Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch trong dạ dày đi ngược lên thực quản thường xuyên hoặc đủ mạnh để gây triệu chứng khó chịu hay biến chứng. Biểu hiện điển hình là nóng rát sau xương ức và ợ trớ, nhưng một số người chỉ có đau ngực, ho kéo dài, khàn tiếng hoặc cảm giác vướng khi nuốt. Bệnh liên quan đến hàng rào chống trào ngược hoạt động kém, thoát vị khe hoành, tăng áp lực ổ bụng và yếu tố lối sống. Phần lớn trường hợp có thể kiểm soát bằng điều chỉnh thói quen, thuốc giảm acid và theo dõi phù hợp. Nội soi, đo pH–trở kháng hoặc đo áp lực thực quản được cân nhắc khi có dấu hiệu báo động, triệu chứng không điển hình, điều trị không đáp ứng hoặc trước can thiệp. Chẩn đoán đúng giúp phân biệt GERD với bệnh tim, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan và rối loạn chức năng thực quản.
Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh gì?
Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là bệnh xảy ra khi các thành phần trong dạ dày, gồm acid, thức ăn và đôi khi cả dịch mật, đi lên thực quản và gây triệu chứng khó chịu hoặc tổn thương. Một đợt trào ngược sinh lý có thể xuất hiện sau bữa ăn ở người khỏe mạnh; GERD chỉ được đặt ra khi tần suất, cường độ hoặc hậu quả của trào ngược vượt ngưỡng bình thường. Bệnh không đồng nghĩa với viêm thực quản: nhiều người có triệu chứng điển hình nhưng nội soi không thấy vết trợt, gọi là bệnh trào ngược không trợt. Ngược lại, một số người có viêm thực quản rõ nhưng triệu chứng ít. GERD cũng khác khó tiêu chức năng, bệnh loét dạ dày và đau ngực do tim, dù biểu hiện có thể chồng lấp. Vì vậy, đánh giá dựa trên bệnh sử, dấu hiệu báo động và xét nghiệm phù hợp quan trọng hơn việc tự suy luận chỉ từ cảm giác ợ nóng.
| Tên bệnh | Trào ngược dạ dày thực quản |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Gastroesophageal reflux disease |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | GERD; bệnh trào ngược dạ dày–thực quản; gastro-oesophageal reflux disease (GORD) |
| Mã ICD-10 | K21.9 – Bệnh trào ngược dạ dày–thực quản không có viêm thực quản |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tiêu hóa; bệnh lý thực quản và rối loạn vận động–chức năng vùng nối dạ dày thực quản |
| Cơ quan ảnh hưởng | Thực quản là cơ quan bị ảnh hưởng chính; hầu họng, thanh quản, đường hô hấp và răng có thể chịu tác động thứ phát ở một số người. |
| Tính chất bệnh | Bệnh mạn tính, không lây, thường dao động theo đợt; có thể không gây tổn thương niêm mạc hoặc kèm viêm thực quản và biến chứng. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở người trưởng thành; tần suất thay đổi theo khu vực, tuổi, cân nặng và phương pháp khảo sát. Dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Trào ngược dạ dày thực quản
Hàng rào chống trào ngược gồm cơ thắt thực quản dưới, trụ hoành, góc His và đoạn thực quản nằm trong ổ bụng. Khi cơ thắt giãn thoáng qua quá mức, áp lực cơ thắt thấp, thoát vị khe hoành hoặc chênh lệch áp lực bụng–ngực tăng, dịch dạ dày dễ đi lên. Khả năng làm sạch acid của nhu động thực quản, nước bọt và trọng lực có thể không đủ, đặc biệt khi nằm. Acid, pepsin và đôi khi dịch mật tiếp xúc với niêm mạc gây kích thích thụ thể cảm giác, tăng tính thấm giữa các tế bào và có thể tạo vết trợt. Ở một số người, thực quản nhạy cảm quá mức nên triệu chứng nổi bật dù lượng trào ngược không nhiều; ở người khác, trào ngược kéo dài dẫn đến viêm, hẹp do sẹo hoặc chuyển sản Barrett.
- Bệnh trào ngược không trợt: có triệu chứng phù hợp nhưng nội soi không thấy tổn thương niêm mạc; cần phân biệt tăng nhạy cảm với trào ngược và ợ nóng chức năng.
- GERD có viêm thực quản: nội soi thấy vết trợt và thường được phân độ Los Angeles A–D.
- GERD có biến chứng: hẹp thực quản do acid, chảy máu, loét hoặc Barrett thực quản.
- Biểu hiện ngoài thực quản: ho, khàn tiếng, hen hoặc mòn răng có thể liên quan, nhưng cần loại trừ nguyên nhân khác trước khi quy kết cho trào ngược.
GERD là một trong những bệnh tiêu hóa phổ biến trên thế giới, nhưng tỷ lệ ước tính thay đổi lớn vì định nghĩa triệu chứng, tần suất khảo sát và đặc điểm dân số không đồng nhất. Bệnh có thể gặp ở mọi tuổi, tăng theo tuổi ở nhiều quần thể và thường liên quan béo bụng, lối sống ít vận động hoặc thoát vị khe hoành. Nam và nữ đều có thể mắc; nam giới có xu hướng gặp viêm thực quản nặng và Barrett thực quản nhiều hơn trong một số nghiên cứu. Tại Việt Nam, các khảo sát bệnh viện cho thấy GERD là vấn đề thường gặp, nhưng chưa có số liệu cộng đồng toàn quốc đủ đồng nhất để nêu một tỷ lệ chính xác.
Bệnh hình thành qua quá trình dịch dạ dày vượt qua hàng rào vùng nối dạ dày–thực quản, lưu lại trong thực quản lâu hơn khả năng trung hòa và gây kích thích hoặc tổn thương. Đây không phải đường lây nhiễm và không truyền từ người sang người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Trào ngược dạ dày thực quản
GERD thường không có một nguyên nhân đơn lẻ. Cơ chế nền phổ biến gồm giãn cơ thắt thực quản dưới thoáng qua, giảm áp lực cơ thắt, thoát vị khe hoành, giảm nhu động làm sạch thực quản và chậm làm rỗng dạ dày. Tăng áp lực ổ bụng do thừa cân, thai kỳ hoặc cổ trướng có thể thúc đẩy trào ngược. Một số thuốc làm giảm trương lực cơ thắt hoặc kích ứng thực quản, nhưng mối liên quan cần được bác sĩ xem xét theo từng trường hợp. Bữa ăn lớn, rượu, thuốc lá và nằm sớm sau ăn thường là yếu tố làm nặng hơn là nguyên nhân duy nhất.
- Có thể thay đổi: thừa cân hoặc béo bụng, hút thuốc, bữa ăn quá lớn, ăn sát giờ nằm, rượu ở người nhạy cảm, ít vận động và một số tư thế làm tăng áp lực bụng.
- Khó thay đổi: tuổi cao, thoát vị khe hoành, thai kỳ, rối loạn nhu động thực quản, bệnh mô liên kết và tiền sử phẫu thuật làm thay đổi giải phẫu vùng dạ dày–thực quản.
- Liên quan thuốc: một số thuốc có thể làm nặng trào ngược hoặc gây tổn thương thực quản; không nên tự ngừng mà cần trao đổi với người kê đơn.
Người có béo phì trung tâm, thoát vị khe hoành, thai kỳ, xơ cứng bì, rối loạn làm rỗng dạ dày, tiền sử phẫu thuật dạ dày hoặc sử dụng thuốc ảnh hưởng cơ thắt thực quản dưới có nguy cơ cao hơn. Người có triệu chứng kéo dài nhiều năm, nam giới lớn tuổi, hút thuốc hoặc có người thân mắc Barrett thực quản cần được đánh giá nguy cơ biến chứng theo hướng dẫn chuyên khoa.
Triệu chứng và dấu hiệu của Trào ngược dạ dày thực quản
Triệu chứng có thể xuất hiện sau ăn, khi cúi người hoặc lúc nằm và thường dao động theo ngày. Nóng rát sau xương ức và ợ trớ có tính gợi ý cao hơn các biểu hiện ngoài thực quản. Một số người có nội soi bình thường nhưng triệu chứng rõ; ngược lại, tổn thương niêm mạc có thể hiện diện dù cảm giác khó chịu ít. Ho, khàn tiếng hoặc hen không đặc hiệu và chỉ nên liên hệ với GERD sau khi đã cân nhắc nguyên nhân tai mũi họng, hô hấp và tim mạch.
- Nóng rát sau xương ức: cảm giác bỏng từ thượng vị lan lên ngực, thường tăng sau bữa ăn hoặc khi nằm.
- Ợ trớ: dịch chua, đắng hoặc thức ăn quay lại họng hay miệng mà không có co thắt nôn mạnh.
- Đau hoặc khó chịu vùng thượng vị–ngực: có thể giống bệnh tim nên cần đánh giá khi biểu hiện mới, nặng hoặc kèm khó thở.
- Nuốt vướng: có thể thoáng qua do viêm nhưng nếu tăng dần phải loại trừ hẹp hoặc tổn thương khác.
- Triệu chứng về đêm: ho, thức giấc vì trào dịch hoặc vị chua trong miệng khi nằm.
- Đau khi nuốt, buồn nôn kéo dài hoặc tăng tiết nước bọt đột ngột.
- Khàn tiếng, hắng giọng, cảm giác cục nghẹn ở cổ hoặc ho mạn tính sau khi đã loại trừ nguyên nhân khác.
- Khò khè, cơn hen khó kiểm soát hoặc mòn men răng có thể đi kèm nhưng không đủ để tự chẩn đoán GERD.
Nên đặt lịch khám: triệu chứng xuất hiện lặp lại, ảnh hưởng giấc ngủ, công việc hoặc phải dùng thuốc không kê đơn thường xuyên. Cần khám trong ngày: nuốt đau, nôn kéo dài, đau ngực mới xuất hiện, thiếu máu nghi ngờ hoặc triệu chứng tăng nhanh. Cần tái khám sớm: không cải thiện sau liệu trình được chỉ định, tái phát ngay khi ngừng thuốc, gặp tác dụng không mong muốn hoặc có bệnh gan, thận, loãng xương và đang dùng nhiều thuốc.
- Đau ngực dữ dội, bóp nghẹt, lan tay hoặc hàm, kèm khó thở, vã mồ hôi hay choáng: gọi 115 vì có thể là cấp cứu tim mạch.
- Nôn ra máu, chất nôn như bã cà phê, đi ngoài phân đen, ngất hoặc lơ mơ: đến cơ sở cấp cứu ngay.
- Nuốt nghẹn hoàn toàn, thức ăn mắc không trôi, không nuốt được nước bọt hoặc khó thở: cần xử trí khẩn cấp.
- Không tự lái xe khi choáng hoặc đau ngực nặng; không trì hoãn để thử thuốc hay mẹo dân gian.
Chẩn đoán Trào ngược dạ dày thực quản
Bác sĩ kết hợp kiểu triệu chứng, thời điểm xuất hiện, dấu hiệu báo động, thuốc đang dùng và bệnh nền. Với nóng rát và ợ trớ điển hình không có dấu hiệu báo động, có thể thử điều trị theo hướng dẫn mà chưa cần xét nghiệm ngay. Nội soi được ưu tiên khi nuốt nghẹn, chảy máu, sụt cân, thiếu máu, nôn kéo dài hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ Barrett. Theo dõi pH hoặc pH–trở kháng giúp xác nhận trào ngược khi chẩn đoán chưa rõ; đo áp lực thực quản hỗ trợ đặt catheter và loại trừ rối loạn vận động. Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào đáp ứng với thuốc acid.
Bác sĩ hỏi vị trí và tính chất đau, mối liên quan với bữa ăn, tư thế, giấc ngủ, nuốt nghẹn, sụt cân, phân đen, thuốc lá, rượu và thuốc đang sử dụng. Khám có thể gồm cân nặng, vòng bụng, dấu hiệu thiếu máu, miệng–răng, tim phổi và bụng. Khám thường không có dấu hiệu đặc hiệu; mục tiêu quan trọng là phát hiện bệnh khác hoặc biến chứng cần xét nghiệm sớm.
- Theo dõi pH thực quản lưu động: đo thời gian tiếp xúc acid; thực hiện ngoài thuốc hoặc trong thuốc tùy câu hỏi lâm sàng và tình trạng đã có bằng chứng GERD hay chưa.
- pH–trở kháng: phát hiện cả trào ngược acid và không acid, đồng thời đánh giá liên hệ giữa cơn trào ngược với triệu chứng.
- Đo áp lực thực quản độ phân giải cao: không chẩn đoán GERD đơn độc nhưng giúp loại trừ co thắt, mất nhu động hoặc achalasia và đánh giá trước phẫu thuật.
- Công thức máu và xét nghiệm bổ sung: chỉ định khi nghi chảy máu, thiếu máu hoặc bệnh nền; kết quả bình thường không loại trừ GERD.
Nội soi tiêu hóa trên là phương tiện quan trọng để quan sát viêm, loét, hẹp, thoát vị khe hoành và Barrett thực quản, nhưng nội soi bình thường không loại trừ GERD. Chụp thực quản cản quang không phải xét nghiệm xác nhận thường quy; có thể hữu ích khi đánh giá hẹp, vòng thực quản hoặc rối loạn nuốt. Siêu âm và CT không được dùng thường quy để chẩn đoán bệnh trào ngược.
Chẩn đoán GERD dựa trên triệu chứng gây phiền toái hoặc biến chứng và, khi cần, bằng chứng khách quan. Theo đồng thuận Lyon 2.0, viêm thực quản Los Angeles độ B–D, Barrett đoạn dài, hẹp thực quản do acid hoặc thời gian tiếp xúc acid thực quản tăng rõ trên theo dõi trào ngược là bằng chứng thuyết phục trong bối cảnh phù hợp. Nội soi bình thường cùng mức tiếp xúc acid sinh lý làm GERD ít khả năng hơn, nhưng kết quả phải được bác sĩ chuyên khoa diễn giải theo việc đang dùng thuốc và chất lượng xét nghiệm. Tiêu chuẩn này không dành cho tự chẩn đoán tại nhà.
Điều trị Trào ngược dạ dày thực quản
Mục tiêu gồm giảm triệu chứng, phục hồi giấc ngủ và chất lượng sống, chữa lành viêm thực quản nếu có và ngăn biến chứng. Kế hoạch bắt đầu bằng xác định kiểu bệnh, điều chỉnh yếu tố làm nặng và dùng thuốc giảm tiết acid đúng thời điểm. Người có dấu hiệu báo động, chảy máu, hẹp, viêm nặng hoặc không thể ăn uống có thể cần điều trị bệnh viện. Can thiệp nội soi hay phẫu thuật chỉ nên thực hiện khi có bằng chứng GERD khách quan và đã đánh giá giải phẫu, nhu động thực quản cùng lợi ích–nguy cơ.
- Thuốc ức chế bơm proton: là nền tảng cho triệu chứng thường xuyên và chữa lành viêm thực quản; cần dùng theo chỉ định, thường trước bữa ăn, và rà soát liều thấp nhất còn hiệu quả.
- Thuốc đối kháng thụ thể H2: có thể phù hợp với triệu chứng nhẹ hoặc ban đêm ở một số người, nhưng hiệu lực chữa lành viêm nặng thấp hơn.
- Thuốc kháng acid hoặc alginate: giúp giảm triệu chứng ngắn hạn; dùng thường xuyên hoặc có bệnh thận cần trao đổi với nhân viên y tế.
- Thuốc tăng vận động: không dùng thường quy nếu không có bằng chứng rối loạn làm rỗng dạ dày hay chỉ định chuyên khoa.
Một số kỹ thuật nội soi chống trào ngược có thể được cân nhắc ở người được chọn lọc, có bằng chứng GERD, giải phẫu phù hợp và không muốn hoặc không dung nạp điều trị dài hạn. Hiệu quả lâu dài, nguy cơ nuốt khó, chảy máu, thủng và nhu cầu can thiệp lại khác nhau giữa kỹ thuật. Đây không phải lựa chọn thay thế cho đánh giá đầy đủ trước thủ thuật.
Phẫu thuật tạo van chống trào ngược hoặc các phương pháp tăng cường hàng rào vùng nối có thể được cân nhắc khi trào ngược đã được xác nhận, triệu chứng ợ trớ nổi bật, thoát vị khe hoành lớn, viêm thực quản nặng hoặc người bệnh ưu tiên can thiệp sau tư vấn. Đo áp lực thực quản và đánh giá nguy cơ nuốt khó, đầy hơi, không ợ được, tái phát và biến chứng phẫu thuật là bắt buộc trong quá trình lựa chọn.
Nâng đầu giường khi có triệu chứng về đêm, tránh nằm trong khoảng ba giờ sau bữa tối, giảm cân nếu thừa cân và nhận diện thức ăn gây triệu chứng cá nhân có thể hỗ trợ kiểm soát. Tư vấn cai thuốc lá, vệ sinh giấc ngủ và điều chỉnh lịch làm việc theo ca hữu ích ở một số người. Không cần kiêng đồng loạt mọi thực phẩm thường được gán là “gây acid” nếu chúng không tạo triệu chứng rõ.
Theo dõi tần suất nóng rát, ợ trớ về đêm, khả năng nuốt, cân nặng, nhu cầu thuốc cứu hộ và tác dụng không mong muốn. Viêm thực quản nặng, hẹp hoặc Barrett cần lịch nội soi riêng. Người phải dùng thuốc dài hạn nên được rà soát định kỳ về chỉ định, cách dùng, tương tác và bệnh nền; xét nghiệm chỉ thực hiện khi có nguy cơ hoặc triệu chứng gợi ý, không cần làm hàng loạt cho mọi người.
Triệu chứng có thể giảm trong vài ngày nhưng chữa lành tổn thương niêm mạc thường cần nhiều tuần. Sau giai đoạn ban đầu, bác sĩ đánh giá khả năng giảm liều, dùng ngắt quãng hoặc duy trì lâu dài. Người có viêm thực quản nặng, Barrett hoặc tái phát nhanh thường cần kiểm soát kéo dài. Thời gian cụ thể phụ thuộc kiểu GERD, đáp ứng, biến chứng và nguy cơ tái phát; không nên tự ngừng thuốc ngay khi hết ợ nóng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Viêm, loét và chảy máu thực quản: có thể gây thiếu máu hoặc đau khi nuốt.
- Hẹp thực quản do acid: tạo nuốt nghẹn tăng dần và có nguy cơ mắc thức ăn.
- Barrett thực quản: thay đổi niêm mạc làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến, dù đa số người mắc Barrett không tiến triển thành ung thư.
- Ảnh hưởng ngoài thực quản: giấc ngủ kém, mòn răng hoặc làm nặng triệu chứng hô hấp ở người có mối liên quan đã được xác định.
Phần lớn người bệnh kiểm soát được triệu chứng bằng lối sống và thuốc, nhưng GERD thường có xu hướng tái diễn khi yếu tố thuận lợi còn tồn tại. Tiên lượng tốt hơn khi không có viêm nặng, hẹp hoặc Barrett. Kết quả sau can thiệp phụ thuộc lựa chọn đúng người, kỹ thuật và theo dõi lâu dài. Không thể dự đoán tiến triển cá nhân chỉ từ tần suất ợ nóng; dấu hiệu báo động và bằng chứng tổn thương có giá trị hơn.
Tái phát thường gặp sau khi ngừng điều trị, đặc biệt ở người có viêm thực quản, thoát vị khe hoành hoặc béo bụng. Giảm nguy cơ bằng duy trì cân nặng phù hợp, tránh bữa tối quá muộn, dùng thuốc theo kế hoạch và tái khám khi triệu chứng đổi kiểu. Tái phát kèm nuốt nghẹn, chảy máu hoặc sụt cân không nên xử lý như một đợt ợ nóng thông thường.
Không thể phòng mọi trường hợp, nhưng có thể giảm nguy cơ và biến chứng bằng kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá, tránh nằm ngay sau ăn, điều chỉnh bữa ăn gây triệu chứng và rà soát thuốc làm nặng trào ngược với bác sĩ. Người có GERD kéo dài cùng nhiều yếu tố nguy cơ Barrett nên hỏi về chỉ định nội soi sàng lọc. Điều trị đủ viêm thực quản và theo dõi hẹp hoặc Barrett là phòng biến chứng thứ phát.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Trào ngược dạ dày thực quản
Ưu tiên khẩu phần vừa phải, tránh bữa rất lớn và kết thúc ăn tối ít nhất khoảng ba giờ trước khi nằm nếu có triệu chứng ban đêm. Ghi nhận thực phẩm thực sự kích hoạt triệu chứng thay vì loại bỏ toàn bộ cà phê, đồ chua, cay, chocolate, bạc hà hoặc chất béo một cách máy móc. Người thừa cân nên xây dựng kế hoạch giảm cân bền vững. Không có thực phẩm nào chữa khỏi GERD và chế độ kiêng quá mức có thể làm thiếu dinh dưỡng.
Vận động đều đặn mức phù hợp hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe tổng thể. Tránh bài tập gập bụng mạnh, nâng tải nặng hoặc chạy ngay sau bữa ăn nếu chúng kích phát trào ngược. Khi ngủ, có thể nâng phần đầu giường thay vì chỉ chồng nhiều gối. Người làm ca đêm nên sắp xếp bữa nhỏ và khoảng cách trước khi nằm. Đau ngực khi gắng sức cần được đánh giá tim mạch, không quy cho GERD.
Có thể ghi nhật ký thời điểm ăn, tư thế, triệu chứng, thuốc đã dùng và mức ảnh hưởng giấc ngủ trong hai đến bốn tuần. Theo dõi cân nặng và số lần cần thuốc giảm triệu chứng giúp bác sĩ đánh giá kiểm soát. Không có thiết bị gia dụng nào xác nhận được trào ngược bệnh lý; đồng hồ thông minh, độ pH nước bọt hoặc đáp ứng tạm thời với thuốc không thay thế nội soi hay theo dõi pH khi được chỉ định.
- Không tự dùng thuốc giảm tiết acid kéo dài mà không rà soát nguyên nhân, chỉ định và tương tác.
- Không ngừng đột ngột thuốc đang được kê cho viêm nặng hoặc Barrett chỉ vì triệu chứng đã hết.
- Không nằm ngay sau bữa ăn, ăn quá no trước ngủ hoặc hút thuốc để “dễ tiêu”.
- Không xem mọi đau ngực là trào ngược; triệu chứng mới, nặng hoặc kèm khó thở cần đánh giá khẩn.
- Không dùng giấm, baking soda hoặc thảo dược không rõ thành phần để trung hòa acid vì có thể gây hại hoặc che lấp bệnh nghiêm trọng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trào ngược sinh lý thường gặp ở trẻ nhỏ, nhưng GERD được nghĩ đến khi gây kém tăng cân, đau, viêm thực quản, khó bú hoặc biến chứng hô hấp. Trẻ lớn có thể mô tả nóng rát, còn trẻ nhỏ biểu hiện quấy khóc, từ chối ăn hoặc cong lưng nhưng các dấu hiệu này không đặc hiệu. Không tự làm đặc sữa, đổi công thức hoặc dùng thuốc acid kéo dài nếu chưa được bác sĩ nhi khoa đánh giá.
Người cao tuổi có thể ít cảm giác nóng rát dù viêm hoặc hẹp đã rõ, trong khi nuốt nghẹn, thiếu máu, sụt cân hay ho đêm nổi bật hơn. Đa thuốc làm tăng nguy cơ tương tác và viêm thực quản do viên thuốc. Mục tiêu điều trị cần cân bằng kiểm soát triệu chứng, phòng chảy máu–hẹp, chức năng thận, nguy cơ té ngã và khả năng tuân thủ cách dùng thuốc.
Thai kỳ làm tăng trào ngược do thay đổi nội tiết và áp lực ổ bụng. Biện pháp không dùng thuốc như chia nhỏ bữa, tránh nằm sau ăn và nâng đầu giường thường được ưu tiên trước. Khi cần thuốc, lựa chọn dựa trên mức độ triệu chứng, tuổi thai và dữ liệu an toàn; không tự dùng kéo dài hoặc ngừng thuốc đang cần thiết. Nôn nhiều, đau bụng, chảy máu hoặc không ăn uống được cần khám sản khoa và tiêu hóa.
Nhiều biện pháp lối sống vẫn phù hợp khi cho con bú. Thuốc kháng acid, alginate, thuốc đối kháng H2 hoặc thuốc ức chế bơm proton có mức dữ liệu khác nhau; bác sĩ sẽ chọn hoạt chất và thời điểm dùng dựa trên lợi ích–nguy cơ cho mẹ và trẻ. Không mặc định phải ngừng cho bú, nhưng cần thận trọng với sản phẩm phối hợp hoặc thảo dược không rõ thành phần.
Người suy giảm miễn dịch có thể bị đau hoặc khó nuốt do nấm, virus hay tổn thương thuốc, dễ bị nhầm với GERD. Ngưỡng nội soi và sinh thiết thường thấp hơn khi có đau nuốt, sốt, sụt cân hoặc không đáp ứng điều trị acid. Không nên kéo dài thử thuốc tại nhà vì điều trị nguyên nhân nhiễm trùng khác hoàn toàn với bệnh trào ngược.
Béo phì, đái tháo đường có chậm làm rỗng dạ dày, bệnh mô liên kết, hen, bệnh phổi mạn, bệnh gan có cổ trướng và rối loạn giấc ngủ có thể ảnh hưởng triệu chứng hoặc lựa chọn điều trị. Người bệnh tim cần đặc biệt thận trọng khi đau ngực. Suy gan, suy thận và đa thuốc đòi hỏi rà soát hoạt chất, tương tác và xét nghiệm theo nguy cơ thay vì áp dụng một kế hoạch chung.
Sau phẫu thuật dạ dày, cắt béo phì hoặc can thiệp vùng nối dạ dày–thực quản, triệu chứng mới có thể liên quan thay đổi giải phẫu, hẹp, rối loạn vận động hoặc trào ngược dịch mật. Cần đánh giá bởi đội ngũ có kinh nghiệm thay vì chỉ tăng thuốc acid. Sau phẫu thuật chống trào ngược, nuốt khó kéo dài, đau ngực, nôn, sốt hoặc không ăn uống được là lý do liên hệ bác sĩ sớm.
Câu hỏi thường gặp về Trào ngược dạ dày thực quản
Phần lớn trường hợp không đe dọa tính mạng và có thể kiểm soát, nhưng bệnh kéo dài có thể gây viêm, loét, chảy máu, hẹp thực quản hoặc Barrett thực quản. Mức độ ợ nóng không luôn tương ứng với mức tổn thương, vì vậy nuốt nghẹn, thiếu máu, sụt cân, nôn kéo dài hoặc phân đen cần được đánh giá. Đau ngực cũng có thể do tim; khi đau dữ dội, kèm khó thở, vã mồ hôi hoặc lan tay–hàm, nên gọi cấp cứu thay vì tự uống thuốc dạ dày.
Một số người hết triệu chứng lâu dài sau giảm cân, loại bỏ yếu tố thúc đẩy hoặc điều trị can thiệp phù hợp, nhưng GERD thường là bệnh có xu hướng tái phát. Mục tiêu thực tế là kiểm soát triệu chứng, chữa lành viêm nếu có và ngăn biến chứng. Kế hoạch có thể chuyển từ điều trị ban đầu sang liều thấp nhất còn hiệu quả, dùng theo nhu cầu ở nhóm phù hợp hoặc duy trì lâu dài khi viêm nặng, hẹp hay Barrett. Không nên đánh giá “đã khỏi” chỉ vì vài ngày không ợ nóng.
GERD không phải bệnh truyền nhiễm nên không lây qua ăn uống chung, tiếp xúc, hô hấp hay quan hệ tình dục. Bệnh chủ yếu liên quan đến hoạt động của hàng rào chống trào ngược, áp lực ổ bụng, thoát vị khe hoành, cân nặng, thai kỳ và các yếu tố cá nhân. Nhiều người trong cùng gia đình có thể cùng mắc do thói quen ăn uống, béo phì hoặc khuynh hướng giải phẫu, nhưng điều đó không có nghĩa bệnh được truyền từ người này sang người khác.
Không phải ai cũng cần dùng thuốc liên tục. Thời gian phụ thuộc tần suất triệu chứng, tổn thương nội soi, biến chứng và mức tái phát sau giảm thuốc. Người có bệnh không trợt và kiểm soát tốt có thể được bác sĩ cân nhắc dùng ngắt quãng hoặc theo nhu cầu. Người có viêm thực quản nặng, hẹp hoặc Barrett thường cần kiểm soát acid lâu dài hơn. Việc giảm hoặc ngừng thuốc nên được lên kế hoạch, vì tự ngừng có thể làm triệu chứng bật lại và bỏ sót nhu cầu điều trị duy trì.
Đa số người bệnh có thể và nên vận động đều đặn vì hoạt động thể lực hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe tim mạch. Nên tránh tập cường độ cao, gập bụng sâu, nâng tải lớn hoặc chạy ngay sau bữa ăn nếu các hoạt động này gây trào ngược. Có thể thử ăn nhẹ hơn và chờ đủ thời gian trước khi tập. Đau ngực khi gắng sức, khó thở bất thường hoặc choáng không được coi là triệu chứng GERD thông thường và cần đánh giá y tế.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

