Vitamin K2 là tên chung của nhóm menaquinone, không phải một phân tử duy nhất. Các dạng thường được nhắc đến là menaquinone-4 (MK-4, còn gọi menatetrenone) và menaquinone-7 (MK-7). Vitamin K2 tham gia hoạt hóa các protein phụ thuộc vitamin K, liên quan đến đông máu và chuyển hóa xương. Tuy nhiên, bằng chứng về việc bổ sung K2 để phòng gãy xương, giảm vôi hóa mạch hoặc phòng bệnh tim mạch chưa đồng nhất; không nên diễn giải cơ chế sinh học thành hiệu quả điều trị đã được xác lập. Menatetrenone 45 mg/ngày được phê duyệt tại Nhật Bản cho một số mục tiêu điều trị loãng xương, nhưng liều dược lý này khác hoàn toàn với chế phẩm bổ sung MK-7 tính bằng microgam. Chưa có mức nhu cầu dinh dưỡng riêng cho vitamin K2; các mức tham chiếu hiện hành áp dụng cho tổng vitamin K. Vitamin K2 có thể làm giảm tác dụng của warfarin, vì vậy người đang dùng thuốc kháng vitamin K không được tự bổ sung hoặc thay đổi lượng dùng. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nội dung chính
- Bản chất: Vitamin K2 là nhóm menaquinone, gồm nhiều dạng như MK-4 và MK-7.
- Vai trò: Là đồng yếu tố giúp gamma-carboxyl hóa các protein liên quan đến đông máu, xương và mô mềm.
- Chỉ định thuốc: Menatetrenone được phê duyệt tại Nhật Bản để cải thiện khối lượng xương và đau ở người được chẩn đoán loãng xương.
- Bằng chứng bổ sung: Một số thử nghiệm cho thấy tín hiệu có lợi trên chỉ dấu xương, nhưng lợi ích phòng gãy xương và tim mạch chưa được xác lập nhất quán.
- Tương tác chính: Vitamin K2 đối kháng tác dụng của warfarin và các thuốc kháng vitamin K.
- Liều: Không có mức khuyến nghị riêng cho K2. Không được đánh đồng liều bổ sung MK-7 tính bằng microgam với liều thuốc menatetrenone tính bằng miligam.
Hoạt chất Vitamin K2 là gì?
Vitamin K2 là nhóm vitamin tan trong chất béo gồm các menaquinone. Cơ thể sử dụng chúng làm đồng yếu tố để hoạt hóa một số protein phụ thuộc vitamin K. MK-4 và MK-7 là hai dạng được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, thuốc hoặc sản phẩm bổ sung.
Vitamin K2
INN Vitamin K2; menaquinones. Menatetrenone là tên INN của menaquinone-4 (MK-4).
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Vitamin K2 |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Vitamin K2; menaquinones. Menatetrenone là tên INN của menaquinone-4 (MK-4). |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Menaquinone; MK-n; menaquinone-4; MK-4; menatetrenone; menaquinone-7; MK-7. Thuật ngữ Vitamin K2 bao gồm nhiều menaquinone có độ dài chuỗi bên khác nhau, không phải tên của một phân tử đơn lẻ. |
| Tên viết tắt | K2 |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Vitamin K2
Vitamin K2 được hấp thu cùng lipid tại ruột non, đóng gói trong chylomicron và vận chuyển trong hệ bạch huyết. Menatetrenone 15 mg uống sau ăn đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 4,7–6 giờ trong dữ liệu nhãn Nhật Bản. MK-7 có thời gian lưu hành dài hơn đáng kể so với MK-4; thời gian bán thải thải trừ của MK-7 được báo cáo khoảng ba ngày, trong khi MK-4 giảm xuống gần mức không phát hiện trong vòng 24 giờ sau dùng. ([PMDA Nhật Bản])
Giai đoạn I: Hấp thu
Các dạng K2 tan trong chất béo được đưa vào micelle nhờ muối mật và enzym tụy, sau đó hấp thu qua tế bào ruột. Nhãn menatetrenone cho thấy uống lúc đói làm giảm rõ rệt Cmax và AUC; mức hấp thu tăng khi dùng sau bữa ăn có chất béo.
| F · Sinh khả dụng | Chưa có một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối áp dụng chung cho toàn bộ nhóm Vitamin K2. MK-7 tinh khiết có mức phơi nhiễm kéo dài và sinh khả dụng tương đối cao hơn một số dạng vitamin K khác. Sinh khả dụng của menatetrenone phụ thuộc mạnh vào thức ăn và lượng chất béo trong bữa ăn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Vitamin K được vận chuyển chủ yếu trong lipoprotein. Các menaquinone chuỗi dài có thể được phân phối lại qua VLDL và LDL, góp phần kéo dài thời gian lưu hành. Vitamin K hiện diện ở gan và các mô ngoài gan như xương, tim, não và tụy; dữ liệu định lượng riêng cho từng dạng K2 còn hạn chế.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Vitamin K2 tham gia chu trình vitamin K và được tái sinh qua enzym VKORC1. Quá trình dị hóa gồm omega-hydroxyl hóa, chủ yếu liên quan CYP4F2, sau đó rút ngắn chuỗi bên bằng beta-oxy hóa và liên hợp glucuronide.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa được thải qua nước tiểu và mật. Dữ liệu định lượng thải trừ ở người chủ yếu được mô tả cho vitamin K nói chung; thông số riêng cho từng menaquinone còn hạn chế.
| t½ · Thời gian bán thải | MK-7 có thời gian bán thải thải trừ khoảng ba ngày. MK-4 có thời gian lưu hành ngắn hơn; nồng độ có thể giảm gần về mức không phát hiện trong 24 giờ. Thông số phụ thuộc dạng menaquinone, chế phẩm và điều kiện nghiên cứu. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chưa có giá trị độ thanh thải chuẩn có thể áp dụng cho toàn bộ nhóm Vitamin K2. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn và lượng chất béo làm tăng hấp thu; nhịn đói làm giảm phơi nhiễm menatetrenone. Rối loạn hấp thu chất béo, thiếu mật, phẫu thuật giảm cân, thuốc gắn acid mật và orlistat có thể làm giảm hấp thu vitamin K. Người cao tuổi dùng menatetrenone lặp lại có thể có Cmax và AUC cao hơn người trẻ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Vitamin K2
Vitamin K2 thuộc họ vitamin K, cùng với phylloquinone — vitamin K1. Các dạng K2 khác nhau về độ dài chuỗi bên, nguồn thực phẩm, thời gian lưu hành và mức độ nghiên cứu. MK-4 có thể được tạo từ vitamin K1 trong mô; MK-7 thường liên quan đến thực phẩm lên men như natto.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Vitamin K2 ở dạng hydroquinone là đồng yếu tố của gamma-glutamyl carboxylase. Enzym này chuyển các gốc glutamate trên protein thành gamma-carboxyglutamate, giúp protein gắn ion canxi và thực hiện chức năng. Các protein đích gồm yếu tố đông máu, osteocalcin và matrix Gla protein. Warfarin ức chế tái sinh vitamin K qua VKORC1 nên K2 có thể làm giảm tác dụng chống đông của warfarin.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Bổ sung Vitamin K2 có thể làm giảm tỷ lệ osteocalcin chưa carboxyl hóa và cải thiện một số chỉ dấu tình trạng vitamin K. Menatetrenone có dữ liệu tiền lâm sàng và lâm sàng về tăng carboxyl hóa osteocalcin, thúc đẩy tạo xương và hạn chế hủy xương. Tuy nhiên, thay đổi chỉ dấu sinh học không tự động chứng minh giảm gãy xương hoặc biến cố tim mạch.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Vitamin K2
Không có chỉ định được phê duyệt thống nhất cho “Vitamin K2” như một nhóm.
Tại Nhật Bản, menatetrenone được phê duyệt để cải thiện giảm khối lượng xương và đau ở người đã được chẩn đoán loãng xương. Liều và chỉ định này không được suy rộng cho MK-7 hoặc mọi chế phẩm K2. ([PMDA Nhật Bản])
Vitamin K2 trong sản phẩm bổ sung không nên được mô tả là thuốc điều trị loãng xương, bệnh tim mạch hoặc vôi hóa mạch nếu sản phẩm không có chỉ định được cơ quan quản lý phê duyệt.
- Sức khỏe xương: thử nghiệm ba năm với MK-7 180 microgam/ngày ở phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh ghi nhận giảm mức suy giảm một số chỉ số xương, nhưng khả năng áp dụng cho nam giới, trẻ em, người bệnh loãng xương hoặc phòng gãy xương vẫn cần xác nhận.
- Vôi hóa tim mạch: thử nghiệm phối hợp MK-7 và vitamin D không chứng minh giảm có ý nghĩa tiến triển vôi hóa van động mạch chủ hoặc động mạch vành trong toàn bộ quần thể nghiên cứu.
- Chuột rút chân ban đêm: một thử nghiệm ở người cao tuổi ghi nhận tín hiệu có lợi, nhưng bài báo phải được rút và thay thế do các vấn đề báo cáo, phân tích và làm rõ phương pháp. Kết quả cần được lặp lại độc lập trước khi trở thành khuyến nghị thường quy.
- Các ứng dụng trên ung thư, bệnh thận mạn, đái tháo đường hoặc bệnh thần kinh vẫn đang nghiên cứu và không phải chỉ định được xác lập. ([Springer Link])
Liều dùng và cách sử dụng
- Thuốc menatetrenone theo nhãn Nhật Bản: người lớn dùng tổng cộng 45 mg/ngày, chia ba lần và uống sau ăn. Đây là liều thuốc được phê duyệt tại Nhật Bản, không phải liều bổ sung dinh dưỡng và không được tự áp dụng.
- Nhu cầu dinh dưỡng Hoa Kỳ áp dụng cho tổng vitamin K: nam từ 19 tuổi là 120 microgam/ngày; nữ từ 19 tuổi là 90 microgam/ngày.
- EFSA đặt mức hấp thu đầy đủ cho tổng vitamin K ở người lớn, bao gồm phụ nữ mang thai và cho con bú, là 70 microgam/ngày.
- Chưa có mức hấp thu khuyến nghị riêng cho Vitamin K2 hoặc MK-7.
- Liều 180 microgam MK-7/ngày trong nghiên cứu xương là liều thử nghiệm, không phải liều điều trị được phê duyệt.
Không tự dùng các mức trên để điều trị bệnh hoặc thay đổi chế độ chống đông.
Vitamin K2 đường uống nên được dùng đúng hướng dẫn của sản phẩm hoặc đơn thuốc. Menatetrenone phải uống sau bữa ăn vì hấp thu giảm khi dùng lúc đói; bữa ăn có chất béo hỗ trợ hấp thu.
Không tự đổi giữa MK-4 và MK-7, không quy đổi microgam MK-7 thành miligam menatetrenone và không dùng liều của nghiên cứu thay cho chỉ định y khoa. Người đang dùng warfarin phải hỏi bác sĩ trước mọi thay đổi về thực phẩm hoặc sản phẩm chứa vitamin K.
- Người dùng warfarin hoặc thuốc kháng vitamin K cần được theo dõi INR, thời gian prothrombin hoặc xét nghiệm đông máu theo chỉ định khi lượng vitamin K thay đổi.
- Khi dùng menatetrenone kéo dài, theo dõi khả năng dung nạp, triệu chứng tiêu hóa, phát ban và các xét nghiệm gan hoặc thận nếu bác sĩ thấy cần thiết.
- Không có xét nghiệm K2 huyết tương được khuyến nghị thường quy để tự theo dõi. Thời gian prothrombin thường chỉ thay đổi khi thiếu vitamin K đã rõ về lâm sàng.
Cảnh báo và lưu ý về Vitamin K2
Nhãn menatetrenone của PMDA chống chỉ định dùng đồng thời với warfarin potassium vì có thể làm giảm tác dụng chống đông.
Các chống chỉ định khác phụ thuộc công thức, tá dược và tình trạng đăng ký của từng sản phẩm.
Nhãn menatetrenone ghi nhận các phản ứng như khó chịu dạ dày, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, viêm miệng, chán ăn, khó tiêu, táo bón, khô miệng, nôn, phát ban, ngứa, đỏ da, đau đầu, chóng mặt, cảm giác không vững, tê, tăng huyết áp, hồi hộp, phù, đau khớp và mệt mỏi. Tăng AST, ALT, gamma-GTP hoặc BUN cũng đã được báo cáo.
Tần suất và kiểu tác dụng không mong muốn của thực phẩm bổ sung MK-7 không nhất thiết giống thuốc menatetrenone liều cao.
Nhãn menatetrenone hiện hành của PMDA không liệt kê một mục phản ứng có hại nghiêm trọng riêng. Dữ liệu này không đồng nghĩa mọi liều hoặc mọi chế phẩm Vitamin K2 đều an toàn tuyệt đối.
Ngừng sử dụng và tìm trợ giúp y tế khi xuất hiện khó thở, sưng mặt hoặc họng, phát ban lan rộng, vàng da, rối loạn ý thức, chảy máu bất thường hoặc thay đổi đáng kể hiệu quả chống đông.
- Không dùng Vitamin K2 để tự điều trị loãng xương, đau xương, bệnh van tim hoặc vôi hóa động mạch.
- Đặc biệt thận trọng ở người đang điều trị bằng warfarin hoặc thuốc kháng vitamin K.
- Người mắc bệnh gan, rối loạn đông máu, hội chứng kém hấp thu, bệnh đường mật hoặc đã phẫu thuật giảm cân cần được đánh giá chuyên môn.
- Không đánh đồng tuyên bố duy trì chức năng sinh lý bình thường với tác dụng điều trị hoặc phòng bệnh.
- Kiểm tra đơn vị trên nhãn: microgam và miligam chênh nhau 1.000 lần.
- Không tự kết hợp K2 với canxi, vitamin D hoặc thuốc điều trị loãng xương.
Chưa có ngưỡng quá liều hoặc phác đồ giải độc đặc hiệu áp dụng chung cho toàn bộ nhóm Vitamin K2. Cơ quan Hoa Kỳ chưa thiết lập mức hấp thu tối đa dung nạp được cho vitamin K do tiềm năng độc tính thấp, nhưng điều này không chứng minh liều không giới hạn là an toàn.
Khi uống nhầm lượng lớn, xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc nghi ngờ làm giảm tác dụng warfarin, cần liên hệ cơ sở y tế. Mang theo bao bì sản phẩm và danh sách thuốc đang dùng. Không tự gây nôn hoặc tự điều chỉnh thuốc chống đông.
Menatetrenone dễ bị phân hủy và đổi màu khi tiếp xúc ánh sáng. Nhãn Glakay quy định bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh nhiệt độ cao và độ ẩm sau khi mở túi nhôm; hạn dùng của sản phẩm này là ba năm khi bảo quản đúng điều kiện.
Các sản phẩm K2 khác phải được bảo quản theo nhãn nhà sản xuất, trong bao bì kín và ngoài tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn menatetrenone cho biết chưa thực hiện thử nghiệm lâm sàng ở trẻ em.
Các mức hấp thu vitamin K theo tuổi áp dụng cho tổng vitamin K, không phải liều bổ sung MK-4 hoặc MK-7. Vitamin K2 không thay thế mũi vitamin K1 dự phòng xuất huyết do thiếu vitamin K ở trẻ sơ sinh.
Không tự dùng sản phẩm K2 cho trẻ với mục tiêu tăng chiều cao, phòng còi xương hoặc thay thế vitamin D, canxi và chế độ dinh dưỡng.
Nhãn menatetrenone khuyến cáo theo dõi kỹ tình trạng người cao tuổi vì thuốc thường được dùng kéo dài. Sau bảy ngày dùng lặp lại, Cmax và AUC ở nhóm cao tuổi tăng lần lượt khoảng 1,3 và 1,5 lần so với lần đầu, trong khi không ghi nhận tích lũy tiếp tục sau ngày thứ ba.
Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc, nên cần rà soát thuốc chống đông, bệnh gan, bệnh thận và nguy cơ té ngã trước khi bổ sung.
Nhãn menatetrenone khuyến cáo chỉ dùng trong thai kỳ khi lợi ích điều trị được đánh giá cao hơn nguy cơ.
EFSA đặt mức hấp thu đầy đủ 70 microgam/ngày và Hoa Kỳ đặt 90 microgam/ngày cho tổng vitamin K trong thai kỳ; đây không phải liều bổ sung K2 hoặc liều điều trị.
Dữ liệu an toàn riêng cho MK-4 và MK-7 trong thai kỳ chưa đủ để tự lựa chọn chế phẩm hoặc liều dùng.
Nhãn menatetrenone yêu cầu cân nhắc lợi ích điều trị của mẹ và lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ khi quyết định tiếp tục hoặc ngừng cho con bú.
Mức hấp thu dinh dưỡng tham chiếu áp dụng cho tổng vitamin K, không phải một khuyến nghị dùng MK-7. Vitamin K trong sữa mẹ thấp và việc người mẹ bổ sung K2 không thay thế dự phòng vitamin K1 cho trẻ sơ sinh.
Nhãn menatetrenone không nêu chế độ hiệu chỉnh liều riêng cho suy gan. Tăng AST, ALT và gamma-GTP đã được báo cáo trong quá trình sử dụng.
Bệnh gan có thể đồng thời ảnh hưởng tổng hợp yếu tố đông máu, vì vậy không nên tự dùng K2 để xử lý kết quả xét nghiệm đông máu bất thường. Khuyến cáo liều cụ thể.
Nhãn menatetrenone không nêu chế độ hiệu chỉnh liều riêng cho suy thận; tăng BUN đã được báo cáo.
Các nghiên cứu MK-7 ở bệnh thận mạn và lọc máu chủ yếu đánh giá chỉ dấu sinh học hoặc độ cứng động mạch, chưa thiết lập một phác đồ điều trị thường quy. Khuyến cáo liều cụ thể.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng của Vitamin K2 lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Nhãn menatetrenone ghi nhận chóng mặt và cảm giác không vững ở một số trường hợp.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt, choáng váng, đau đầu hoặc giảm khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Vitamin K2
- Warfarin, phenprocoumon, acenocoumarol và các thuốc kháng vitamin K: Vitamin K2 có thể làm giảm tác dụng chống đông. Menatetrenone và warfarin được ghi là phối hợp chống chỉ định trong nhãn Nhật Bản.
- Kháng sinh phổ rộng dùng kéo dài, đặc biệt một số cephalosporin: có thể làm giảm tình trạng vitamin K do ảnh hưởng hệ vi khuẩn ruột hoặc chuyển hóa vitamin K.
- Cholestyramine và colestipol: có thể giảm hấp thu vitamin K tan trong chất béo.
- Orlistat: có thể giảm hấp thu vitamin K; phối hợp với warfarin có thể làm thay đổi thời gian prothrombin.
Không được tự suy luận rằng Vitamin K2 không tương tác với các thuốc chống đông khác. Cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc và sản phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Thắc mắc về hoạt chất Vitamin K2
Vitamin K2 là nhóm menaquinone, còn Vitamin K1 chủ yếu là phylloquinone. Cả hai đều tham gia hoạt hóa protein phụ thuộc vitamin K, nhưng khác nhau về nguồn thực phẩm, chuỗi bên hóa học, vận chuyển và thời gian lưu hành. MK-7 có thời gian bán thải dài hơn K1 và MK-4.
Không có kết luận chung rằng một dạng luôn tốt hơn dạng còn lại. MK-4, dưới tên menatetrenone, có chỉ định thuốc và liều dược lý tại Nhật Bản. MK-7 có thời gian lưu hành dài và thường được dùng ở liều microgam trong sản phẩm bổ sung hoặc nghiên cứu. Việc lựa chọn phụ thuộc mục đích, bằng chứng, thuốc đang dùng và tình trạng pháp lý của sản phẩm.
Vitamin K cần thiết cho hoạt hóa osteocalcin và matrix Gla protein, nhưng bằng chứng lâm sàng về bổ sung K2 để phòng gãy xương hoặc biến cố tim mạch chưa nhất quán. Một thử nghiệm MK-7 ghi nhận giảm suy giảm một số chỉ số xương, trong khi thử nghiệm K2 kết hợp vitamin D không giảm đáng kể tiến triển vôi hóa van động mạch chủ trong toàn bộ nhóm nghiên cứu.
Không phải mọi người dùng vitamin D hoặc canxi đều cần bổ sung K2. Chưa có hướng dẫn chung chứng minh phối hợp D3–K2–canxi phù hợp cho tất cả đối tượng. Dùng thêm canxi hoặc vitamin D cũng có thể làm thay đổi cách diễn giải hiệu quả trong nghiên cứu về xương. Cần đánh giá chế độ ăn, nguy cơ loãng xương, bệnh thận, canxi máu và thuốc đang dùng trước khi phối hợp.
Không tự uống. Vitamin K2 có thể làm giảm tác dụng chống đông của warfarin. Nhãn menatetrenone tại Nhật Bản chống chỉ định phối hợp này. Người dùng warfarin cần duy trì lượng vitamin K tương đối ổn định và chỉ thay đổi chế độ ăn hoặc sản phẩm bổ sung dưới sự hướng dẫn, theo dõi INR của bác sĩ.

