Dexamethasone

Dexamethasone là một glucocorticoid tổng hợp tác dụng kéo dài, có đặc tính chống viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch mạnh. Hoạt chất được sử dụng trong nhiều tình trạng đáp ứng với corticosteroid, chẳng hạn bệnh viêm, dị ứng nặng, một số bệnh tự miễn, phù não và một số phác đồ điều trị ung thư. Chỉ định cụ thể phụ thuộc vào dạng bào chế, đường dùng, quốc gia và tờ hướng dẫn của từng sản phẩm. Dexamethasone là thuốc kê đơn và có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kéo dài, gồm tăng nguy cơ nhiễm trùng, tăng đường huyết, loãng xương, rối loạn tâm thần, tăng nhãn áp và ức chế tuyến thượng thận. Người bệnh không được tự ý dùng, tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột. Thông tin dưới đây chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chẩn đoán và hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Dexamethasone
  • Nhóm thuốc: Glucocorticoid tổng hợp, corticosteroid tác dụng kéo dài
  • Tác dụng chính: Chống viêm, chống dị ứng, ức chế miễn dịch
  • Mã ATC đường toàn thân: H02AB02
  • Dạng thường gặp: Viên uống, dung dịch uống, dung dịch tiêm, thuốc nhỏ mắt, hỗn dịch mắt và implant nội nhãn
  • Phân loại: Thuốc kê đơn; phân loại cụ thể phụ thuộc từng sản phẩm và quốc gia
  • Bán thải huyết tương: Khoảng 3–4 giờ trong các SmPC được đối chiếu
  • Bán thải sinh học: Khoảng 36–54 giờ
  • Nguy cơ quan trọng: Nhiễm trùng, tăng đường huyết, xuất huyết tiêu hóa, loãng xương, rối loạn tâm thần, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp và suy tuyến thượng thận
  • Lưu ý đặc biệt: Không tự ý ngừng đột ngột sau khi dùng kéo dài
  • Mã ATC H02AB02 áp dụng cho dexamethasone dùng toàn thân. Các chế phẩm dùng tại mắt, tai, mũi hoặc da có thể được phân loại bằng mã ATC khác tùy đường dùng và thành phần phối hợp.

Hoạt chất Dexamethasone là gì?

Dexamethasone là corticosteroid tổng hợp thuộc nhóm glucocorticoid. Thuốc mô phỏng một phần tác dụng của các hormone glucocorticoid tự nhiên do vỏ tuyến thượng thận sản xuất, qua đó làm giảm phản ứng viêm, dị ứng và miễn dịch.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Dexamethasone

CAS 50-02-2 Công thức C22H29FO5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Dexamethasone

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Dexamethasone

Tên IUPAC

(8S,9R,10S,11S,13S,14S,16R,17R)-9-fluoro-11,17-dihydroxy-17-(2-hydroxyacetyl)-10,13,16-trimethyl-6,7,8,11,12,14,15,16-octahydrocyclopenta[a]phenanthren-3-one

Tên hóa học khác

Pregna-1,4-diene-3,20-dione, 9-fluoro-11,17,21-trihydroxy-16-methyl-, (11beta,16alpha)- | 9-Fluoro-11beta,17,21-trihydroxy-16alpha-methylpregna-1,4-diene-3,20-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Dexamethasonum.; Dexamethasone base.; Các dạng muối hoặc este dùng trong chế phẩm gồm dexamethasone sodium phosphate và dexamethasone acetate. Các dạng này không được tự động quy đổi hàm lượng nếu chưa đối chiếu cách ghi hàm lượng trên nhãn sản phẩm.

Tên viết tắt

DEX

Tên Latinh / tên dược điển

Dexamethasonum

Tên USAN

dexamethasone

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-02-2

UNII

7S5I7G3JQL

PubChem CID

5743

RxNorm CUI

3264

Công thức phân tử

C22H29FO5

Nhóm thuốc và phân loại dược học

Dược động học của Dexamethasone

Dexamethasone được hấp thu tốt qua đường uống, phân bố rộng đến các mô, qua nhau thai và có thể bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu ở gan, một phần tại thận; dexamethasone và các chất chuyển hóa được đào thải phần lớn qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Dexamethasone được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn tại dạ dày và ruột non sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong máu thường đạt sau khoảng 60–120 phút, nhưng có sự khác biệt đáng kể giữa các cá thể.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống được một SmPC ghi nhận khoảng 80–90%. Thông số có thể thay đổi giữa người bệnh và dạng bào chế.

Giai đoạn II: Phân bố

Dexamethasone phân bố nhanh đến nhiều mô. Khoảng 77% thuốc gắn với protein huyết tương, chủ yếu là albumin. Tỷ lệ thuốc tự do có thể tăng khi giảm albumin máu. Thuốc qua được nhau thai và có thể xuất hiện trong sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dexamethasone được chuyển hóa chủ yếu tại gan và một phần tại thận. CYP3A4 tham gia chuyển hóa; đồng thời dexamethasone có thể cảm ứng CYP3A4 và làm thay đổi nồng độ của một số thuốc dùng đồng thời.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Dexamethasone tự do và các chất chuyển hóa liên hợp glucuronide hoặc sulfate được bài tiết chủ yếu qua thận và nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Cần phân biệt hai khái niệm:

  • Thời gian bán thải huyết tương: khoảng 3,6 ± 0,9 giờ; một SmPC khác ghi trung bình khoảng 250 ± 80 phút.
  • Thời gian bán thải sinh học: khoảng 36–54 giờ, phản ánh thời gian tác dụng glucocorticoid kéo dài hơn nhiều so với thời gian thuốc tồn tại trong huyết tương.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Chưa có đủ dữ liệu.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Suy gan nặng hoặc xơ gan có thể kéo dài thời gian bán thải và làm tăng tác dụng.
  • Suy giáp có thể làm giảm thanh thải corticosteroid; cường giáp có thể làm tăng thanh thải.
  • Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampicin, phenytoin, carbamazepine và barbiturate có thể làm giảm tác dụng dexamethasone.
  • Thuốc ức chế CYP3A4 như ketoconazole, itraconazole, clarithromycin, ritonavir hoặc cobicistat có thể làm tăng nồng độ và tác dụng phụ toàn thân.
  • Estrogen có thể làm giảm chuyển hóa ở gan và kéo dài tác dụng.
  • Giảm albumin máu có thể làm tăng phần thuốc tự do.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Dexamethasone

Dexamethasone là glucocorticoid tổng hợp tác dụng kéo dài, có tác dụng chống viêm, chống dị ứng, ức chế miễn dịch và chống tăng sinh. Hoạt tính mineralocorticoid của thuốc rất thấp, vì vậy dexamethasone không phải lựa chọn đơn độc phù hợp để thay thế đầy đủ cả glucocorticoid và mineralocorticoid ở người suy vỏ thượng thận.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Dexamethasone khuếch tán vào tế bào và gắn với thụ thể glucocorticoid trong bào tương. Phức hợp thuốc – thụ thể đi vào nhân tế bào, điều hòa phiên mã các gene nhạy cảm với corticosteroid. Kết quả là giảm hình thành, giải phóng và hoạt động của các chất trung gian gây viêm; giảm chức năng và sự di chuyển của tế bào viêm; đồng thời ức chế một phần hoạt động của lympho T và đại thực bào.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dexamethasone có tác dụng glucocorticoid mạnh và kéo dài, gồm:

  • Giảm viêm và phù nề.
  • Giảm phản ứng dị ứng.
  • Ức chế miễn dịch.
  • Ảnh hưởng đến chuyển hóa carbohydrate, protein và lipid.
  • Ức chế bài tiết ACTH và có thể gây ức chế trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận.
  • Ít giữ natri và nước hơn hydrocortisone ở liều chống viêm tương đương.

Các tác dụng toàn thân và nguy cơ bất lợi phụ thuộc đáng kể vào liều, thời gian điều trị và tình trạng người bệnh.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Dexamethasone

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Dexamethasone

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Dexamethasone

Các tương tác đáng chú ý gồm:

  • Thuốc cảm ứng CYP3A4: rifampicin, phenytoin, carbamazepine, barbiturate và một số thuốc khác có thể làm giảm nồng độ dexamethasone.
  • Thuốc ức chế CYP3A4: ketoconazole, itraconazole, erythromycin, clarithromycin, ritonavir và cobicistat có thể làm tăng tác dụng phụ corticosteroid.
  • Thuốc chống đông coumarin/warfarin: tác dụng chống đông có thể tăng hoặc giảm; cần theo dõi chỉ số đông máu.
  • Thuốc điều trị đái tháo đường: dexamethasone có thể làm tăng đường huyết và giảm hiệu quả kiểm soát đường.
  • Thuốc lợi tiểu, amphotericin B, thuốc nhuận tràng hoặc glycoside tim: có thể làm tăng nguy cơ giảm kali và rối loạn nhịp.
  • NSAID, aspirin và salicylate: tăng nguy cơ loét hoặc xuất huyết tiêu hóa.
  • Cyclosporine và các thuốc ức chế miễn dịch: tăng nguy cơ nhiễm trùng; đã có báo cáo co giật khi phối hợp cyclosporine.
  • Fluoroquinolone: có thể làm tăng nguy cơ viêm hoặc đứt gân.
  • Vaccine: có thể giảm đáp ứng miễn dịch; vaccine sống không được dùng khi đang dùng liều corticosteroid ức chế miễn dịch.
  • Dexamethasone cảm ứng CYP3A4: có thể làm giảm nồng độ của một số thuốc là cơ chất CYP3A4.

Danh sách trên chưa bao gồm mọi tương tác. Người bệnh cần cung cấp đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và sản phẩm thảo dược đang dùng cho bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất Dexamethasone

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 17 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *