Dapsone là thuốc tổng hợp thuộc nhóm sulfone, có tác dụng kháng khuẩn và chống viêm. Dạng viên uống được sử dụng trong phác đồ phối hợp điều trị bệnh phong và kiểm soát viêm da dạng herpes. Dạng gel bôi ngoài da 5% hoặc 7,5% được phê duyệt tại một số quốc gia để điều trị mụn trứng cá. Dapsone không được dùng đơn độc trong bệnh phong do nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Thuốc uống có thể gây tan máu, methemoglobin huyết, giảm bạch cầu hạt, tổn thương gan, bệnh lý thần kinh ngoại biên và hội chứng quá mẫn nghiêm trọng. Nguy cơ tan máu cao hơn ở người thiếu men G6PD, nhưng vẫn có thể xảy ra ở người không thiếu men. Người dùng Dapsone toàn thân cần được xét nghiệm và theo dõi công thức máu, chức năng gan theo chỉ định. Đây là thuốc kê đơn, không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Dapsone
- Tên khác: Diaminodiphenyl sulfone, DDS
- Nhóm thuốc: Thuốc sulfone có tác dụng kháng khuẩn và chống viêm
- Mã ATC đường uống: J04BA02
- Mã ATC dùng ngoài da: D10AX05
- Chỉ định chính của dạng uống: Bệnh phong trong phác đồ đa thuốc; viêm da dạng herpes
- Chỉ định chính của dạng gel: Mụn trứng cá
- Đường dùng: Uống và bôi ngoài da
- Cảnh báo nổi bật: Tan máu, methemoglobin huyết, giảm bạch cầu hạt, hội chứng quá mẫn Dapsone
- Nhóm nguy cơ cao: Người thiếu men G6PD, thiếu máu nặng, bệnh tim phổi, bệnh gan
- Theo dõi quan trọng: Công thức máu, hemoglobin, chức năng gan và dấu hiệu methemoglobin huyết
- Phân loại: Thuốc kê đơn
Hoạt chất Dapsone là gì?
Dapsone là thuốc sulfone tổng hợp có tác dụng kháng khuẩn và chống viêm. Đường uống được sử dụng trong phác đồ điều trị bệnh phong và một số bệnh da có liên quan đến bạch cầu trung tính. Dạng gel được sử dụng để điều trị mụn trứng cá tại một số quốc gia.
Dapsone
INN Dapsone.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dapsone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dapsone. |
| Tên IUPAC | 4-(4-aminophenyl)sulfonylaniline |
| Tên hóa học khác | Benzenamine, 4,4'-sulfonylbis- | Bis(4-aminophenyl)sulfone |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | 4,4’-Diaminodiphenyl sulfone.; Diaminodiphenyl sulfone.; DDS.; 4-[(4-aminobenzene)sulfonyl]aniline.; Dapsonum. |
| Tên viết tắt | DDS | DADPS |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dapsonum |
| Tên USAN | dapsone |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 80-08-0 |
|---|---|
| UNII | 8W5C518302 |
| PubChem CID | 2955 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C12H12N2O2S |
Dược động học của Dapsone
Dapsone đường uống được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Thuốc phân bố rộng đến nhiều mô, trải qua chu trình gan–ruột và được chuyển hóa chủ yếu tại gan bằng phản ứng acetyl hóa và hydroxyl hóa. Thuốc cùng các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu. Dapsone có thời gian bán thải dài và biến thiên đáng kể giữa các cá thể.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, Dapsone được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. Nồng độ đỉnh trong huyết thanh thường đạt trong khoảng 2–8 giờ. Cần dùng thuốc hằng ngày ít nhất khoảng tám ngày để đạt trạng thái nồng độ ổn định.
Dapsone bôi ngoài da vẫn có thể được hấp thu vào tuần hoàn, mặc dù mức hấp thu thấp hơn đáng kể so với đường uống.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống được báo cáo trên 86%. Mức hấp thu có thể khác nhau giữa từng người nhưng nhìn chung Dapsone được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Đối với gel bôi 7,5%, mức phơi nhiễm toàn thân ước tính khoảng 1% so với một liều uống 100 mg. Phơi nhiễm sau khi dùng gel 5% cũng thấp hơn khoảng 100 lần so với liều uống 100 mg trong nghiên cứu dược động học. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dapsone gắn với protein huyết tương khoảng 50–80%. Chất chuyển hóa monoacetyldapsone có mức gắn protein gần như hoàn toàn.
Thuốc phân bố đến nhiều cơ quan và được lưu giữ tại da, cơ, thận và gan. Dapsone có thể được phát hiện trong mồ hôi, nước bọt, đờm, nước mắt và mật. Thuốc đi qua hàng rào máu–não, nhau thai và được bài tiết vào sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dapsone được chuyển hóa chủ yếu tại gan theo hai con đường:
- Acetyl hóa bởi N-acetyltransferase tạo monoacetyldapsone.
- N-hydroxyl hóa qua enzym cytochrome P450 tạo dapsone hydroxylamine.
Dapsone hydroxylamine được xem là chất chuyển hóa có vai trò quan trọng trong cơ chế gây methemoglobin huyết và tan máu. Khả năng acetyl hóa có tính đa hình di truyền, gồm người acetyl hóa nhanh và người acetyl hóa chậm.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 70–80% liều dùng được thải qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa tan trong nước sau quá trình liên hợp. Khoảng 20% có thể được thải qua nước tiểu dưới dạng Dapsone không đổi. Một lượng nhỏ được thải qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của Dapsone có thể dao động khoảng 10–80 giờ. Nhãn thuốc đường uống tại Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 10–50 giờ, trung bình khoảng 28 giờ. Sự biến thiên liên quan đến chuyển hóa, chu trình gan–ruột và đặc điểm di truyền của từng người. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chưa có một giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng chung cho tất cả người bệnh và dạng bào chế: . Rifampicin có thể làm tăng độ thanh thải Dapsone và làm giảm đáng kể nồng độ thuốc trong huyết tương. Probenecid làm giảm bài tiết Dapsone, từ đó có thể làm tăng nồng độ thuốc. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và thời gian lưu hành của Dapsone gồm:
- Kiểu hình acetyl hóa nhanh hoặc chậm.
- Chức năng gan.
- Tuổi cao.
- Chu trình gan–ruột.
- Dùng đồng thời rifampicin, probenecid, trimethoprim hoặc trimethoprim–sulfamethoxazole.
- Đường dùng uống hoặc bôi ngoài da.
- Diện tích da và lượng gel được bôi.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dapsone
Dapsone có hai đặc tính dược lý chính:
- Tác dụng kháng khuẩn: Thuốc ức chế tổng hợp folate ở các vi sinh vật nhạy cảm.
- Tác dụng chống viêm: Thuốc làm giảm một số hoạt động của bạch cầu đa nhân trung tính, hệ myeloperoxidase và quá trình tạo các chất oxy hóa liên quan đến tổn thương mô.
Dapsone được xem chủ yếu là thuốc kìm khuẩn đối với Mycobacterium leprae, mặc dù có thể có tác dụng diệt khuẩn yếu trong một số điều kiện.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong bệnh phong
Dapsone có cơ chế tương tự các sulfonamide. Thuốc cạnh tranh với acid para-aminobenzoic và ức chế enzym dihydropteroate synthase, từ đó cản trở tổng hợp acid folic cần thiết cho vi khuẩn.
Trong các bệnh da viêm
Dapsone có thể ức chế hoạt động của bạch cầu trung tính, hệ myeloperoxidase–hydrogen peroxide–halide, quá trình bùng nổ hô hấp và một số chất trung gian gây viêm.
Trong mụn trứng cá
Cơ chế chính xác của Dapsone gel trong điều trị mụn trứng cá chưa được xác định đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dapsone có tác dụng phụ thuộc nồng độ đối với quá trình tan máu và tạo methemoglobin. Nguy cơ tăng lên khi sử dụng liều cao, khi có thiếu men G6PD hoặc khi phối hợp với các thuốc có khả năng oxy hóa hemoglobin.
Tác dụng chống viêm của thuốc có thể xuất hiện nhanh trong viêm da dạng herpes, nhưng Dapsone không điều trị tổn thương đường tiêu hóa liên quan đến bệnh celiac. Chế độ ăn không gluten vẫn là biện pháp quan trọng trong kiểm soát bệnh nền.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dapsone
Dạng uống
- Điều trị viêm da dạng herpes – dermatitis herpetiformis.
- Điều trị các thể bệnh phong còn nhạy cảm với Dapsone, nhưng phải phối hợp với các thuốc chống phong khác.
- Một số bệnh da khác theo SmPC của từng quốc gia.
Nhãn viên Dapsone tại Hoa Kỳ liệt kê viêm da dạng herpes và các thể bệnh phong không kháng Dapsone. SmPC tại Anh còn có chỉ định dự phòng viêm phổi do Pneumocystis ở người suy giảm miễn dịch.
Dạng gel bôi ngoài da
- Điều trị mụn trứng cá.
- Gel 7,5% được phê duyệt tại Hoa Kỳ cho người từ 9 tuổi trở lên.
- Gel 5% có dữ liệu an toàn và hiệu quả ở người từ 12 tuổi trở lên.
Tình trạng phê duyệt của các ứng dụng sau khác nhau giữa từng quốc gia:
- Dự phòng viêm phổi do Pneumocystis jirovecii ở người nhiễm HIV không dung nạp trimethoprim–sulfamethoxazole.
- Dự phòng đồng thời Pneumocystis và bệnh do Toxoplasma gondii khi phối hợp Dapsone với pyrimethamine và leucovorin.
- Một số bệnh da có bạch cầu trung tính hoặc bệnh da bóng nước khác.
Hướng dẫn HIV của NIH năm 2026 liệt kê Dapsone là một phương án thay thế trong dự phòng Pneumocystis, nhưng yêu cầu xét nghiệm G6PD trước khi dùng nếu có thể. Dapsone đơn độc không bảo vệ đầy đủ trước bệnh do Toxoplasma gondii.
Các ứng dụng ngoài chỉ định chỉ được cân nhắc bởi bác sĩ chuyên khoa, không tự sử dụng dựa trên thông tin trong bài viết.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc và hướng dẫn chuyên môn. Liều thực tế phải do bác sĩ xác định theo bệnh, cân nặng, tuổi, chức năng gan, tình trạng G6PD và thuốc phối hợp.
Viêm da dạng herpes ở người lớn
Nhãn thuốc đường uống tại Hoa Kỳ và SmPC tại Anh ghi nhận:
- Liều khởi đầu thường là 50 mg mỗi ngày.
- Có thể tăng dần trong khoảng 50–300 mg mỗi ngày nếu cần.
- Sau khi kiểm soát được tổn thương, phải giảm về liều duy trì thấp nhất có hiệu quả, thường khoảng 25–50 mg mỗi ngày.
Chế độ ăn không gluten có thể giúp giảm hoặc ngừng nhu cầu dùng Dapsone ở một số người bệnh theo đánh giá chuyên khoa.
Bệnh phong theo phác đồ WHO
Dapsone phải được phối hợp cùng rifampicin và clofazimine:
- Người lớn: Dapsone 100 mg mỗi ngày.
- Trẻ từ 10–14 tuổi: 50 mg mỗi ngày.
- Trẻ dưới 10 tuổi hoặc cân nặng dưới 40 kg: khoảng 2 mg/kg mỗi ngày.
- Thời gian phác đồ: 6 tháng đối với thể ít vi khuẩn và 12 tháng đối với thể nhiều vi khuẩn.
Không được dùng Dapsone đơn độc trong bệnh phong.
Gel Dapsone 5%
- Bôi một lượng khoảng bằng hạt đậu thành lớp mỏng lên vùng da có mụn.
- Dùng hai lần mỗi ngày.
- Đánh giá lại nếu không cải thiện sau 12 tuần.
Gel Dapsone 7,5% - Bôi một lượng khoảng bằng hạt đậu thành lớp mỏng lên toàn bộ khuôn mặt một lần mỗi ngày.
- Có thể bôi lớp mỏng lên các vùng bị mụn khác theo chỉ định.
- Đánh giá lại nếu không cải thiện sau 12 tuần.
Dự phòng Pneumocystis ở người nhiễm HIV
NIH liệt kê một số phương án chuyên khoa, chẳng hạn Dapsone 100 mg uống mỗi ngày hoặc 50 mg hai lần mỗi ngày ở người âm tính với kháng thể Toxoplasma. Các phác đồ phối hợp pyrimethamine và leucovorin được dùng khi cần bảo vệ đồng thời trước Toxoplasma. Phải xét nghiệm G6PD và đánh giá thuốc tương tác trước khi sử dụng.
Viên uống
- Uống đúng liều và đúng lịch được kê.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn khác.
- Không tự tăng liều khi tổn thương da chưa cải thiện.
- Không dùng đơn độc để điều trị bệnh phong.
- Không tự ngừng toàn bộ phác đồ bệnh phong khi xuất hiện phản ứng phong; cần được bác sĩ phân biệt phản ứng phong với dị ứng thuốc.
Gel bôi - Rửa nhẹ và lau khô vùng da trước khi bôi.
- Bôi một lớp mỏng, không bôi lượng dày.
- Rửa tay sau khi sử dụng.
- Tránh mắt, miệng, môi, niêm mạc và vùng da bị tổn thương nặng.
- Không nuốt hoặc dùng trong âm đạo.
- Benzoyl peroxide có thể làm da hoặc lông mặt đổi màu vàng–cam tạm thời khi dùng cùng Dapsone gel.
Trước và trong thời gian dùng Dapsone đường uống, bác sĩ có thể chỉ định:
- Công thức máu toàn bộ.
- Hemoglobin và hematocrit.
- Số lượng bạch cầu, tiểu cầu và hồng cầu lưới.
- Xét nghiệm G6PD trước khi điều trị nếu có thể.
- Chức năng gan trước và định kỳ trong điều trị.
- Methemoglobin khi có tím môi, khó thở, đau đầu, mệt nhiều hoặc SpO₂ thấp không giải thích được.
- Theo dõi yếu cơ, tê bì hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên.
- Theo dõi phát ban, sốt, hạch to và dấu hiệu tổn thương nhiều cơ quan.
Nhãn thuốc khuyến nghị thực hiện công thức máu hằng tuần trong tháng đầu nếu khả thi, hằng tháng trong sáu tháng tiếp theo và định kỳ sau đó. Tần suất thực tế được cá nhân hóa theo nguy cơ.
Cảnh báo và lưu ý về Dapsone
Chống chỉ định hoặc không sử dụng Dapsone đường uống trong các trường hợp sau, tùy nhãn sản phẩm:
- Quá mẫn với Dapsone hoặc dẫn xuất sulfone.
- Quá mẫn với sulfonamide theo một số SmPC.
- Thiếu máu nặng chưa được điều trị.
- Thiếu men G6PD mức độ nặng.
- Porphyria theo một số SmPC.
Gel Dapsone 5% và 7,5% không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối trong nhãn Hoa Kỳ, nhưng nên tránh ở người có methemoglobin huyết bẩm sinh hoặc vô căn. Không nên phối hợp gel với Dapsone đường uống hoặc thuốc chống sốt rét có nguy cơ gây tan máu nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Dạng uống
- Tan máu và giảm hemoglobin.
- Tăng methemoglobin.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc chán ăn.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Phát ban, ngứa hoặc nhạy cảm ánh sáng.
- Mất ngủ.
- Tăng men gan hoặc vàng da.
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên.
- Nhịp tim nhanh.
- HbA1c thấp giả tạo do tan máu hoặc thay đổi tuổi thọ hồng cầu.
Dạng gel
Các phản ứng thường gặp chủ yếu tại vị trí bôi: - Khô da.
- Ngứa.
- Đỏ da.
- Bong tróc hoặc cảm giác da nhờn.
- Châm chích hoặc nóng rát nhẹ.
Gel vẫn có thể gây methemoglobin huyết hoặc tan máu, mặc dù mức hấp thu toàn thân thấp hơn đường uống.
Rối loạn huyết học
- Giảm bạch cầu hạt.
- Thiếu máu bất sản.
- Giảm các dòng tế bào máu.
- Thiếu máu tan máu.
- Methemoglobin huyết nặng.
Đã có trường hợp tử vong liên quan đến giảm bạch cầu hạt, thiếu máu bất sản và các rối loạn tạo máu khác khi sử dụng Dapsone.
Hội chứng quá mẫn Dapsone
Hội chứng này thường xuất hiện trong khoảng 3–6 tuần sau khi bắt đầu điều trị và có thể gồm:
- Phát ban.
- Sốt.
- Tăng bạch cầu ái toan.
- Hạch to.
- Viêm gan.
- Viêm da bong vảy.
- Tổn thương thận hoặc các cơ quan khác.
Nếu không ngừng thuốc kịp thời, hội chứng có thể tiến triển nặng và đã ghi nhận trường hợp tử vong.
Phản ứng da nghiêm trọng
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- Viêm da bóng nước.
- Viêm da bong vảy.
- Hồng ban đa dạng.
Các biến cố nghiêm trọng khác - Viêm gan hoặc vàng da ứ mật.
- Bệnh lý thần kinh vận động ngoại biên.
- Viêm tụy.
- Tổn thương thận.
- Lupus do thuốc.
- Tăng bạch cầu ái toan ở phổi.
- Rối loạn tâm thần.
Người bệnh phải được khám ngay nếu có tím môi hoặc móng, khó thở, sốt, đau họng, vàng da, nước tiểu sẫm, phát ban lan rộng, bầm tím bất thường hoặc yếu cơ tiến triển.
Thận trọng đặc biệt khi dùng Dapsone cho người có:
- Thiếu men G6PD.
- Thiếu methemoglobin reductase.
- Hemoglobin M.
- Thiếu máu.
- Bệnh tim hoặc bệnh phổi.
- Bệnh gan.
- Tiền sử phản ứng nghiêm trọng với sulfone hoặc sulfonamide.
- Đang sử dụng nhiều thuốc có nguy cơ gây tan máu hoặc ức chế tủy xương.
Tan máu do Dapsone có tính phụ thuộc liều và có thể xảy ra ở cả người không thiếu G6PD. Người thiếu G6PD thường có phản ứng nặng hơn. Methemoglobin huyết có thể xuất hiện vài giờ sau phơi nhiễm; biểu hiện ban đầu thường là môi, niêm mạc miệng hoặc móng có màu xám xanh.
Dapsone có thể làm HbA1c thấp giả tạo. Khi HbA1c không phù hợp với đường huyết thực tế, bác sĩ có thể sử dụng fructosamine hoặc theo dõi đường huyết thường xuyên hơn.
Quá liều Dapsone có thể gây:
- Buồn nôn và nôn.
- Kích động hoặc tăng kích thích.
- Tím tái.
- Methemoglobin huyết.
- Thiếu oxy mô.
- Co giật.
- Thiếu máu tan máu.
- Hôn mê trong trường hợp nặng.
