Metoclopramide

Metoclopramide là thuốc đối kháng thụ thể dopamine D2, có tác dụng chống nôn và thúc đẩy vận động đường tiêu hóa trên. Thuốc làm tăng co bóp vùng hang vị, giãn môn vị, tăng nhu động tá tràng–hỗng tràng, đẩy nhanh quá trình làm rỗng dạ dày và tăng trương lực cơ thắt thực quản dưới. Theo nhãn viên uống tại Hoa Kỳ, Metoclopramide được chỉ định cho người lớn mắc trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng không đáp ứng điều trị thông thường và giảm triệu chứng liệt dạ dày do đái tháo đường. Dạng tiêm còn có một số chỉ định chống nôn và hỗ trợ thủ thuật.

Cảnh báo quan trọng nhất là loạn vận động muộn, một rối loạn vận động có thể không hồi phục. Nguy cơ tăng theo thời gian điều trị và tổng liều tích lũy. Metoclopramide phải được sử dụng trong thời gian ngắn nhất cần thiết, đúng chỉ định và không được tự dùng kéo dài.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chống nôn và tăng nhu động tiêu hóa; đối kháng dopamine D2
  • Chỉ định viên uống tại Hoa Kỳ: Trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng, kháng điều trị thông thường; liệt dạ dày do đái tháo đường ở người lớn
  • Chỉ định dạng tiêm: Liệt dạ dày do đái tháo đường, dự phòng nôn do hóa trị hoặc sau phẫu thuật và hỗ trợ một số thủ thuật
  • Cảnh báo nổi bật: Loạn vận động muộn có thể không hồi phục; nguy cơ tăng theo thời gian và tổng liều
  • Thời gian sử dụng: Nhãn Hoa Kỳ tránh dùng tổng cộng quá 12 tuần; EU giới hạn các chỉ định chống nôn còn được cấp phép tối đa 5 ngày
  • Nguy cơ thần kinh: Loạn trương lực cấp, hội chứng Parkinson, bồn chồn vận động và hội chứng an thần kinh ác tính
  • Tương tác đáng chú ý: Thuốc chống loạn thần, thuốc ức chế CYP2D6 mạnh, MAOI, rượu, opioid, thuốc an thần và thuốc điều trị Parkinson
  • Nhóm cần giảm liều: Người cao tuổi, suy thận, suy gan vừa–nặng và người chuyển hóa CYP2D6 kém
  • Trẻ em: Quy định khác nhau theo nhãn; nguy cơ phản ứng ngoại tháp cao hơn người lớn
  • Tình trạng tại Việt Nam: Danh sách sản phẩm có số đăng ký còn hiệu lực

Hoạt chất Metoclopramide là gì?

Metoclopramide là thuốc chống nôn và kích thích nhu động tiêu hóa. Thuốc ức chế thụ thể dopamine D2 tại vùng kích hoạt thụ thể hóa học ở não, đồng thời tăng đáp ứng của đường tiêu hóa trên với acetylcholine, giúp tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và vận chuyển thức ăn xuống ruột.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Metoclopramide

CAS 364-62-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Metoclopramide

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Metoclopramide

Tên IUPAC

4-amino-5-chloro-N-[2-(diethylamino)ethyl]-2-methoxybenzamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Metoclopramide hydrochloride; metoclopramide monohydrochloride monohydrate; 4-amino-5-chloro-N-[2-(diethylamino)ethyl]-2-methoxybenzamide.

Tên viết tắt

MCP

Tên Latinh / tên dược điển

Metoclopramidum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

364-62-5

UNII

L4YEB44I46

PubChem CID

4168

RxNorm CUI

6915

Dược động học của Metoclopramide

Metoclopramide được hấp thu nhanh qua đường uống, có sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 80%, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1–2 giờ. Thuốc phân bố rộng trong mô, gắn protein huyết tương khoảng 30%, chuyển hóa tại gan bằng phản ứng oxy hóa và liên hợp, sau đó được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải trung bình ở người có chức năng thận bình thường khoảng 5–6 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau 1–2 giờ. Tác dụng dược lý có thể khởi phát sau khoảng 30–60 phút khi uống, 10–15 phút sau tiêm bắp và 1–3 phút sau tiêm tĩnh mạch.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Metoclopramide đường uống so với tiêm tĩnh mạch khoảng 80% ± 15,5%. Sinh khả dụng tuyệt đối của liều xịt mũi 10 mg khoảng 47% so với tiêm tĩnh mạch; tuy nhiên, mức phơi nhiễm sau một nhát xịt GIMOTI 15 mg tương tự viên uống 10 mg trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.

Giai đoạn II: Phân bố

Metoclopramide gắn với protein huyết tương khoảng 30% và có thể tích phân bố toàn thân khoảng 3,5 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào các mô. Thuốc đi qua nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Metoclopramide được chuyển hóa tại gan bằng quá trình oxy hóa và liên hợp glucuronide hoặc sulfate. Chất chuyển hóa oxy hóa chính, monodeethylmetoclopramide, được hình thành chủ yếu qua CYP2D6. Người chuyển hóa CYP2D6 kém hoặc dùng thuốc ức chế mạnh CYP2D6 có thể tăng mức phơi nhiễm và nguy cơ phản ứng ngoại tháp.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 85% hoạt tính phóng xạ của một liều uống được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 72 giờ. Khoảng 18–22% liều 10–20 mg được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng Metoclopramide tự do trong vòng 36 giờ; phần còn lại chủ yếu là thuốc liên hợp hoặc chất chuyển hóa.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình của Metoclopramide ở người có chức năng thận bình thường khoảng 5–6 giờ. Dạng xịt mũi GIMOTI 15 mg có thời gian bán thải trung bình khoảng 8 giờ trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi suy thận, suy gan nặng hoặc dùng thuốc ức chế CYP2D6 mạnh.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng ổn định cho mọi nhóm người bệnh. Độ thanh thải giảm đáng kể trong suy thận và suy gan nặng. Mức phơi nhiễm tăng khoảng hai lần ở suy thận vừa–nặng, khoảng 3,5 lần ở bệnh thận giai đoạn cuối và độ thanh thải giảm khoảng 50% trong suy gan nặng Child-Pugh C.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm tăng nồng độ hoặc tác dụng của Metoclopramide gồm:

  • Suy thận vừa, nặng hoặc giai đoạn cuối.
  • Suy gan nặng.
  • Kiểu hình chuyển hóa CYP2D6 kém.
  • Dùng đồng thời thuốc ức chế mạnh CYP2D6 như fluoxetine, paroxetine, bupropion hoặc quinidine.
  • Tuổi cao và suy giảm chức năng thận liên quan tuổi.
  • Dạng bào chế và đường dùng.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Metoclopramide

Metoclopramide thuộc nhóm benzamide thay thế có tác dụng đối kháng dopamine. Tác dụng dược lý chính gồm:

  • Chống nôn thông qua ức chế dopamine tại vùng kích hoạt thụ thể hóa học.
  • Tăng nhu động đường tiêu hóa trên.
  • Tăng trương lực cơ thắt thực quản dưới.
  • Tăng co bóp vùng hang vị.
  • Giãn môn vị và tăng nhu động tá tràng–hỗng tràng.
  • Tăng prolactin do ức chế dopamine.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Metoclopramide đối kháng thụ thể dopamine D2 trung ương và ngoại biên. Thuốc ngăn dopamine kích thích vùng kích hoạt thụ thể hóa học, qua đó làm giảm phản xạ buồn nôn và nôn. Ở đường tiêu hóa, thuốc làm mô nhạy hơn với acetylcholine, tăng co bóp dạ dày, giãn môn vị, tăng nhu động ruột non và thúc đẩy làm rỗng dạ dày. Tác dụng tăng nhu động có thể bị thuốc kháng cholinergic làm mất hoặc giảm.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Metoclopramide làm tăng áp lực cơ thắt thực quản dưới theo liều, tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và rút ngắn thời gian vận chuyển qua đường tiêu hóa trên. Thuốc không kích thích bài tiết dịch vị, dịch mật hoặc dịch tụy và có ít ảnh hưởng đến nhu động đại tràng hoặc túi mật.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Metoclopramide

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Metoclopramide

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Metoclopramide

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc chống loạn thần: tăng cộng hợp nguy cơ loạn vận động muộn, phản ứng ngoại tháp và hội chứng an thần kinh ác tính; nên tránh phối hợp.
  • Thuốc ức chế CYP2D6 mạnh như fluoxetine, paroxetine, bupropion và quinidine: làm tăng nồng độ Metoclopramide; cần giảm liều hoặc tránh tùy dạng thuốc.
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase: tăng nguy cơ tăng huyết áp; nên tránh phối hợp.
  • Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid và thuốc giải lo âu: tăng buồn ngủ và ức chế thần kinh trung ương.
  • Levodopa, apomorphine, bromocriptine, cabergoline, pramipexole, ropinirole hoặc rotigotine: đối kháng tác dụng dopamine và có thể làm nặng triệu chứng Parkinson; nên tránh phối hợp.
  • Thuốc kháng cholinergic, opioid và thuốc chống tiêu chảy làm giảm nhu động: có thể làm giảm tác dụng tăng nhu động của Metoclopramide.
  • Succinylcholine và mivacurium: có thể kéo dài phong bế thần kinh–cơ.
  • Digoxin, atovaquone, fosfomycin và hỗn dịch posaconazole: hấp thu có thể giảm.
  • Cyclosporine, tacrolimus và sirolimus: hấp thu có thể tăng; cần theo dõi nồng độ.
  • Insulin: làm rỗng dạ dày nhanh hơn có thể thay đổi thời điểm hấp thu glucose và nhu cầu insulin.

Thắc mắc về hoạt chất Metoclopramide

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *