Vitamin K

Vitamin K là nhóm vitamin tan trong chất béo, gồm phylloquinone hay vitamin K1 và các menaquinone hay vitamin K2. Vitamin K hoạt động như đồng yếu tố của enzym gamma-glutamyl carboxylase, giúp gan tạo các yếu tố đông máu II, VII, IX, X cùng các protein C và S ở dạng có hoạt tính.[1][2] Thiếu vitamin K nặng có thể làm kéo dài thời gian prothrombin, tăng INR và gây chảy máu. Trẻ sơ sinh có lượng vitamin K dự trữ thấp, khả năng vận chuyển qua nhau thai kém và sữa mẹ chỉ chứa một lượng nhỏ, vì vậy cần được dự phòng xuất huyết do thiếu vitamin K ngay sau sinh.[3][4] Dạng thuốc thường sử dụng là vitamin K1, còn gọi là phytonadione hoặc phytomenadione. Thuốc có thể dùng để điều trị giảm prothrombin do thiếu vitamin K hoặc đảo ngược tác dụng của thuốc kháng vitamin K trong một số tình huống.[1][7] Người dùng warfarin không nên tự bổ sung hoặc đột ngột thay đổi lượng vitamin K trong khẩu phần.[2]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm vitamin tan trong chất béo gồm vitamin K1 và các dạng vitamin K2
  • Phytonadione hoặc phytomenadione, tương ứng vitamin K1
  • Hoạt hóa các yếu tố đông máu II, VII, IX, X và protein C, protein S [1][8]
  • B02BA01 – phytomenadione [6]
  • Có thể gây kéo dài PT/INR, dễ bầm tím hoặc xuất huyết [2]
  • Cần dự phòng bằng vitamin K1 sau sinh; tiêm bắp một liều là biện pháp được CDC khuyến nghị [3][4]
  • Thiếu vitamin K, giảm prothrombin do thuốc hoặc kém hấp thu, và đảo ngược thuốc chống đông nhóm coumarin trong tình huống phù hợp [1][7]
  • Vitamin K đối kháng tác dụng của warfarin và các thuốc kháng vitamin K
  • Chưa xác lập giới hạn trên cho vitamin K1 và K2 do nguy cơ độc tính từ thực phẩm thấp [2]
  • Có thể gây phản ứng quá mẫn nghiêm trọng; đường dùng và tốc độ tiêm phải theo đúng nhãn sản phẩm [1]

Hoạt chất Vitamin K là gì?

Vitamin K là nhóm vitamin tan trong chất béo cần thiết để hoạt hóa các protein tham gia đông máu, chuyển hóa xương và một số quá trình sinh học khác. Vitamin K1 có nhiều trong rau lá xanh; vitamin K2 là nhóm menaquinone hiện diện trong một số thực phẩm động vật, thực phẩm lên men và được một số vi khuẩn tạo ra.[2]

Khi sử dụng dưới dạng thuốc, vitamin K thường có nghĩa là phytonadione hoặc phytomenadione, một dạng vitamin K1 dùng để phục hồi tổng hợp các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K.[1]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin K

INN Vitamin K; Phytonadione; Phytomenadione

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin K

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Vitamin K; Phytonadione; Phytomenadione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Phylloquinone; vitamin K1; phytonadion; phytomenadion; fitomenadion; menaquinone hay vitamin K2; MK-4; MK-7; MK-9.; Menadione thường được gọi là vitamin K3, là dạng tổng hợp khác với vitamin K1. NIH cho biết menadione không còn được sử dụng trong thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm tăng cường tại Hoa Kỳ do dữ liệu cho thấy khả năng gây tổn thương tế bào gan.[2]

Tên viết tắt

VK

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

Không áp dụng

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Không áp dụng

Dược động học của Vitamin K

Vitamin K trong thực phẩm được đưa vào các micelle hỗn hợp nhờ muối mật và enzym tụy, sau đó hấp thu tại ruột non. Vitamin được đóng gói vào chylomicron, vận chuyển qua hệ bạch huyết đến gan rồi phân phối lại trong lipoprotein.[2]

Sau tiêm bắp, phytonadione được hấp thu vào tuần hoàn. Một SmPC ghi nhận sinh khả dụng toàn thân sau tiêm bắp khoảng 50%, khoảng 90% vitamin K1 trong huyết tương gắn với lipoprotein và thời gian bán thải ở người lớn khoảng 1,5–3 giờ.[7] Vitamin K1 được chuyển thành các chất chuyển hóa phân cực hơn và đào thải dưới dạng liên hợp qua mật cùng nước tiểu.[2][8]

Giai đoạn I: Hấp thu

Vitamin K đường uống được hấp thu chủ yếu tại ruột non và phụ thuộc vào chất béo, muối mật cùng chức năng tụy. Kém hấp thu có thể xảy ra ở người bị ứ mật, xơ nang, bệnh celiac, hội chứng ruột ngắn hoặc sau phẫu thuật giảm cân.[2]

Ở trẻ mắc bệnh gan ứ mật, hấp thu vitamin K1 đường uống có thể không đầy đủ; SmPC nhi khoa yêu cầu sử dụng đường tiêm bắp hoặc tĩnh mạch trong nhóm này.[8]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Phylloquinone tự do có tỷ lệ hấp thu được báo cáo khoảng 80%, nhưng khả năng hấp thu từ rau lá thấp hơn đáng kể vì vitamin K1 liên kết chặt với cấu trúc lục lạp. Dùng rau cùng một lượng chất béo có thể cải thiện hấp thu.[2]

Đối với chế phẩm phytomenadione tiêm bắp dạng micelle hỗn hợp trong một SmPC cụ thể, sinh khả dụng toàn thân khoảng 50%.[7] Sinh khả dụng không thể áp dụng đồng nhất cho mọi dạng K1, K2 và mọi chế phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Vitamin K được vận chuyển chủ yếu trong các lipoprotein. Sau hấp thu, phytonadione tập trung ban đầu ở gan nhưng nồng độ giảm nhanh và chỉ có lượng nhỏ tích lũy trong mô so với các vitamin tan trong chất béo khác.[1][2]

Vitamin K1 qua nhau thai không hiệu quả, góp phần làm trẻ sơ sinh có lượng dự trữ thấp. Vitamin K1 hiện diện trong sữa mẹ nhưng với nồng độ thấp.[3][5][8]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Phytonadione tham gia chu trình vitamin K, trong đó dạng hydroquinone được oxy hóa thành vitamin K epoxide khi hỗ trợ carboxyl hóa các protein phụ thuộc vitamin K. Vitamin K epoxide sau đó được tái chế thông qua enzym vitamin K epoxide reductase.

Vitamin K1 cũng được chuyển thành các chất chuyển hóa phân cực hơn, gồm phytomenadione-2,3-epoxide, rồi liên hợp với glucuronide hoặc sulfate trước khi đào thải.[2][8] Warfarin ức chế quá trình tái chế vitamin K, làm giảm hoạt hóa các yếu tố đông máu.[2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều sinh lý đường uống, cơ thể giữ lại khoảng 30–40%; khoảng 20% được đào thải trong nước tiểu và 40–50% qua phân theo đường mật.[2] Vitamin K1 được bài tiết chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa liên hợp; rất ít vitamin K tự do không chuyển hóa được tìm thấy trong mật hoặc nước tiểu.[1][8]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Một SmPC ghi nhận thời gian bán thải vitamin K1 trong huyết tương khoảng 1,5–3 giờ ở người lớn và khoảng 72 giờ ở trẻ sơ sinh.[8] MK-7 trong thực phẩm bổ sung có thời gian lưu hành dài hơn phytonadione, nhưng dữ liệu không cho phép quy đổi liều hoặc hiệu quả giữa các dạng vitamin K.[2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải duy nhất áp dụng cho toàn bộ nhóm vitamin K1 và K2. Dữ liệu định lượng về độ thanh thải của từng chế phẩm.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng hấp thu, phân bố hoặc đáp ứng với vitamin K gồm:

  • Lượng chất béo trong khẩu phần.
  • Chức năng gan, tụy và bài tiết mật.
  • Ứ mật, xơ nang, bệnh celiac, viêm ruột hoặc hội chứng ruột ngắn.
  • Tuổi sơ sinh và sinh non.
  • Điều trị kéo dài bằng kháng sinh làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột.
  • Thuốc gắn acid mật hoặc orlistat làm giảm hấp thu vitamin tan trong chất béo.
  • Warfarin và các thuốc kháng vitamin K.
  • Bệnh gan nặng làm giảm khả năng tổng hợp yếu tố đông máu, khiến đáp ứng với vitamin K không đầy đủ.[1][2][7]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin K

Các dạng vitamin K chính gồm:

  • Vitamin K1 – phylloquinone: dạng chủ yếu trong thực phẩm thực vật và là dạng thường dùng làm thuốc dưới tên phytonadione hoặc phytomenadione.
  • Vitamin K2 – menaquinone: gồm MK-4 đến MK-13; MK-4, MK-7 và MK-9 là các dạng được nghiên cứu nhiều.
  • Vitamin K3 – menadione: dạng tổng hợp không tương đương với K1; không còn được dùng trong thực phẩm bổ sung ở Hoa Kỳ do lo ngại độc tính gan.[2]

Vitamin K1 dùng làm thuốc được xếp vào nhóm thuốc chống xuất huyết B02BA01.[6]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Vitamin K là đồng yếu tố thiết yếu của enzym gamma-glutamyl carboxylase. Enzym này chuyển các gốc glutamate trên tiền chất protein thành gamma-carboxyglutamate, cho phép protein gắn calci và hoạt động bình thường.

Tại gan, quá trình này cần thiết để tạo các yếu tố đông máu II, VII, IX, X và các chất điều hòa chống đông protein C, protein S ở dạng có hoạt tính.[1][8] Tại xương và mô mạch, vitamin K còn tham gia carboxyl hóa osteocalcin và matrix Gla protein, nhưng ý nghĩa điều trị của việc bổ sung liều cao đối với loãng xương hoặc vôi hóa mạch vẫn chưa được xác lập đầy đủ.[2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở người thiếu vitamin K, phytonadione thúc đẩy gan tổng hợp các yếu tố đông máu mới. Tác dụng không xuất hiện tức thì. Theo nhãn DailyMed, cải thiện INR có thể bắt đầu trong 1–8 giờ; sau tiêm tĩnh mạch, tác dụng thường được phát hiện trong 1–2 giờ, chảy máu có thể được kiểm soát trong 3–6 giờ và INR có thể trở về bình thường sau khoảng 12–14 giờ.[1]

Tốc độ và mức độ đáp ứng phụ thuộc nguyên nhân giảm prothrombin, chức năng gan, liều, đường dùng và mức độ xuất huyết. Trong chảy máu nặng, không được trì hoãn liệu pháp thay thế yếu tố đông máu trong khi chờ vitamin K phát huy tác dụng.[1][7]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin K

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin K

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin K

  • Warfarin, acenocoumarol, phenprocoumon và các thuốc chống đông kháng vitamin K: vitamin K làm giảm tác dụng chống đông. Thay đổi đột ngột lượng vitamin K từ thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung có thể làm INR tăng hoặc giảm.[1][2]
  • Liều vitamin K1 lớn có thể gây tình trạng giảm đáp ứng tạm thời với warfarin khi bắt đầu lại thuốc.[1]
  • Vitamin K1 không ảnh hưởng đến tác dụng chống đông của heparin.[1]
  • Kháng sinh kéo dài có thể làm giảm vi khuẩn đường ruột sản xuất menaquinone; một số cephalosporin còn có thể cản trở hoạt tính vitamin K.[2]
  • Cholestyramine và colestipol có thể làm giảm hấp thu vitamin K cùng các vitamin tan trong chất béo.[2]
  • Orlistat có thể làm giảm hấp thu vitamin K; phối hợp orlistat với warfarin có thể làm tăng thời gian prothrombin.[2]
  • Thuốc chống co giật hoặc thuốc chống đông người mẹ sử dụng trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ thiếu vitamin K ở trẻ sơ sinh.[3]

Người sử dụng thuốc chống đông không tự bổ sung K1, K2 hoặc thay đổi chế độ ăn mà chưa trao đổi với bác sĩ quản lý INR.

Thắc mắc về hoạt chất Vitamin K

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *