn trương lực hoặc giảm khả năng phối hợp vận động. Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng như thế nào. Rượu, opioid, thuốc ngủ, thuốc an thần và thuốc giải lo âu có thể làm tác dụng suy giảm tỉnh táo nặng hơn.
Tương tác thuốc của Metoclopramide
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc chống loạn thần: tăng cộng hợp nguy cơ loạn vận động muộn, phản ứng ngoại tháp và hội chứng an thần kinh ác tính; nên tránh phối hợp.
- Thuốc ức chế CYP2D6 mạnh như fluoxetine, paroxetine, bupropion và quinidine: làm tăng nồng độ Metoclopramide; cần giảm liều hoặc tránh tùy dạng thuốc.
- Thuốc ức chế monoamine oxidase: tăng nguy cơ tăng huyết áp; nên tránh phối hợp.
- Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid và thuốc giải lo âu: tăng buồn ngủ và ức chế thần kinh trung ương.
- Levodopa, apomorphine, bromocriptine, cabergoline, pramipexole, ropinirole hoặc rotigotine: đối kháng tác dụng dopamine và có thể làm nặng triệu chứng Parkinson; nên tránh phối hợp.
- Thuốc kháng cholinergic, opioid và thuốc chống tiêu chảy làm giảm nhu động: có thể làm giảm tác dụng tăng nhu động của Metoclopramide.
- Succinylcholine và mivacurium: có thể kéo dài phong bế thần kinh–cơ.
- Digoxin, atovaquone, fosfomycin và hỗn dịch posaconazole: hấp thu có thể giảm.
- Cyclosporine, tacrolimus và sirolimus: hấp thu có thể tăng; cần theo dõi nồng độ.
- Insulin: làm rỗng dạ dày nhanh hơn có thể thay đổi thời điểm hấp thu glucose và nhu cầu insulin.
Thắc mắc về hoạt chất Metoclopramide
Metoclopramide là thuốc chống nôn và tăng nhu động tiêu hóa. Thuốc đối kháng dopamine D2 tại não và làm tăng vận động dạ dày–ruột trên, giúp giảm buồn nôn, nôn và thúc đẩy làm rỗng dạ dày trong một số chỉ định cụ thể.
Không. Chỉ định phụ thuộc dạng thuốc và quốc gia. Nhãn viên uống Hoa Kỳ chủ yếu dành cho trào ngược kháng trị và liệt dạ dày do đái tháo đường; dạng tiêm có một số chỉ định dự phòng nôn. Tại EU, thuốc chỉ được cấp phép cho một số tình trạng buồn nôn và nôn ngắn hạn, tối đa 5 ngày. Không tự dùng cho nôn kéo dài hoặc chưa rõ nguyên nhân.
Dùng kéo dài và tổng liều tích lũy cao làm tăng nguy cơ loạn vận động muộn, gây các cử động không kiểm soát ở mặt, lưỡi, thân hoặc tay chân. Tình trạng này có thể không hồi phục ngay cả khi đã ngừng thuốc. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu tránh tổng thời gian điều trị quá 12 tuần, trừ trường hợp hiếm khi lợi ích được đánh giá vượt nguy cơ.
Dấu hiệu có thể gồm co cứng cổ, mặt nhăn hoặc méo bất thường, mắt trợn lên, lưỡi thè ra, cứng hàm, khó nói, run, cứng cơ, chậm vận động hoặc bồn chồn không thể ngồi yên. Loạn trương lực cấp thường xuất hiện trong 24–48 giờ đầu và phổ biến hơn ở trẻ em hoặc người dưới 30 tuổi. Cần ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế ngay.
Metoclopramide có thể làm tăng prolactin và từng được nghiên cứu để kích sữa, nhưng đây không phải chỉ định được phê duyệt trong nhãn Hoa Kỳ. LactMed cho biết dữ liệu chưa đủ chứng minh hiệu quả sau khi đã tối ưu kỹ thuật cho bú; thuốc còn có thể gây trầm cảm và tăng nguy cơ loạn vận động muộn khi dùng kéo dài. Không tự sử dụng cho mục đích kích sữa.

