Vitamin B12

Vitamin B12 là vitamin tan trong nước chứa cobalt, cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu, tổng hợp DNA, tạo myelin và duy trì chức năng thần kinh. Cyanocobalamin là dạng tổng hợp phổ biến, phải được cơ thể chuyển thành methylcobalamin hoặc adenosylcobalamin để tham gia các phản ứng enzym. Mecobalamin, còn gọi là methylcobalamin, là một dạng coenzym có hoạt tính sinh học.

Hai dạng đều có thể cung cấp Vitamin B12, nhưng không nên mặc định mecobalamin luôn hấp thu tốt hoặc hiệu quả hơn cyanocobalamin. NIH cho biết chưa có bằng chứng cho thấy tỷ lệ hấp thu từ thực phẩm bổ sung khác nhau đáng kể giữa các dạng Vitamin B12.

Thiếu Vitamin B12 có thể gây thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ, tê bì, mất thăng bằng, suy giảm nhận thức hoặc tổn thương thần kinh ngay cả khi chưa có thiếu máu. Việc lựa chọn dạng uống, tiêm hoặc xịt mũi phụ thuộc nguyên nhân thiếu, mức độ triệu chứng, khả năng hấp thu và nhãn của từng sản phẩm.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Vitamin tan trong nước chứa cobalt, cần cho tạo máu, DNA và chức năng thần kinh
  • Dạng tổng hợp phải chuyển thành các dạng coenzym có hoạt tính
  • Còn gọi methylcobalamin, là dạng coenzym tham gia phản ứng tạo methionine
  • Cyanocobalamin: B03BA01; Mecobalamin: B03BA05
  • Điều trị thiếu Vitamin B12 do chế độ ăn, kém hấp thu, viêm dạ dày tự miễn, phẫu thuật hoặc thuốc
  • Mecobalamin đường uống được phê duyệt cho bệnh thần kinh ngoại biên trong nhãn Methycobal được dẫn
  • Uống, tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc xịt mũi tùy hoạt chất và sản phẩm
  • Dị ứng, hạ kali khi điều trị tích cực thiếu máu nặng, che lấp thiếu folate và tổn thương thị thần kinh ở bệnh Leber với cyanocobalamin
  • Nhu cầu dinh dưỡng 2,6 microgam/ngày; liều điều trị thiếu hụt có thể cao hơn và phải do bác sĩ chỉ định
  • Không dùng Vitamin B12 như thuốc “tăng năng lượng” nếu không có thiếu hụt

Hoạt chất Vitamin B12 là gì?

Vitamin B12 là vitamin tan trong nước giúp tạo hồng cầu bình thường, tổng hợp DNA, hình thành và duy trì myelin cũng như chức năng của hệ thần kinh trung ương.

Cyanocobalamin là dạng tổng hợp cần chuyển thành dạng hoạt động. Mecobalamin là methylcobalamin, một dạng coenzym hoạt động của Vitamin B12.

Vitamin B12 không phải thuốc kích thích và không tạo thêm năng lượng hoặc tăng sức bền ở người đã có tình trạng Vitamin B12 đầy đủ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Vitamin B12

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Vitamin B12

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Vitamin B12

Tên khác / tên đồng nghĩa

Cobalamin

Tên viết tắt

B12

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

Không áp dụng

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Không áp dụng

Dược động học của Vitamin B12

Vitamin B12 từ thức ăn phải được giải phóng khỏi protein nhờ acid và protease dạ dày, sau đó gắn haptocorrin. Tại tá tràng, Vitamin B12 được giải phóng và gắn với yếu tố nội tại; phức hợp này được hấp thu bằng thụ thể tại hồi tràng đoạn cuối.

Hấp thu chủ động phụ thuộc yếu tố nội tại có giới hạn và giảm rõ khi liều vượt khoảng 1–2 microgam. Một phần nhỏ của liều cao vẫn được hấp thu bằng khuếch tán thụ động.

Cyanocobalamin tiêm bắp hoặc dưới da được hấp thu nhanh; nồng độ huyết tương đạt đỉnh trong khoảng một giờ. Mecobalamin uống 1.500 microgam đạt nồng độ đỉnh của tổng Vitamin B12 trong huyết thanh sau khoảng 3,6 giờ trong nghiên cứu nhỏ trên tám nam giới khỏe mạnh.

Giai đoạn I: Hấp thu

Vitamin B12 gắn protein trong thực phẩm cần acid dạ dày để được giải phóng. Vitamin B12 trong thực phẩm tăng cường và phần lớn chế phẩm bổ sung đã ở dạng tự do nên không cần bước giải phóng này.

Hấp thu chủ động cần:

  • Yếu tố nội tại do tế bào thành dạ dày tiết.
  • Enzym tiêu hóa tụy.
  • Hồi tràng đoạn cuối còn chức năng.
  • Thụ thể hấp thu bình thường.

Viêm dạ dày tự miễn, cắt dạ dày, cắt hồi tràng cuối, bệnh celiac, một số phẫu thuật giảm cân, thuốc giảm acid dạ dày và metformin có thể làm giảm hấp thu hoặc làm tăng nguy cơ thiếu Vitamin B12.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng duy nhất áp dụng cho mọi dạng Vitamin B12.

Ở liều dưới khả năng bão hòa của yếu tố nội tại — khoảng 1–2 microgam — tỷ lệ hấp thu có thể vào khoảng 50%. Khi liều tăng cao, tỷ lệ hấp thu giảm; NIH tổng hợp mức khoảng 2% ở liều 500 microgam và khoảng 1,3% ở liều 1.000 microgam.

Chưa có bằng chứng cho thấy tỷ lệ hấp thu của thực phẩm bổ sung khác nhau đáng kể giữa cyanocobalamin và methylcobalamin. Cyanocobalamin tiêm bắp hoặc dưới da được hấp thu nhanh, nhưng một phần lớn liều tiêm cao có thể bị thải qua nước tiểu.

Giai đoạn II: Phân bố

Vitamin B12 sau hấp thu được vận chuyển trong máu nhờ các protein gắn cobalamin, bao gồm transcobalamin I và II. Gan là cơ quan dự trữ chính.

Tổng dự trữ Vitamin B12 trong cơ thể thường khoảng 1–5 mg, cao gấp nhiều lần nhu cầu hằng ngày. Vì vậy, biểu hiện thiếu hụt có thể xuất hiện sau nhiều năm khi lượng hấp thu giảm kéo dài.

Dữ liệu thể tích phân bố chuẩn hóa riêng cho mọi dạng cyanocobalamin và mecobalamin.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Cyanocobalamin được chuyển trong mô thành các dạng coenzym hoạt động, chủ yếu là methylcobalamin và adenosylcobalamin.

Methylcobalamin là đồng yếu tố của methionine synthase, giúp chuyển homocysteine thành methionine và tái tạo tetrahydrofolate từ 5-methyltetrahydrofolate.

Adenosylcobalamin là đồng yếu tố của methylmalonyl-CoA mutase, giúp chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA. Thiếu Vitamin B12 vì vậy có thể làm tăng homocysteine và methylmalonic acid.

Mecobalamin dùng ngoài cơ thể có thể tham gia trực tiếp nhánh methionine synthase nhưng vẫn có thể được chuyển đổi giữa các dạng cobalamin trong tế bào.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Vitamin B12 và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu khi lượng đưa vào vượt khả năng gắn, sử dụng và dự trữ.

Sau khi tiêm 100 hoặc 1.000 microgam cyanocobalamin, nhãn thuốc ghi nhận khoảng 50–98% liều có thể xuất hiện trong nước tiểu trong 48 giờ; phần lớn được thải trong tám giờ đầu.

Sau liều mecobalamin uống, khoảng 40–90% lượng Vitamin B12 được thải trong 24 giờ đã xuất hiện trong nước tiểu trong tám giờ đầu, theo nghiên cứu dược động học của nhãn Methycobal.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không có một thời gian bán thải duy nhất áp dụng cho tất cả dạng Vitamin B12 vì kết quả phụ thuộc dạng cobalamin, đường dùng, liều, protein vận chuyển và phương pháp đo.

Trong nghiên cứu đơn liều trên tám nam giới khỏe mạnh, mecobalamin uống 1.500 microgam có thời gian bán thải biểu kiến khoảng 12,5 giờ, tính từ nồng độ tổng Vitamin B12 trong huyết thanh sau 24–48 giờ.

Thời gian bán thải chuẩn hóa của cyanocobalamin tiêm trong nhãn được dẫn.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân không được chuẩn hóa cho mọi dạng và đường dùng Vitamin B12.

Vitamin B12 có chu trình dự trữ và tái sử dụng phức tạp, trong khi liều cao không gắn kết được thải nhanh qua thận. Chức năng thận có thể ảnh hưởng các chỉ số chuyển hóa như methylmalonic acid và việc diễn giải xét nghiệm.

Giá trị độ thanh thải riêng của cyanocobalamin và mecobalamin theo từng mức suy thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

  • Thiếu yếu tố nội tại do viêm dạ dày tự miễn.
  • Giảm acid dạ dày.
  • Cắt dạ dày hoặc phẫu thuật giảm cân.
  • Bệnh hoặc cắt hồi tràng đoạn cuối.
  • Rối loạn tụy hoặc bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu.
  • Metformin.
  • Thuốc ức chế bơm proton hoặc thuốc đối kháng thụ thể H2.
  • Liều uống: tỷ lệ hấp thu giảm khi liều tăng.
  • Dạng bào chế và đường dùng.
  • Chế độ ăn thuần chay không có thực phẩm tăng cường.
  • Phơi nhiễm nitrous oxide, có thể gây thiếu Vitamin B12 chức năng.
  • Chức năng thận khi diễn giải methylmalonic acid.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Vitamin B12

Vitamin B12 có thể được phân loại theo mục đích sử dụng:

  • Vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
  • Thuốc chống thiếu máu do thiếu Vitamin B12.
  • Thuốc thay thế Vitamin B12 trong kém hấp thu hoặc viêm dạ dày tự miễn.
  • Chất bổ sung trong chế độ ăn thiếu nguồn động vật.
  • Thuốc điều trị bệnh thần kinh ngoại biên đối với một số sản phẩm mecobalamin có nhãn phù hợp.
  • Thành phần trong Vitamin B complex, vitamin tổng hợp hoặc thuốc phối hợp.

Chỉ định điều trị bệnh thần kinh ngoại biên của nhãn Methycobal Nhật Bản không đồng nghĩa mọi thực phẩm bổ sung methylcobalamin đều được phê duyệt cho mục đích này.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Vitamin B12 tham gia hai hệ enzym chính:

  1. Methionine synthase: chuyển homocysteine thành methionine, hỗ trợ tạo S-adenosylmethionine và tái tạo folate hoạt động.
  2. Methylmalonyl-CoA mutase: chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA.

Thiếu Vitamin B12 làm giảm tổng hợp DNA, gây bất thường tạo máu và thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ. Rối loạn chuyển hóa methylmalonyl-CoA và methyl hóa có liên quan đến tổn thương myelin và triệu chứng thần kinh.

Mecobalamin trực tiếp đóng vai trò coenzym của methionine synthase. Nhãn Methycobal cũng mô tả dữ liệu tiền lâm sàng về tổng hợp acid nucleic, protein, vận chuyển sợi trục và tạo myelin; phần lớn dữ liệu cơ chế thần kinh này đến từ mô hình động vật, không được trình bày như bằng chứng chữa khỏi bệnh thần kinh ở người.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở người thiếu Vitamin B12, điều trị có thể:

  • Khôi phục quá trình tạo hồng cầu.
  • Làm tăng hồng cầu lưới.
  • Giảm methylmalonic acid và homocysteine khi các chỉ số này tăng do thiếu Vitamin B12.
  • Cải thiện một số triệu chứng thần kinh và huyết học.

NICE lưu ý triệu chứng có thể bắt đầu cải thiện trong khoảng hai tuần nhưng đôi khi cần đến ba tháng; việc hết hoàn toàn triệu chứng có thể kéo dài hơn và tổn thương thần kinh lâu ngày có thể không hồi phục hoàn toàn.

Bổ sung Vitamin B12 ở người không thiếu không được chứng minh giúp tăng sức bền, trí nhớ hoặc phòng bệnh tim mạch chỉ vì làm giảm homocysteine.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Vitamin B12

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Vitamin B12

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Vitamin B12

  • Metformin có thể làm giảm hấp thu và giảm nồng độ Vitamin B12, đặc biệt khi dùng liều cao, thời gian dài hoặc có yếu tố nguy cơ khác.
  • Thuốc ức chế bơm proton và thuốc đối kháng thụ thể H2 có thể làm giảm giải phóng Vitamin B12 khỏi thực phẩm bằng cách giảm acid dạ dày.
  • Chloramphenicol có thể làm giảm đáp ứng huyết học với cyanocobalamin trong điều trị thiếu máu; nhãn xịt mũi yêu cầu theo dõi giảm hiệu quả.
  • Colchicine, para-aminosalicylic acid và sử dụng rượu nặng kéo dài có thể làm giảm hấp thu Vitamin B12.
  • Nitrous oxide làm bất hoạt chức năng Vitamin B12 và có thể gây bệnh thần kinh hoặc thiếu máu chức năng, ngay cả khi nồng độ Vitamin B12 toàn phần không phản ánh đầy đủ tình trạng.
  • Một số kháng sinh, methotrexate và pyrimethamine có thể gây nhiễu xét nghiệm Vitamin B12 hoặc folate theo nhãn cyanocobalamin tiêm.
  • Acid folic liều cao có thể cải thiện thiếu máu do thiếu Vitamin B12 nhưng không ngăn tổn thương thần kinh, làm chậm nhận diện nguyên nhân nếu dùng đơn độc.

Danh sách này không đầy đủ. Người bệnh cần cung cấp toàn bộ thuốc, khí gây mê, thực phẩm bổ sung và mức sử dụng rượu cho bác sĩ hoặc dược sĩ.

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *