Clofazimine là thuốc kháng mycobacteria thuộc nhóm dẫn chất iminophenazine, được sử dụng lâu đời trong liệu pháp phối hợp điều trị bệnh phong. Tổ chức Y tế Thế giới hiện khuyến nghị phối hợp clofazimine với rifampicin và dapsone cho cả bệnh phong ít vi khuẩn và nhiều vi khuẩn, với thời gian điều trị khác nhau tùy phân loại bệnh. Clofazimine cũng có mặt trong một số phác đồ điều trị lao đa kháng hoặc lao kháng rifampicin theo hướng dẫn WHO; phạm vi phê duyệt cho chỉ định lao phụ thuộc nhãn thuốc và cơ quan quản lý từng quốc gia. Thuốc tích lũy nhiều trong mô mỡ và đại thực bào, có thời gian bán thải rất dài. Tác dụng dễ nhận thấy nhất là da, kết mạc và dịch cơ thể chuyển màu đỏ nâu đến nâu đen. Các nguy cơ quan trọng khác gồm rối loạn tiêu hóa nặng, tắc ruột, kéo dài khoảng QT và ảnh hưởng tâm lý do thay đổi màu da. Clofazimine phải được kê đơn, phối hợp đúng phác đồ và theo dõi bởi cơ sở chuyên khoa. [1][2][3][4][5]
Nội dung chính
- Clofazimine là thuốc kháng mycobacteria có thêm đặc tính chống viêm, dùng trong bệnh phong.
- Hoạt chất có thể được cân nhắc trong bệnh phong hoặc một số nhiễm mycobacteria phức tạp theo chuyên khoa.
- Cần dùng theo phác đồ phối hợp và tái khám để theo dõi đáp ứng, độc tính và tương tác.
- Có thể gây đổi màu da, khô da, rối loạn tiêu hóa, đau bụng hoặc ảnh hưởng khoảng QT ở nhóm nguy cơ.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh tim, rối loạn điện giải, đau bụng kéo dài, thai kỳ hoặc đang dùng thuốc kéo dài QT.
Hoạt chất Clofazimine là gì?
Clofazimine là thuốc kháng mycobacteria có tác dụng diệt khuẩn chậm đối với Mycobacterium leprae và có đặc tính chống viêm. Thuốc là thành phần của liệu pháp đa thuốc điều trị bệnh phong và được sử dụng trong một số phác đồ lao đa kháng hoặc lao kháng rifampicin. [1][2][4][5]
Clofazimine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Clofazimine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Clofazimine |
| Tên IUPAC | N,5-bis(4-chlorophenyl)-3-propan-2-yliminophenazin-2-amine |
| Tên hóa học khác | N,5-Bis(4-chlorophenyl)-3,5-dihydro-3-((1-methylethyl)imino)-2-phenazinamine | 3-(p-Chloranilino)-10-(p-chlorphenyl)-2,10-dihydro-2-(isopropylimino)-phenazin |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Clofaziminum; B663 là mã nghiên cứu lịch sử của hoạt chất. Lamprene là tên biệt dược, không phải tên hoạt chất khác. |
| Tên viết tắt | CFZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Clofaziminum |
| Tên USAN | clofazimine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 2030-63-9 |
|---|---|
| UNII | D959AE5USF |
| PubChem CID | 2794 |
| RxNorm CUI | 2592 |
Dược động học của Clofazimine
Clofazimine được hấp thu không hoàn toàn qua đường tiêu hóa, có tính thân lipid mạnh và tích lũy lâu dài trong mô mỡ, da, hệ liên võng nội mô và đại thực bào. Thuốc được chuyển hóa một phần nhưng dữ liệu về con đường chuyển hóa còn hạn chế. Thải trừ qua nước tiểu rất ít; một phần thuốc có thể được bài tiết qua mật và phân, cùng lượng nhỏ qua đờm, bã nhờn và mồ hôi. Thời gian bán thải trung bình sau dùng lặp lại khoảng 25 ngày nhưng biến thiên rất rộng. [1][5]
Giai đoạn I: Hấp thu
Clofazimine được hấp thu khoảng 45–62% ở người bệnh phong. Theo nhãn FDA, thời gian trung vị để đạt nồng độ đỉnh giảm từ khoảng 12 giờ khi nhịn ăn xuống khoảng 8 giờ khi dùng cùng thức ăn. Một chế phẩm viên nén 100 mg được WHO tiền thẩm định có thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 5,8 giờ trong nghiên cứu dùng thuốc khi no. [1][5]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống. Mức hấp thu được ghi nhận ở người bệnh phong khoảng 45–62%. Do hoạt chất hầu như không tan trong nước, dùng cùng thức ăn được khuyến nghị để cải thiện hấp thu và giảm khó chịu ở đường tiêu hóa. [1][5] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Clofazimine có tính thân lipid cao, được đại thực bào thu nhận và tích lũy chủ yếu trong mô mỡ cùng các tế bào của hệ liên võng nội mô. Tinh thể thuốc đã được ghi nhận tại hạch mạc treo, tuyến thượng thận, mô mỡ dưới da, gan, mật, túi mật, lách, ruột non, cơ, xương và da. Thuốc liên kết chủ yếu với alpha- và beta-lipoprotein; mức liên kết với albumin được ghi nhận là không đáng kể. [1][5]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thông tin về chuyển hóa clofazimine còn hạn chế. Ba chất chuyển hóa đã được tìm thấy trong nước tiểu sau khi dùng thuốc lặp lại. Dữ liệu in vitro cho thấy clofazimine có thể ức chế chuyển hóa của các cơ chất CYP2C8, CYP2D6 và CYP3A4/5. [1][5]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều clofazimine 300 mg, lượng thuốc không đổi và chất chuyển hóa trong nước tiểu 24 giờ là không đáng kể. Một phần lượng thuốc tìm thấy trong phân có thể phản ánh sự bài tiết qua mật. Một lượng nhỏ cũng được thải qua đờm, bã nhờn và mồ hôi. [1][5]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của clofazimine sau khi dùng lặp lại liều 50 mg hoặc 100 mg ở người bệnh phong khoảng 25 ngày, với khoảng biến thiên được ghi nhận từ 6,5 đến 160 ngày. Do thời gian bán thải dài và tích lũy trong mô, tác dụng đổi màu da hoặc một số phản ứng bất lợi có thể kéo dài nhiều tháng sau khi ngừng thuốc. [1][5] |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn có thể làm tăng hoặc cải thiện quá trình hấp thu và rút ngắn thời gian đạt nồng độ đỉnh.
- Tính thân lipid cao làm thuốc tích lũy trong mô mỡ và đại thực bào.
- Dùng kéo dài dẫn đến tích lũy mô đáng kể.
- Suy gan có thể ảnh hưởng chuyển hóa và làm tăng nguy cơ bất lợi.
- Liều cao hoặc dùng cùng một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ kéo dài QT và độc tính tiêu hóa.
- Dùng isoniazid 300 mg/ngày cùng clofazimine liều cao 300 mg/ngày đã làm tăng nồng độ clofazimine trong huyết tương và nước tiểu, nhưng ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định.
[1][5]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Clofazimine
Clofazimine thuộc nhóm thuốc kháng mycobacteria và thuốc điều trị bệnh phong. Thuốc có tác dụng kháng M. leprae, hoạt tính chống M. tuberculosis và tác dụng điều hòa viêm trong phản ứng hồng ban nút do phong. Trong phác đồ lao kháng thuốc dài ngày, WHO xếp clofazimine vào nhóm B cùng cycloserine hoặc terizidone. [1][4][5]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác của clofazimine chưa được xác định hoàn toàn. Các cơ chế được đề xuất gồm:
- Gắn ưu tiên vào DNA của mycobacteria và ức chế sự phát triển của vi khuẩn.
- Tác động lên màng tế bào, chuỗi hô hấp và chất vận chuyển ion.
- Tham gia chu trình oxy hóa–khử nội bào, tạo các loại oxy phản ứng có hoạt tính kháng khuẩn.
- Tương tác với phospholipid màng, làm rối loạn hấp thu kali và sản xuất ATP.
- Ức chế hoạt hóa và tăng sinh tế bào lympho T, góp phần tạo tác dụng chống viêm trong phản ứng hồng ban nút do phong.
Đây là các cơ chế được đề xuất từ dữ liệu dược lý; không nên diễn giải là toàn bộ cơ chế đã được chứng minh hoàn chỉnh. [1][5]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Clofazimine tạo tác dụng diệt khuẩn chậm đối với M. leprae. Mối liên hệ chính xác giữa mức phơi nhiễm, nồng độ thuốc và đáp ứng theo thời gian chưa được xác định đầy đủ. Thuốc không có kháng chéo trực tiếp với dapsone hoặc rifampicin, nhưng vẫn phải sử dụng trong phác đồ phối hợp để hạn chế hình thành kháng thuốc. [1][5]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Clofazimine
- Bệnh phong: FDA phê duyệt Lamprene phối hợp với các thuốc chống phong khác để điều trị bệnh phong thể nhiều vi khuẩn, bao gồm trường hợp kháng dapsone và bệnh phong kèm phản ứng hồng ban nút do phong. [1]
- Phác đồ bệnh phong của WHO: WHO khuyến nghị phối hợp rifampicin, dapsone và clofazimine cho cả bệnh phong ít vi khuẩn và nhiều vi khuẩn; thời gian tương ứng thường là 6 tháng và 12 tháng. Đây là khuyến nghị chuyên môn quốc tế, có thể khác với thời gian ghi trên nhãn FDA. [2][3]
- Lao đa kháng hoặc lao kháng rifampicin: clofazimine được sử dụng trong một số phác đồ phối hợp theo hướng dẫn WHO, bao gồm một số phác đồ 6 tháng, 9 tháng hoặc phác đồ dài ngày tùy kiểu kháng thuốc và điều kiện áp dụng. Phạm vi phê duyệt theo nhãn sản phẩm khác nhau giữa các quốc gia. [4][5]
Clofazimine đang được nghiên cứu và sử dụng ngoài chỉ định trong một số phác đồ phối hợp điều trị nhiễm mycobacteria không lao, chẳng hạn nhiễm phức hợp Mycobacterium avium. Tại Hoa Kỳ, đây không phải chỉ định được FDA phê duyệt; một số người bệnh có thể tiếp cận thuốc thông qua chương trình tiếp cận mở rộng khi đáp ứng tiêu chí. Hiệu quả, lựa chọn phối hợp và thời gian điều trị phụ thuộc loài vi khuẩn, độ nhạy thuốc và đánh giá chuyên khoa. [6]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm trình bày thông tin từ nhãn thuốc và hướng dẫn chuyên môn, không phải liều cá nhân hóa.
Theo phác đồ bệnh phong hiện hành của WHO:
- Người lớn: clofazimine 300 mg một lần mỗi tháng và 50 mg mỗi ngày, phối hợp rifampicin và dapsone. Thời gian thường là 6 tháng với bệnh phong ít vi khuẩn và 12 tháng với bệnh phong nhiều vi khuẩn.
- Trẻ 10–14 tuổi: 150 mg một lần mỗi tháng và 50 mg cách ngày.
- Trẻ dưới 10 tuổi hoặc dưới 40 kg: 100 mg một lần mỗi tháng và 50 mg hai lần mỗi tuần.
[2][3]
Theo nhãn Lamprene của FDA:
- Bệnh phong thể nhiều vi khuẩn nhạy dapsone: 100 mg mỗi ngày cùng thức ăn, phối hợp hai thuốc chống phong khác trong ít nhất 2 năm và nếu có thể đến khi phết da âm tính.
- Bệnh phong thể nhiều vi khuẩn kháng dapsone: 100 mg mỗi ngày cùng thức ăn, phối hợp một hoặc nhiều thuốc khác trong 3 năm.
- Phản ứng hồng ban nút do phong: 100–200 mg mỗi ngày cùng điều trị chống phong nền và corticosteroid khi có chỉ định; nếu dùng 200 mg cần giảm xuống 100 mg sớm nhất có thể. Liều trên 100 mg/ngày chỉ nên dùng trong thời gian ngắn và dưới giám sát chặt chẽ.
[1]
Theo tài liệu sản phẩm clofazimine 100 mg được WHO tiền thẩm định cho lao:
- Người lớn và người từ 15 tuổi trở lên, cân nặng từ 30 kg: thường dùng 100 mg một lần mỗi ngày trong phác đồ phối hợp.
- Trẻ dưới 15 tuổi: liều tham khảo 2–5 mg/kg/ngày, tối đa 100 mg/ngày; cần sử dụng bảng liều theo cân nặng và hướng dẫn lao kháng thuốc hiện hành.
[4][5]
Không tự áp dụng các liều trên. Liều và thời gian điều trị phải được cơ sở chuyên khoa lựa chọn theo chẩn đoán, cân nặng, kiểu kháng thuốc, chức năng cơ quan và các thuốc phối hợp.
- Uống clofazimine cùng thức ăn và nước để cải thiện hấp thu, đồng thời giảm khó chịu ở dạ dày.
- Nuốt thuốc theo hướng dẫn của sản phẩm; không tự mở viên nang mềm, nghiền hoặc chia thuốc khi chưa được hướng dẫn.
- Dùng đúng lịch hằng ngày và liều hằng tháng của phác đồ bệnh phong; tránh nhầm giữa các liều.
- Không tự dùng clofazimine đơn độc trong bệnh phong hoặc lao kháng thuốc.
- Không tự bỏ liều, ngừng thuốc hay rút ngắn phác đồ khi triệu chứng cải thiện.
- Thông báo cho bác sĩ ngay khi có đau bụng kéo dài, nôn, tiêu chảy nặng, ngất, hồi hộp, khó thở hoặc thay đổi tâm trạng.
- Màu da và dịch cơ thể có thể thay đổi trong quá trình điều trị và mất nhiều tháng hoặc nhiều năm mới trở lại bình thường.
- Hạn chế phơi nắng quá mức và sử dụng biện pháp chống nắng vì phản ứng nhạy cảm ánh sáng có thể xảy ra.
[1][5]
Việc theo dõi phụ thuộc chỉ định và các thuốc phối hợp, thường bao gồm:
- Đáp ứng lâm sàng, tuân thủ phác đồ và xét nghiệm vi sinh theo chương trình bệnh phong hoặc lao.
- Điện tâm đồ trước và trong điều trị khi có bệnh tim, rối loạn điện giải hoặc phối hợp thuốc kéo dài QT.
- Kali, magnesi và calci khi có nguy cơ rối loạn điện giải hoặc kéo dài QT.
- Triệu chứng đau bụng, nôn, tiêu chảy, giảm cân hoặc xuất huyết tiêu hóa.
- Men gan và bilirubin, đặc biệt ở người có bệnh gan hoặc dùng thuốc phối hợp ảnh hưởng gan.
- Da, mắt và thị lực khi điều trị kéo dài.
- Tâm trạng, dấu hiệu trầm cảm hoặc ý nghĩ tự sát do thay đổi màu da có thể gây ảnh hưởng tâm lý đáng kể.
[1][4][5]
Cảnh báo và lưu ý về Clofazimine
Chống chỉ định đã được ghi nhận trong nhãn FDA và tài liệu sản phẩm WHO là quá mẫn với clofazimine hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm. [1][5]
Những tình trạng như suy gan, nguy cơ kéo dài QT hoặc bệnh tiêu hóa nặng thường được xem là cảnh báo hoặc tình huống cần cân nhắc lợi ích–nguy cơ, không phải chống chỉ định tuyệt đối giống nhau trên mọi nhãn sản phẩm.
Các phản ứng thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
- Da đổi màu từ hồng đỏ, cam nâu đến nâu đen; xảy ra ở khoảng 75–100% người dùng trong dữ liệu nhãn.
- Kết mạc, nước mắt, mồ hôi, đờm, nước tiểu và phân đổi màu.
- Da khô, bong vảy dạng vảy cá, ngứa hoặc phát ban.
- Đau bụng, đau thượng vị, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và không dung nạp tiêu hóa.
- Khô mắt, nóng rát, ngứa, kích ứng mắt, giảm thị lực hoặc lắng đọng sắc tố tại giác mạc và kết mạc.
- Chóng mặt, buồn ngủ, mệt mỏi, đau đầu hoặc rối loạn vị giác.
- Nhạy cảm ánh sáng, chán ăn, táo bón hoặc giảm cân ít gặp hơn.
Màu da có thể cần nhiều tháng hoặc nhiều năm mới giảm hoàn toàn sau khi kết thúc điều trị. [1][5]
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế kịp thời gồm:
- Tích tụ tinh thể trong niêm mạc ruột dẫn đến tắc ruột, đôi khi cần phẫu thuật thăm dò.
- Xuất huyết tiêu hóa, viêm ruột tăng bạch cầu ái toan hoặc nhồi máu lách.
- Kéo dài khoảng QT, loạn nhịp thất và xoắn đỉnh, nhất là khi dùng trên 100 mg/ngày hoặc phối hợp thuốc kéo dài QT.
- Ngất, hồi hộp, nhịp tim bất thường hoặc QTcF từ 500 ms trở lên.
- Viêm gan, vàng da hoặc gan to.
- Bệnh lý hoàng điểm, bao gồm tổn thương võng mạc dạng mắt bò.
- Trầm cảm nặng hoặc ý nghĩ tự sát liên quan ảnh hưởng tâm lý của đổi màu da.
- Huyết khối, thiếu máu hoặc hạ kali máu đã được ghi nhận nhưng không phổ biến.
[1][5]
- Clofazimine tích lũy dưới dạng tinh thể trong nhiều cơ quan; đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài có thể báo hiệu tổn thương tiêu hóa nghiêm trọng.
- Liều trên 100 mg/ngày làm tăng nguy cơ phản ứng tiêu hóa và tim mạch, chỉ nên dùng trong thời gian ngắn dưới giám sát chặt chẽ.
- Cần đánh giá nguy cơ kéo dài QT, tiền sử ngất, loạn nhịp, suy tim và rối loạn điện giải.
- Tránh hoặc giám sát chặt khi phối hợp nhiều thuốc kéo dài QT.
- Thận trọng ở người có bệnh gan; theo dõi định kỳ ALT, AST, phosphatase kiềm, GGT và bilirubin khi phù hợp.
- Da và dịch cơ thể đổi màu ở phần lớn người dùng. Cần giải thích trước để giảm lo lắng và hỗ trợ tuân thủ.
- Theo dõi trầm cảm hoặc ý nghĩ tự sát trong suốt quá trình điều trị.
- Không dùng đơn độc vì có thể tạo chủng mycobacteria kháng clofazimine.
- Thận trọng khi dùng cho phụ nữ mang thai, người cho con bú, trẻ nhỏ và người suy thận nặng.
[1][4][5][7]
Dữ liệu về biểu hiện và xử trí quá liều clofazimine còn hạn chế. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác lập. Xử trí chủ yếu gồm đánh giá đường thở, hô hấp, tuần hoàn, theo dõi điện tâm đồ, điện giải và điều trị triệu chứng hoặc hỗ trợ tại cơ sở y tế. Các biện pháp khử độc đường tiêu hóa chỉ được thực hiện bởi nhân viên y tế khi có chỉ định phù hợp.
Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn. [1][5]
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng chế phẩm:
- Viên nang mềm Lamprene 50 mg: không bảo quản trên 25°C, tránh ẩm và để trong bao bì kín.
- Viên nén 100 mg trong hồ sơ WHO: không bảo quản trên 30°C, tránh ánh sáng và tránh thời gian tiếp xúc với nhiệt độ trên 30°C.
Luôn tuân thủ nhiệt độ, độ ẩm và hạn dùng ghi trên bao bì của sản phẩm thực tế. [1][5]
Đối tượng đặc biệt
Thông tin giữa nhãn quản lý và hướng dẫn chuyên môn có khác biệt:
- Nhãn Lamprene của FDA ghi nhận độ an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập đầy đủ. [1]
- WHO cung cấp liều clofazimine cho trẻ trong liệu pháp đa thuốc điều trị bệnh phong: trẻ 10–14 tuổi dùng 150 mg mỗi tháng và 50 mg cách ngày; trẻ dưới 10 tuổi hoặc dưới 40 kg dùng 100 mg mỗi tháng và 50 mg hai lần mỗi tuần. [2][3]
- Trong lao kháng thuốc, tài liệu sản phẩm WHO ghi liều tham khảo cho trẻ dưới 15 tuổi là 2–5 mg/kg/ngày, tối đa 100 mg/ngày. Hướng dẫn liều theo nhóm cân nặng phải được ưu tiên, đặc biệt ở trẻ nhỏ. [4][5]
Trẻ em chỉ sử dụng clofazimine dưới sự quản lý của bác sĩ chuyên khoa bệnh phong hoặc lao.
Các nghiên cứu clofazimine không có đủ người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng. Kinh nghiệm hiện có chưa chỉ ra khác biệt rõ ràng, nhưng việc lựa chọn liều cần thận trọng do người cao tuổi thường có suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim, nhiều bệnh kèm theo và sử dụng nhiều thuốc có nguy cơ tương tác hoặc kéo dài QT. [1]
Dữ liệu trên phụ nữ mang thai còn hạn chế và chưa đủ để định lượng nguy cơ dị tật hoặc sảy thai liên quan thuốc.
Theo nhãn FDA:
- Nghiên cứu trên chuột ghi nhận chậm cốt hóa hộp sọ thai, tăng sảy thai, thai chết lưu và giảm sống sót sơ sinh ở một số mức phơi nhiễm.
- Trẻ sinh ra từ người mẹ dùng clofazimine trong thai kỳ có thể bị tăng sắc tố da khi sinh; màu da có thể giảm dần trong năm đầu.
- Chỉ sử dụng khi lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ đối với thai.
- Nhãn khuyến cáo thử thai trước điều trị và tránh thai hiệu quả trong khi dùng thuốc cùng ít nhất 4 tháng sau khi ngừng. [1]
Hướng dẫn WHO về lao kháng thuốc cho phép cân nhắc clofazimine trong thai kỳ khi cần thiết trong một phác đồ phù hợp, nhưng nhấn mạnh dữ liệu còn hạn chế. Đây là khuyến nghị điều trị chuyên môn, không thay thế nội dung nhãn của từng sản phẩm. [4]
Clofazimine được bài tiết vào sữa mẹ và có thể làm sữa chuyển màu hồng hoặc đỏ. Trẻ bú mẹ có thể bị tăng sắc tố hoặc đổi màu da.
Nhãn FDA yêu cầu cân nhắc lợi ích của việc cho bú, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ đối với trẻ. LactMed ghi nhận thuốc xuất hiện trong sữa với lượng tương đối lớn; chưa ghi nhận độc tính nghiêm trọng hoặc vĩnh viễn ở trẻ trong dữ liệu hạn chế, nhưng có thể cân nhắc thuốc thay thế khi phù hợp. Một số trường hợp đổi màu da ở trẻ đã hồi phục sau khi ngừng phơi nhiễm. [1][7]
WHO cho biết clofazimine có thể được sử dụng trong một số phác đồ lao kháng thuốc khi đang cho con bú, nhưng cần thông báo về khả năng tăng sắc tố da của trẻ và theo dõi chuyên khoa. [4]
Khuyến cáo giữa các tài liệu có khác biệt:
- Nhãn FDA khuyến cáo tránh Lamprene ở người suy gan Child–Pugh A, B hoặc C, trừ khi lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ. [1]
- Tài liệu sản phẩm WHO cho clofazimine 100 mg khuyến cáo sử dụng thận trọng ở mọi mức suy gan và theo dõi định kỳ men gan. [5]
Không có một quy tắc chỉnh liều chung áp dụng cho mọi sản phẩm hoặc chỉ định. Người suy gan cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá phác đồ, thuốc phối hợp và xét nghiệm theo dõi.
Nhãn FDA không khuyến cáo điều chỉnh liều ở người suy thận nhẹ đến trung bình nhưng yêu cầu thận trọng khi suy thận nặng. Tài liệu sản phẩm WHO cho viên nén 100 mg ghi không cần chỉnh liều chỉ dựa trên suy thận. Do dữ liệu ở suy thận nặng còn hạn chế và clofazimine có thời gian bán thải dài, quyết định điều trị cần được cá thể hóa bởi bác sĩ. [1][5]
Clofazimine có thể gây giảm thị lực, chóng mặt, buồn ngủ hoặc mệt mỏi. Người xuất hiện các triệu chứng này không nên lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy móc cho đến khi triệu chứng hết và khả năng thực hiện công việc được xác định là an toàn. [1][5]
Tương tác thuốc của Clofazimine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Delamanid
Clofazimine và delamanid có thể gây kéo dài QT cộng hợp. WHO nêu rõ delamanid thuộc nhóm thuốc có thể làm tăng thêm QT khi dùng cùng clofazimine; dữ liệu quan sát cũng cho thấy cần theo dõi chặt khi các thuốc này xuất hiện trong cùng phác đồ. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên tái cực tim. Bằng chứng exact-pair bị ảnh hưởng bởi việc các thuốc thường được dùng trong phác đồ đa thuốc, nhưng nguy cơ QT cộng hợp được các hướng dẫn thừa nhận. Ảnh hưởng: QTcF có thể tăng và một số bệnh nhân có thể vượt các ngưỡng cần can thiệp, nhất là khi kèm levofloxacin, bedaquiline hoặc các yếu tố nguy cơ khác. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Phối hợp có thể được sử dụng trong phác đồ lao kháng thuốc khi có chỉ định, nhưng cần ECG và theo dõi điện giải. Hạn chế các thuốc kéo dài QT không cần thiết và đánh giá lại phác đồ nếu QTcF tăng đáng kể hoặc xuất hiện loạn nhịp. | ECG/QTcF; kali, magnesi, calci; nhịp tim; ngất, hồi hộp, chóng mặt. | Bằng chứng: moderate Nguồn: WHO | Operational handbook on tuberculosis, Module 4: treatment and care (2025) | Delamanid + clofazimine: khả năng QT cộng hợp | https://tbksp.who.int/sites/default/files/2025-06/3332%20HANDBOOK%20Module%204%20210525%20ACCESSIBLE%20ELECTRONIC.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Moxifloxacin
Phối hợp clofazimine với moxifloxacin làm tăng nguy cơ kéo dài QT. Dữ liệu ở trẻ em mắc lao kháng rifampicin ghi nhận phối hợp CFZ+MFX liên quan mức tăng QTcF khoảng 13 ms so với các phác đồ so sánh. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp do cả hai thuốc đều kéo dài tái cực tim và QTc. Ảnh hưởng: QTcF có thể tăng rõ hơn khi hai thuốc được dùng cùng nhau; nguy cơ trở nên quan trọng hơn nếu có thêm bedaquiline, delamanid, rối loạn điện giải hoặc các yếu tố nguy cơ loạn nhịp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Khi cần phối hợp, theo dõi ECG/QTcF và điện giải. Hạn chế thêm các thuốc kéo dài QT khác khi có lựa chọn phù hợp; xử trí các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh. Nếu QTcF tăng đáng kể hoặc đạt ngưỡng nguy hiểm, đánh giá lại phác đồ. | ECG/QTcF; kali, magnesi, calci; nhịp tim; ngất, hồi hộp hoặc chóng mặt. | Bằng chứng: moderate Nguồn: PubMed | QT Interval Prolongation with One or More QT-Prolonging Agents Used as Part of a Multidrug Regimen for Rifampicin-Resistant Tuberculosis Treatment | CFZ+MFX liên quan tăng 13.0 ms QTcF | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37358463/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Bedaquiline.
Clofazimine và bedaquiline có thể gây kéo dài QT cộng hợp. Trong dữ liệu lâm sàng của bedaquiline, mức tăng QTc trung bình lớn hơn khi dùng đồng thời clofazimine. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên tái cực tim; cả clofazimine và bedaquiline đều có khả năng kéo dài QTc. Dữ liệu hiện có không cho thấy clofazimine làm thay đổi đáng kể phơi nhiễm bedaquiline, vì vậy nguy cơ chính là dược lực học. Ảnh hưởng: QTc có thể tăng đáng kể; nguy cơ cao hơn khi có thêm thuốc kéo dài QT, nhịp chậm hoặc rối loạn điện giải. Hậu quả nghiêm trọng có thể gồm loạn nhịp thất và Torsade de Pointes. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Có thể phối hợp khi cần điều trị nhưng phải có kế hoạch giám sát tim mạch. Làm ECG trước điều trị và trong quá trình phối hợp; theo dõi và điều chỉnh kali, magnesi, calci. Đánh giá ngừng thuốc nếu xuất hiện loạn nhịp thất có ý nghĩa hoặc QTc vượt ngưỡng an toàn theo nhãn. | ECG/QTcF; kali, magnesi, calci; nhịp tim; ngất, hồi hộp, chóng mặt. Tăng tần suất ECG khi có thêm yếu tố nguy cơ kéo dài QT. | Bằng chứng: high Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 5.2 và 7.2: QT prolongation với bedaquiline | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Clofazimine kéo dài khoảng QT; phối hợp với thuốc khác có khả năng kéo dài QT có thể làm tăng tác dụng này và tăng nguy cơ rối loạn nhịp thất. FDA và WHO đều khuyến cáo theo dõi điện tâm đồ khi phối hợp. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên quá trình tái cực tim. Clofazimine và thuốc kéo dài QT cùng làm tăng thời gian tái cực, khiến QTc có thể tăng thêm. Ảnh hưởng: QTc kéo dài có thể tăng, đặc biệt khi có nhiều thuốc kéo dài QT hoặc rối loạn điện giải; trong trường hợp nặng có thể xuất hiện ngất, loạn nhịp thất hoặc Torsade de Pointes. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Rà soát các thuốc kéo dài QT dùng đồng thời và giảm số thuốc này khi có lựa chọn phù hợp. Thực hiện ECG nền và theo dõi trong điều trị; hiệu chỉnh hạ kali, hạ magnesi hoặc hạ calci. Nếu QTcF đạt hoặc vượt 500 ms hoặc xuất hiện loạn nhịp thất có ý nghĩa, xử trí theo nhãn thuốc và đánh giá ngừng thuốc gây QT. | ECG/QTcF; kali, magnesi, calci; nhịp tim; ngất, hồi hộp, chóng mặt hoặc triệu chứng gợi ý loạn nhịp. | Bằng chứng: high Nguồn: FDA | LAMPRENE (clofazimine) Prescribing Information | Mục 5.2 và 7.2: QT prolongation khi phối hợp thuốc kéo dài QT | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Clofazimine có thể làm tăng nồng độ các thuốc là cơ chất CYP3A4/5 và làm tăng nguy cơ độc tính của thuốc cơ chất. Đây là tương tác được nêu trực tiếp trong mục Drug Interactions của nhãn FDA. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Clofazimine ức chế chuyển hóa qua CYP3A4/5. Các mô hình DDI dự đoán clofazimine có thể là chất ức chế CYP3A4/5 mức trung bình đến mạnh, nhưng mức ảnh hưởng thực tế phụ thuộc từng cơ chất. Ảnh hưởng: Nồng độ và AUC của cơ chất CYP3A4/5 có thể tăng; hậu quả phụ thuộc thuốc cụ thể và đáng lưu ý hơn với thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc độc tính phụ thuộc nồng độ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Rà soát từng cơ chất CYP3A4/5 đang dùng và áp dụng hướng dẫn của chính thuốc cơ chất đối với chất ức chế CYP3A. Theo dõi độc tính; cân nhắc điều chỉnh liều hoặc lựa chọn thay thế khi nhãn của thuốc cơ chất yêu cầu. Không áp dụng một mức chỉnh liều chung cho toàn bộ nhóm. | Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của thuốc cơ chất; nồng độ thuốc điều trị nếu có chỉ định; xét nghiệm hoặc ECG tùy cơ chất. | Bằng chứng: high Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 7.1: clofazimine có thể tăng nồng độ cơ chất CYP3A4/5; theo dõi độc tính | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Levofloxacin
Clofazimine và levofloxacin đều có khả năng kéo dài QT. Ngoài ra, một nghiên cứu dược động học ở người bệnh lao kháng thuốc ghi nhận clofazimine làm giảm khoảng 15% độ thanh thải levofloxacin, tương ứng tăng AUC khoảng 19%, mức tăng được tác giả đánh giá là ít có ý nghĩa lâm sàng. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng chính là cộng hợp dược lực học trên QT. Clofazimine đồng thời có thể làm tăng nhẹ phơi nhiễm levofloxacin qua cơ chế dược động học chưa được xác định đầy đủ. Ảnh hưởng: Nguy cơ QTc kéo dài có thể tăng, mặc dù levofloxacin thường có tác động QT thấp hơn moxifloxacin. Mức tăng AUC levofloxacin khoảng 19% chưa được xem là đủ để yêu cầu chỉnh liều thường quy. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Không chỉnh liều levofloxacin thường quy chỉ dựa trên mức tăng AUC đã quan sát. Theo dõi ECG khi phác đồ có nhiều thuốc kéo dài QT hoặc người bệnh có yếu tố nguy cơ; điều chỉnh rối loạn điện giải và đánh giá độc tính levofloxacin theo lâm sàng. | ECG/QTcF khi có nguy cơ; kali, magnesi, calci; triệu chứng thần kinh, gân-cơ và các phản ứng bất lợi của levofloxacin. | Bằng chứng: moderate Nguồn: PubMed | Assessing potential drug-drug interactions between clofazimine and other frequently used agents to treat drug-resistant tuberculosis | Levofloxacin clearance giảm 15%, AUC tăng 19%; tác giả đánh giá ít ý nghĩa lâm sàng | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38597667/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Magnesi hydroxyd + nhôm hydroxyd
Trong một nghiên cứu chéo ở người khỏe mạnh, antacid chứa aluminum/magnesium làm giảm sinh khả dụng trung bình của clofazimine xuống khoảng 78,5% so với dùng lúc đói; khoảng tin cậy 90% bao gồm 100%, nên mức độ và ý nghĩa lâm sàng chưa chắc chắn. | Thông tin | Cơ chế: Tương tác có thể xảy ra ở giai đoạn hấp thu đường tiêu hóa, nhưng cơ chế cụ thể và mức ảnh hưởng ổn định chưa được xác định. Ảnh hưởng: Phơi nhiễm clofazimine có thể giảm ở một số bệnh nhân; chưa chứng minh được hậu quả lâm sàng hoặc thất bại điều trị do phối hợp này. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Không có khoảng cách dùng hoặc chỉnh liều được xác lập riêng cho clofazimine từ nguồn nghiên cứu này. Không tự đặt thời gian tách liều. Nếu phải dùng antacid thường xuyên, theo dõi đáp ứng điều trị và tuân thủ hướng dẫn dùng clofazimine cùng bữa ăn. | Đáp ứng điều trị; dung nạp; thời điểm dùng antacid và clofazimine nếu cần đánh giá nguyên nhân đáp ứng kém. | Bằng chứng: low Nguồn: PubMed | Pharmacokinetics and relative bioavailability of clofazimine in relation to food, orange juice and antacid | Aluminum/magnesium antacid: sinh khả dụng tương đối 78,5% (90% CI 55,1–102%) | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15525560/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Isoniazid
Ở người dùng clofazimine liều cao 300 mg/ngày cùng isoniazid 300 mg/ngày, FDA ghi nhận nồng độ clofazimine trong huyết tương và nước tiểu tăng trong khi nồng độ ở da giảm. Hậu quả lâm sàng chưa được xác định và phát hiện này không đồng nghĩa với tương tác có ý nghĩa ở liều clofazimine thông thường. | Thông tin | Cơ chế: Isoniazid làm thay đổi phân bố hoặc phơi nhiễm clofazimine theo cơ chế chưa được xác định đầy đủ. Dữ liệu hiện có mang tính điều kiện theo liều. Ảnh hưởng: Có thể thay đổi nồng độ clofazimine trong huyết tương, nước tiểu và mô ở liều cao; chưa chứng minh được ảnh hưởng rõ đến hiệu quả hoặc độc tính. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Không có khuyến cáo chỉnh liều cụ thể từ nhãn FDA cho tương tác này. Khi dùng clofazimine liều cao cùng isoniazid, theo dõi dung nạp và đáp ứng điều trị; không ngoại suy phát hiện này thành yêu cầu chỉnh liều ở mọi bệnh nhân. | Dung nạp tiêu hóa; chức năng gan theo chỉ định của phác đồ; phản ứng bất lợi của clofazimine; đáp ứng điều trị. | Bằng chứng: moderate Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 12.3: clofazimine 300 mg/ngày + isoniazid 300 mg/ngày làm thay đổi nồng độ clofazimine; hậu quả lâm sàng chưa rõ | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Clofazimine ức chế chuyển hóa các cơ chất CYP2D6 trong thử nghiệm in vitro. Mô hình DDI dự đoán mức ức chế yếu; ý nghĩa lâm sàng chưa được xác lập bằng nghiên cứu tương tác trực tiếp. | Chưa phân loại | Cơ chế: Ức chế CYP2D6 bởi clofazimine dựa trên dữ liệu in vitro và mô hình dược động học, có thể làm giảm chuyển hóa của thuốc cơ chất CYP2D6. Ảnh hưởng: Có khả năng làm tăng nồng độ hoặc độc tính của một số cơ chất CYP2D6, nhưng mức độ ở người chưa được xác định và phụ thuộc từng thuốc. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Không áp dụng chỉnh liều chung cho toàn bộ cơ chất CYP2D6. Với thuốc có khoảng điều trị hẹp hoặc độc tính phụ thuộc nồng độ, cân nhắc tăng theo dõi theo hướng dẫn của thuốc cơ chất. | Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của cơ chất CYP2D6; xét nghiệm hoặc nồng độ thuốc nếu thuốc cụ thể có khuyến cáo. | Bằng chứng: theoretical Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 12.3 In Vitro Studies: clofazimine ức chế chuyển hóa cơ chất CYP2D6 | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Clofazimine ức chế chuyển hóa các cơ chất CYP2C8 trong thử nghiệm in vitro. Dữ liệu mô hình dự đoán mức ức chế yếu; ý nghĩa lâm sàng của tương tác chưa được xác lập trực tiếp. | Chưa phân loại | Cơ chế: Ức chế CYP2C8 bởi clofazimine dựa trên dữ liệu in vitro và mô hình dược động học, có thể làm giảm chuyển hóa của thuốc cơ chất CYP2C8. Ảnh hưởng: Có khả năng làm tăng nồng độ hoặc độc tính của một số cơ chất CYP2C8, nhưng mức độ và tần suất ở người chưa được xác định. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Không chỉnh liều theo nhóm một cách thường quy chỉ dựa trên bằng chứng hiện có. Với cơ chất CYP2C8 có khoảng điều trị hẹp hoặc nguy cơ độc tính cao, cân nhắc theo dõi chặt hơn theo nhãn của thuốc cơ chất. | Dấu hiệu độc tính đặc hiệu của cơ chất CYP2C8; xét nghiệm hoặc nồng độ thuốc nếu thuốc cụ thể có khuyến cáo. | Bằng chứng: theoretical Nguồn: FDA | LAMPRENE Prescribing Information | Mục 12.3 In Vitro Studies: clofazimine ức chế chuyển hóa cơ chất CYP2C8 | https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2019/019500s014lbl.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Clofazimine
Clofazimine là thuốc kháng mycobacteria và thuốc điều trị bệnh phong. Thuốc có tác dụng diệt khuẩn chậm đối với M. leprae, đồng thời có đặc tính chống viêm trong phản ứng hồng ban nút do phong. Clofazimine cũng được dùng phối hợp trong một số phác đồ lao kháng thuốc. [1][2][4][5]
Có. Da có thể chuyển từ hồng đỏ hoặc cam nâu sang nâu đen; kết mạc, nước mắt, mồ hôi, đờm, nước tiểu và phân cũng có thể đổi màu. Đây là tác dụng rất thường gặp, được ghi nhận ở khoảng 75–100% người dùng trong dữ liệu nhãn. Màu da thường giảm dần sau khi ngừng thuốc nhưng có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm. Cần báo bác sĩ nếu thay đổi màu da gây lo âu, trầm cảm hoặc ý nghĩ tự sát. [1][5]
Có thể, nhưng chủ yếu trong một số phác đồ phối hợp điều trị lao đa kháng hoặc lao kháng rifampicin theo hướng dẫn WHO. Clofazimine không phải thuốc hàng một cho lao nhạy thuốc và không được dùng đơn độc. Chỉ định được cơ quan quản lý phê duyệt có thể khác giữa từng sản phẩm và quốc gia. [4][5]
Clofazimine nên được uống cùng thức ăn. Cách dùng này giúp cải thiện hấp thu và có thể giảm đau bụng, buồn nôn hoặc khó chịu tiêu hóa. Người bệnh cần uống theo đúng lịch hằng ngày hoặc hằng tháng ghi trong phác đồ, không tự thay đổi thời điểm hoặc liều. [1][5]
Không nên tự ngừng thuốc. Bỏ liều hoặc ngừng sớm có thể làm giảm hiệu quả phác đồ và tạo điều kiện hình thành kháng thuốc. Người bệnh cần thông báo cho cơ sở điều trị để được đánh giá mức độ đổi màu da, hỗ trợ tâm lý và điều chỉnh phác đồ khi thực sự cần thiết. Đau bụng nặng, nôn kéo dài, ngất, hồi hộp hoặc trầm cảm cần được khám ngay. [1][5]

