Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch có đặc tính chống viêm và ức chế tạo mạch. Theo nhãn Hoa Kỳ, thuốc được phối hợp với dexamethasone để điều trị người bệnh mới được chẩn đoán đa u tủy; thuốc cũng được dùng để điều trị cấp các biểu hiện ngoài da mức độ vừa đến nặng của hồng ban nút do phong và dự phòng tái phát. Phạm vi phê duyệt tại châu Âu khác biệt, trong đó thalidomide được phối hợp melphalan và prednisone cho một số người bệnh đa u tủy chưa điều trị. Thalidomide là chất gây quái thai rất mạnh: chỉ một liều trong thai kỳ cũng có thể gây dị tật nghiêm trọng hoặc tử vong phôi thai. Thuốc còn có thể gây huyết khối, tổn thương thần kinh ngoại biên không hồi phục, buồn ngủ, giảm tế bào máu và phản ứng da nghiêm trọng. Vì vậy, việc kê đơn và cấp phát phải tuân thủ chương trình phòng tránh thai hoặc kiểm soát phân phối chặt chẽ, đồng thời được giám sát bởi bác sĩ chuyên khoa. [1][2][3][4]
Nội dung chính
- Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch, được kiểm soát rất chặt do nguy cơ gây dị tật thai nghiêm trọng.
- Hoạt chất thường liên quan đến đa u tủy xương hoặc hồng ban nút do phong theo chỉ định chuyên khoa.
- Cần dùng trong chương trình kiểm soát an toàn, với biện pháp tránh thai và theo dõi theo quy định.
- Có thể gây buồn ngủ, táo bón, bệnh thần kinh ngoại biên và tăng nguy cơ huyết khối.
- Báo bác sĩ ngay nếu có thai, nghi ngờ mang thai, tê bì tay chân, đau ngực, khó thở hoặc sưng đau chân.
Hoạt chất Thalidomide là gì?
Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch có đặc tính chống viêm và chống tạo mạch. Thuốc tác động thông qua cereblon, một thành phần của phức hợp enzym E3 ubiquitin ligase, và được sử dụng trong một số phác đồ điều trị đa u tủy cũng như hồng ban nút do phong. [1][5]
Thalidomide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Thalidomide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Thalidomide |
| Tên IUPAC | 2-(2,6-dioxopiperidin-3-yl)isoindole-1,3-dione |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | α-(N-phthalimido) glutarimide; alpha-phthalimidoglutarimide. THALOMID là tên biệt dược, không phải tên hoạt chất khác. [1] |
| Tên viết tắt | THD |
| Tên Latinh / tên dược điển | Thalidomidum |
| Tên USAN | thalidomide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 50-35-1 |
|---|---|
| UNII | 4Z8R6ORS6L |
| PubChem CID | 5426 |
| RxNorm CUI | 10432 |
Dược động học của Thalidomide
Thalidomide được hấp thu chậm sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 2–5 giờ. Thuốc liên kết protein huyết tương ở mức trung bình, không phải cơ chất đáng kể của hệ cytochrome P450 và được chuyển hóa chủ yếu thông qua thủy phân không enzym. Phần lớn chất phóng xạ sau liều đánh dấu được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa thủy phân; dưới 3,5% liều được thải dưới dạng thalidomide không đổi. Thời gian bán thải trung bình khoảng 5,5–7,3 giờ. [1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Thalidomide được hấp thu chậm sau khi uống, với thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 2–5 giờ. Diện tích dưới đường cong tăng tương ứng với liều, nhưng nồng độ đỉnh tăng ít hơn tỷ lệ liều, có thể do độ tan trong nước kém làm giới hạn tốc độ hấp thu. Bữa ăn nhiều chất béo chỉ gây thay đổi nhỏ dưới 10% đối với AUC và Cmax nhưng có thể kéo dài thời gian đạt nồng độ đỉnh lên khoảng 6 giờ. [1]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của viên nang thalidomide ở người chưa được xác định đầy đủ do hoạt chất ít tan trong nước. Nghiên cứu dùng thalidomide đánh dấu phóng xạ cho thấy hơn 90% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu, gợi ý thuốc được hấp thu đường uống tương đối tốt. [1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Mức liên kết protein huyết tương trung bình hình học được ghi nhận khoảng 55% với đồng phân R và 66% với đồng phân S. Thalidomide có thể hiện diện trong tinh dịch của người bệnh nam đang điều trị, là cơ sở cho yêu cầu sử dụng bao cao su và không hiến tinh trùng. [1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thalidomide không phải cơ chất của hệ cytochrome P450 và ở nồng độ điều trị không thể hiện tác dụng ức chế hoặc cảm ứng đáng kể các enzym CYP trong nghiên cứu in vitro. Thuốc chủ yếu trải qua quá trình thủy phân tự phát, tạo nhiều chất chuyển hóa. Vì vậy, tương tác dược động học thông qua CYP450 thường không được dự đoán là cơ chế tương tác chính. [1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều thalidomide đánh dấu phóng xạ, khoảng 91,9% hoạt độ phóng xạ được thải trong nước tiểu, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa thủy phân; dưới 2% được thải qua phân. Thalidomide không đổi được thải qua thận với tỷ lệ dưới 3,5% liều. [1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình trong huyết tương sau liều uống đơn 50–400 mg khoảng 5,5–7,3 giờ. Trong các dữ liệu được công bố trên nhãn, thời gian bán thải có thể tăng nhẹ ở liều cao hơn. [1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người bệnh đa u tủy có cân nặng khoảng 47–133 kg, độ thanh thải thalidomide ước tính dao động khoảng 6–12 L/giờ và có xu hướng tăng theo cân nặng. Giá trị này không được sử dụng riêng lẻ để tự điều chỉnh liều. [1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Độ tan trong nước kém có thể giới hạn tốc độ hấp thu và làm thời gian đạt nồng độ đỉnh tăng khi liều cao hơn.
- Bữa ăn nhiều chất béo làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh nhưng chỉ làm thay đổi nhỏ AUC và Cmax.
- Cân nặng có liên quan tuyến tính với độ thanh thải ước tính.
- Dữ liệu ở người 20–69 tuổi chưa cho thấy thay đổi dược động học rõ theo tuổi.
- Suy thận không được dự đoán làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm vì lượng thuốc không đổi thải qua nước tiểu rất thấp.
- Chưa có nghiên cứu dược động học lâm sàng đầy đủ ở người suy gan.
[1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Thalidomide
Thalidomide được xếp vào nhóm thuốc điều hòa hoặc ức chế miễn dịch khác. Trong ung thư, thuốc được xem là chất điều hòa miễn dịch và ức chế tạo mạch. Trong hồng ban nút do phong, tác dụng chống viêm và điều hòa các cytokine, đặc biệt liên quan TNF-alpha, góp phần làm giảm biểu hiện ngoài da. [1][5][7]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng của thalidomide chưa được hiểu hoàn toàn. Các hoạt tính tế bào được trung gian một phần qua cereblon, thành phần của phức hợp cullin–RING E3 ubiquitin ligase. Thuốc có các đặc tính sau:
- Điều hòa đáp ứng miễn dịch và hoạt tính tế bào miễn dịch.
- Điều chỉnh sản xuất TNF-alpha và một số cytokine như interleukin-10, interleukin-12, interleukin-2 và interferon-gamma.
- Tăng hoạt tính hoặc số lượng tế bào diệt tự nhiên trong một số bối cảnh đa u tủy.
- Ức chế quá trình tạo mạch và tăng sinh tế bào nội mô.
- Tạo tác dụng chống viêm trong hồng ban nút do phong.
Tác động lên TNF-alpha có thể khác nhau theo bệnh và bối cảnh điều trị; không nên diễn giải thalidomide chỉ có một cơ chế duy nhất. [1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Thalidomide có tác dụng điều hòa miễn dịch, chống viêm và ức chế tạo mạch. Trong đa u tủy, các hoạt tính này có thể hỗ trợ hệ miễn dịch tác động lên tế bào ung thư và làm giảm sự hình thành mạch máu nuôi khối u. Trong hồng ban nút do phong, thuốc làm giảm phản ứng viêm và các tổn thương da. Mối liên hệ định lượng giữa nồng độ thuốc và từng đáp ứng lâm sàng chưa được xác định đầy đủ. [1][5]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Thalidomide
Các chỉ định được phê duyệt khác nhau giữa từng cơ quan quản lý:
- Hoa Kỳ: thalidomide phối hợp dexamethasone để điều trị người bệnh mới được chẩn đoán đa u tủy. [1][5]
- Hoa Kỳ: điều trị cấp các biểu hiện ngoài da của hồng ban nút do phong mức độ vừa đến nặng. Thuốc không được chỉ định dùng đơn độc nếu có viêm dây thần kinh mức độ vừa đến nặng. [1]
- Hoa Kỳ: điều trị duy trì nhằm dự phòng và ức chế tái phát các biểu hiện ngoài da của hồng ban nút do phong. [1]
- Liên minh châu Âu và một số SmPC tại Vương quốc Anh: phối hợp melphalan và prednisone để điều trị bước đầu đa u tủy chưa điều trị ở người từ 65 tuổi trở lên hoặc người không phù hợp với hóa trị liều cao. [3][4]
Không được tự chuyển chỉ định hoặc phác đồ của một nhãn thuốc sang sản phẩm khác.
Thalidomide đang được nghiên cứu trong một số loại ung thư và bệnh lý viêm khác ngoài các chỉ định đã được phê duyệt. Hiệu quả, liều và độ an toàn trong các ứng dụng này chưa thể được suy rộng từ chỉ định đa u tủy hoặc hồng ban nút do phong. Những trường hợp sử dụng ngoài nhãn chỉ nên được thực hiện trong nghiên cứu hoặc dưới sự quản lý chuyên khoa với căn cứ phù hợp. [5]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm trình bày thông tin từ nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng.
Theo nhãn THALOMID tại Hoa Kỳ:
- Đa u tủy mới chẩn đoán: thalidomide 200 mg uống một lần mỗi ngày, phối hợp dexamethasone trong chu kỳ điều trị 28 ngày. Thuốc được uống với nước, ưu tiên vào giờ đi ngủ và ít nhất 1 giờ sau bữa tối. [1]
- Hồng ban nút do phong có biểu hiện ngoài da mức độ vừa đến nặng: 100–300 mg/ngày, uống một lần vào giờ đi ngủ. Người dưới 50 kg nên bắt đầu ở đầu thấp của khoảng liều. [1]
- Trường hợp phản ứng da nặng hoặc trước đây cần liều cao để kiểm soát có thể được bác sĩ cân nhắc tối đa 400 mg/ngày, uống một lần hoặc chia liều. [1]
- Tiếp tục điều trị đến khi dấu hiệu và triệu chứng của phản ứng cấp giảm, thường ít nhất 2 tuần; sau đó có thể giảm từng 50 mg sau mỗi 2–4 tuần. Điều trị duy trì sử dụng liều thấp nhất kiểm soát được bệnh. [1]
Theo SmPC tại Vương quốc Anh:
- Đa u tủy chưa điều trị, phối hợp melphalan và prednisone: liều thalidomide thông thường 200 mg/ngày, tối đa 12 chu kỳ, mỗi chu kỳ 6 tuần.
- Người trên 75 tuổi: liều khởi đầu được khuyến nghị trong SmPC này là 100 mg/ngày.
- Liều và lịch của melphalan, prednisone được điều chỉnh riêng theo tuổi, dự trữ tủy xương và chức năng thận. [3]
Liều phải được bác sĩ chuyên khoa lựa chọn dựa trên chỉ định, nhãn sản phẩm, tuổi, bệnh kèm theo, độc tính và thuốc phối hợp. [1][3]
- Uống thuốc với nước, thường một lần vào giờ đi ngủ để giảm ảnh hưởng của buồn ngủ.
- Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn uống ít nhất 1 giờ sau bữa tối.
- Nuốt nguyên viên nang; không mở, nghiền, nhai hoặc làm vỡ viên.
- Giữ viên trong vỉ cho đến khi sử dụng.
- Không chạm trực tiếp vào bột thuốc. Nếu bột từ viên nang vỡ tiếp xúc với da, rửa ngay bằng xà phòng và nước; nếu vào niêm mạc, rửa kỹ bằng nước.
- Không chia sẻ thuốc với bất kỳ người nào.
- Theo SmPC Vương quốc Anh, nếu quên liều dưới 12 giờ có thể uống liều đã quên; nếu quá 12 giờ thì bỏ qua và dùng liều tiếp theo đúng lịch. Cần ưu tiên hướng dẫn của sản phẩm thực tế.
- Không tự ngừng hoặc giảm liều khi xuất hiện tê bì, táo bón hoặc buồn ngủ; liên hệ bác sĩ để đánh giá.
- Tuân thủ toàn bộ xét nghiệm thai, tránh thai, kiểm soát kê đơn và cấp phát theo chương trình áp dụng.
[1][2][3]
Việc theo dõi thường bao gồm:
- Xác nhận không mang thai trước điều trị và xét nghiệm thai định kỳ ở người có khả năng mang thai.
- Đánh giá nguy cơ huyết khối và cân nhắc dự phòng huyết khối theo nguy cơ cá nhân, đặc biệt khi điều trị đa u tủy cùng dexamethasone hoặc hóa trị.
- Khám thần kinh trước điều trị và định kỳ để phát hiện tê, đau rát, dị cảm, yếu cơ, mất phản xạ hoặc rối loạn phối hợp.
- Nhãn Hoa Kỳ đề cập có thể cân nhắc đo điện thế hoạt động thần kinh cảm giác lúc ban đầu và mỗi 6 tháng nhằm phát hiện bệnh thần kinh chưa có triệu chứng.
- Công thức máu, số lượng bạch cầu trung tính và tiểu cầu.
- Nhịp tim, huyết áp tư thế, ngất và dấu hiệu block nhĩ–thất.
- Chức năng gan; chức năng tuyến giáp theo SmPC châu Âu.
- Theo dõi phát ban, sốt, phù mặt, tổn thương niêm mạc hoặc dấu hiệu DRESS, SJS và TEN.
- Dấu hiệu nhiễm trùng, hội chứng ly giải khối u và tái hoạt virus ở người có nguy cơ.
- Ở người nhiễm HIV, nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị theo dõi tải lượng virus vì đã ghi nhận xu hướng tăng HIV RNA trong một số nghiên cứu cũ.
[1][3]
Cảnh báo và lưu ý về Thalidomide
Theo nhãn THALOMID tại Hoa Kỳ:
- Phụ nữ đang mang thai.
- Quá mẫn với thalidomide hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc. [1]
Theo SmPC tại Vương quốc Anh và chương trình phòng tránh thai châu Âu, chống chỉ định còn bao gồm:
- Phụ nữ có khả năng mang thai nhưng không đáp ứng đầy đủ điều kiện của chương trình phòng tránh thai.
- Nam giới không thể tuân thủ các biện pháp tránh thai bắt buộc. [3]
Các điều kiện có thể khác nhau giữa từng quốc gia và sản phẩm; phải tuân thủ nhãn thuốc được kê đơn.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc rất thường gặp tùy phác đồ gồm:
- Buồn ngủ, mệt mỏi, chóng mặt, run và lú lẫn.
- Táo bón, buồn nôn, chán ăn, khô miệng hoặc khó tiêu.
- Dị cảm, giảm cảm giác, đau thần kinh và bệnh thần kinh ngoại biên.
- Phù ngoại biên.
- Phát ban, da khô hoặc ngứa.
- Yếu cơ, khó thở.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu, giảm lympho và giảm tiểu cầu.
- Hạ calci máu, hạ kali máu hoặc các bất thường điện giải khác.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Rối loạn tâm trạng hoặc trầm cảm.
- Tăng hoặc giảm cân.
Tần suất phụ thuộc bệnh nền và các thuốc phối hợp; không nên quy toàn bộ phản ứng của phác đồ cho riêng thalidomide khi chưa có đánh giá chuyên môn. [1][3][4]
Các biến cố nghiêm trọng cần được đánh giá y tế khẩn cấp gồm:
- Dị tật thai nhi nghiêm trọng hoặc tử vong phôi thai; một liều cũng có thể gây nguy cơ.
- Huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
- Bệnh thần kinh ngoại biên nặng, có thể không hồi phục.
- Giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, giảm toàn thể tế bào máu, chảy máu hoặc nhiễm trùng nặng.
- Nhịp tim chậm, block nhĩ–thất, ngất hoặc hạ huyết áp.
- SJS, TEN, DRESS, phản vệ hoặc phù mạch.
- Co giật.
- Hội chứng ly giải khối u.
- Tổn thương gan.
- Tăng áp động mạch phổi, bệnh phổi kẽ hoặc khó thở nặng.
- Tái hoạt viêm gan B, nhiễm virus nặng hoặc bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển.
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát và thay đổi trạng thái tâm thần.
- Tắc hoặc thủng đường tiêu hóa.
- Hội chứng loạn sản tủy hoặc bệnh bạch cầu tủy cấp thứ phát đã được ghi nhận khi thalidomide phối hợp melphalan và prednisone trong một số nghiên cứu đa u tủy.
[1][3]
- Thalidomide là chất gây quái thai rất mạnh. Không được sử dụng trong thai kỳ.
- Chỉ một viên, bất kể hàm lượng, cũng có thể gây dị tật nghiêm trọng nếu dùng trong thai kỳ.
- Người bệnh phải tuân thủ chương trình phòng tránh thai và xét nghiệm thai của quốc gia hoặc sản phẩm được sử dụng.
- Nam giới phải áp dụng biện pháp ngăn phơi nhiễm qua tinh dịch ngay cả khi đã thắt ống dẫn tinh.
- Không hiến máu trong thời gian điều trị và trong thời gian quy định sau khi ngừng.
- Không hiến tinh trùng trong thời gian điều trị và thời gian quy định sau ngừng thuốc.
- Không mở hoặc nghiền viên nang. Người đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai không nên xử lý viên thuốc hoặc vỉ thuốc.
- Bệnh thần kinh ngoại biên có thể không hồi phục; báo ngay khi xuất hiện tê, châm chích, đau rát hoặc yếu cơ.
- Đánh giá nguy cơ huyết khối trước điều trị và trong quá trình sử dụng.
- Thận trọng khi có tiền sử nhịp tim chậm, ngất, co giật, bệnh gan, bệnh tuyến giáp hoặc bệnh thần kinh.
- Theo dõi chặt khi phối hợp thuốc gây ngủ, gây bệnh thần kinh, giảm nhịp tim hoặc tăng nguy cơ huyết khối.
- Phát ban kèm sốt, phồng rộp, bong da, tổn thương niêm mạc hoặc phù mặt cần được khám khẩn cấp.
- Không uống rượu trong quá trình điều trị nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
[1][2][3]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều thalidomide. Xử trí chủ yếu là theo dõi dấu hiệu sinh tồn và điều trị hỗ trợ nhằm duy trì huyết áp, thông khí và tình trạng hô hấp. Người nghi ngờ uống quá liều cần được đưa đến cơ sở cấp cứu hoặc liên hệ trung tâm chống độc; không tự gây nôn. [1]
Theo nhãn THALOMID tại Hoa Kỳ:
- Bảo quản ở 20–25°C; khoảng dao động cho phép 15–30°C.
- Bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Không đóng gói lại.
- Giữ viên nang nguyên trong vỉ cho đến khi dùng.
- Không mở hoặc nghiền viên nang.
- Xử lý và tiêu hủy theo quy trình dành cho thuốc nguy hiểm hoặc thuốc chống ung thư.
- Nếu bột thuốc tiếp xúc với da, rửa kỹ bằng xà phòng và nước; nếu tiếp xúc niêm mạc, rửa nhiều lần bằng nước.
[1]
Đối tượng đặc biệt
Thông tin theo nhãn và chỉ định có khác biệt:
- Nhãn THALOMID tại Hoa Kỳ ghi độ an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 12 tuổi.
- Dữ liệu lịch sử trong điều trị hồng ban nút do phong bao gồm một số người bệnh 11–17 tuổi, thường dùng 100 mg/ngày, với đáp ứng và hồ sơ an toàn được báo cáo tương tự người lớn; dữ liệu này không thay thế đánh giá cá nhân.
- SmPC châu Âu không ghi nhận vai trò phù hợp ở trẻ em trong chỉ định đa u tủy.
- Nguy cơ gây quái thai và yêu cầu tránh thai áp dụng cho trẻ vị thành niên có khả năng sinh sản.
[1][3]
Trong dữ liệu nhãn Hoa Kỳ, người từ 65 tuổi trở lên dùng thalidomide cùng dexamethasone có tỷ lệ cao hơn đối với một số biến cố như rung nhĩ, táo bón, mệt mỏi, buồn nôn, hạ kali máu, huyết khối tĩnh mạch sâu, tăng đường huyết và thuyên tắc phổi so với người trẻ hơn. [1]
SmPC tại Vương quốc Anh không yêu cầu chỉnh liều riêng cho người đến 75 tuổi trong phác đồ được phê duyệt nhưng khuyến nghị liều thalidomide khởi đầu 100 mg/ngày cho người trên 75 tuổi, đồng thời điều chỉnh các thuốc phối hợp theo dự trữ tủy xương và chức năng thận. Không tự áp dụng khuyến nghị này ngoài phác đồ tương ứng. [3]
Thalidomide chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ. Thuốc là chất gây quái thai mạnh ở người và có thể gây dị tật nghiêm trọng, đe dọa tính mạng hoặc tử vong phôi thai ngay cả sau một liều.
Các dị tật đã được ghi nhận gồm:
- Không có chi hoặc chi rất ngắn.
- Thiểu sản hoặc thiếu xương.
- Bất thường tai ngoài và ống tai.
- Liệt mặt.
- Không có mắt hoặc mắt nhỏ.
- Dị tật tim bẩm sinh.
- Dị tật đường tiêu hóa, tiết niệu và sinh dục.
Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận tử vong lúc sinh hoặc ngay sau sinh ở khoảng 40% trẻ bị phơi nhiễm được báo cáo. Nếu có thai hoặc nghi ngờ mang thai trong điều trị, phải ngừng thuốc ngay và liên hệ bác sĩ sản khoa có kinh nghiệm về độc tính sinh sản. [1]
Theo chương trình Hoa Kỳ, người có khả năng mang thai phải sử dụng hai biện pháp tránh thai đáng tin cậy hoặc kiêng quan hệ tình dục khác giới liên tục, bắt đầu ít nhất 4 tuần trước điều trị, trong khi dùng thuốc, trong thời gian gián đoạn và ít nhất 4 tuần sau liều cuối. Hai xét nghiệm thai âm tính được yêu cầu trước khi bắt đầu và xét nghiệm tiếp tục định kỳ. Quy định tại châu Âu có một số khác biệt về phương pháp và lịch kiểm tra; phải tuân thủ chương trình áp dụng tại nơi điều trị. [1][2][3]
Chưa có dữ liệu xác định thalidomide có hiện diện trong sữa người hay ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ bú mẹ. Thuốc được bài tiết vào sữa động vật và có nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng cho trẻ.
Nhãn THALOMID và LactMed khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị thalidomide. Khoảng thời gian cần tránh cho bú sau liều cuối không được xác định thống nhất trong các nguồn được kiểm tra; cần tuân thủ nhãn sản phẩm và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. [1][6]
Chưa có nghiên cứu lâm sàng chính thức đầy đủ về thalidomide ở người suy gan và chưa có khuyến nghị chỉnh liều cụ thể. SmPC khuyến cáo người suy gan nặng phải được theo dõi chặt các phản ứng bất lợi. Trong quá trình điều trị đã ghi nhận bất thường xét nghiệm gan theo kiểu tế bào gan, ứ mật hoặc hỗn hợp; phần lớn xuất hiện trong những tháng đầu và có thể cải thiện sau khi ngừng thuốc. [1][3]
Suy thận không được dự đoán làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm thalidomide vì dưới 3,5% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu chính thức đầy đủ để đưa ra khuyến nghị liều chung cho mọi mức suy thận. SmPC khuyến cáo theo dõi chặt người suy thận nặng, đặc biệt khi sử dụng cùng các thuốc cần chỉnh liều theo chức năng thận. [1][3]
Thalidomide thường gây buồn ngủ, chóng mặt, giảm tỉnh táo và hạ huyết áp tư thế. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy móc nguy hiểm hoặc thực hiện công việc đòi hỏi phản xạ chính xác cho đến khi biết rõ thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào. Tránh phối hợp rượu hoặc thuốc gây ngủ nếu chưa được bác sĩ cho phép. [1][3]
Tương tác thuốc của Thalidomide
Các tương tác hoặc phối hợp cần thận trọng gồm:
- Rượu, opioid, thuốc kháng histamine gây ngủ, thuốc chống loạn thần, thuốc giải lo âu, thuốc ngủ, barbiturate và các chất ức chế thần kinh trung ương khác: có thể làm tăng buồn ngủ và suy giảm khả năng vận động hoặc nhận thức. [1][3]
- Thuốc làm chậm nhịp tim như thuốc chẹn beta, một số thuốc chẹn kênh calci, digoxin, lithium, thuốc chống trầm cảm ba vòng, famotidine hoặc cimetidine: có thể tăng nguy cơ nhịp tim chậm. [1]
- Thuốc có nguy cơ gây bệnh thần kinh ngoại biên: có thể làm tăng hoặc làm nặng tổn thương thần kinh. [1][3]
- Erythropoietin, liệu pháp chứa estrogen và các thuốc làm tăng nguy cơ huyết khối: cần thận trọng khi phối hợp, đặc biệt trong đa u tủy. [1][3]
- Rifampicin, rifabutin, phenytoin, carbamazepine, modafinil, griseofulvin, một số thuốc kháng HIV và St. John’s wort có thể làm giảm hiệu quả tránh thai nội tiết. Người bệnh cần áp dụng các phương pháp tránh thai khác theo chương trình quản lý. [1]
- Pembrolizumab hoặc thuốc ức chế PD-1/PD-L1 phối hợp với một chất tương tự thalidomide và dexamethasone đã liên quan tăng tử vong trong các thử nghiệm đa u tủy; không khuyến nghị ngoài thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát. [1]
- Nghiên cứu liều đơn chưa cho thấy thay đổi dược động học đáng kể với digoxin hoặc warfarin, nhưng không loại trừ tương tác lâm sàng khi sử dụng dài hạn hoặc trong phác đồ phức tạp. [1]
Phải rà soát toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, dược liệu, chất bổ sung và biện pháp tránh thai trước khi điều trị.
Thắc mắc về hoạt chất Thalidomide
Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch có tác dụng chống viêm và ức chế tạo mạch. Theo nhãn Hoa Kỳ, thuốc được phối hợp dexamethasone để điều trị đa u tủy mới chẩn đoán và được dùng cho biểu hiện ngoài da mức độ vừa đến nặng của hồng ban nút do phong, bao gồm điều trị duy trì phòng tái phát. Chỉ định tại châu Âu có khác biệt và bao gồm phối hợp melphalan–prednisone cho một số người bệnh đa u tủy chưa điều trị. [1][3][4][5]
Có thể. Nhãn THALOMID cảnh báo chỉ một viên, bất kể hàm lượng, dùng trong thai kỳ cũng có thể gây dị tật nghiêm trọng hoặc tử vong phôi thai. Phụ nữ đang mang thai tuyệt đối không được dùng thuốc. Người có khả năng mang thai phải tuân thủ xét nghiệm thai và biện pháp tránh thai nghiêm ngặt trước, trong và sau điều trị. [1][2]
Thalidomide thường gây buồn ngủ và giảm tỉnh táo. Vì vậy, nhiều nhãn thuốc hướng dẫn uống một lần vào giờ đi ngủ để giảm ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày. Người bệnh vẫn không nên lái xe hoặc vận hành máy nếu còn buồn ngủ, chóng mặt hay phản ứng chậm. [1][3]
Tê, châm chích, đau rát, giảm cảm giác hoặc yếu tay chân có thể là dấu hiệu bệnh thần kinh ngoại biên do thalidomide. Tổn thương này có thể nặng và không hồi phục. Người bệnh cần báo bác sĩ ngay để khám thần kinh và cân nhắc tạm ngừng, giảm liều hoặc ngừng thuốc; không tự tiếp tục dùng với hy vọng triệu chứng tự hết. [1][3]
Có. Nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi tăng rõ khi thalidomide được phối hợp dexamethasone hoặc một số thuốc điều trị đa u tủy. Đau hoặc sưng một chân, đau ngực, khó thở, ho ra máu, yếu liệt đột ngột hoặc nói khó là các dấu hiệu cần cấp cứu. Bác sĩ có thể chỉ định dự phòng huyết khối dựa trên nguy cơ của từng người bệnh. [1][3]