Xử trí phải được thực hiện tại cơ sở cấp cứu. Các biện pháp có thể gồm hỗ trợ hô hấp–tuần hoàn, oxy, than hoạt tính và theo dõi methemoglobin. Methylene blue đường tĩnh mạch là một biện pháp điều trị methemoglobin huyết trong các trường hợp phù hợp.
Methylene blue phụ thuộc vào hoạt tính G6PD và có thể không hiệu quả hoặc làm tăng tan máu ở người thiếu G6PD nặng. Việc sử dụng phải do bác sĩ hồi sức hoặc chống độc quyết định.
Viên uống
Một số nhãn thuốc khuyến nghị:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Có thể chấp nhận dao động trong khoảng 15–30°C theo điều kiện vận chuyển.
- Tránh ánh sáng.
- Để trong bao bì kín và ngoài tầm với của trẻ em.
Gel bôi - Bảo quản ở 20–25°C.
- Không để đông lạnh.
- Đóng kín bao bì sau khi sử dụng.
Điều kiện bảo quản của sản phẩm cụ thể phải tuân theo hướng dẫn trên bao bì và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt.
Đối tượng đặc biệt
Bệnh phong
WHO sử dụng Dapsone trong phác đồ đa thuốc theo tuổi và cân nặng:
- Trẻ từ 10–14 tuổi: thường 50 mg mỗi ngày.
- Trẻ dưới 10 tuổi hoặc dưới 40 kg: khoảng 2 mg/kg mỗi ngày.
Trẻ phải được theo dõi thiếu máu, G6PD, phản ứng quá mẫn và chức năng gan.
Gel trị mụn
- Gel 7,5%: độ an toàn và hiệu quả đã được thiết lập từ 9 tuổi trở lên trong nhãn Hoa Kỳ.
- Gel 5%: đã được nghiên cứu từ 12 tuổi trở lên; chưa thiết lập đầy đủ cho trẻ dưới 12 tuổi.
Dữ liệu ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Người cao tuổi có thể có suy giảm chức năng gan, thận hoặc bệnh tim phổi và thường sử dụng nhiều thuốc, vì vậy cần lựa chọn liều thận trọng.
SmPC khuyến nghị giảm liều ở người cao tuổi khi có suy giảm chức năng gan. Các thử nghiệm Dapsone gel chưa có đủ người từ 65 tuổi để xác định khác biệt về đáp ứng.
Dapsone đi qua nhau thai. Dữ liệu quan sát ở người chưa cho thấy rõ sự gia tăng dị tật thai nhi, nhưng chưa có đủ nghiên cứu đối chứng để loại trừ nguy cơ.
Trong bệnh phong, lợi ích của việc tiếp tục phác đồ đa thuốc có thể lớn hơn nguy cơ tiềm tàng, nhưng quyết định phải do bác sĩ chuyên khoa đưa ra. Với viêm da dạng herpes hoặc các chỉ định khác, chỉ sử dụng khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ.
Dapsone gel có mức hấp thu toàn thân thấp, nhưng dữ liệu ở phụ nữ mang thai vẫn chưa đủ. Không nên tự dùng Dapsone dạng uống hoặc dạng bôi khi đang mang thai.
Dapsone được bài tiết vào sữa mẹ với lượng đáng kể sau khi dùng đường uống. Đã có báo cáo thiếu máu tan máu ở trẻ bú mẹ. Nguy cơ đặc biệt đáng lưu ý nếu trẻ sinh non, vàng da, thiếu G6PD hoặc còn trong giai đoạn sơ sinh.
Dapsone gel có mức hấp thu thấp hơn đường uống, nhưng chưa có đủ thông tin về lượng thuốc trong sữa sau khi bôi ngoài da. Cần cân nhắc lợi ích của việc cho con bú, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ đối với trẻ. Không bôi thuốc lên vùng ngực có thể tiếp xúc trực tiếp với miệng trẻ.
Dapsone được chuyển hóa chủ yếu tại gan và có thể gây viêm gan hoặc vàng da ứ mật. Người có bệnh gan cần được đánh giá thận trọng trước khi điều trị.
