Nicotinamide, còn gọi là niacinamide, là dạng amid tan trong nước của vitamin B3. Cơ thể sử dụng nicotinamide để tạo các coenzym NAD và NADP, những phân tử tham gia chuyển hóa năng lượng, phản ứng oxy hóa–khử và nhiều hoạt động tế bào. Nicotinamide khác nicotinic acid: hoạt chất này thường không gây đỏ bừng da và không có tác dụng hạ lipid máu tương đương nicotinic acid. Trong y khoa, nicotinamide được sử dụng để điều trị thiếu niacin, bao gồm bệnh pellagra; một số chế phẩm gel 4% được phê duyệt tại nước ngoài để điều trị tại chỗ mụn trứng cá viêm nhẹ đến vừa. Liều dược lý cao có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, giảm tiểu cầu hoặc độc tính gan. Người bệnh không nên tự dùng liều cao hoặc áp dụng liều điều trị từ tài liệu này nếu chưa được bác sĩ, dược sĩ đánh giá. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nội dung chính
- Hoạt chất: Nicotinamide, còn gọi là niacinamide.
- Bản chất: Dạng amid của vitamin B3, tiền chất tạo NAD và NADP.
- Mã ATC: A11HA01.
- Chỉ định có căn cứ: điều trị pellagra; gel nicotinamide 4% có nhãn tại Anh cho mụn trứng cá viêm nhẹ đến vừa.
- Khác nicotinic acid: thường không gây đỏ bừng da và không có tác dụng hạ cholesterol tương đương.
- Rủi ro khi dùng liều cao: buồn nôn, nôn, tiêu chảy, giảm tiểu cầu và tổn thương gan đã được ghi nhận.
- Không tự dùng liều dược lý cao, đặc biệt khi có bệnh gan, bệnh thận, đái tháo đường, đang mang thai hoặc cho con bú. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Hoạt chất Nicotinamide là gì?
Nicotinamide là dạng amid của vitamin B3 và là nguyên liệu để cơ thể tổng hợp NAD, NADP. Hai coenzym này cần thiết cho chuyển hóa năng lượng, phản ứng oxy hóa–khử, duy trì chức năng tế bào và tính toàn vẹn của bộ gen. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nicotinamide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Nicotinamide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Nicotinamide |
| Tên IUPAC | pyridine-3-carboxamide |
| Tên hóa học khác | 3-Pyridinecarboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Niacinamide; nicotinic acid amide; pyridine-3-carboxamide; vitamin B3 dạng amid. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống]) |
| Tên viết tắt | NAM |
| Tên Latinh / tên dược điển | Nicotinamidum |
| Tên USAN | niacinamide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 98-92-0 |
|---|---|
| UNII | 25X51I8RD4 |
| PubChem CID | 936 |
| RxNorm CUI | 7405 |
Dược động học của Nicotinamide
Sau khi uống, nicotinamide được hấp thu qua đường tiêu hóa, phân bố rộng trong mô, chuyển hóa chủ yếu thành N-methylnicotinamide và các dẫn chất pyridone, sau đó thải qua nước tiểu. Lượng hoạt chất thải dưới dạng không đổi tăng khi dùng liều lớn. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu chủ yếu tại ruột non và một phần tại dạ dày. Nicotinamide được mô tả là dễ hấp thu sau khi uống. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
| F · Sinh khả dụng | Nicotinamide đường uống được hấp thu gần như hoàn toàn theo dữ liệu tổng quan dinh dưỡng của NIH. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng cho từng dạng bào chế. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống]) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Nicotinamide phân bố rộng trong các mô của cơ thể. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố ở liều điều trị thông thường. ([Medicines.org.uk])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nicotinamide được chuyển hóa thành NAD và NADP ở các mô. Phần dư chủ yếu được methyl hóa thành N1-methylnicotinamide, sau đó tạo các dẫn chất 2-pyridone và 4-pyridone; nicotinuric acid cũng có thể được hình thành. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu. Một lượng nhỏ nicotinamide không chuyển hóa có thể xuất hiện trong nước tiểu; tỷ lệ này tăng khi liều cao hơn. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Nicotinamide
Nicotinamide được xếp trong nhóm chế phẩm vitamin đơn khác, mã ATC A11HA01. Hoạt chất có vai trò dinh dưỡng thiết yếu nhưng có thể được sử dụng ở liều dược lý trong một số chỉ định hoặc nghiên cứu lâm sàng. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Nicotinamide tham gia đường cứu vãn tổng hợp NAD. NAD và NADP nhận hoặc cho electron trong các phản ứng chuyển hóa carbohydrate, lipid và protein; đồng thời NAD là cơ chất của một số enzym liên quan sửa chữa DNA, biểu hiện gen và truyền tín hiệu tế bào. Tác dụng tại chỗ đối với mụn trứng cá được cho là liên quan hoạt tính chống viêm. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Nicotinamide khắc phục hậu quả sinh hóa của thiếu vitamin B3 bằng cách bổ sung tiền chất tạo NAD và NADP. Khác nicotinic acid, nicotinamide không thường gây giãn mạch da, đỏ bừng và không có tác dụng hạ lipid máu tương đương nicotinic acid. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Nicotinamide
- Điều trị thiếu niacin, bao gồm bệnh pellagra. WHO đề cập nicotinamide liều cao trong điều trị pellagra, đặc biệt pellagra liên quan isoniazid.
- Điều trị tại chỗ mụn trứng cá viêm nhẹ đến vừa đối với chế phẩm gel nicotinamide 4% có nhãn phù hợp.
- Bổ sung dinh dưỡng khi thiếu hoặc có nguy cơ thiếu vitamin B3, tùy đánh giá lâm sàng và nhãn sản phẩm.
Không được xem mọi sản phẩm chứa niacinamide dùng trong mỹ phẩm là thuốc có chỉ định điều trị. ([TB Knowledge Sharing])
Các thử nghiệm đã đăng ký đang đánh giá nicotinamide trong làm chậm mất thị trường ở người lớn mắc glaucoma và trong dự phòng ung thư tế bào sừng ở nhóm nguy cơ cao. Đây là ứng dụng nghiên cứu, không đồng nghĩa với chỉ định được phê duyệt hoặc hiệu quả đã được xác lập cho mọi đối tượng. ([ClinicalTrials.gov])
Liều dùng và cách sử dụng
- Pellagra: WHO nêu liều nicotinamide 300 mg mỗi ngày trong 3–4 tuần. Liều này là liều điều trị và phải do nhân viên y tế chỉ định, theo dõi.
- Gel nicotinamide 4% theo SmPC Freederm: bôi lượng đủ phủ vùng tổn thương hai lần mỗi ngày sau khi làm sạch da. Đây là hướng dẫn của một sản phẩm cụ thể, không tự động áp dụng cho sản phẩm khác.
- Nhu cầu dinh dưỡng niacin ở người trưởng thành theo NIH là 16 mg NE/ngày ở nam và 14 mg NE/ngày ở nữ; đây là tổng lượng tương đương niacin từ khẩu phần, không phải liều thuốc nicotinamide.
Không tự áp dụng liều điều trị hoặc liều nghiên cứu. ([TB Knowledge Sharing])
Dùng đúng dạng bào chế, hàm lượng và đường dùng ghi trên nhãn. Với gel bôi, tránh mắt, miệng, mũi và niêm mạc; giảm tần suất hoặc hỏi nhân viên y tế khi da khô, bong tróc hay kích ứng nhiều. Với đường uống, không dùng đồng thời nhiều sản phẩm vitamin B3 mà không kiểm tra tổng liều. Không thay nicotinamide bằng nicotinic acid hoặc ngược lại vì đặc tính dược lý khác nhau. ([Medicines.org.uk])
Ở liều bổ sung dinh dưỡng thông thường, theo dõi chuyên biệt thường phụ thuộc tình trạng thiếu hụt và bệnh nền. Khi dùng liều dược lý cao hoặc kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi triệu chứng tiêu hóa, chức năng gan, đường huyết và công thức máu, đặc biệt số lượng tiểu cầu. Người có vàng da, bệnh gan hoặc đái tháo đường cần được đánh giá trước khi dùng liều cao. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Cảnh báo và lưu ý về Nicotinamide
Quá mẫn với nicotinamide hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm là chống chỉ định được ghi nhận trong các nhãn tham khảo. Các chống chỉ định khác phải căn cứ vào từng sản phẩm và tá dược cụ thể. ([Medicines.org.uk])
- Dùng ngoài da: khô da; ít gặp hơn có thể ngứa, đỏ da, cảm giác bỏng rát hoặc kích ứng.
- Dùng đường uống liều cao: buồn nôn, nôn và dấu hiệu độc tính gan đã được ghi nhận; trong các nghiên cứu ở người chạy thận nhân tạo, tiêu chảy và giảm tiểu cầu là những biến cố thường gặp khi dùng 500–1.500 mg/ngày trong nhiều tháng.
- Nicotinamide thường không gây đỏ bừng da như nicotinic acid. ([Medicines.org.uk])
Độc tính gan có thể xảy ra khi dùng nicotinamide liều rất cao; NIH ghi nhận buồn nôn, nôn và dấu hiệu tổn thương gan ở mức dùng khoảng 3.000 mg/ngày. Giảm tiểu cầu đã được báo cáo ở một số nghiên cứu trên người chạy thận dùng liều cao. Vàng da, nước tiểu sẫm, đau bụng kéo dài, nôn nhiều, chảy máu bất thường hoặc bầm tím cần được đánh giá y tế sớm. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Thận trọng khi dùng liều cao ở người có tiền sử vàng da, bệnh gan hoặc đái tháo đường. Không nhầm nicotinamide với nicotinic acid, đặc biệt khi mục tiêu là điều trị rối loạn lipid máu. Với chế phẩm bôi, chỉ dùng ngoài da và tránh mắt, niêm mạc. Phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ em và người suy gan hoặc suy thận cần được bác sĩ, dược sĩ đánh giá trước khi dùng liều vượt nhu cầu dinh dưỡng. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Quá liều đường uống có thể gây buồn nôn, nôn và độc tính gan; nguy cơ tăng khi sử dụng liều dược lý rất cao. Không có phác đồ giải độc đặc hiệu được xác minh trong các nguồn đã kiểm tra.
Khi nghi ngờ quá liều, ngừng sản phẩm và liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc; mang theo bao bì để xác định thành phần, hàm lượng và các hoạt chất phối hợp. Không tự gây nôn. Đối với gel bôi theo SmPC Freederm, mục quá liều được ghi là không áp dụng. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Bảo quản theo nhãn của từng sản phẩm. SmPC Freederm yêu cầu không bảo quản trên 25°C; nhãn DailyMed tham khảo của viên uống quy định 20–25°C và cho phép dao động 15–30°C. Không áp dụng điều kiện của một sản phẩm cho mọi chế phẩm nicotinamide. Để xa tầm tay trẻ em. ([Medicines.org.uk])
Đối tượng đặc biệt
Nhu cầu niacin và giới hạn dung nạp thay đổi theo tuổi. NIH quy định giới hạn trên của niacin bổ sung là 10 mg/ngày ở trẻ 1–3 tuổi, 15 mg/ngày ở trẻ 4–8 tuổi, 20 mg/ngày ở trẻ 9–13 tuổi và 30 mg/ngày ở nhóm 14–18 tuổi; các giới hạn này không áp dụng cho điều trị có giám sát y tế.
SmPC gel nicotinamide 4% không đề xuất lịch dùng khác giữa trẻ em và người lớn nhưng không nêu tuổi tối thiểu trong đoạn hướng dẫn. Không tự dùng cho trẻ nếu chưa kiểm tra nhãn và hỏi nhân viên y tế. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
SmPC gel nicotinamide 4% không đề xuất thay đổi lịch dùng riêng cho người cao tuổi. Với đường uống liều cao, cần cân nhắc bệnh gan, bệnh thận, đái tháo đường, đa thuốc và nguy cơ giảm tiểu cầu. Dữ liệu điều chỉnh liều toàn thân chỉ dựa trên tuổi. ([Medicines.org.uk])
Nhu cầu niacin khuyến nghị trong thai kỳ là 18 mg NE/ngày; đây là nhu cầu dinh dưỡng tổng cộng, không phải liều điều trị nicotinamide. Giới hạn trên của niacin bổ sung ở người từ 19 tuổi là 35 mg/ngày, nhưng không áp dụng cho điều trị có giám sát y tế.
SmPC gel nicotinamide 4% khuyến cáo thận trọng trong ba tháng đầu thai kỳ. Nhãn DailyMed tham khảo cũng yêu cầu người mang thai hỏi bác sĩ trước khi sử dụng. Độ an toàn của liều dược lý cao trong thai kỳ. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nhu cầu niacin khuyến nghị khi cho con bú là 17 mg NE/ngày. Nicotinamide được bài tiết vào sữa mẹ theo SmPC tham khảo. Việc dùng liều cao phải được bác sĩ đánh giá dựa trên nhu cầu của mẹ và nguy cơ đối với trẻ bú mẹ. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nicotinamide liều cao có thể gây độc tính gan. Người có tiền sử vàng da hoặc bệnh gan cần thận trọng và chỉ sử dụng liều cao dưới giám sát y tế. Khuyến cáo điều chỉnh liều cụ thể theo mức độ suy gan. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Khuyến cáo điều chỉnh liều cụ thể theo mức lọc cầu thận. Các nghiên cứu ở người chạy thận dùng 500–1.500 mg/ngày trong nhiều tháng ghi nhận tiêu chảy và giảm tiểu cầu; dữ liệu này không phải cơ sở để người bệnh tự điều trị tăng phosphat máu. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
SmPC của gel nicotinamide 4% không ghi nhận ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Dữ liệu đối với nicotinamide đường uống liều cao. Nếu xuất hiện chóng mặt, buồn nôn hoặc triệu chứng bất thường, không nên lái xe cho đến khi được đánh giá. ([Medicines.org.uk])
Tương tác thuốc của Nicotinamide
Isoniazid và pyrazinamide có thể làm gián đoạn quá trình tạo niacin từ tryptophan; isoniazid cũng có thể cản trở chuyển niacin thành NAD, làm tăng nguy cơ thiếu niacin ở người có yếu tố nguy cơ.
Đối với gel nicotinamide 4% trong SmPC Freederm, chưa ghi nhận tương tác thuốc. Dữ liệu này không được tự động ngoại suy cho mọi chế phẩm uống hoặc bôi phối hợp.
Tương tác lâm sàng đặc hiệu khác của nicotinamide đơn chất. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Thắc mắc về hoạt chất Nicotinamide
Có. Niacinamide là tên thường dùng khác của nicotinamide. Cả hai chỉ dạng amid của vitamin B3. Nicotinic acid cũng là một dạng vitamin B3 nhưng là chất khác, có đặc tính dược lý và tác dụng phụ khác. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Không nên coi nicotinamide là chất thay thế nicotinic acid để điều trị rối loạn lipid máu. SmPC tham khảo nêu tác dụng hạ cholesterol của nicotinic acid không được nicotinamide chia sẻ. Người bệnh không tự đổi hai hoạt chất này cho nhau. ([Medicines.org.uk])
Một chế phẩm gel nicotinamide 4% được cấp phép tại Anh để điều trị tại chỗ mụn trứng cá viêm nhẹ đến vừa. Hiệu quả và hướng dẫn dùng phụ thuộc vào đúng sản phẩm, nồng độ và nhãn thuốc; serum hoặc mỹ phẩm chứa niacinamide không mặc nhiên có chỉ định điều trị mụn. ([Medicines.org.uk])
Nhu cầu vitamin B3 thường được đáp ứng qua thực phẩm hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp. Các viên nicotinamide hàm lượng cao có thể vượt xa nhu cầu dinh dưỡng và gây tác dụng phụ. Không tự uống liều cao hằng ngày, đặc biệt khi có bệnh gan, bệnh thận, đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc khác. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Nicotinamide thường không gây đỏ bừng da như nicotinic acid. Tuy vậy, liều cao vẫn có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, giảm tiểu cầu hoặc độc tính gan. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

