Dibencozide là tên thường dùng của cobamamide, còn gọi là adenosylcobalamin hoặc coenzym B12, một dạng chuyển hóa có hoạt tính của vitamin B12. Hoạt chất này tham gia làm đồng yếu tố cho enzym methylmalonyl-CoA mutase, giúp chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA. Chỉ định, liều dùng và phân loại quản lý của Dibencozide không hoàn toàn giống nhau giữa từng quốc gia và từng sản phẩm. Tại Việt Nam, Dibencozide STELLA được nhà sản xuất xếp là thuốc kê đơn và có các chỉ định điều trị hỗ trợ theo hướng dẫn sử dụng. Một nhãn thuốc cobamamide tại Nhật Bản phê duyệt các chỉ định liên quan đến thiếu vitamin B12, một số dạng thiếu máu và bệnh lý thần kinh có liên quan đến thiếu hoặc rối loạn chuyển hóa vitamin B12. Người dùng không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều; cần đối chiếu đúng nhãn sản phẩm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Dibencozide là gì? Tên đồng nghĩa của cobamamide hay adenosylcobalamin, một dạng coenzym có hoạt tính của vitamin B12.
- Tên INN Cobamamide.
- Mã ATC B03BA04 — nhóm vitamin B12 và các chất tương tự.
- Cơ chế chính Là coenzym của methylmalonyl-CoA mutase, tham gia chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA.
- Dạng dùng đã ghi nhận Thuốc cốm uống 2 mg tại Việt Nam; viên nang uống 500 microgam tại Nhật Bản.
- Chỉ định Khác nhau theo nhãn thuốc, sản phẩm và quốc gia; không nên suy rộng chỉ định của một sản phẩm cho mọi chế phẩm Dibencozide.
- Lưu ý quan trọng Không tự dùng để kích thích ăn uống, tăng cơ, tăng năng lượng hoặc điều trị thiếu máu khi chưa xác định nguyên nhân.
- Tên INN, mã ATC và cơ chế sinh hóa được xác nhận trong cơ sở dữ liệu thuốc, hệ thống ATC/DDD và tài liệu y khoa chính thức.
Hoạt chất Dibencozide là gì?
Dibencozide là một tên khác của cobamamide hay adenosylcobalamin — dạng coenzym có hoạt tính của vitamin B12. Trong tế bào, hoạt chất này tham gia phản ứng chuyển methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA thông qua enzym methylmalonyl-CoA mutase.
Dibencozide
INN Cobamamide — INN; adenosylcobalamin là tên sinh hóa thường dùng.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dibencozide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Cobamamide — INN; adenosylcobalamin là tên sinh hóa thường dùng. |
| Tên IUPAC | (2S,3S,4R)-2-(6-aminopurin-9-yl)-5-methanidyloxolane-3,4-diol;cobalt(3+);[(2R,5S)-5-(5,6-dimethylbenzimidazol-1-yl)-4-hydroxy-2-(hydroxymethyl)oxolan-3-yl] 1-[3-[(2R,3R,4Z,7S,9Z,12S,13S,14Z,17S,18S,19R)-2,13,18-tris(2-amino-2-oxoethyl)-7,12,17-tris(3-amino-3-oxopropyl)-3,5,8,8,13,15,18,19-octamethyl-2,7,12,17-tetrahydro-1H-corrin-21-id-3-yl]propanoylamino]propan-2-yl phosphate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Adenosylcobalamin; 5′-Deoxyadenosylcobalamin; Coenzyme B12 hoặc coenzym B12; Dibencozide; DBCC — 5,6-dimethylbenzimidazolylcobamide coenzyme; Cobamamide; Các tên trên có thể khác nhau tùy cơ sở dữ liệu và tài liệu quản lý. Không nên nhầm Dibencozide với methylcobalamin, cyanocobalamin hoặc hydroxocobalamin. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Cobamamidum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 13870-90-1 |
|---|---|
| UNII | F0R1QK73KB |
| PubChem CID | 131635025 |
| RxNorm CUI | 21373 |
| Công thức phân tử | C72H100CoN18O17P |
Dược động học của Dibencozide
Dữ liệu dược động học riêng cho Dibencozide còn hạn chế. Trong một nghiên cứu nhỏ được nêu trong hồ sơ PMDA, năm nam giới khỏe mạnh dùng cobamamide 1.500 microgam/ngày trong 12 tuần có nồng độ vitamin B12 toàn phần trong huyết thanh tăng khoảng 2,3 lần so với trước điều trị; bốn tuần sau ngừng thuốc, mức này vẫn khoảng 1,8 lần ban đầu. Một nghiên cứu khác với liều đơn 3.000 microgam ghi nhận thời gian đạt nồng độ tối đa khoảng ba giờ, nhưng đây không phải liều được phê duyệt của sản phẩm được viện dẫn.
Giai đoạn I: Hấp thu
Vitamin B12 đường uống được hấp thu qua hai cơ chế:
Hấp thu chủ động phụ thuộc yếu tố nội tại tại đoạn cuối hồi tràng. Khuếch tán thụ động, không phụ thuộc yếu tố nội tại, chiếm tỷ lệ nhỏ hơn khi dùng liều cao.
Sự thiếu hụt yếu tố nội tại, thiếu máu ác tính, bệnh hoặc phẫu thuật đường tiêu hóa có thể làm giảm hấp thu. NIH ghi nhận chưa có bằng chứng cho thấy tỷ lệ hấp thu của các dạng vitamin B12 trong thực phẩm bổ sung khác nhau đáng kể, nhưng tỷ lệ hấp thu phụ thuộc mạnh vào liều.
| F · Sinh khả dụng | Chưa có số liệu sinh khả dụng tuyệt đối đủ tin cậy dành riêng cho Dibencozide trong các nguồn chính thức đã đối chiếu. Dữ liệu vitamin B12 nói chung cho thấy tỷ lệ hấp thu giảm đáng kể khi liều vượt quá khả năng gắn của yếu tố nội tại; không nên lấy số liệu của một dạng vitamin B12 để tự quy đổi liều cho Dibencozide. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dùng cobamamide đường uống có thể làm tăng vitamin B12 toàn phần trong huyết thanh. Dữ liệu riêng về thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương, khả năng qua hàng rào máu–não và phân bố mô của Dibencozide ở người. Hồ sơ PMDA có dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy coenzym B12 đánh dấu phóng xạ có thể được vận chuyển qua nhau thai ở thỏ, nhưng không thể dùng dữ liệu này để xác định mức độ an toàn ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Hồ sơ PMDA không cung cấp đầy đủ vị trí, đường chuyển hóa, enzym CYP liên quan, tỷ lệ chuyển hóa bước đầu hoặc tỷ lệ các chất chuyển hóa của cobamamide.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Cobamamide và các chất liên quan đến vitamin B12 được thải trừ một phần qua nước tiểu. Hồ sơ PMDA ghi nhận trong một nghiên cứu nhỏ dùng 3.000 microgam chất tương tự vitamin B12, khoảng 1.300–1.900 nanogam được bài tiết qua nước tiểu trong tám giờ đầu; liều nghiên cứu này cao hơn liều phê duyệt của sản phẩm được viện dẫn.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hấp thu hoặc tình trạng vitamin B12 gồm:
Thiếu yếu tố nội tại hoặc thiếu máu ác tính. Viêm teo dạ dày, bệnh celiac, một số bệnh ruột non. Cắt một phần hoặc toàn bộ dạ dày và các phẫu thuật tiêu hóa khác. Dùng kéo dài thuốc ức chế tiết acid dạ dày. Dùng metformin. Tuổi cao, đặc biệt khi kèm viêm teo dạ dày.
Đây chủ yếu là dữ liệu của vitamin B12 nói chung, không phải tất cả đều đã được nghiên cứu riêng với Dibencozide.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dibencozide
Nhóm hóa học: cobalamin/corrinoid chứa cobalt. Nhóm chức năng: coenzym vitamin B12. Nhóm điều trị theo ATC: vitamin B12 và các chất tương tự; thuốc chống thiếu máu. Mã ATC: B03BA04.
Dibencozide không đồng nhất với toàn bộ khái niệm “vitamin B12”; đây là một trong các dạng cobalamin cụ thể.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Adenosylcobalamin là coenzym cần thiết cho methylmalonyl-CoA mutase trong ty thể. Enzym này xúc tác quá trình đồng phân hóa L-methylmalonyl-CoA thành succinyl-CoA, một chất trung gian tham gia chuyển hóa propionat, acid béo mạch lẻ và một số acid amin.
Nhãn cobamamide của PMDA còn mô tả tác động trên mô tạo máu và mô thần kinh thông qua các quá trình liên quan đến tổng hợp acid nucleic, protein và tạo hồng cầu. Một phần dữ liệu hỗ trợ các tác dụng này xuất phát từ nghiên cứu cũ hoặc tiền lâm sàng, vì vậy không nên suy diễn rằng Dibencozide có thể điều trị mọi biểu hiện mệt mỏi hoặc tổn thương thần kinh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dibencozide tham gia chức năng chuyển hóa của vitamin B12 ở cấp độ tế bào, đặc biệt trong chuyển hóa methylmalonyl-CoA. Vitamin B12 nói chung cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu bình thường, tổng hợp DNA, phát triển và duy trì chức năng thần kinh. Tuy nhiên, hiệu quả lâm sàng của việc bổ sung phụ thuộc vào nguyên nhân bệnh, tình trạng thiếu hụt và khả năng hấp thu của từng người.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dibencozide
Chỉ định phải được đọc theo từng nhãn thuốc, không phải mọi chỉ định dưới đây đều áp dụng cho tất cả sản phẩm.
Theo thông tin của Dibencozide STELLA tại Việt Nam, thuốc được chỉ định điều trị hỗ trợ trong các trường hợp:
Trẻ nhỏ chán ăn, suy dinh dưỡng và chậm lớn. Nhiễm khuẩn tái phát. Rối loạn tiêu hóa sau phẫu thuật. Thời kỳ dưỡng bệnh sau ốm nặng. Suy nhược ở người lớn và người cao tuổi.
Theo nhãn Hycobal chứa cobamamide tại Nhật Bản, các chỉ định được phê duyệt gồm:
Phòng và điều trị thiếu vitamin B12. Bổ sung khi nhu cầu vitamin B12 tăng nhưng khẩu phần không đáp ứng. Thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ. Nhiễm sán dải cá rộng. Tổn thương thần kinh liên quan thiếu máu ác tính. Hội chứng kém hấp thu. Một số dạng thiếu máu, viêm dây thần kinh hoặc bệnh thần kinh khi thiếu hoặc rối loạn chuyển hóa vitamin B12 được cho là có liên quan.
Nhãn này lưu ý không nên tiếp tục kéo dài đối với một số chỉ định nếu không ghi nhận đáp ứng; trường hợp kém hấp thu nghiêm trọng có thể cần đường dùng khác.
Không có đủ nguồn chất lượng cao để xác nhận Dibencozide giúp tăng cơ, tăng sức bền, cải thiện tập trung, điều trị trầm cảm hoặc lo âu ở người không thiếu vitamin B12. NIH cho biết bổ sung vitamin B12 không cho thấy lợi ích rõ ràng đối với hiệu suất thể thao ở người có tình trạng vitamin B12 đầy đủ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ minh họa sự khác biệt giữa các nhãn thuốc, không phải chỉ định dùng thuốc cá nhân:
Dibencozide STELLA 2 mg dạng cốm tại Việt Nam: thông tin của nhà sản xuất ghi người lớn và trẻ em dùng 3–6 gói/ngày, chia ba lần. Hycobal 500 microgam dạng viên nang tại Nhật Bản: nhãn thuốc ghi người lớn dùng tối đa 1.500 microgam/ngày, chia 1–3 lần; có thể điều chỉnh theo tuổi và tình trạng bệnh.
Hai chế phẩm có hàm lượng, chỉ định và chế độ liều khác nhau đáng kể. Không tự quy đổi hoặc thay thế cho nhau. Liều thực tế phải căn cứ chẩn đoán, nhãn thuốc hiện hành và chỉ định của bác sĩ.
Dạng cốm Dibencozide STELLA được hòa tan trong nước trước khi uống. Viên nang phải được uống theo hướng dẫn của sản phẩm, không nuốt cả vỉ PTP. Không tự tăng liều khi chưa thấy cải thiện. Không dùng liều của sản phẩm khác dù cùng ghi thành phần Dibencozide. Không dùng thuốc để thay thế việc đánh giá nguyên nhân chán ăn, chậm tăng trưởng, thiếu máu, mệt mỏi hoặc rối loạn thần kinh. Khi quên liều, không tự dùng gấp đôi trừ khi chuyên gia y tế đã hướng dẫn cụ thể.
Tùy chỉ định, bác sĩ có thể theo dõi:
Đáp ứng triệu chứng và tình trạng dinh dưỡng. Công thức máu khi điều trị thiếu máu. Nồng độ vitamin B12 huyết thanh hoặc huyết tương. Methylmalonic acid khi cần xác nhận thiếu vitamin B12. Triệu chứng thần kinh như tê bì, yếu cơ hoặc rối loạn dáng đi. Phản ứng dị ứng, phát ban hoặc phù.
Methylmalonic acid có thể tăng do suy thận và tuổi cao, nên kết quả phải được chuyên gia y tế diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Cảnh báo và lưu ý về Dibencozide
Chống chỉ định không thống nhất giữa các sản phẩm.
Thông tin của Dibencozide STELLA tại Việt Nam liệt kê:
Mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào của thuốc. Có tiền sử dị ứng với cobalamin. U ác tính. Cơ địa dị ứng như hen hoặc eczema.
Trong khi đó, hồ sơ PMDA của Hycobal không thiết lập chống chỉ định riêng. Vì có sự khác biệt này, người dùng phải tuân theo tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm đang sử dụng và thông báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, ung thư hoặc bệnh nền.
Các phản ứng được ghi nhận trong nguồn sản phẩm gồm:
Phát ban, ngứa, mày đay. Eczema hoặc ban đỏ. Phù. Mụn trứng cá. Nước tiểu đổi màu. Rối loạn tiêu hóa hiếm gặp trong một số tờ hướng dẫn.
Nhãn PMDA ghi nhận phát ban quá mẫn với tần suất chưa xác định. Không phải mọi người dùng đều gặp các phản ứng này và tần suất có thể khác nhau giữa các chế phẩm.
Thông tin của Dibencozide STELLA có liệt kê sốc phản vệ và phù Quincke. Đây là các phản ứng có khả năng nghiêm trọng, dù tần suất không được nêu rõ.
Cần ngừng dùng thuốc và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp khi xuất hiện khó thở, khò khè, sưng môi–lưỡi–họng, choáng, phát ban lan nhanh hoặc cảm giác sắp ngất. Không tự dùng lại thuốc sau một phản ứng nghiêm trọng khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Không tự dùng chỉ vì mệt mỏi hoặc chán ăn; các triệu chứng này có nhiều nguyên nhân cần được chẩn đoán. Thiếu folate có thể cải thiện một phần biểu hiện huyết học trong khi tổn thương thần kinh do thiếu vitamin B12 vẫn tiến triển; việc đánh giá thiếu máu nên do nhân viên y tế thực hiện. Người có tiền sử dị ứng cobalamin hoặc cobalt cần thông báo cho bác sĩ. Người mắc bệnh ác tính cần hỏi bác sĩ trước khi dùng vì một số tờ hướng dẫn tại Việt Nam liệt kê đây là chống chỉ định. Chế phẩm chứa lactose, aspartame, chất màu hoặc tá dược khác có thể không phù hợp với một số người; phải đọc thành phần của sản phẩm cụ thể. Không kéo dài điều trị khi không có đáp ứng mà chưa đánh giá lại nguyên nhân.
Chưa có phác đồ xử trí quá liều Dibencozide đặc hiệu được thiết lập trong các hồ sơ chính thức đã đối chiếu. PMDA không thiết lập mục quá liều riêng; tờ hướng dẫn Dibencozide STELLA được lưu hành cho biết chưa ghi nhận trường hợp quá liều. Nếu uống nhầm liều lớn, đặc biệt ở trẻ em hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế và mang theo bao bì thuốc.
Bảo quản theo đúng hướng dẫn của từng sản phẩm:
Dibencozide STELLA: tờ hướng dẫn ghi bảo quản trong bao bì kín, nơi khô, nhiệt độ không quá 30°C. Hycobal: bảo quản ở nhiệt độ phòng và tránh ánh sáng sau khi mở hộp vì hàm lượng có thể giảm.
Không dùng thuốc đổi màu, ẩm, vón bất thường, hết hạn hoặc bao bì bị hư hỏng.
Đối tượng đặc biệt
Dibencozide STELLA có chỉ định và liều ghi cho trẻ em trong thông tin của nhà sản xuất Việt Nam. Tuy nhiên, hồ sơ PMDA của Hycobal cho biết chưa thực hiện thử nghiệm lâm sàng dành riêng cho trẻ em. Vì vậy, không nên suy rộng độ an toàn hoặc liều của một chế phẩm sang chế phẩm khác. Trẻ chán ăn, chậm lớn hoặc suy dinh dưỡng cần được đánh giá nguyên nhân trước khi dùng thuốc.
Thông tin Dibencozide STELLA có chỉ định điều trị hỗ trợ suy nhược ở người cao tuổi. Tuy nhiên, dữ liệu dược động học và điều chỉnh liều dành riêng cho nhóm này. Người cao tuổi có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn do viêm teo dạ dày, giảm yếu tố nội tại, bệnh đường tiêu hóa hoặc dùng thuốc kéo dài; cần đánh giá tình trạng bệnh và các thuốc đang dùng.
Thông tin của Dibencozide STELLA nêu có thể sử dụng ở phụ nữ mang thai; nhãn Hycobal tại Nhật Bản cũng liệt kê bổ sung vitamin B12 khi nhu cầu tăng ở phụ nữ mang thai trong các chỉ định được phê duyệt. Tuy nhiên, dữ liệu an toàn thai kỳ dành riêng cho từng hàm lượng và chế phẩm còn hạn chế. Chỉ dùng khi có nhu cầu y khoa, sau khi bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ; không tự dùng liều cao.
Nhãn Hycobal đề cập bổ sung vitamin B12 khi nhu cầu tăng ở phụ nữ cho con bú. Dữ liệu riêng về mức cobamamide bài tiết vào sữa mẹ. Người đang cho con bú nên trao đổi với bác sĩ về tình trạng dinh dưỡng, liều cần thiết và các sản phẩm vitamin B12 khác đang sử dụng để tránh dùng trùng lặp.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về dược động học, hiệu chỉnh liều hoặc mức độ an toàn của Dibencozide theo từng mức suy gan trong hồ sơ chính thức đã đối chiếu.
Cobamamide được thải trừ một phần qua nước tiểu, nhưng chưa có khuyến cáo hiệu chỉnh liều theo mức lọc cầu thận hoặc dữ liệu đầy đủ ở người suy thận. Methylmalonic acid cũng có thể tăng khi chức năng thận giảm, làm phức tạp việc đánh giá thiếu vitamin B12.
Thông tin của nhà sản xuất Dibencozide STELLA cho biết chưa có dữ liệu về ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Nếu xuất hiện chóng mặt, khó chịu hoặc phản ứng bất thường, không nên tiếp tục lái xe cho đến khi được đánh giá.
Tương tác thuốc của Dibencozide
Nhãn PMDA của Hycobal không thiết lập tương tác chống chỉ định hoặc tương tác cần thận trọng cụ thể.
Ở cấp độ vitamin B12 nói chung:
Thuốc ức chế bơm proton và thuốc đối kháng thụ thể H2 có thể ảnh hưởng đến hấp thu vitamin B12, đặc biệt vitamin B12 gắn với thức ăn. Metformin có thể làm giảm hấp thu và giảm nồng độ vitamin B12 huyết thanh.
Tờ hướng dẫn được lưu hành cho Dibencozide STELLA còn đề cập neomycin, acid aminosalicylic, thuốc đối kháng H2 và colchicine có thể làm giảm hấp thu vitamin B12 qua đường tiêu hóa; thuốc tránh thai đường uống có thể làm giảm nồng độ vitamin B12 huyết thanh. Cần kiểm tra lại tờ hướng dẫn hiện hành và hỏi dược sĩ trước khi phối hợp.
Thắc mắc về hoạt chất Dibencozide
Dibencozide là tên khác của cobamamide hay adenosylcobalamin, một dạng coenzym có hoạt tính của vitamin B12. Hoạt chất này không đồng nhất với cyanocobalamin, methylcobalamin hoặc hydroxocobalamin dù đều thuộc họ cobalamin.
Một sản phẩm Dibencozide tại Việt Nam có chỉ định điều trị hỗ trợ trẻ chán ăn, suy dinh dưỡng và chậm lớn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa thuốc phù hợp với mọi trẻ chán ăn hoặc chắc chắn giúp tăng cân. Chán ăn và chậm tăng trưởng có thể liên quan đến khẩu phần, bệnh tiêu hóa, nhiễm trùng, thiếu vi chất, rối loạn nội tiết hoặc nguyên nhân khác. Trẻ cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng.
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy để khuyến cáo Dibencozide nhằm tăng cơ hoặc tăng sức bền ở người không thiếu vitamin B12. NIH ghi nhận bổ sung vitamin B12 không cho thấy cải thiện hiệu suất thể thao ở người có tình trạng vitamin B12 đầy đủ. Không nên tự dùng liều cao cho mục đích tập luyện.
Tình trạng kê đơn phụ thuộc quốc gia và từng sản phẩm. Tại Việt Nam, nhà sản xuất xếp Dibencozide STELLA là thuốc Rx. Người dùng nên kiểm tra phân loại trên bao bì hoặc cơ sở dữ liệu quản lý hiện hành và không tự mua dùng khi chưa có tư vấn chuyên môn.
Không. Cả hai đều là dạng coenzym của vitamin B12 nhưng tham gia các phản ứng sinh hóa khác nhau. Adenosylcobalamin — Dibencozide — là coenzym của methylmalonyl-CoA mutase; methylcobalamin là coenzym của methionine synthase. Không tự thay thế hai hoạt chất dựa trên tên “vitamin B12” mà không xem chỉ định và hàm lượng.

