Vitamin B12 là vitamin tan trong nước chứa cobalt, cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu, tổng hợp DNA, tạo myelin và duy trì chức năng thần kinh. Cyanocobalamin là dạng tổng hợp phổ biến, phải được cơ thể chuyển thành methylcobalamin hoặc adenosylcobalamin để tham gia các phản ứng enzym. Mecobalamin, còn gọi là methylcobalamin, là một dạng coenzym có hoạt tính sinh học.
Hai dạng đều có thể cung cấp Vitamin B12, nhưng không nên mặc định mecobalamin luôn hấp thu tốt hoặc hiệu quả hơn cyanocobalamin. NIH cho biết chưa có bằng chứng cho thấy tỷ lệ hấp thu từ thực phẩm bổ sung khác nhau đáng kể giữa các dạng Vitamin B12.
Thiếu Vitamin B12 có thể gây thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ, tê bì, mất thăng bằng, suy giảm nhận thức hoặc tổn thương thần kinh ngay cả khi chưa có thiếu máu. Việc lựa chọn dạng uống, tiêm hoặc xịt mũi phụ thuộc nguyên nhân thiếu, mức độ triệu chứng, khả năng hấp thu và nhãn của từng sản phẩm.
Nội dung chính
- Vitamin tan trong nước chứa cobalt, cần cho tạo máu, DNA và chức năng thần kinh
- Dạng tổng hợp phải chuyển thành các dạng coenzym có hoạt tính
- Còn gọi methylcobalamin, là dạng coenzym tham gia phản ứng tạo methionine
- Cyanocobalamin: B03BA01; Mecobalamin: B03BA05
- Điều trị thiếu Vitamin B12 do chế độ ăn, kém hấp thu, viêm dạ dày tự miễn, phẫu thuật hoặc thuốc
- Mecobalamin đường uống được phê duyệt cho bệnh thần kinh ngoại biên trong nhãn Methycobal được dẫn
- Uống, tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc xịt mũi tùy hoạt chất và sản phẩm
- Dị ứng, hạ kali khi điều trị tích cực thiếu máu nặng, che lấp thiếu folate và tổn thương thị thần kinh ở bệnh Leber với cyanocobalamin
- Nhu cầu dinh dưỡng 2,6 microgam/ngày; liều điều trị thiếu hụt có thể cao hơn và phải do bác sĩ chỉ định
- Không dùng Vitamin B12 như thuốc “tăng năng lượng” nếu không có thiếu hụt
Hoạt chất Vitamin B12 là gì?
Vitamin B12 là vitamin tan trong nước giúp tạo hồng cầu bình thường, tổng hợp DNA, hình thành và duy trì myelin cũng như chức năng của hệ thần kinh trung ương.
Cyanocobalamin là dạng tổng hợp cần chuyển thành dạng hoạt động. Mecobalamin là methylcobalamin, một dạng coenzym hoạt động của Vitamin B12.
Vitamin B12 không phải thuốc kích thích và không tạo thêm năng lượng hoặc tăng sức bền ở người đã có tình trạng Vitamin B12 đầy đủ.
Vitamin B12
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Vitamin B12 |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Vitamin B12 |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Cobalamin |
| Tên viết tắt | B12 |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Vitamin B12
Vitamin B12 từ thức ăn phải được giải phóng khỏi protein nhờ acid và protease dạ dày, sau đó gắn haptocorrin. Tại tá tràng, Vitamin B12 được giải phóng và gắn với yếu tố nội tại; phức hợp này được hấp thu bằng thụ thể tại hồi tràng đoạn cuối.
Hấp thu chủ động phụ thuộc yếu tố nội tại có giới hạn và giảm rõ khi liều vượt khoảng 1–2 microgam. Một phần nhỏ của liều cao vẫn được hấp thu bằng khuếch tán thụ động.
Cyanocobalamin tiêm bắp hoặc dưới da được hấp thu nhanh; nồng độ huyết tương đạt đỉnh trong khoảng một giờ. Mecobalamin uống 1.500 microgam đạt nồng độ đỉnh của tổng Vitamin B12 trong huyết thanh sau khoảng 3,6 giờ trong nghiên cứu nhỏ trên tám nam giới khỏe mạnh.
Giai đoạn I: Hấp thu
Vitamin B12 gắn protein trong thực phẩm cần acid dạ dày để được giải phóng. Vitamin B12 trong thực phẩm tăng cường và phần lớn chế phẩm bổ sung đã ở dạng tự do nên không cần bước giải phóng này.
Hấp thu chủ động cần:
- Yếu tố nội tại do tế bào thành dạ dày tiết.
- Enzym tiêu hóa tụy.
- Hồi tràng đoạn cuối còn chức năng.
- Thụ thể hấp thu bình thường.
Viêm dạ dày tự miễn, cắt dạ dày, cắt hồi tràng cuối, bệnh celiac, một số phẫu thuật giảm cân, thuốc giảm acid dạ dày và metformin có thể làm giảm hấp thu hoặc làm tăng nguy cơ thiếu Vitamin B12.
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng duy nhất áp dụng cho mọi dạng Vitamin B12. Ở liều dưới khả năng bão hòa của yếu tố nội tại — khoảng 1–2 microgam — tỷ lệ hấp thu có thể vào khoảng 50%. Khi liều tăng cao, tỷ lệ hấp thu giảm; NIH tổng hợp mức khoảng 2% ở liều 500 microgam và khoảng 1,3% ở liều 1.000 microgam. Chưa có bằng chứng cho thấy tỷ lệ hấp thu của thực phẩm bổ sung khác nhau đáng kể giữa cyanocobalamin và methylcobalamin. Cyanocobalamin tiêm bắp hoặc dưới da được hấp thu nhanh, nhưng một phần lớn liều tiêm cao có thể bị thải qua nước tiểu. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Vitamin B12 sau hấp thu được vận chuyển trong máu nhờ các protein gắn cobalamin, bao gồm transcobalamin I và II. Gan là cơ quan dự trữ chính.
Tổng dự trữ Vitamin B12 trong cơ thể thường khoảng 1–5 mg, cao gấp nhiều lần nhu cầu hằng ngày. Vì vậy, biểu hiện thiếu hụt có thể xuất hiện sau nhiều năm khi lượng hấp thu giảm kéo dài.
Dữ liệu thể tích phân bố chuẩn hóa riêng cho mọi dạng cyanocobalamin và mecobalamin.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Cyanocobalamin được chuyển trong mô thành các dạng coenzym hoạt động, chủ yếu là methylcobalamin và adenosylcobalamin.
Methylcobalamin là đồng yếu tố của methionine synthase, giúp chuyển homocysteine thành methionine và tái tạo tetrahydrofolate từ 5-methyltetrahydrofolate.
Adenosylcobalamin là đồng yếu tố của methylmalonyl-CoA mutase, giúp chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA. Thiếu Vitamin B12 vì vậy có thể làm tăng homocysteine và methylmalonic acid.
Mecobalamin dùng ngoài cơ thể có thể tham gia trực tiếp nhánh methionine synthase nhưng vẫn có thể được chuyển đổi giữa các dạng cobalamin trong tế bào.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Vitamin B12 và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu khi lượng đưa vào vượt khả năng gắn, sử dụng và dự trữ.
Sau khi tiêm 100 hoặc 1.000 microgam cyanocobalamin, nhãn thuốc ghi nhận khoảng 50–98% liều có thể xuất hiện trong nước tiểu trong 48 giờ; phần lớn được thải trong tám giờ đầu.
Sau liều mecobalamin uống, khoảng 40–90% lượng Vitamin B12 được thải trong 24 giờ đã xuất hiện trong nước tiểu trong tám giờ đầu, theo nghiên cứu dược động học của nhãn Methycobal.
| t½ · Thời gian bán thải | Không có một thời gian bán thải duy nhất áp dụng cho tất cả dạng Vitamin B12 vì kết quả phụ thuộc dạng cobalamin, đường dùng, liều, protein vận chuyển và phương pháp đo. Trong nghiên cứu đơn liều trên tám nam giới khỏe mạnh, mecobalamin uống 1.500 microgam có thời gian bán thải biểu kiến khoảng 12,5 giờ, tính từ nồng độ tổng Vitamin B12 trong huyết thanh sau 24–48 giờ. Thời gian bán thải chuẩn hóa của cyanocobalamin tiêm trong nhãn được dẫn. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân không được chuẩn hóa cho mọi dạng và đường dùng Vitamin B12. Vitamin B12 có chu trình dự trữ và tái sử dụng phức tạp, trong khi liều cao không gắn kết được thải nhanh qua thận. Chức năng thận có thể ảnh hưởng các chỉ số chuyển hóa như methylmalonic acid và việc diễn giải xét nghiệm. Giá trị độ thanh thải riêng của cyanocobalamin và mecobalamin theo từng mức suy thận. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng gồm:
- Thiếu yếu tố nội tại do viêm dạ dày tự miễn.
- Giảm acid dạ dày.
- Cắt dạ dày hoặc phẫu thuật giảm cân.
- Bệnh hoặc cắt hồi tràng đoạn cuối.
- Rối loạn tụy hoặc bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu.
- Metformin.
- Thuốc ức chế bơm proton hoặc thuốc đối kháng thụ thể H2.
- Liều uống: tỷ lệ hấp thu giảm khi liều tăng.
- Dạng bào chế và đường dùng.
- Chế độ ăn thuần chay không có thực phẩm tăng cường.
- Phơi nhiễm nitrous oxide, có thể gây thiếu Vitamin B12 chức năng.
- Chức năng thận khi diễn giải methylmalonic acid.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Vitamin B12
Vitamin B12 có thể được phân loại theo mục đích sử dụng:
- Vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
- Thuốc chống thiếu máu do thiếu Vitamin B12.
- Thuốc thay thế Vitamin B12 trong kém hấp thu hoặc viêm dạ dày tự miễn.
- Chất bổ sung trong chế độ ăn thiếu nguồn động vật.
- Thuốc điều trị bệnh thần kinh ngoại biên đối với một số sản phẩm mecobalamin có nhãn phù hợp.
- Thành phần trong Vitamin B complex, vitamin tổng hợp hoặc thuốc phối hợp.
Chỉ định điều trị bệnh thần kinh ngoại biên của nhãn Methycobal Nhật Bản không đồng nghĩa mọi thực phẩm bổ sung methylcobalamin đều được phê duyệt cho mục đích này.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Vitamin B12 tham gia hai hệ enzym chính:
- Methionine synthase: chuyển homocysteine thành methionine, hỗ trợ tạo S-adenosylmethionine và tái tạo folate hoạt động.
- Methylmalonyl-CoA mutase: chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA.
Thiếu Vitamin B12 làm giảm tổng hợp DNA, gây bất thường tạo máu và thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ. Rối loạn chuyển hóa methylmalonyl-CoA và methyl hóa có liên quan đến tổn thương myelin và triệu chứng thần kinh.
Mecobalamin trực tiếp đóng vai trò coenzym của methionine synthase. Nhãn Methycobal cũng mô tả dữ liệu tiền lâm sàng về tổng hợp acid nucleic, protein, vận chuyển sợi trục và tạo myelin; phần lớn dữ liệu cơ chế thần kinh này đến từ mô hình động vật, không được trình bày như bằng chứng chữa khỏi bệnh thần kinh ở người.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở người thiếu Vitamin B12, điều trị có thể:
- Khôi phục quá trình tạo hồng cầu.
- Làm tăng hồng cầu lưới.
- Giảm methylmalonic acid và homocysteine khi các chỉ số này tăng do thiếu Vitamin B12.
- Cải thiện một số triệu chứng thần kinh và huyết học.
NICE lưu ý triệu chứng có thể bắt đầu cải thiện trong khoảng hai tuần nhưng đôi khi cần đến ba tháng; việc hết hoàn toàn triệu chứng có thể kéo dài hơn và tổn thương thần kinh lâu ngày có thể không hồi phục hoàn toàn.
Bổ sung Vitamin B12 ở người không thiếu không được chứng minh giúp tăng sức bền, trí nhớ hoặc phòng bệnh tim mạch chỉ vì làm giảm homocysteine.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Vitamin B12
Các mục đích được ghi nhận trong nhãn hoặc hướng dẫn gồm:
- Điều trị thiếu Vitamin B12 do chế độ ăn không đủ.
- Thiếu Vitamin B12 do viêm dạ dày tự miễn hoặc thiếu yếu tố nội tại.
- Thiếu sau cắt dạ dày, cắt hồi tràng cuối hoặc một số phẫu thuật giảm cân.
- Thiếu do bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu.
- Thiếu liên quan metformin hoặc thuốc khác.
- Thiếu Vitamin B12 chức năng liên quan sử dụng nitrous oxide.
- Thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ và triệu chứng thần kinh do thiếu Vitamin B12.
- Cyanocobalamin xịt mũi được phê duyệt tại Hoa Kỳ cho điều trị duy trì ở một số người trưởng thành thiếu máu ác tính đã ổn định sau tiêm và không có tổn thương thần kinh, cũng như một số dạng thiếu Vitamin B12 không do thiếu máu ác tính.
- Mecobalamin uống được phê duyệt trong nhãn Methycobal Nhật Bản cho bệnh thần kinh ngoại biên.
Không mặc định mọi chỉ định trên đều được phê duyệt cho mọi sản phẩm hoặc tại Việt Nam.
Vitamin B12 hoặc mecobalamin đã được nghiên cứu trong:
- Bệnh thần kinh do đái tháo đường và các hội chứng đau thần kinh.
- Suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.
- Trầm cảm.
- Tăng homocysteine và phòng bệnh tim mạch.
- Tăng năng lượng hoặc sức bền thể thao.
- Một số bệnh thoái hóa thần kinh.
Bằng chứng không đủ để kết luận Vitamin B12 điều trị các bệnh trên ở người không thiếu Vitamin B12. NIH ghi nhận Vitamin B12 có thể làm giảm homocysteine nhưng chưa chứng minh phòng nhồi máu cơ tim hoặc giảm tử vong tim mạch; bổ sung cũng không cho thấy lợi ích rõ về hiệu suất thể thao khi tình trạng Vitamin B12 đã đầy đủ.
Chỉ định bệnh thần kinh ngoại biên của mecobalamin tại Nhật Bản là chỉ định theo nhãn tại quốc gia đó, không được tự động xem là chỉ định được phê duyệt ở mọi quốc gia.
Liều dùng và cách sử dụng
Các mức dưới đây chỉ để tham khảo từ nhu cầu dinh dưỡng, hướng dẫn hoặc nhãn thuốc; không phải liều cá nhân hóa.
Nhu cầu Vitamin B12 hằng ngày theo NIH:
| Nhóm | Lượng tham khảo |
|---|---|
| Trẻ 0–6 tháng | 0,4 microgam/ngày |
| Trẻ 7–12 tháng | 0,5 microgam/ngày |
| Trẻ 1–3 tuổi | 0,9 microgam/ngày |
| Trẻ 4–8 tuổi | 1,2 microgam/ngày |
| Trẻ 9–13 tuổi | 1,8 microgam/ngày |
| Người từ 14 tuổi | 2,4 microgam/ngày |
| Phụ nữ mang thai | 2,6 microgam/ngày |
| Phụ nữ cho con bú | 2,8 microgam/ngày |
Đây là nhu cầu của người khỏe mạnh, không phải liều điều trị thiếu Vitamin B12.
Liều theo hướng dẫn NICE:
- Khi điều trị uống cho người thiếu Vitamin B12 do hoặc nghi do kém hấp thu, NICE khuyến nghị liều ít nhất 1 mg Vitamin B12 mỗi ngày.
- Khi điều trị uống trong thai kỳ hoặc khi cho con bú, NICE khuyến nghị cân nhắc liều ít nhất 1 mg/ngày.
- Viêm dạ dày tự miễn, cắt toàn bộ dạ dày hoặc cắt hoàn toàn hồi tràng cuối thường cần Vitamin B12 tiêm bắp suốt đời.
Ví dụ từ nhãn cyanocobalamin tiêm:
- Nhãn Hoa Kỳ được dẫn ghi 100 microgam tiêm bắp hoặc dưới da sâu mỗi ngày trong 6–7 ngày; nếu đáp ứng, dùng cách ngày 7 liều, sau đó mỗi 3–4 ngày trong 2–3 tuần và duy trì 100 microgam mỗi tháng suốt đời trong thiếu máu ác tính.
- Đây là phác đồ của nhãn cụ thể, không phải phác đồ duy nhất được sử dụng trên thế giới.
Ví dụ từ nhãn mecobalamin:
- Methycobal đường uống tại Nhật Bản: tổng liều 1.500 microgam/ngày, chia ba lần cho người lớn bị bệnh thần kinh ngoại biên; liều có thể được bác sĩ điều chỉnh theo tuổi và triệu chứng.
- Nhãn yêu cầu không tiếp tục sử dụng kéo dài nhiều tháng nếu không ghi nhận hiệu quả.
Ví dụ từ nhãn cyanocobalamin xịt mũi:
- Một nhát xịt 500 microgam vào một bên mũi mỗi tuần trong những chỉ định duy trì phù hợp.
Không tự áp dụng liều điều trị, tự tiêm hoặc đổi từ cyanocobalamin sang mecobalamin dựa trên số microgam đơn thuần.
- Lấy mẫu máu chẩn đoán trước khi bắt đầu điều trị nếu tình trạng cho phép.
- Không trì hoãn Vitamin B12 khi nghi thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ kèm triệu chứng thần kinh nặng.
- Thuốc uống phải được dùng đúng dạng, đúng hàm lượng và thời gian được kê.
- Chưa có bằng chứng cho thấy viên dưới lưỡi hiệu quả hơn viên uống thông thường.
- Không nhai hoặc nghiền viên nếu nhãn không cho phép.
- Cyanocobalamin tiêm phải được thực hiện đúng đường tiêm của sản phẩm; nhãn được dẫn chỉ cho tiêm bắp hoặc dưới da.
- Cyanocobalamin xịt mũi của nhãn được dẫn phải dùng cách đồ ăn hoặc đồ uống nóng ít nhất một giờ; tạm hoãn khi nghẹt mũi, viêm mũi dị ứng hoặc nhiễm khuẩn hô hấp trên đang hoạt động.
- Ngừng sử dụng nitrous oxide giải trí khi chất này là nguyên nhân gây thiếu Vitamin B12.
- Không dùng acid folic đơn độc để thay thế điều trị thiếu Vitamin B12 có triệu chứng thần kinh.
- Không dùng nhiều sản phẩm Vitamin B complex đồng thời mà không tính tổng liều và các thành phần khác.
Việc theo dõi có thể gồm:
- Công thức máu, thể tích hồng cầu trung bình và hồng cầu lưới.
- Vitamin B12 toàn phần hoặc Vitamin B12 hoạt động.
- Methylmalonic acid khi kết quả Vitamin B12 ở vùng không rõ ràng; cần lưu ý methylmalonic acid tăng trong suy thận.
- Homocysteine khi phù hợp, nhưng chỉ số này kém đặc hiệu hơn.
- Folate và sắt trước hoặc trong điều trị.
- Kali huyết và tiểu cầu khi điều trị tích cực thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ nặng.
- Triệu chứng tê bì, yếu cơ, mất thăng bằng, suy giảm trí nhớ và đau lưỡi.
- Đáp ứng với mecobalamin trong bệnh thần kinh; ngừng đánh giá kéo dài nếu không có hiệu quả.
NICE khuyến nghị tái khám đầu tiên khoảng ba tháng sau khi bắt đầu điều trị, hoặc sớm hơn tùy mức độ triệu chứng; thai phụ và người cho con bú nên được đánh giá sau khoảng một tháng. Với người đang tiêm bắp, NICE không khuyến nghị lặp lại xét nghiệm chẩn đoán ban đầu một cách thường quy mà tập trung vào triệu chứng và nguyên nhân.
Người dùng metformin có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ thiếu Vitamin B12 cần được kiểm tra; MHRA cũng khuyến nghị cân nhắc theo dõi định kỳ ở người có nguy cơ.
Cảnh báo và lưu ý về Vitamin B12
Chống chỉ định và tình huống cần tránh phụ thuộc dạng sản phẩm:
- Quá mẫn với Vitamin B12, cyanocobalamin, mecobalamin, cobalt hoặc tá dược.
- Cyanocobalamin không được khuyến nghị ở người mắc bệnh Leber giai đoạn sớm hoặc teo thị thần kinh di truyền Leber vì đã có báo cáo teo thị thần kinh nặng và nhanh.
- Không dùng chế phẩm tiêm chứa benzyl alcohol cho trẻ sinh non hoặc trẻ sơ sinh nếu nhãn chống chỉ định hoặc không phù hợp, do nguy cơ hội chứng thở ngáp gây tử vong.
- Không dùng thuốc xịt mũi cyanocobalamin để điều trị duy trì thiếu máu ác tính đang có tổn thương thần kinh nếu nhãn chỉ cho phép dùng ở người đã ổn định và không có biểu hiện thần kinh.
Nhãn Methycobal uống của PMDA được dẫn không trình bày một mục chống chỉ định riêng; điều này không loại trừ nguy cơ quá mẫn hoặc chống chỉ định do tá dược của từng sản phẩm.
Với cyanocobalamin tiêm, các phản ứng được ghi nhận gồm:
- Tiêu chảy nhẹ, thoáng qua.
- Ngứa hoặc phát ban.
- Cảm giác sưng toàn thân.
- Phản ứng tại chỗ tiêm có thể xảy ra tùy sản phẩm.
Với mecobalamin uống, nhãn Methycobal ghi nhận:
- Chán ăn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Tiêu chảy.
- Phát ban.
Với cyanocobalamin xịt mũi, thử nghiệm trong nhãn ghi nhận đau đầu, buồn nôn, viêm mũi, suy nhược, viêm lưỡi, cảm giác tê bì và nhiễm khuẩn đường hô hấp trên; các triệu chứng này không nhất thiết đều do thuốc.
Tần suất và mức độ không được suy rộng giữa đường uống, tiêm và xịt mũi.
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý gồm:
- Phản vệ, sốc phản vệ và tử vong đã được báo cáo sau Vitamin B12 đường tiêm.
- Hạ kali huyết và hiếm khi tử vong đột ngột khi điều trị tích cực thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ nặng; cần theo dõi kali và tiểu cầu.
- Teo thị thần kinh nặng và nhanh ở người mắc bệnh Leber dùng cyanocobalamin.
- Phù phổi, suy tim sung huyết giai đoạn sớm điều trị hoặc huyết khối mạch ngoại vi đã được liệt kê trong nhãn cyanocobalamin tiêm; tần suất và quan hệ nhân quả không được xác định rõ.
- Ngộ độc nhôm khi dùng kéo dài một số chế phẩm tiêm ở người suy thận.
- Hội chứng thở ngáp do benzyl alcohol ở trẻ sinh non hoặc trẻ sơ sinh khi sử dụng chế phẩm chứa chất bảo quản này.
- Tổn thương thần kinh không hồi phục nếu chẩn đoán và điều trị thiếu Vitamin B12 bị trì hoãn.
Cần cấp cứu khi có khó thở, sưng môi hoặc họng, ngất, rối loạn nhịp, yếu liệt tiến triển, mất thị lực hoặc phản ứng toàn thân sau tiêm.
- Triệu chứng thần kinh có thể xuất hiện mà không có thiếu máu; không loại trừ thiếu Vitamin B12 chỉ vì công thức máu bình thường.
- Không trì hoãn điều trị khi nghi thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ kèm triệu chứng thần kinh nghiêm trọng.
- Xác định nguyên nhân thiếu hụt; người viêm dạ dày tự miễn hoặc đã cắt toàn bộ dạ dày hay hồi tràng cuối có thể cần điều trị suốt đời.
- Không tự tiêm Vitamin B12.
- Không dùng cyanocobalamin ở người mắc bệnh Leber nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
- Theo dõi kali khi điều trị thiếu máu nặng.
- Không dùng acid folic đơn độc khi chưa loại trừ thiếu Vitamin B12.
- Không mặc định mecobalamin tốt hơn cyanocobalamin trong mọi trường hợp; NIH không tìm thấy bằng chứng tỷ lệ hấp thu bổ sung khác nhau theo dạng.
- Không dùng Vitamin B12 như thuốc tăng năng lượng, tăng trí nhớ hoặc phòng bệnh tim mạch nếu không có thiếu hụt.
- Người dùng metformin dài hạn hoặc thuốc giảm acid dạ dày cần lưu ý nguy cơ thiếu Vitamin B12.
- Người có phơi nhiễm nitrous oxide cần báo nhân viên y tế và ngừng sử dụng giải trí.
Hội đồng Dinh dưỡng và Thực phẩm Hoa Kỳ chưa thiết lập mức dung nạp tối đa cho Vitamin B12 vì nguy cơ độc tính nhìn chung thấp. Điều này không đồng nghĩa mọi liều, đường dùng hoặc sản phẩm đều an toàn tuyệt đối.
Nhãn cyanocobalamin tiêm được dẫn không ghi nhận trường hợp quá liều cụ thể. Dữ liệu quá liều mecobalamin đơn chất.
Nếu dùng nhầm liều rất lớn hoặc xuất hiện phản ứng dị ứng, rối loạn nhịp, khó thở, thay đổi thị lực hay triệu chứng thần kinh, cần liên hệ cơ sở y tế. Xử trí chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng, thành phần sản phẩm, đường dùng và điều trị hỗ trợ; không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác minh trong các nhãn được dẫn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Cyanocobalamin tiêm trong nhãn được dẫn: bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C và tránh ánh sáng.
- Cyanocobalamin xịt mũi: bảo quản thẳng đứng ở 15–30°C, tránh ánh sáng và không để đông lạnh.
- Methycobal uống: bảo quản ở nhiệt độ phòng. Viên phải tránh ánh sáng và độ ẩm; cốm không nên lấy khỏi gói trước khi pha hoặc cấp phát vì ánh sáng có thể làm giảm hàm lượng.
Luôn tuân thủ bao bì của đúng sản phẩm, không dùng thuốc đổi màu, hết hạn hoặc dung dịch tiêm có tiểu phân bất thường.
Đối tượng đặc biệt
Nhu cầu Vitamin B12 tham khảo:
- 0–6 tháng: 0,4 microgam/ngày.
- 7–12 tháng: 0,5 microgam/ngày.
- 1–3 tuổi: 0,9 microgam/ngày.
- 4–8 tuổi: 1,2 microgam/ngày.
- 9–13 tuổi: 1,8 microgam/ngày.
- Từ 14 tuổi: 2,4 microgam/ngày.
Đây là nhu cầu dinh dưỡng, không phải liều điều trị.
Nhãn Methycobal uống cho biết chưa thực hiện thử nghiệm lâm sàng ở trẻ em. Độ an toàn và hiệu quả của cyanocobalamin xịt mũi cũng chưa được xác lập ở trẻ em.
Một số lọ cyanocobalamin tiêm chứa benzyl alcohol và nhôm; trẻ sinh non, trẻ sơ sinh và trẻ suy thận có nguy cơ cao hơn với các tá dược này. Việc điều trị thiếu Vitamin B12 ở trẻ phải do bác sĩ nhi khoa xác định nguyên nhân, liều và đường dùng.
Người cao tuổi có nguy cơ thiếu Vitamin B12 cao hơn do viêm teo dạ dày, giảm acid dạ dày, viêm dạ dày tự miễn, phẫu thuật tiêu hóa và sử dụng metformin hoặc thuốc giảm acid kéo dài.
Vitamin B12 tự do trong thực phẩm tăng cường hoặc sản phẩm bổ sung không cần được tách khỏi protein thức ăn, nhưng người bệnh vẫn có thể thiếu yếu tố nội tại hoặc kém hấp thu hồi tràng.
Cần đánh giá công thức máu, Vitamin B12, methylmalonic acid khi phù hợp, chức năng thận và triệu chứng thần kinh. Methylmalonic acid có thể tăng do suy thận hoặc tuổi cao, nên không được diễn giải tách rời bối cảnh.
Không dùng liều cao chỉ vì tuổi cao nếu chưa xác định nguy cơ hoặc thiếu hụt.
Nhu cầu Vitamin B12 dinh dưỡng trong thai kỳ là khoảng 2,6 microgam/ngày.
Thiếu Vitamin B12 ở mẹ có thể liên quan thiếu máu, triệu chứng thần kinh và nguy cơ ảnh hưởng phát triển của thai nhi. Người ăn thuần chay, từng phẫu thuật dạ dày hoặc ruột, viêm dạ dày tự miễn hay dùng metformin có thể cần đánh giá chủ động.
NICE khuyến nghị:
- Dùng Vitamin B12 hoạt động làm xét nghiệm ban đầu khi nghi thiếu trong thai kỳ.
- Không trì hoãn điều trị nếu có chỉ định lâm sàng.
- Khi chọn điều trị uống trong thai kỳ, cân nhắc liều ít nhất 1 mg/ngày.
- Tái khám khoảng một tháng sau khi bắt đầu điều trị.
- Nếu nghi viêm dạ dày tự miễn, bắt đầu Vitamin B12 tiêm bắp mà không cần chờ kết quả kháng thể yếu tố nội tại.
Liều điều trị cao hơn nhu cầu dinh dưỡng và phải được bác sĩ kê đơn; không tự chuyển giữa cyanocobalamin và mecobalamin.
Nhu cầu Vitamin B12 trong thời kỳ cho con bú là khoảng 2,8 microgam/ngày.
Vitamin B12 có trong sữa mẹ và nồng độ có liên quan tình trạng Vitamin B12 của người mẹ. Thiếu hụt ở mẹ, đặc biệt khi ăn thuần chay không bổ sung hoặc kém hấp thu, có thể làm tăng nguy cơ thiếu Vitamin B12, thiếu máu, chậm phát triển và tổn thương thần kinh ở trẻ bú mẹ.
NICE khuyến nghị cân nhắc ít nhất 1 mg/ngày khi điều trị Vitamin B12 đường uống cho người đang cho con bú và đánh giá lại sau khoảng một tháng.
Không ngừng điều trị Vitamin B12 đã được chỉ định chỉ vì đang cho con bú; cần xác định đúng dạng thuốc, liều và nguyên nhân thiếu hụt.
Tương tác thuốc của Vitamin B12
- Metformin có thể làm giảm hấp thu và giảm nồng độ Vitamin B12, đặc biệt khi dùng liều cao, thời gian dài hoặc có yếu tố nguy cơ khác.
- Thuốc ức chế bơm proton và thuốc đối kháng thụ thể H2 có thể làm giảm giải phóng Vitamin B12 khỏi thực phẩm bằng cách giảm acid dạ dày.
- Chloramphenicol có thể làm giảm đáp ứng huyết học với cyanocobalamin trong điều trị thiếu máu; nhãn xịt mũi yêu cầu theo dõi giảm hiệu quả.
- Colchicine, para-aminosalicylic acid và sử dụng rượu nặng kéo dài có thể làm giảm hấp thu Vitamin B12.
- Nitrous oxide làm bất hoạt chức năng Vitamin B12 và có thể gây bệnh thần kinh hoặc thiếu máu chức năng, ngay cả khi nồng độ Vitamin B12 toàn phần không phản ánh đầy đủ tình trạng.
- Một số kháng sinh, methotrexate và pyrimethamine có thể gây nhiễu xét nghiệm Vitamin B12 hoặc folate theo nhãn cyanocobalamin tiêm.
- Acid folic liều cao có thể cải thiện thiếu máu do thiếu Vitamin B12 nhưng không ngăn tổn thương thần kinh, làm chậm nhận diện nguyên nhân nếu dùng đơn độc.
Danh sách này không đầy đủ. Người bệnh cần cung cấp toàn bộ thuốc, khí gây mê, thực phẩm bổ sung và mức sử dụng rượu cho bác sĩ hoặc dược sĩ.

