Thalidomide

Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch có đặc tính chống viêm và ức chế tạo mạch. Theo nhãn Hoa Kỳ, thuốc được phối hợp với dexamethasone để điều trị người bệnh mới được chẩn đoán đa u tủy; thuốc cũng được dùng để điều trị cấp các biểu hiện ngoài da mức độ vừa đến nặng của hồng ban nút do phong và dự phòng tái phát. Phạm vi phê duyệt tại châu Âu khác biệt, trong đó thalidomide được phối hợp melphalan và prednisone cho một số người bệnh đa u tủy chưa điều trị. Thalidomide là chất gây quái thai rất mạnh: chỉ một liều trong thai kỳ cũng có thể gây dị tật nghiêm trọng hoặc tử vong phôi thai. Thuốc còn có thể gây huyết khối, tổn thương thần kinh ngoại biên không hồi phục, buồn ngủ, giảm tế bào máu và phản ứng da nghiêm trọng. Vì vậy, việc kê đơn và cấp phát phải tuân thủ chương trình phòng tránh thai hoặc kiểm soát phân phối chặt chẽ, đồng thời được giám sát bởi bác sĩ chuyên khoa. [1][2][3][4]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch, được kiểm soát rất chặt do nguy cơ gây dị tật thai nghiêm trọng.
  • Hoạt chất thường liên quan đến đa u tủy xương hoặc hồng ban nút do phong theo chỉ định chuyên khoa.
  • Cần dùng trong chương trình kiểm soát an toàn, với biện pháp tránh thai và theo dõi theo quy định.
  • Có thể gây buồn ngủ, táo bón, bệnh thần kinh ngoại biên và tăng nguy cơ huyết khối.
  • Báo bác sĩ ngay nếu có thai, nghi ngờ mang thai, tê bì tay chân, đau ngực, khó thở hoặc sưng đau chân.

Hoạt chất Thalidomide là gì?

Thalidomide là thuốc điều hòa miễn dịch có đặc tính chống viêm và chống tạo mạch. Thuốc tác động thông qua cereblon, một thành phần của phức hợp enzym E3 ubiquitin ligase, và được sử dụng trong một số phác đồ điều trị đa u tủy cũng như hồng ban nút do phong. [1][5]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Thalidomide

CAS 50-35-1

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Thalidomide

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Thalidomide

Tên IUPAC

2-(2,6-dioxopiperidin-3-yl)isoindole-1,3-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

α-(N-phthalimido) glutarimide; alpha-phthalimidoglutarimide. THALOMID là tên biệt dược, không phải tên hoạt chất khác. [1]

Tên viết tắt

THD

Tên Latinh / tên dược điển

Thalidomidum

Tên USAN

thalidomide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-35-1

UNII

4Z8R6ORS6L

PubChem CID

5426

RxNorm CUI

10432

Dược động học của Thalidomide

Thalidomide được hấp thu chậm sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 2–5 giờ. Thuốc liên kết protein huyết tương ở mức trung bình, không phải cơ chất đáng kể của hệ cytochrome P450 và được chuyển hóa chủ yếu thông qua thủy phân không enzym. Phần lớn chất phóng xạ sau liều đánh dấu được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa thủy phân; dưới 3,5% liều được thải dưới dạng thalidomide không đổi. Thời gian bán thải trung bình khoảng 5,5–7,3 giờ. [1]

Giai đoạn I: Hấp thu

Thalidomide được hấp thu chậm sau khi uống, với thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 2–5 giờ. Diện tích dưới đường cong tăng tương ứng với liều, nhưng nồng độ đỉnh tăng ít hơn tỷ lệ liều, có thể do độ tan trong nước kém làm giới hạn tốc độ hấp thu. Bữa ăn nhiều chất béo chỉ gây thay đổi nhỏ dưới 10% đối với AUC và Cmax nhưng có thể kéo dài thời gian đạt nồng độ đỉnh lên khoảng 6 giờ. [1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của viên nang thalidomide ở người chưa được xác định đầy đủ do hoạt chất ít tan trong nước. Nghiên cứu dùng thalidomide đánh dấu phóng xạ cho thấy hơn 90% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu, gợi ý thuốc được hấp thu đường uống tương đối tốt. [1]

Giai đoạn II: Phân bố

Mức liên kết protein huyết tương trung bình hình học được ghi nhận khoảng 55% với đồng phân R và 66% với đồng phân S. Thalidomide có thể hiện diện trong tinh dịch của người bệnh nam đang điều trị, là cơ sở cho yêu cầu sử dụng bao cao su và không hiến tinh trùng. [1]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Thalidomide không phải cơ chất của hệ cytochrome P450 và ở nồng độ điều trị không thể hiện tác dụng ức chế hoặc cảm ứng đáng kể các enzym CYP trong nghiên cứu in vitro. Thuốc chủ yếu trải qua quá trình thủy phân tự phát, tạo nhiều chất chuyển hóa. Vì vậy, tương tác dược động học thông qua CYP450 thường không được dự đoán là cơ chế tương tác chính. [1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều thalidomide đánh dấu phóng xạ, khoảng 91,9% hoạt độ phóng xạ được thải trong nước tiểu, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa thủy phân; dưới 2% được thải qua phân. Thalidomide không đổi được thải qua thận với tỷ lệ dưới 3,5% liều. [1]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình trong huyết tương sau liều uống đơn 50–400 mg khoảng 5,5–7,3 giờ. Trong các dữ liệu được công bố trên nhãn, thời gian bán thải có thể tăng nhẹ ở liều cao hơn. [1]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người bệnh đa u tủy có cân nặng khoảng 47–133 kg, độ thanh thải thalidomide ước tính dao động khoảng 6–12 L/giờ và có xu hướng tăng theo cân nặng. Giá trị này không được sử dụng riêng lẻ để tự điều chỉnh liều. [1]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Độ tan trong nước kém có thể giới hạn tốc độ hấp thu và làm thời gian đạt nồng độ đỉnh tăng khi liều cao hơn.
  • Bữa ăn nhiều chất béo làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh nhưng chỉ làm thay đổi nhỏ AUC và Cmax.
  • Cân nặng có liên quan tuyến tính với độ thanh thải ước tính.
  • Dữ liệu ở người 20–69 tuổi chưa cho thấy thay đổi dược động học rõ theo tuổi.
  • Suy thận không được dự đoán làm thay đổi đáng kể mức phơi nhiễm vì lượng thuốc không đổi thải qua nước tiểu rất thấp.
  • Chưa có nghiên cứu dược động học lâm sàng đầy đủ ở người suy gan.

[1]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Thalidomide

Thalidomide được xếp vào nhóm thuốc điều hòa hoặc ức chế miễn dịch khác. Trong ung thư, thuốc được xem là chất điều hòa miễn dịch và ức chế tạo mạch. Trong hồng ban nút do phong, tác dụng chống viêm và điều hòa các cytokine, đặc biệt liên quan TNF-alpha, góp phần làm giảm biểu hiện ngoài da. [1][5][7]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế tác dụng của thalidomide chưa được hiểu hoàn toàn. Các hoạt tính tế bào được trung gian một phần qua cereblon, thành phần của phức hợp cullin–RING E3 ubiquitin ligase. Thuốc có các đặc tính sau:

  • Điều hòa đáp ứng miễn dịch và hoạt tính tế bào miễn dịch.
  • Điều chỉnh sản xuất TNF-alpha và một số cytokine như interleukin-10, interleukin-12, interleukin-2 và interferon-gamma.
  • Tăng hoạt tính hoặc số lượng tế bào diệt tự nhiên trong một số bối cảnh đa u tủy.
  • Ức chế quá trình tạo mạch và tăng sinh tế bào nội mô.
  • Tạo tác dụng chống viêm trong hồng ban nút do phong.

Tác động lên TNF-alpha có thể khác nhau theo bệnh và bối cảnh điều trị; không nên diễn giải thalidomide chỉ có một cơ chế duy nhất. [1]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Thalidomide có tác dụng điều hòa miễn dịch, chống viêm và ức chế tạo mạch. Trong đa u tủy, các hoạt tính này có thể hỗ trợ hệ miễn dịch tác động lên tế bào ung thư và làm giảm sự hình thành mạch máu nuôi khối u. Trong hồng ban nút do phong, thuốc làm giảm phản ứng viêm và các tổn thương da. Mối liên hệ định lượng giữa nồng độ thuốc và từng đáp ứng lâm sàng chưa được xác định đầy đủ. [1][5]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Thalidomide

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Thalidomide

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Thalidomide

Các tương tác hoặc phối hợp cần thận trọng gồm:

  • Rượu, opioid, thuốc kháng histamine gây ngủ, thuốc chống loạn thần, thuốc giải lo âu, thuốc ngủ, barbiturate và các chất ức chế thần kinh trung ương khác: có thể làm tăng buồn ngủ và suy giảm khả năng vận động hoặc nhận thức. [1][3]
  • Thuốc làm chậm nhịp tim như thuốc chẹn beta, một số thuốc chẹn kênh calci, digoxin, lithium, thuốc chống trầm cảm ba vòng, famotidine hoặc cimetidine: có thể tăng nguy cơ nhịp tim chậm. [1]
  • Thuốc có nguy cơ gây bệnh thần kinh ngoại biên: có thể làm tăng hoặc làm nặng tổn thương thần kinh. [1][3]
  • Erythropoietin, liệu pháp chứa estrogen và các thuốc làm tăng nguy cơ huyết khối: cần thận trọng khi phối hợp, đặc biệt trong đa u tủy. [1][3]
  • Rifampicin, rifabutin, phenytoin, carbamazepine, modafinil, griseofulvin, một số thuốc kháng HIV và St. John’s wort có thể làm giảm hiệu quả tránh thai nội tiết. Người bệnh cần áp dụng các phương pháp tránh thai khác theo chương trình quản lý. [1]
  • Pembrolizumab hoặc thuốc ức chế PD-1/PD-L1 phối hợp với một chất tương tự thalidomide và dexamethasone đã liên quan tăng tử vong trong các thử nghiệm đa u tủy; không khuyến nghị ngoài thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát. [1]
  • Nghiên cứu liều đơn chưa cho thấy thay đổi dược động học đáng kể với digoxin hoặc warfarin, nhưng không loại trừ tương tác lâm sàng khi sử dụng dài hạn hoặc trong phác đồ phức tạp. [1]

Phải rà soát toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, dược liệu, chất bổ sung và biện pháp tránh thai trước khi điều trị.

Thắc mắc về hoạt chất Thalidomide

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *