Bromelain là hỗn hợp enzyme phân giải protein có trong thân và quả dứa (Ananas comosus), không phải một phân tử đơn lẻ. Hoạt chất này xuất hiện trong thuốc uống, thực phẩm bổ sung và một chế phẩm enzym bôi ngoài dùng để loại bỏ mô hoại tử ở bỏng sâu. Bằng chứng cần được hiểu theo từng dạng dùng: chế phẩm bôi chứa hỗn hợp enzyme giàu Bromelain đã được FDA và EMA phê duyệt cho loại bỏ vảy hoại tử ở bỏng nhiệt sâu, nhưng chỉ do nhân viên y tế được đào tạo thực hiện; trong khi bằng chứng cho Bromelain đường uống ở viêm xoang, đau và sưng sau nhổ răng khôn còn hạn chế hoặc chưa đủ để khuyến cáo rộng rãi. Tác dụng không mong muốn thường gặp khi uống là khó chịu tiêu hóa và tiêu chảy; nguy cơ dị ứng và ảnh hưởng đông máu cần được lưu ý. Người dùng không nên tự thay thế điều trị chuẩn hoặc tự điều chỉnh liều.
Nội dung chính
- Bromelain là gì? Hỗn hợp các enzyme phân giải protein có nguồn gốc chủ yếu từ thân và quả dứa.
- Có phải một hoạt chất đơn lẻ không? Không. Thành phần và hoạt tính enzym có thể khác nhau giữa nguồn nguyên liệu và chế phẩm.
- Chỉ định có bằng chứng quản lý rõ nhất Chế phẩm bôi anacaulase-bcdb/NexoBrid dùng loại bỏ vảy hoại tử ở bỏng nhiệt sâu bán phần hoặc toàn bộ chiều dày da.
- Bromelain uống có trị viêm xoang không? Hiện chưa có đủ nghiên cứu chất lượng cao để khuyến cáo rộng rãi.
- Tác dụng phụ thường gặp khi uống Khó chịu ở dạ dày và tiêu chảy.
- Nguy cơ quan trọng Dị ứng, kể cả phản vệ; có khả năng ảnh hưởng đông máu hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu ở người có nguy cơ.
- Có nên tự sử dụng không? Không nên tự dùng để thay thế điều trị chuẩn, đặc biệt khi đang uống thuốc chống đông, có rối loạn đông máu, mang thai hoặc chuẩn bị làm thủ thuật.
- Các kết luận trên phụ thuộc dạng dùng. Không được đồng nhất dữ liệu của thuốc bôi chuyên khoa NexoBrid với mọi viên uống hoặc thực phẩm bổ sung chứa Bromelain.
Hoạt chất Bromelain là gì?
Bromelain là nhóm enzyme có khả năng cắt liên kết peptide và phân giải protein, được tìm thấy trong thân và quả dứa. Hoạt chất không phải là “thuốc chống viêm” theo nghĩa một phân tử hóa dược duy nhất; tác dụng và bằng chứng lâm sàng phụ thuộc mạnh vào chế phẩm, hàm lượng hoạt tính và đường dùng.
Bromelain
INN Bromelain (bromelains)
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Bromelain |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Bromelain (bromelains) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bromelin, pineapple enzyme, pineapple protease. “Stem bromelain” và “fruit bromelain” chỉ các enzyme hoặc hỗn hợp enzyme có nguồn nguyên liệu khác nhau, không nên mặc định là hoàn toàn tương đương về thành phần và hoạt tính. |
| Tên viết tắt | BR |
| Tên Latinh / tên dược điển | Bromelaina |
| Tên USAN | bromelains |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9001-00-7 |
|---|---|
| UNII | U182GP2CF3 |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 1752 |
Dược động học của Bromelain
Dữ liệu dược động học phải được tách theo đường dùng:
Với đường uống, dữ liệu trên người còn hạn chế và chủ yếu đến từ các nghiên cứu nhỏ, cũ, sử dụng chế phẩm hoặc phương pháp định lượng khác nhau.
Với NexoBrid bôi trên vết bỏng, Bromelain có thể được hấp thu toàn thân. Mức phơi nhiễm liên quan đến liều và diện tích vết thương được điều trị.
Không nên dùng thông số của NexoBrid để dự đoán dược động học của viên uống Bromelain.
Giai đoạn I: Hấp thu
Một nghiên cứu nhỏ trên người cho thấy Bromelain có thể được phát hiện trong huyết tương sau khi uống và một phần enzyme vẫn giữ cấu trúc có thể nhận diện bằng phương pháp miễn dịch. Tuy nhiên, nghiên cứu này không đủ để xác lập mức hấp thu chuẩn cho mọi chế phẩm.
Với NexoBrid bôi trên vết bỏng, thời gian trung vị đạt nồng độ tối đa trong huyết thanh được ghi nhận khoảng 4 giờ, tương ứng thời gian thuốc tiếp xúc với vết thương.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi dùng NexoBrid, phần lớn người lớn và trẻ em trong nghiên cứu không còn nồng độ huyết thanh định lượng được sau 72 giờ. Đường thải trừ cụ thể và các chất chuyển hóa chính.
| t½ · Thời gian bán thải | Một nghiên cứu đường uống quy mô nhỏ ước tính thời gian bán thải huyết tương khoảng 6–9 giờ. Hai số liệu này không thể hoán đổi vì khác chế phẩm, đường dùng và quần thể nghiên cứu. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Với NexoBrid, mức phơi nhiễm toàn thân có tương quan với liều và diện tích vết bỏng được điều trị, nhưng không thể hiện tương quan rõ với độ sâu vết bỏng. Ảnh hưởng của thức ăn, dạng bao tan trong ruột, tuổi, chức năng gan hoặc thận đối với Bromelain đường uống.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Bromelain
Bromelain thuộc nhóm protease thực vật, chủ yếu là cysteine endopeptidase. Trong điều trị bỏng, hỗn hợp enzyme giàu Bromelain được xếp vào nhóm enzyme phân giải protein dùng làm sạch mô hoại tử.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế cơ bản là thủy phân protein.
Đối với NexoBrid, hỗn hợp enzyme làm hòa tan vảy hoại tử của vết bỏng. Nhãn FDA cho biết chưa xác định được chính xác thành phần riêng lẻ nào chịu trách nhiệm chính cho tác dụng này.
Các cơ chế chống viêm, điều hòa miễn dịch, ảnh hưởng tiểu cầu hoặc tiêu sợi huyết được ghi nhận trong nghiên cứu tiền lâm sàng và một số tài liệu lâm sàng, nhưng chưa đủ để suy rộng thành hiệu quả điều trị cho mọi bệnh lý.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Hoạt tính dược lực cốt lõi là phân giải protein. Với NexoBrid, cơ chế loại bỏ mô hoại tử đã được chứng minh trong điều trị bỏng, nhưng nhãn FDA ghi nhận dược lực học toàn thân chưa được đặc trưng đầy đủ. Ở liều khuyến cáo của NexoBrid, không ghi nhận kéo dài khoảng QT có ý nghĩa lâm sàng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Bromelain
Chỉ định được phê duyệt rõ ràng
Hỗn hợp enzyme phân giải protein giàu Bromelain dưới dạng NexoBrid được FDA và EMA phê duyệt để loại bỏ vảy hoại tử ở người bệnh bị bỏng nhiệt sâu bán phần hoặc bỏng toàn bộ chiều dày da. Thuốc phải được nhân viên y tế được đào tạo sử dụng tại cơ sở chuyên khoa.
Thuốc Bromelain đường uống tại Việt Nam
Một số thuốc uống Bromelain đăng ký tại Việt Nam được sử dụng hỗ trợ trong tình trạng viêm, sưng hoặc phù nề sau chấn thương hay phẫu thuật. Chỉ định cụ thể phải lấy từ tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt của từng số đăng ký; không xem đây là chỉ định chung cho tất cả sản phẩm chứa Bromelain.
Bromelain đường uống đã được nghiên cứu trong:
Triệu chứng viêm xoang.
Đau, sưng và hạn chế há miệng sau phẫu thuật răng khôn.
Viêm xương khớp và đau cơ xương.
Một số bệnh viêm, tim mạch, tiêu hóa và ung thư.
NCCIH kết luận chưa có đủ nghiên cứu chất lượng cao để khuyến cáo Bromelain uống cho viêm xoang. Một số nghiên cứu gợi ý khả năng giảm một số triệu chứng sau nhổ răng khôn, nhưng chất lượng và tính đồng nhất của bằng chứng còn hạn chế. Các ứng dụng trong ung thư, bệnh tim mạch, viêm khớp hoặc bệnh tiêu hóa không được xem là chỉ định điều trị đã xác lập chỉ dựa trên dữ liệu hiện có.
Liều dùng và cách sử dụng
Đường uống
Không có một liều Bromelain chuẩn áp dụng cho mọi thuốc hoặc thực phẩm bổ sung. Các sản phẩm có thể ghi theo khối lượng hoặc đơn vị hoạt tính enzyme như FIP; vì vậy phải dùng đúng liều trên tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm đã được cấp phép.
Liều uống chung có thể áp dụng cho mọi chế phẩm.
Dùng ngoài trong điều trị bỏng
Nhãn FDA của NexoBrid quy định bôi lớp gel dày khoảng 3 mm trong một lần điều trị kéo dài 4 giờ, với giới hạn diện tích điều trị theo tuổi. Đây là quy trình chuyên khoa, không phải hướng dẫn để người bệnh tự thực hiện.
Dùng thuốc uống đúng dạng bào chế, liều và thời điểm được ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng.
Không nghiền hoặc nhai viên bao tan trong ruột trừ khi nhãn thuốc cho phép.
Không tự quy đổi giữa miligam và đơn vị hoạt tính enzyme.
Không dùng thực phẩm bổ sung Bromelain để thay thế thuốc điều trị bệnh.
NexoBrid phải được pha, bôi và lấy khỏi vết thương bởi nhân viên y tế. Hỗn hợp sau pha phải được dùng trong thời hạn quy định và được lấy khỏi vết thương sau 4 giờ.
Cần theo dõi:
Dấu hiệu dị ứng tại chỗ hoặc toàn thân: phát ban, nổi mề đay, sưng môi hoặc mặt, khó thở, tụt huyết áp.
Đau bụng, tiêu chảy hoặc các triệu chứng tiêu hóa khi dùng đường uống.
Chảy máu bất thường, bầm tím, giảm tiểu cầu hoặc rối loạn xét nghiệm đông máu ở người có nguy cơ.
Với điều trị bỏng: mức độ đau, phản ứng dị ứng, chảy máu, tình trạng nền vết thương và dấu hiệu nhiễm trùng.
Người bệnh cần liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ khi xuất hiện triệu chứng bất thường; không tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc đã được chỉ định.
Cảnh báo và lưu ý về Bromelain
Không dùng cho người đã biết quá mẫn với Bromelain, dứa hoặc thành phần của chế phẩm.
Riêng NexoBrid còn chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với đu đủ hoặc papain do nguy cơ phản ứng chéo. Các chống chỉ định khác của thuốc uống phải căn cứ tờ hướng dẫn sử dụng từng sản phẩm.
Đường uống
Các tác dụng không mong muốn thường được báo cáo nhất là khó chịu ở dạ dày và tiêu chảy. Tần suất chính xác theo liều và chế phẩm chưa được xác định thống nhất.
NexoBrid bôi ngoài
Trong nhãn FDA, ngứa và sốt là các phản ứng thường gặp nhất với tỷ lệ trên 10%. Ở trẻ em, các phản ứng được ghi nhận còn gồm nôn, buồn nôn, táo bón, phát ban và giảm hemoglobin, nhưng tỷ lệ phải được hiểu trong bối cảnh người bệnh bỏng nặng và các điều trị đi kèm.
Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, bao gồm phản vệ.
Phù mạch, mề đay, co thắt phế quản hoặc tụt huyết áp.
Chảy máu hoặc rối loạn đông máu ở người có bệnh nền, tiểu cầu thấp hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đông máu.
Khi có khó thở, sưng mặt hoặc họng, choáng, chảy máu không cầm hoặc xuất huyết bất thường, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Thận trọng đặc biệt ở người dị ứng với dứa, papain hoặc các protein thực vật.
Tránh sử dụng NexoBrid ở người có rối loạn đông máu chưa kiểm soát.
Cân nhắc nguy cơ ở người giảm tiểu cầu, loét tiêu hóa, nhiễm khuẩn huyết hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu.
Không dùng NexoBrid cho bỏng hóa chất, bỏng điện hoặc các vị trí và tình huống chưa được xác lập trong nhãn thuốc.
Không áp dụng dữ liệu của NexoBrid cho sản phẩm uống và ngược lại.
Không dùng Bromelain để trì hoãn khám hoặc thay thế điều trị chuẩn.
Bảo quản theo đúng nhãn từng sản phẩm vì yêu cầu có thể khác nhau.
NexoBrid phải được bảo quản và vận chuyển ở tư thế thẳng, trong bao bì gốc, tránh ánh sáng, ở 2–8°C và không được đông lạnh. Điều kiện bảo quản chung cho mọi viên uống Bromelain.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Bromelain đường uống ở trẻ em chưa được xác lập thống nhất cho mọi chế phẩm; phải căn cứ tuổi được phép sử dụng trên tờ hướng dẫn của từng thuốc.
NexoBrid đã được FDA phê duyệt cho người lớn và bệnh nhi bị bỏng nhiệt sâu; EMA ghi chỉ định cho mọi nhóm tuổi. Việc dùng ở trẻ phải thực hiện tại cơ sở chuyên khoa bỏng, với giới hạn diện tích điều trị theo tuổi.
Dữ liệu còn hạn chế. Trong các thử nghiệm NexoBrid ở người lớn, chỉ có 6 người từ 65 tuổi trở lên và một người từ 75 tuổi trở lên, nên chưa đủ để xác định phản ứng có khác người trẻ hay không. Cần xem xét bệnh đồng mắc, nguy cơ chảy máu và các thuốc đang sử dụng.
Chưa có đủ dữ liệu trên phụ nữ mang thai để đánh giá nguy cơ của Bromelain hoặc NexoBrid. EMA không khuyến cáo dùng NexoBrid trong thai kỳ; nhãn FDA ghi chưa có dữ liệu đầy đủ trên người.
Phụ nữ có thai không nên tự dùng Bromelain. Việc sử dụng chỉ được cân nhắc bởi bác sĩ sau khi đánh giá lợi ích và nguy cơ trong tình huống cụ thể.
Chưa biết anacaulase-bcdb hoặc các thành phần Bromelain có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn FDA yêu cầu cân nhắc lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ tiềm tàng; EMA khuyến cáo ngừng cho con bú ít nhất 4 ngày kể từ khi bắt đầu dùng NexoBrid.
Khuyến cáo này dành riêng cho NexoBrid và không thể tự động áp dụng cho mọi sản phẩm uống. Độ an toàn của Bromelain uống khi cho con bú.
Không có đủ dữ liệu về NexoBrid ở người suy gan. EMA khuyến cáo theo dõi thận trọng. Nhu cầu hiệu chỉnh liều Bromelain đường uống.
Không có đủ dữ liệu về NexoBrid ở người suy thận. EMA khuyến cáo theo dõi thận trọng. Nhu cầu hiệu chỉnh liều Bromelain đường uống.
Với NexoBrid, EMA ghi ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc là không liên quan do thuốc được sử dụng trong bối cảnh điều trị chuyên khoa. Dữ liệu đối với Bromelain đường uống.
Tương tác thuốc của Bromelain
Thận trọng khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc các thuốc khác ảnh hưởng đông máu vì Bromelain có thể làm giảm kết tập tiểu cầu, giảm fibrinogen hoặc ảnh hưởng các chỉ số đông máu.
Bromelain được hấp thu từ NexoBrid cho thấy khả năng ức chế CYP2C8 theo thời gian và ức chế CYP2C9 trong thử nghiệm tế bào hoặc microsome; chưa có nghiên cứu lâm sàng đầy đủ xác định mức độ tương tác toàn thân.
Một số thuốc kháng khuẩn bôi tại chỗ như bạc sulfadiazine hoặc povidone-iodine có thể làm giảm hoạt tính của NexoBrid nếu không được loại bỏ trước khi bôi.
Tương tác của Bromelain đường uống với từng thuốc cụ thể vẫn chưa được đặc trưng đầy đủ.
Người đang dùng warfarin hoặc thuốc chống đông khác, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc có khoảng điều trị hẹp hay nhiều thuốc đồng thời cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng Bromelain.
Thắc mắc về hoạt chất Bromelain
Bromelain là hỗn hợp enzyme phân giải protein từ cây dứa. Một số nghiên cứu ghi nhận các tác động liên quan đến quá trình viêm, phù nề và đông máu, nhưng không nên xem Bromelain là thuốc chống viêm chuẩn cho mọi bệnh. Hiệu quả phụ thuộc chế phẩm và chỉ định; bằng chứng đường uống vẫn hạn chế ở nhiều tình trạng.
Chưa có đủ nghiên cứu chất lượng cao để khuyến cáo Bromelain uống như một phương pháp điều trị viêm xoang. Người có triệu chứng viêm xoang cần được xác định nguyên nhân và không nên tự thay thế thuốc do bác sĩ chỉ định bằng Bromelain.
Có một chế phẩm chuyên khoa chứa hỗn hợp enzyme giàu Bromelain, tên NexoBrid, được phê duyệt để loại bỏ vảy hoại tử ở bỏng nhiệt sâu bán phần hoặc toàn bộ chiều dày da. Thuốc phải do nhân viên y tế được đào tạo sử dụng tại cơ sở chuyên khoa; không được lấy viên uống Bromelain để bôi lên vết bỏng.
Không nên dùng khi đã biết dị ứng với dứa hoặc Bromelain. Riêng NexoBrid còn chống chỉ định ở người dị ứng với đu đủ hoặc papain do nguy cơ phản ứng chéo. Phản vệ đã được ghi nhận sau lưu hành.
Không nên tự phối hợp. Bromelain có khả năng ảnh hưởng kết tập tiểu cầu, fibrinogen và các chỉ số đông máu, nên cần thận trọng với thuốc chống đông hoặc thuốc khác ảnh hưởng đông máu. Dữ liệu trong thai kỳ còn thiếu; phụ nữ có thai chỉ nên sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ.

