Rifampicin, còn gọi là rifampin, là kháng sinh bán tổng hợp thuộc nhóm rifamycin và là một trong những thuốc quan trọng nhất trong các phác đồ điều trị bệnh lao. Thuốc ức chế RNA polymerase phụ thuộc DNA của vi khuẩn, từ đó ngăn quá trình tổng hợp RNA và tạo tác dụng diệt khuẩn. Trong lao hoạt động, rifampicin phải được phối hợp với các thuốc chống lao khác vì vi khuẩn có thể nhanh chóng hình thành kháng thuốc khi dùng đơn độc. Ngoài bệnh lao, rifampicin còn được sử dụng trong một số phác đồ điều trị lao tiềm ẩn, bệnh phong và dự phòng cho người tiếp xúc gần với bệnh não mô cầu, tùy hướng dẫn và nhãn thuốc tại từng quốc gia. Rifampicin có khả năng cảm ứng mạnh nhiều enzym chuyển hóa và chất vận chuyển, vì vậy có thể làm giảm hiệu lực của thuốc tránh thai nội tiết, thuốc chống đông, thuốc kháng virus và nhiều thuốc khác. Người bệnh chỉ sử dụng thuốc theo đơn và cần được theo dõi chức năng gan, tuân thủ đủ phác đồ. [1][2][3][4][5]
Nội dung chính
- Rifampicin (Rifampin) là kháng sinh nhóm rifamycin, thường là thành phần quan trọng trong phác đồ lao.
- Hoạt chất cũng có thể liên quan đến phong hoặc một số nhiễm khuẩn đặc biệt theo hướng dẫn chuyên môn.
- Cần dùng đúng phác đồ phối hợp; dùng sai có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
- Có thể gây đổi màu nước tiểu/mồ hôi, rối loạn gan, phát ban và nhiều tương tác thuốc do cảm ứng enzym.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu đang dùng thuốc tránh thai, chống đông, thuốc HIV, bệnh gan, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Rifampicin là gì?
Rifampicin là kháng sinh diệt khuẩn thuộc nhóm rifamycin, được sử dụng chủ yếu như một thành phần cốt lõi trong phác đồ phối hợp điều trị bệnh lao. Thuốc không điều trị cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh do virus. [1][2]
Rifampicin
INN Rifampicin; tên được sử dụng phổ biến tại Hoa Kỳ là Rifampin.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Rifampicin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Rifampicin; tên được sử dụng phổ biến tại Hoa Kỳ là Rifampin. |
| Tên IUPAC | [(7S,9E,11S,12R,13S,14R,15R,16R,17S,18S,19E,21Z)-2,15,17,27,29-pentahydroxy-11-methoxy-3,7,12,14,16,18,22-heptamethyl-26-[(E)-(4-methylpiperazin-1-yl)iminomethyl]-6,23-dioxo-8,30-dioxa-24-azatetracyclo[23.3.1.1^{4,7}.0^{5,28}]triaconta-1(29),2,4,9,19,21,25,27-octaen-13-yl] acetate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Rifampin; rifampicinum. Không nhầm với rifabutin, rifapentine hoặc rifamycin. |
| Tên viết tắt | RIF |
| Tên Latinh / tên dược điển | Rifampicinum |
| Tên USAN | rifampin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 13292-46-1 |
|---|---|
| UNII | VJT6J7R4TR |
| PubChem CID | 135398735 |
| RxNorm CUI | 9384 |
Dược động học của Rifampicin
Rifampicin được hấp thu tương đối nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố rộng đến nhiều mô và dịch cơ thể, liên kết protein huyết tương khoảng 80%. Thuốc trải qua tuần hoàn gan–ruột và khử acetyl tạo chất chuyển hóa còn hoạt tính. Rifampicin được thải chủ yếu qua mật; tối đa khoảng 30% liều được bài tiết qua nước tiểu. Dùng lặp lại làm tăng khả năng chuyển hóa của chính thuốc và rút ngắn thời gian bán thải. [1][7]
Giai đoạn I: Hấp thu
Rifampicin được hấp thu nhanh từ đường tiêu hóa. Sau liều uống 600 mg ở người trưởng thành khỏe mạnh, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 7 microgam/mL nhưng có biến thiên lớn giữa các cá thể. Một SmPC ghi nhận nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 2–4 giờ khi uống lúc đói. Thức ăn làm giảm hấp thu. [1][7]
| F · Sinh khả dụng | Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối thống nhất giữa các dạng uống. Thức ăn có thể làm giảm hấp thu rifampicin khoảng 30% theo nhãn RIFADIN. [1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thuốc phân bố rộng trong cơ thể và đạt nồng độ tại nhiều cơ quan, dịch cơ thể, kể cả dịch não tủy trong một số điều kiện bệnh lý. Rifampicin liên kết protein khoảng 80%; phần không liên kết có thể khuếch tán vào mô. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định sau truyền tĩnh mạch 600 mg được ghi nhận khoảng 0,64 L/kg trong nghiên cứu trên người khỏe mạnh. [1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Rifampicin được khử acetyl dần trong quá trình tuần hoàn gan–ruột, tạo 25-desacetyl-rifampicin còn hoạt tính kháng khuẩn. Thuốc đồng thời cảm ứng mạnh nhiều enzym chuyển hóa và chất vận chuyển, bao gồm CYP1A2, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4, UGT và P-glycoprotein. [1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Rifampicin được bài tiết chủ yếu qua mật và phân sau tuần hoàn gan–ruột. Tối đa khoảng 30% liều được thải qua nước tiểu, trong đó khoảng một nửa là rifampicin chưa chuyển hóa. [1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 3,35 giờ sau liều uống 600 mg và có thể tăng lên khoảng 5 giờ sau liều 900 mg. Khi dùng lặp lại, thời gian bán thải thường giảm còn khoảng 2–3 giờ do hiện tượng tự cảm ứng chuyển hóa. [1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Sau truyền tĩnh mạch ở người khỏe mạnh, độ thanh thải toàn thân trung bình được ghi nhận khoảng 0,19 L/giờ/kg với liều 300 mg và 0,14 L/giờ/kg với liều 600 mg. Các giá trị này không nên tự áp dụng để điều chỉnh liều cho từng người bệnh. [1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn làm giảm hấp thu rifampicin.
- Dùng lặp lại gây tự cảm ứng enzym và làm giảm thời gian bán thải.
- Suy gan có thể làm tăng nguy cơ tích lũy và độc tính.
- Suy thận có thể kéo dài thời gian bán thải ở liều cao; dữ liệu cho liều không quá 600 mg/ngày cho thấy thường không cần chỉnh liều chỉ dựa trên suy thận.
- Tuổi cao, bệnh gan, liều sử dụng và thuốc dùng đồng thời có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm.
[1][7]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Rifampicin
Rifampicin thuộc nhóm kháng sinh chống mycobacteria. Thuốc có hoạt tính diệt khuẩn đối với Mycobacterium tuberculosis đang phát triển nhanh, phát triển chậm hoặc không liên tục. Hoạt tính in vitro cũng được ghi nhận với một số vi khuẩn khác, nhưng ý nghĩa điều trị và chỉ định được phê duyệt phụ thuộc từng nhãn thuốc. [1][7]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Rifampicin gắn vào RNA polymerase phụ thuộc DNA của vi khuẩn và ức chế quá trình phiên mã RNA. Thuốc tương tác với enzym của vi khuẩn nhưng không ức chế RNA polymerase của động vật có vú ở nồng độ điều trị. Đột biến tại đích tác dụng có thể tạo kháng rifampicin nhanh chóng, vì vậy thuốc không được dùng đơn độc trong điều trị lao hoạt động. [1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Rifampicin có tác dụng diệt khuẩn và hoạt động trên cả quần thể M. tuberculosis phát triển nhanh, chậm hoặc từng đợt. Khả năng xuất hiện đột biến kháng thuốc một bước khiến phối hợp nhiều thuốc có cơ chế khác nhau trở thành nguyên tắc thiết yếu trong điều trị lao và bệnh phong. [1][5]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Rifampicin
- Điều trị các thể bệnh lao nhạy cảm với rifampicin, luôn trong phác đồ phối hợp với những thuốc chống lao có hiệu lực khác. [1][2]
- Điều trị lao tiềm ẩn theo một số phác đồ hướng dẫn, chẳng hạn rifampicin hằng ngày trong 4 tháng hoặc phối hợp isoniazid–rifampicin trong 3 tháng, sau khi đã loại trừ lao hoạt động. Đây là khuyến nghị chuyên môn, không đồng nghĩa với chỉ định trên mọi nhãn thuốc. [3]
- Loại trừ tình trạng mang N. meningitidis ở người không triệu chứng hoặc dự phòng sau phơi nhiễm cho người tiếp xúc gần khi được cơ quan y tế chỉ định; rifampicin không phải thuốc dùng đơn độc để điều trị bệnh não mô cầu xâm lấn. [1][4]
- Điều trị bệnh phong trong liệu pháp đa thuốc cùng dapsone và clofazimine. [5]
- Một số SmPC còn ghi nhận dự phòng Haemophilus influenzae type b và điều trị phối hợp trong brucellosis, bệnh Legionnaires hoặc nhiễm tụ cầu nghiêm trọng; phạm vi phê duyệt khác nhau giữa các quốc gia. [7]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm trình bày thông tin từ nhãn và hướng dẫn, không phải chỉ định cá nhân:
- Lao hoạt động theo nhãn RIFADIN: người lớn 10 mg/kg một lần mỗi ngày, tối đa 600 mg/ngày; trẻ em 10–20 mg/kg/ngày, tối đa 600 mg/ngày. Rifampicin phải được phối hợp với các thuốc chống lao khác. [1]
- Lao tiềm ẩn theo phác đồ 4R của CDC: người lớn 10 mg/kg/ngày, tối đa 600 mg, dùng hằng ngày trong 4 tháng; trẻ em 15–20 mg/kg/ngày, tối đa 600 mg. Phải loại trừ lao hoạt động và đánh giá tương tác trước điều trị. [3]
- Người mang não mô cầu hoặc dự phòng cho người tiếp xúc gần: người lớn 600 mg mỗi 12 giờ trong 2 ngày; trẻ từ 1 tháng tuổi 10 mg/kg mỗi 12 giờ trong 2 ngày, tối đa 600 mg mỗi liều; trẻ dưới 1 tháng 5 mg/kg mỗi 12 giờ trong 2 ngày. [1][4]
- Bệnh phong: rifampicin được sử dụng trong liệu pháp đa thuốc; SmPC ghi nhận liều người lớn thường là 600 mg mỗi tháng. Liều và thời gian phải tuân thủ chương trình điều trị bệnh phong. [5][7]
Không tự áp dụng các liều trên, không dùng rifampicin đơn độc trong lao hoạt động và không tự thay đổi thời gian điều trị.
- Rifampicin đường uống thường được dùng khi bụng đói, khoảng 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn, với một cốc nước đầy.
- Uống đúng giờ, đủ liều và đủ thời gian trong phác đồ.
- Không tự ngừng rồi sử dụng lại vì việc dùng gián đoạn có thể làm tăng nguy cơ hội chứng giống cúm, phản ứng miễn dịch, giảm tiểu cầu hoặc tổn thương thận.
- Thuốc có thể làm nước tiểu, nước mắt, mồ hôi, nước bọt, đờm và phân chuyển màu vàng cam, đỏ hoặc nâu. Kính áp tròng mềm có thể bị nhuộm màu vĩnh viễn.
- Thuốc kháng acid có thể làm giảm hấp thu; nhãn khuyến cáo dùng rifampicin ít nhất 1 giờ trước thuốc kháng acid.
- Không uống rượu và không tự dùng thêm thuốc, dược liệu hoặc thực phẩm bổ sung có nguy cơ ảnh hưởng gan.
[1][7]
Ở người lớn điều trị lao, nhãn thuốc khuyến cáo đánh giá ban đầu men gan, bilirubin, creatinin huyết thanh, công thức máu và tiểu cầu. Người bệnh cần được tái khám ít nhất hằng tháng để đánh giá tuân thủ, đáp ứng và dấu hiệu bất lợi. Người có bệnh gan hoặc bất thường xét nghiệm cần theo dõi chặt hơn; nhãn RIFADIN đề nghị xét nghiệm chức năng gan trước điều trị và mỗi 2–4 tuần ở người suy gan. Xét nghiệm đờm, nuôi cấy và độ nhạy thuốc được thực hiện theo hướng dẫn chống lao. [1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Rifampicin
Theo nhãn RIFADIN cập nhật:
- Quá mẫn với rifampicin, thành phần của thuốc hoặc các rifamycin khác.
- Dùng đồng thời saquinavir được tăng cường bằng ritonavir do nguy cơ độc tính tế bào gan nghiêm trọng.
- Dùng đồng thời với một số thuốc kháng virus gồm atazanavir, darunavir, fosamprenavir, saquinavir, tipranavir, cabotegravir, fostemsavir hoặc lenacapavir vì rifampicin có thể làm giảm mạnh nồng độ thuốc.
- Dùng đồng thời praziquantel vì nồng độ praziquantel có thể giảm xuống dưới mức điều trị.
- Dùng đồng thời lurasidone do giảm đáng kể mức phơi nhiễm lurasidone.
Một số SmPC còn chống chỉ định khi đang có vàng da. Danh sách chống chỉ định có thể khác giữa từng nhãn sản phẩm; phải kiểm tra đơn thuốc và tờ hướng dẫn cụ thể. [1][7]
Các phản ứng đã được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, chán ăn, khó chịu vùng thượng vị, đau quặn bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy.
- Đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ, mệt mỏi hoặc khó tập trung.
- Ngứa, đỏ bừng hoặc phát ban.
- Tăng men gan, tăng bilirubin, vàng da hoặc viêm gan.
- Rối loạn kinh nguyệt.
- Nước tiểu, nước mắt, mồ hôi, nước bọt, đờm hoặc răng đổi màu vàng cam, đỏ hay nâu.
- Hội chứng giống cúm, đặc biệt khi dùng liều gián đoạn hoặc sử dụng lại sau thời gian ngừng thuốc.
Tần suất của nhiều phản ứng sau lưu hành chưa thể ước tính chính xác. [1][7]
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế ngay gồm:
- Tổn thương gan nặng, viêm gan tối cấp hoặc suy gan.
- Phản vệ, phù mạch, co thắt phế quản hoặc sốc.
- Phản ứng da nghiêm trọng như Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, AGEP hoặc DRESS.
- Giảm tiểu cầu, xuất huyết, thiếu máu tán huyết, mất bạch cầu hạt, đông máu nội mạch lan tỏa hoặc bệnh vi mạch huyết khối.
- Rối loạn đông máu phụ thuộc vitamin K và chảy máu nghiêm trọng.
- Viêm phổi kẽ, viêm phổi quá mẫn, suy hô hấp hoặc hội chứng suy hô hấp cấp.
- Suy thận cấp, đặc biệt sau dùng thuốc không đều hoặc tái sử dụng.
- Tiêu chảy nặng hoặc kéo dài liên quan viêm đại tràng do kháng sinh.
Ngừng thuốc hoặc thay đổi phác đồ chỉ được thực hiện theo đánh giá khẩn cấp của bác sĩ, trừ trường hợp cấp cứu phải xử trí ngay. [1]
- Rifampicin có thể gây tổn thương gan kiểu tế bào gan, ứ mật hoặc hỗn hợp, từ tăng men gan không triệu chứng đến suy gan và tử vong.
- Người có bệnh gan chỉ dùng khi thật cần thiết và dưới giám sát chặt chẽ.
- Không dùng đơn độc trong lao hoạt động vì nguy cơ kháng thuốc nhanh.
- Không tự ý dùng ngắt quãng hoặc sử dụng lại sau khi bỏ liều kéo dài.
- Theo dõi phát ban, phồng rộp da, sốt, sưng hạch, khó thở, ho mới xuất hiện, vàng da, nước tiểu sẫm, chảy máu hoặc bầm tím bất thường.
- Thận trọng ở người có nguy cơ thiếu vitamin K, suy dinh dưỡng, bệnh gan mạn hoặc đang dùng thuốc chống đông.
- Rifampicin có thể làm giảm hiệu quả biện pháp tránh thai nội tiết.
- Thuốc có thể gây phản ứng nghịch lý trong điều trị mycobacteria: triệu chứng hoặc tổn thương có thể nặng lên dù phác đồ đang có hiệu lực; cần phân biệt với kháng thuốc, không tuân thủ hoặc nhiễm trùng khác.
[1]
Quá liều có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng, ngứa, đau đầu, ngủ lịm, tăng men gan, tăng bilirubin, vàng da và đổi màu da hoặc dịch cơ thể sang đỏ cam hoặc nâu. Trường hợp nặng có thể gặp tụt huyết áp, rối loạn nhịp, co giật, hôn mê hoặc ngừng tim.
Xử trí chủ yếu là bảo đảm đường thở, hô hấp và tuần hoàn, theo dõi chức năng gan, điều trị triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ. Than hoạt có thể được cân nhắc sớm trong môi trường y tế phù hợp. Trường hợp nặng có thể cần lọc máu ngoài cơ thể. Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn. [1]
Bảo quản theo đúng nhãn của từng chế phẩm. Viên nang nên để ở nơi khô, mát, trong bao bì kín. Nhãn RIFADIN IV hướng dẫn bảo quản ở khoảng 25°C, cho phép dao động 15–30°C, tránh nhiệt độ quá cao và bảo vệ khỏi ánh sáng. Dung dịch sau pha phải tuân thủ thời hạn ổn định và điều kiện của nhà sản xuất. [1][7]
Đối tượng đặc biệt
Rifampicin được sử dụng cho trẻ em trong điều trị lao, một số phác đồ lao tiềm ẩn, bệnh phong và dự phòng não mô cầu khi có chỉ định. Liều phải tính theo cân nặng, tuổi, dạng bệnh và phác đồ phối hợp. Nhãn RIFADIN ghi liều lao 10–20 mg/kg/ngày, tối đa 600 mg/ngày; CDC sử dụng 15–20 mg/kg/ngày, tối đa 600 mg trong phác đồ lao tiềm ẩn 4R. Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ cần được bác sĩ chuyên khoa lựa chọn chế phẩm và theo dõi. [1][3][4][5]
Các nghiên cứu lâm sàng trong nhãn RIFADIN chưa có đủ người từ 65 tuổi trở lên để xác định khác biệt đáp ứng. Kinh nghiệm báo cáo không cho thấy khác biệt rõ ràng so với người trẻ, nhưng cần thận trọng do bệnh gan, đa bệnh lý và nguy cơ tương tác thuốc. Một SmPC ghi nhận nồng độ rifampicin có thể tăng ở một số người cao tuổi, đặc biệt khi chức năng gan suy giảm. [1][7]
Rifampicin đi qua nhau thai. Dữ liệu sử dụng nhiều thập kỷ chưa xác lập mối liên hệ rõ với dị tật lớn hoặc sảy thai, nhưng chưa có nghiên cứu đối chứng đầy đủ để loại trừ nguy cơ. Thuốc chỉ nên sử dụng khi lợi ích điều trị dự kiến lớn hơn nguy cơ đối với thai. Dùng trong những tuần cuối thai kỳ có thể gây xuất huyết sau sinh ở mẹ và trẻ; bác sĩ có thể cân nhắc vitamin K trong tình huống phù hợp. Đối với dự phòng não mô cầu, CDC không khuyến cáo rifampicin cho phụ nữ mang thai và thường ưu tiên ceftriaxone. [1][4][7]
Thông tin giữa các tài liệu có khác biệt:
- Nhãn RIFADIN đưa ra khuyến cáo thận trọng, yêu cầu cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc dựa trên tầm quan trọng của điều trị đối với người mẹ. [1]
- LactMed ghi nhận nồng độ rifampicin trong sữa thấp và khó gây tác dụng bất lợi ở đa số trẻ bú mẹ; CDC và một số tổ chức chuyên môn không khuyến cáo ngừng cho con bú chỉ vì người mẹ dùng rifampicin. Lượng thuốc trong sữa không đủ để điều trị hoặc dự phòng lao cho trẻ. [6]
Quyết định cần căn cứ bệnh của mẹ, tuổi và sức khỏe của trẻ, các thuốc phối hợp và hướng dẫn chương trình chống lao. Sữa mẹ có thể chuyển màu vàng cam, đỏ hoặc nâu.
Rifampicin có nguy cơ gây độc gan và được thải trừ chủ yếu qua gan–mật. Người suy gan chỉ nên dùng khi thật cần thiết, dưới giám sát chuyên khoa. Nhãn RIFADIN khuyến cáo kiểm tra chức năng gan trước điều trị và mỗi 2–4 tuần, ngừng thuốc khi dấu hiệu tổn thương gan xuất hiện hoặc nặng lên. Một SmPC tại Anh khuyến cáo không vượt quá 8 mg/kg/ngày ở người suy gan; đây là hướng dẫn theo nhãn cụ thể, không tự động áp dụng cho mọi sản phẩm hoặc phác đồ. [1][7]
Theo nhãn RIFADIN, thời gian bán thải không thay đổi đáng kể ở người suy thận khi dùng liều không quá 600 mg/ngày và thường không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên suy thận ở mức liều này. Với liều cao hơn, suy thận nặng hoặc vô niệu, thời gian bán thải có thể kéo dài; cần đánh giá chuyên khoa. Một SmPC khuyến cáo thận trọng nếu liều vượt quá 600 mg/ngày. [1][7]
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt đánh giá ảnh hưởng của rifampicin đến khả năng lái xe và vận hành máy. Vì thuốc có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, mất điều hòa, mệt mỏi hoặc rối loạn thị giác, người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi hồi phục. [1][7]
Tương tác thuốc của Rifampicin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Rifampin làm giảm rất mạnh phơi nhiễm velpatasvir. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Cảm ứng mạnh P-gp và CYP; dùng nhiều liều làm tăng thải trừ và giảm hấp thu velpatasvir. Ảnh hưởng: Trong nghiên cứu, Cmax velpatasvir còn khoảng 29% và AUC còn khoảng 18% so với đối chứng, tạo nguy cơ cao thất bại điều trị. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Chống chỉ định; chọn phác đồ điều trị lao hoặc HCV thay thế phù hợp qua hội chẩn chuyên khoa. | Không dựa vào theo dõi nồng độ để tiếp tục phối hợp; theo dõi HCV RNA nếu đã phơi nhiễm. | Bằng chứng: high Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Rifampicin gây tương tác hai pha với voxilaprevir: liều đơn làm tăng mạnh phơi nhiễm do ức chế OATP1B, còn dùng lặp lại làm giảm phơi nhiễm do cảm ứng P-gp/CYP. Phối hợp bị chống chỉ định. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học. Liều đơn rifampicin ức chế OATP1B1/OATP1B3, làm tăng hấp thu/phơi nhiễm voxilaprevir; dùng nhiều liều cảm ứng P-gp và CYP, làm giảm AUC voxilaprevir. Ảnh hưởng: Trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh, rifampicin liều đơn làm Cmax voxilaprevir tăng khoảng 11,10 lần và AUC tăng 7,91 lần; dùng nhiều liều làm AUC giảm còn khoảng 0,27 lần. Hậu quả có thể là độc tính khi tăng phơi nhiễm hoặc thất bại điều trị khi bị cảm ứng. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Chống chỉ định phối hợp. Chọn thuốc điều trị lao/nhiễm khuẩn thay thế sau khi hội chẩn chuyên khoa. | Không có chiến lược theo dõi đủ để thay thế tránh phối hợp. Nếu đã dùng, đánh giá phản ứng bất lợi, chức năng gan và đáp ứng HCV. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Rifampin làm giảm mạnh phơi nhiễm ubrogepant và có thể gây mất hiệu quả. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Rifampin cảm ứng mạnh CYP3A4, làm tăng chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: AUC ubrogepant giảm khoảng 78–80% và Cmax giảm khoảng 69%. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; chọn thuốc thay thế không cảm ứng mạnh CYP3A4. | Theo dõi thất bại điều trị và tái phát đau đầu; không tự tăng liều vượt nhãn. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Chlordiazepoxide
Rifampicin có thể tăng thanh thải chlordiazepoxide và làm giảm hoặc rút ngắn tác dụng điều trị. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cảm ứng enzyme chuyển hóa ở gan. Ảnh hưởng: Giảm kiểm soát lo âu hoặc triệu chứng cai rượu; đáp ứng có thể thay đổi khi bắt đầu hoặc ngừng rifampicin. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Theo dõi hiệu quả lâm sàng; không tự tăng liều. Đánh giá lại liều khi bắt đầu hoặc ngừng rifampicin. | Mức độ lo âu/kích động, triệu chứng cai rượu, nhu cầu liều cứu hộ và an thần khi rifampicin được ngừng. | Bằng chứng: low Nguồn: emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Colchicine
Rifampicin (Rifampin) có thể làm giảm đáng kể phơi nhiễm colchicine do cảm ứng CYP3A4/P-glycoprotein, làm tăng nguy cơ nồng độ colchicine dưới điều trị và giảm hiệu quả. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dược động học: Rifampicin (Rifampin) cảm ứng CYP3A4 và P-glycoprotein, làm tăng chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó làm giảm AUC và nồng độ colchicine. Ảnh hưởng: Có thể làm giảm hoặc mất đáp ứng điều trị với colchicine, gây kéo dài hoặc tái phát triệu chứng của bệnh đang được điều trị. Bằng chứng lâm sàng cho thấy nồng độ colchicine có thể giảm rõ khi phối hợp. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên dùng thuốc thay thế cho Rifampicin (Rifampin) hoặc colchicine khi phù hợp. Nếu bắt buộc phối hợp, đánh giá sát đáp ứng điều trị; khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều chất cảm ứng cần đánh giá lại hiệu lực colchicine. Không tự tạo chế độ chỉnh liều ngoài hướng dẫn chuyên môn phù hợp. | Theo dõi đáp ứng lâm sàng với colchicine và dấu hiệu tái phát hoặc kiểm soát bệnh không đầy đủ. Lưu ý tác dụng cảm ứng enzym có thể khởi phát và mất dần trong khoảng 1–2 tuần sau thay đổi điều trị. | Bằng chứng: moderate Nguồn: Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings: Recommendations for Improved Evidence-Based Management | Enzyme inducers; interaction with Rifampicin (Rifampin) and management recommendations | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Clindamycin
Rifampicin làm giảm mạnh phơi nhiễm clindamycin và có thể dẫn đến không đạt mục tiêu dược động học/dược lực học. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học. Rifampicin cảm ứng mạnh CYP3A4/CYP3A5, làm tăng chuyển hóa và thanh thải clindamycin. Ảnh hưởng: Nghiên cứu trên bệnh nhân nhiễm trùng xương khớp do tụ cầu ghi nhận thanh thải clindamycin tăng 16 lần và AUC0–8/MIC giảm 15 lần; xác suất đạt mục tiêu giảm rõ rệt. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi chặt đáp ứng chống nhiễm khuẩn; cân nhắc phác đồ thay thế khi nguy cơ thất bại điều trị cao. Có thể cân nhắc TDM clindamycin nếu cơ sở có khả năng. | Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng, CRP/bạch cầu, cấy vi sinh, cải thiện tại ổ nhiễm; đo nồng độ clindamycin nếu có phương tiện. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | Clindamycin hydrochloride capsule – Prescribing Information | Drug Interactions: neuromuscular blocking agents; CYP3A4/CYP3A5 inhibitors and inducers; erythromycin antagonism | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=b6ff9d4b-a478-4856-a516-1454e1f81a5e | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Brincidofovir
Rifampicin (Rifampin) được nhãn TEMBEXA nêu đích danh trong nhóm thuốc ức chế OATP1B1/OATP1B3 có thể làm tăng AUC và Cmax của brincidofovir, từ đó làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi liên quan TEMBEXA. Rule này chỉ áp dụng cho rifampin liều đơn như điều kiện được nêu trong nhãn; không tự suy rộng sang dùng rifampicin lặp lại/kéo dài. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học: Rifampicin (Rifampin) ức chế vận chuyển OATP1B1/OATP1B3, làm giảm quá trình vận chuyển/thu nhận brincidofovir qua các chất vận chuyển này và làm tăng phơi nhiễm brincidofovir. Ảnh hưởng: Tăng phơi nhiễm brincidofovir có thể làm tăng nguy cơ tăng transaminase/bilirubin và các biến cố tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc đau bụng. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Với tình huống rifampin liều đơn được nêu trong nhãn, ưu tiên lựa chọn thay thế không ức chế OATP1B1/OATP1B3. Nếu bắt buộc dùng cùng TEMBEXA, dùng rifampicin ít nhất 3 giờ sau TEMBEXA và tăng theo dõi phản ứng bất lợi. Dùng rifampicin lặp lại/kéo dài cần được đánh giá bằng rule riêng, không suy rộng từ rule này. | Theo dõi ALT, AST, bilirubin; tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và tình trạng mất nước nếu có tiêu chảy. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | TEMBEXA (brincidofovir) Prescribing Information | Section 7.1 Effect of Other Drugs on TEMBEXA | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=0784838e-00bd-4b14-9b7e-653b7fbb7eea | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Trimethoprim
Rifampicin có thể làm giảm nồng độ trimethoprim và có khả năng làm giảm đáp ứng điều trị. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: SmPC ghi nhận rifampicin làm giảm nồng độ trimethoprim; cơ chế chính xác không được mô tả đầy đủ trong nguồn. Ảnh hưởng: Phơi nhiễm trimethoprim có thể giảm, dẫn đến nguy cơ đáp ứng kháng khuẩn không đầy đủ ở một số bệnh nhân. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Theo dõi đáp ứng điều trị và cân nhắc lựa chọn kháng sinh khác nếu có nguy cơ thất bại điều trị; không tự tăng liều khi không có hướng dẫn nguồn. | Triệu chứng nhiễm khuẩn, kết quả cấy/kháng sinh đồ khi có và đáp ứng lâm sàng. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Rifampicin
Rifampicin là kháng sinh rifamycin có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được dùng chủ yếu trong phác đồ phối hợp điều trị bệnh lao; ngoài ra còn có vai trò trong một số phác đồ lao tiềm ẩn, điều trị bệnh phong và dự phòng não mô cầu cho người tiếp xúc gần khi có chỉ định. [1][2][3][4][5]
Rifampicin thường làm nước tiểu, nước mắt, mồ hôi, nước bọt hoặc đờm chuyển màu vàng cam, đỏ hoặc nâu. Đây là tác dụng đã biết và thường không nguy hiểm. Tuy nhiên, nước tiểu sẫm kèm vàng da, đau bụng, buồn nôn kéo dài hoặc mệt nhiều có thể là dấu hiệu tổn thương gan và cần được khám ngay. Kính áp tròng mềm có thể bị nhuộm màu vĩnh viễn. [1]
Rifampicin thường được uống khi bụng đói, khoảng 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn, vì thức ăn có thể làm giảm hấp thu. Nếu người bệnh không dung nạp được cách dùng này, cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự đổi cách uống. [1][7]
Có thể. Rifampicin cảm ứng mạnh các enzym chuyển hóa, làm giảm nồng độ và độ tin cậy của thuốc tránh thai nội tiết đường uống hoặc toàn thân. Người đang điều trị cần trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai hàng rào hoặc phương pháp không bị ảnh hưởng bởi rifampicin. Không tự tăng liều thuốc tránh thai. [1][3]
Không. Triệu chứng cải thiện không đồng nghĩa vi khuẩn đã được loại bỏ. Bỏ liều hoặc ngừng sớm có thể dẫn đến thất bại điều trị, tái phát, kháng thuốc và phản ứng bất lợi khi sử dụng lại. Việc tạm ngừng hoặc thay đổi phác đồ chỉ được thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở điều trị. [1][2]