Nên thực hiện xét nghiệm chức năng gan ban đầu và theo dõi định kỳ. Nếu xuất hiện bất thường đáng kể, thuốc thường phải được tạm ngừng cho đến khi xác định nguyên nhân. Chưa có lịch điều chỉnh liều chuẩn theo từng mức độ suy gan: .
Phần lớn liều Dapsone được thải qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa. Các nhãn được tham khảo chưa cung cấp lịch điều chỉnh liều chuẩn theo mức lọc cầu thận: .
Người suy thận cần được theo dõi công thức máu, chức năng thận, nước tiểu và dấu hiệu tích lũy độc tính. Một số biến cố thận như albumin niệu, hội chứng thận hư và hoại tử nhú thận đã được báo cáo.
SmPC không ghi nhận ảnh hưởng trực tiếp đã biết lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Tuy nhiên, Dapsone có thể gây đau đầu, chóng mặt, nhìn mờ, rối loạn tâm thần hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên ở một số người.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt, yếu cơ, tê bì, nhìn mờ, mệt nhiều hoặc triệu chứng thiếu oxy.
Tương tác thuốc của Dapsone
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Trimethoprim
Dapsone và trimethoprim có thể làm tăng nồng độ của nhau. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học hai chiều; cơ chế thải trừ/chuyển hóa chưa được xác định đầy đủ. Ảnh hưởng: Nhãn dapsone mô tả nồng độ mỗi thuốc có thể tăng khoảng 1,5 lần trong một số chế độ liều, có thể làm tăng nguy cơ độc tính liên quan dapsone hoặc trimethoprim. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Dùng thận trọng, nhất là ở liều cao hoặc bệnh nhân có yếu tố nguy cơ; đánh giá triệu chứng và xét nghiệm khi cần. | CBC, methemoglobin khi có tím tái/khó thở, dấu hiệu tan máu và chức năng thận. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Dapsone
Dapsone là thuốc sulfone có tác dụng kháng khuẩn và chống viêm. Dạng uống được sử dụng trong phác đồ phối hợp điều trị bệnh phong và trong viêm da dạng herpes. Dạng gel được sử dụng để điều trị mụn trứng cá tại một số quốc gia.
Dapsone có tác dụng kháng khuẩn và thường được xếp trong nhóm thuốc sulfone chống nhiễm khuẩn. Thuốc ức chế quá trình tổng hợp folate ở vi sinh vật nhạy cảm. Tuy nhiên, Dapsone còn có tác dụng chống viêm và được dùng trong một số bệnh da không phải do nhiễm khuẩn.
Người thiếu men G6PD có nguy cơ cao bị tan máu và methemoglobin huyết khi dùng Dapsone. Thiếu G6PD nặng được liệt kê là chống chỉ định trong một số SmPC. Trước khi dùng Dapsone toàn thân, nên xét nghiệm G6PD nếu có thể và lựa chọn phương án khác khi nguy cơ cao. Không tự sử dụng thuốc khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Có thể, mặc dù nguy cơ thấp hơn đáng kể so với Dapsone đường uống vì mức hấp thu toàn thân thấp. Một số người thiếu G6PD dùng gel đã có thay đổi xét nghiệm gợi ý tan máu. Methemoglobin huyết cần nhập viện cũng đã được báo cáo sau khi sử dụng Dapsone gel. Người dùng phải ngừng thuốc và đi cấp cứu nếu môi, niêm mạc miệng hoặc móng chuyển màu xám xanh.
Việc bôi Dapsone gel và benzoyl peroxide cùng thời điểm có thể làm vùng da hoặc lông mặt chuyển màu vàng–cam tạm thời. Hiện tượng này thường hồi phục nhưng có thể gây lo lắng hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ. Người bệnh nên hỏi bác sĩ về cách sắp xếp thời điểm sử dụng hai thuốc.

