Melphalan

Melphalan là thuốc chống ung thư thuộc nhóm alkyl hóa, có khả năng tạo liên kết chéo trong DNA và làm gián đoạn quá trình nhân lên của tế bào. Thuốc được sử dụng trong điều trị đa u tủy xương, một số trường hợp ung thư buồng trứng và trong các phác đồ điều kiện hóa trước ghép tế bào gốc tạo máu. Chỉ định cụ thể thay đổi theo dạng bào chế, nhãn thuốc và quốc gia; một số chế phẩm còn được phê duyệt cho các bệnh ung thư hoặc đường dùng chuyên biệt khác. Melphalan có thể gây ức chế tủy xương nghiêm trọng, nhiễm trùng, xuất huyết, độc tính đường tiêu hóa, tổn thương gan, ảnh hưởng khả năng sinh sản và nguy cơ ung thư thứ phát. Đây là thuốc kê đơn độc tế bào, chỉ được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa; người bệnh không được tự mua, tự dùng hoặc tự điều chỉnh liều.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Melphalan là thuốc hóa trị alkyl hóa.
  • Thường liên quan điều trị đa u tủy hoặc một số ung thư huyết học theo phác đồ chuyên khoa.
  • Chỉ dùng dưới giám sát của bác sĩ ung bướu/huyết học.
  • Cần theo dõi giảm tế bào máu, nhiễm trùng, chảy máu, buồn nôn và tổn thương niêm mạc.
  • Báo bác sĩ về nhiễm trùng, chức năng thận, thai kỳ hoặc các thuốc hóa trị khác.

Hoạt chất Melphalan là gì?

Melphalan là thuốc hóa trị alkyl hóa có nguồn gốc từ nitrogen mustard. Thuốc tác động trực tiếp lên DNA, gây tổn thương vật chất di truyền và cản trở sự sống còn của tế bào ung thư. Melphalan có thể tác động lên cả tế bào đang phân chia và tế bào ở trạng thái nghỉ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Melphalan

CAS 148-82-3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Melphalan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Melphalan

Tên IUPAC

(2S)-2-amino-3-[4-[bis(2-chloroethyl)amino]phenyl]propanoic acid

Tên hóa học khác

4-[Bis(2-chloroethyl)amino]-L-phenylalanine

Tên khác / tên đồng nghĩa

L-phenylalanine mustard; L-PAM; phenylalanine mustard. Dạng thuốc tiêm có thể sử dụng melphalan hydrochloride để cung cấp melphalan.

Tên viết tắt

L-PAM | MPL | PAM

Tên Latinh / tên dược điển

Melphalanum

Tên USAN

melphalan

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

148-82-3

UNII

Q41OR9510P

PubChem CID

460612

RxNorm CUI

6716

Dược động học của Melphalan

Dược động học của melphalan thay đổi theo đường dùng và giữa các cá thể. Hấp thu đường uống không ổn định; thức ăn làm chậm hấp thu và giảm mức phơi nhiễm. Sau truyền tĩnh mạch, thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương ở mức tương đối cao và được loại bỏ chủ yếu thông qua phân hủy hóa học tự phát, kết hợp với thải trừ qua thận ở mức hạn chế.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống liều khoảng 0,2–0,25 mg/kg, nồng độ đỉnh thường xuất hiện trong khoảng 0,5–2 giờ. Uống cùng thức ăn có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh và giảm diện tích dưới đường cong nồng độ–thời gian khoảng 39–45% trong các dữ liệu được nêu tại SmPC.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của melphalan đường uống được báo cáo khoảng 56–85%, với biến thiên đáng kể giữa người bệnh. Đối với đường truyền tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa.

Giai đoạn II: Phân bố

Melphalan phân bố rộng trong cơ thể. Tỷ lệ gắn protein huyết tương được báo cáo khoảng 50–90% tùy nghiên cứu và chế phẩm; albumin là protein gắn chủ yếu, trong đó có một phần gắn không hồi phục. Khả năng đi qua hàng rào máu–não hạn chế.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sự phân hủy hóa học tự phát thành các chất không còn hoạt tính alkyl hóa là yếu tố quan trọng trong quá trình loại bỏ melphalan khỏi huyết tương. Nhãn EVOMELA không xác định một con đường chuyển hóa enzym gan chủ đạo.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Một phần melphalan được bài tiết qua nước tiểu. Nhãn EVOMELA ghi nhận khoảng 5,8–21,3% liều được tìm thấy trong nước tiểu; SmPC đường uống ghi nhận trung bình khoảng 11% liều trong nước tiểu trong 24 giờ. Phần còn lại được loại bỏ đáng kể thông qua phân hủy hóa học tự phát.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối trung bình sau truyền EVOMELA khoảng 75 phút. Các nghiên cứu đường uống trong SmPC ghi nhận giá trị trung bình khoảng 1,1–1,5 giờ, nhưng có biến thiên giữa người bệnh.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Nhãn EVOMELA báo cáo độ thanh thải trung bình khoảng 250–325 mL/phút/m² sau truyền tĩnh mạch liều cao. Giá trị có thể khác theo chế phẩm, liều, quần thể và chức năng thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học gồm:

  • Đường dùng và dạng bào chế.
  • Thức ăn, do làm chậm và giảm hấp thu đường uống.
  • Chức năng thận; mô hình dược động học của EVOMELA cho thấy độ thanh thải giảm khi độ thanh thải creatinin giảm.
  • Biến thiên hấp thu và thải trừ giữa các cá thể.
  • Liều cao, phác đồ phối hợp và tình trạng lâm sàng của người bệnh có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm và độc tính.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Melphalan

Melphalan thuộc nhóm tác nhân alkyl hóa lưỡng chức. Hai nhóm chloroethyl có khả năng tạo liên kết cộng hóa trị với các vị trí ái nhân trên DNA, từ đó hình thành liên kết chéo trong cùng một chuỗi hoặc giữa hai chuỗi DNA. Nhóm thuốc này không có tính chọn lọc tuyệt đối đối với tế bào ung thư nên cũng có thể làm tổn thương tế bào tủy xương, niêm mạc tiêu hóa và tế bào sinh dục.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Melphalan alkyl hóa chủ yếu tại vị trí N7 của guanine trong DNA. Quá trình này tạo liên kết chéo DNA, cản trở sao chép và phiên mã, gây rối loạn chức năng DNA và cuối cùng dẫn đến chết tế bào. Cơ chế không phụ thuộc hoàn toàn vào một pha cụ thể của chu kỳ tế bào.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chính là độc tính tế bào thông qua tổn thương DNA. Mức độ đáp ứng và độc tính phụ thuộc tổng liều, cường độ liều, đường dùng, mức phơi nhiễm, dự trữ tủy xương, chức năng cơ quan và các thuốc phối hợp. Mối quan hệ nồng độ–đáp ứng cụ thể không được xác lập đầy đủ cho mọi dạng bào chế và mọi chỉ định.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Melphalan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Melphalan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Melphalan

Dữ liệu nghiên cứu tương tác chính thức còn hạn chế. Các tương tác hoặc phối hợp cần lưu ý gồm:

  • Vaccine sống: Không được khuyến nghị ở người suy giảm miễn dịch do nguy cơ nhiễm trùng từ vaccine.
  • Cyclosporine: Suy thận nghiêm trọng đã được báo cáo khi dùng cyclosporine sau melphalan tĩnh mạch liều cao.
  • Nalidixic acid: Đã có báo cáo viêm ruột xuất huyết gây tử vong ở trẻ em dùng nalidixic acid cùng melphalan tĩnh mạch liều cao.
  • Busulfan: Khoảng cách thời gian giữa busulfan và melphalan có thể ảnh hưởng độc tính trong phác đồ điều kiện hóa; phải tuân thủ phác đồ của trung tâm ghép.
  • Carmustine, còn gọi là BCNU: Melphalan có thể làm giảm ngưỡng xuất hiện độc tính phổi liên quan BCNU.
  • Các thuốc ức chế tủy hoặc gây độc gan, thận: Có thể làm tăng độc tính cộng gộp, dù mức độ phụ thuộc từng phác đồ.

Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vaccine và sản phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ lâm sàng.

Thắc mắc về hoạt chất Melphalan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *