Metformin

Metformin là thuốc hạ glucose máu đường uống thuộc nhóm biguanide. Theo nhãn thuốc được rà soát, Metformin được dùng cùng chế độ ăn và vận động để cải thiện kiểm soát đường huyết ở người lớn mắc đái tháo đường tuýp 2; dạng viên giải phóng tức thời còn được chỉ định cho trẻ từ 10 tuổi trong một số nhãn. Thuốc làm giảm sản xuất glucose tại gan, giảm một phần hấp thu glucose ở ruột và cải thiện độ nhạy insulin mà không trực tiếp kích thích tuyến tụy tăng tiết insulin. Tác dụng phụ thường gặp nhất là tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đầy hơi và khó chịu vùng bụng. Biến cố hiếm nhưng nghiêm trọng là nhiễm acid lactic, đặc biệt khi suy thận nặng, thiếu oxy, suy gan, uống quá nhiều rượu hoặc dùng trong một số thời điểm liên quan đến chất cản quang chứa iod. Không tự dùng hoặc tự điều chỉnh liều Metformin.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Metformin, thường dùng dưới dạng Metformin hydrochloride
  • Nhóm thuốc: Biguanide, thuốc hạ glucose máu không phải insulin
  • Mã ATC: A10BA02
  • Chỉ định theo nhãn được rà soát: Hỗ trợ chế độ ăn và vận động để kiểm soát đường huyết trong đái tháo đường tuýp 2
  • Dạng dùng được xác minh: Viên giải phóng tức thời và viên giải phóng kéo dài
  • Tác dụng phụ thường gặp: Tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đầy hơi, khó tiêu, khó chịu vùng bụng
  • Cảnh báo quan trọng: Nhiễm acid lactic, suy thận, thiếu vitamin B12 và sử dụng chất cản quang chứa iod
  • Tự sử dụng: Không tự mua, tự tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc

Hoạt chất Metformin là gì?

Metformin là thuốc hạ glucose máu không phải insulin thuộc nhóm biguanide. Thuốc được sử dụng chủ yếu để cải thiện kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường tuýp 2, kết hợp với chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Metformin

CAS 657-24-9

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Metformin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Metformin

Tên IUPAC

3-(diaminomethylidene)-1,1-dimethylguanidine

Tên hóa học khác

1,1-Dimethylbiguanide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Metformin hydrochloride; tên hóa học của dạng hydrochloride là N,N-dimethylimidodicarbonimidic diamide hydrochloride.

Tên Latinh / tên dược điển

Metforminum

Tên USAN

metformin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

657-24-9

UNII

9100L32L2N

PubChem CID

4091

RxNorm CUI

6809

Dược động học của Metformin

Metformin được hấp thu không hoàn toàn qua đường tiêu hóa, gần như không gắn với protein huyết tương, không bị chuyển hóa tại gan và được đào thải dưới dạng không đổi qua thận. Bài tiết chủ động ở ống thận là con đường thải trừ quan trọng. Suy giảm chức năng thận làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải của thuốc.

Giai đoạn I: Hấp thu

Nồng độ trạng thái ổn định của Metformin giải phóng tức thời thường đạt trong khoảng 24–48 giờ. Với dạng giải phóng kéo dài, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung vị khoảng 7 giờ, dao động 4–8 giờ.

Thức ăn làm giảm và làm chậm hấp thu viên giải phóng tức thời, nhưng làm tăng mức hấp thu của một số viên giải phóng kéo dài. Cách dùng phải tuân theo hướng dẫn của từng sản phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của viên Metformin giải phóng tức thời 500 mg khi uống lúc đói khoảng 50–60%. Mức hấp thu không tăng tỷ lệ thuận khi tăng liều do khả năng hấp thu giảm ở liều cao hơn.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến trung bình sau liều uống 850 mg khoảng 654 ± 358 lít. Metformin hầu như không gắn với protein huyết tương và có thể phân bố vào hồng cầu theo thời gian.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Metformin không trải qua chuyển hóa đáng kể tại gan. Không xác định được chất chuyển hóa ở người và thuốc không được bài tiết qua mật theo dữ liệu trong nhãn được rà soát.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Metformin được đào thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Khoảng 90% lượng thuốc đã hấp thu được đào thải qua thận trong 24 giờ đầu sau khi uống.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trong huyết tương khoảng 6,2 giờ. Thời gian bán thải trong máu khoảng 17,6 giờ, có thể liên quan đến sự phân bố thuốc vào hồng cầu.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải qua thận của Metformin cao hơn khoảng 3,5 lần độ thanh thải creatinine, cho thấy bài tiết chủ động tại ống thận là con đường đào thải chính. Giá trị cụ thể thay đổi theo chức năng thận, tuổi và đặc điểm người bệnh.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể gồm:

  • Chức năng thận: suy thận làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải.
  • Tuổi cao: thay đổi dược động học chủ yếu liên quan đến suy giảm chức năng thận.
  • Thức ăn và dạng bào chế: ảnh hưởng khác nhau đến viên giải phóng tức thời và giải phóng kéo dài.
  • Thuốc ức chế chất vận chuyển OCT2 hoặc MATE: có thể làm tăng phơi nhiễm Metformin.
  • Tình trạng mất nước, thiếu oxy hoặc bệnh cấp tính: có thể làm tăng nguy cơ tích lũy và nhiễm acid lactic.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Metformin

Metformin thuộc nhóm thuốc hạ glucose máu, không bao gồm insulin; phân nhóm hóa học biguanide. Thuốc không trực tiếp kích thích tế bào beta tuyến tụy tăng tiết insulin nên khi dùng đơn trị liệu thường có nguy cơ hạ đường huyết thấp hơn các thuốc kích thích tiết insulin. Tuy nhiên, hạ đường huyết vẫn có thể xảy ra khi phối hợp insulin hoặc sulfonylurea.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Metformin làm giảm sản xuất glucose tại gan, giảm một phần hấp thu glucose ở ruột và cải thiện độ nhạy với insulin thông qua tăng thu nhận, sử dụng glucose ở mô ngoại vi. Thuốc không làm tăng trực tiếp quá trình bài tiết insulin.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Metformin làm giảm cả glucose huyết tương lúc đói và sau ăn, đồng thời cải thiện dung nạp glucose ở người mắc đái tháo đường tuýp 2. Nồng độ insulin lúc đói và đáp ứng insulin trong ngày có thể giảm do độ nhạy insulin được cải thiện.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Metformin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Metformin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Metformin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Trimethoprim

Trimethoprim làm giảm thải trừ metformin qua thận và tăng phơi nhiễm metformin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Trimethoprim ức chế các chất vận chuyển cation thận, đặc biệt MATE và có liên quan OCT2, làm giảm bài tiết metformin.

Ảnh hưởng:

Nghiên cứu ở 24 người khỏe mạnh ghi nhận AUC metformin tăng 37%, Cmax tăng 38% và độ thanh thải thận giảm; ý nghĩa lâm sàng tăng ở người suy thận hoặc dùng liều metformin cao.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Đánh giá chức năng thận và dung nạp; cân nhắc tăng cường theo dõi hoặc điều chỉnh metformin ở bệnh nhân nguy cơ.

Creatinine/eGFR, glucose, triệu chứng tiêu hóa; đánh giá lactate/toan lactic khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[PubMed] | Trimethoprim-metformin interaction and its genetic modulation by OCT2 and MATE1 transporters | AUC +37%, Cmax +38%; PMID 23305245 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23305245/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Alginate

Trong thử nghiệm in vitro, sodium alginate làm giảm phần metformin tự do trong một số môi trường mô phỏng tiêu hóa. Chưa có dữ liệu cho thấy ảnh hưởng đến hấp thu hoặc kiểm soát đường huyết ở người.

Chưa phân loại
Cơ chế:

Tương tác dược động học lý thuyết do tương tác ion/phụ thuộc pH giữa biguanide mang điện tích dương và alginate mang điện tích âm, làm giảm nồng độ thuốc tự do.

Ảnh hưởng:

Có khả năng giảm sinh khả dụng và hiệu quả hạ đường huyết; ý nghĩa lâm sàng chưa xác định.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Không có chiến lược tách liều được xác lập. Theo dõi kiểm soát đường huyết khi bắt đầu hoặc ngừng sản phẩm sodium alginate; cân nhắc tránh uống đúng cùng thời điểm nếu đáp ứng thay đổi.

Theo dõi glucose máu, HbA1c theo kế hoạch điều trị và triệu chứng tăng đường huyết.

Bằng chứng: theoretical
Nguồn:

[Biological and Pharmaceutical Bulletin] | Effect of Dietary Fiber on the Level of Free Hypoglycemic Agents in Vitro | Metformin tự do giảm trong hệ có sodium alginate; cơ chế phụ thuộc ion và pH | https://doi.org/10.1248/bpb.b22-00385 | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Chlorpromazine

Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose.

Ảnh hưởng:

Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine.

Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Metformin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 24 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *