Delamanid là thuốc chống lao đường uống có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis. Thuốc không được dùng đơn độc mà phải kết hợp với các thuốc chống lao khác trong một phác đồ phù hợp nhằm điều trị lao đa kháng hoặc lao kháng rifampicin. Theo nhãn EMA, delamanid được chỉ định cho lao phổi đa kháng ở người lớn và trẻ có cân nặng từ 10 kg khi không thể xây dựng phác đồ hiệu quả vì tình trạng kháng thuốc hoặc không dung nạp. WHO năm 2025 cũng khuyến nghị phác đồ 6 tháng BDLLfxC có delamanid cho một số người mắc MDR/RR-TB. Nguy cơ an toàn quan trọng nhất là kéo dài khoảng QT, đặc biệt khi người bệnh hạ albumin máu, rối loạn điện giải hoặc dùng đồng thời thuốc khác ảnh hưởng nhịp tim. Việc điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa lao quản lý và theo dõi bằng điện tâm đồ, xét nghiệm điện giải, chức năng cơ quan và xét nghiệm vi khuẩn học.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Delamanid
- Nhóm thuốc: Thuốc kháng mycobacteria, thuốc chống lao
- Mã ATC: J04AK06
- Dạng dùng: Viên nén bao phim 50 mg; viên phân tán 25 mg
- Đường dùng: Uống
- Tác nhân đích: *Mycobacterium tuberculosis*
- Chỉ định theo EMA: Phối hợp điều trị lao phổi đa kháng khi không thể xây dựng phác đồ hiệu quả khác
- Vai trò theo WHO 2025: Thành phần của phác đồ BDLLfxC 6 tháng cho một số trường hợp MDR/RR-TB hoặc pre-XDR-TB
- Nguy cơ chính: Kéo dài QTc và rối loạn nhịp tim
- Theo dõi quan trọng: ECG, kali, calci, magnesi, albumin, chức năng gan thận, đáp ứng vi khuẩn học
- Cách dùng: Uống cùng thức ăn; luôn dùng trong phác đồ phối hợp
- Phân loại: Thuốc kê đơn hạn chế, điều trị dưới giám sát chuyên môn
Hoạt chất Delamanid là gì?
Delamanid là thuốc chống lao đường uống có tác dụng ức chế quá trình tạo thành một số acid mycolic thiết yếu của thành tế bào Mycobacterium tuberculosis. Thuốc được sử dụng cùng những thuốc chống lao khác trong phác đồ điều trị lao kháng thuốc.
Delamanid không phải thuốc điều trị lao tiềm ẩn hoặc thuốc dùng đơn độc cho lao thông thường.
Delamanid
INN Delamanid.; Tên chung quốc tế được sử dụng thống nhất là delamanid.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Delamanid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Delamanid.; Tên chung quốc tế được sử dụng thống nhất là delamanid. |
| Tên IUPAC | (2R)-2-methyl-6-nitro-2-[[4-[4-[4-(trifluoromethoxy)phenoxy]piperidin-1-yl]phenoxy]methyl]-3H-imidazo[2,1-b][1,3]oxazole |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Delamanid; Mã phát triển: OPC-67683; Tên thương mại được biết đến rộng rãi: Deltyba; Tên đồng nghĩa hóa học đầy đủ. |
| Tên viết tắt | DLM |
| Tên Latinh / tên dược điển | Delamanidum |
| Tên USAN | delamanid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 681492-22-8 |
|---|---|
| UNII | 8OOT6M1PC7 |
| PubChem CID | 6480466 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C25H25F3N4O6 |
Dược động học của Delamanid
Delamanid được hấp thu qua đường uống tốt hơn khi dùng với thức ăn, gắn rất mạnh với protein huyết tương và có thể tích phân bố biểu kiến lớn. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu trong huyết tương qua albumin và một phần qua CYP3A4. Thời gian bán thải khoảng 30–38 giờ; dưới 5% liều uống được tìm thấy trong nước tiểu và thuốc chủ yếu được thải qua phân.
Mức phơi nhiễm delamanid tăng ít hơn tỷ lệ tăng liều, cho thấy dược động học không tuyến tính hoàn toàn trong phạm vi liều nghiên cứu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt được khoảng 4–5 giờ sau khi uống. Thức ăn làm tăng sinh khả dụng, vì vậy thuốc được khuyến cáo dùng cùng bữa ăn.
Không nên tự thay đổi cách dùng giữa lúc no và lúc đói vì có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm thuốc.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối: chưa được xác định đầy đủ. Tài liệu WHO-PQ ước tính sinh khả dụng đường uống khoảng 25–47%. Dùng với thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm khoảng 2,7 lần so với lúc đói. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Delamanid gắn với protein huyết tương ở mức ít nhất 99,5%. Thể tích phân bố biểu kiến Vz/F khoảng 2.100 lít, cho thấy thuốc phân bố rộng vào mô.
Tỷ lệ gắn protein rất cao là một trong những lý do cần đặc biệt thận trọng khi albumin huyết thanh thấp.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Delamanid được chuyển hóa chủ yếu trong huyết tương thông qua albumin và ở mức độ thấp hơn qua CYP3A4. Hồ sơ chuyển hóa chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn.
Các chất chuyển hóa đã xác định không có hoạt tính kháng mycobacteria. Một số chất chuyển hóa, đặc biệt DM-6705, liên quan đến kéo dài khoảng QTc. Nồng độ các chất chuyển hóa tăng dần và đạt trạng thái ổn định sau khoảng 6–10 tuần.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dưới 5% liều uống được thu hồi trong nước tiểu. Delamanid không được xem là bài tiết đáng kể qua nước tiểu và chủ yếu được thải qua phân.
Chưa rõ delamanid và các chất chuyển hóa có được loại bỏ đáng kể bằng lọc máu hoặc thẩm phân phúc mạc hay không.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của delamanid khoảng 30–38 giờ. Thời gian tồn tại của một số chất chuyển hóa và mức ảnh hưởng lâm sàng sau khi ngừng thuốc: . |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân biểu kiến trung bình được WHO-PQ ghi nhận khoảng 300–400 mL/giờ/kg khi dùng liều 100 mg hai lần mỗi ngày. Giá trị có thể thay đổi theo tình trạng albumin, chức năng gan, thuốc phối hợp và đặc điểm cá thể. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Thức ăn: làm tăng mức phơi nhiễm khoảng 2,7 lần.
- Albumin huyết thanh: albumin tham gia chuyển hóa delamanid; hạ albumin liên quan tăng nguy cơ kéo dài QTc.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh: có thể làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm delamanid.
- Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh: có thể làm tăng chất chuyển hóa DM-6705.
- Suy gan: chưa có đủ dữ liệu ở mức độ trung bình đến nặng.
- Suy thận nặng: chưa có đủ dữ liệu.
- Tuổi cao: không có người từ 65 tuổi trở lên trong các thử nghiệm chính được nêu trong SmPC.
- Cân nặng và tuổi trẻ em: liều phải được điều chỉnh theo nhóm cân nặng để đạt mức phơi nhiễm tương tự người lớn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Delamanid
- Thuốc kháng mycobacteria.
- Thuốc điều trị bệnh lao.
- Hoạt chất ức chế tổng hợp thành tế bào mycobacteria.
- Thuốc chống lao có mã ATC J04AK06.
- Thành phần có thể được sử dụng trong một số phác đồ MDR/RR-TB ngắn hoặc dài theo hướng dẫn WHO.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Delamanid ức chế tổng hợp hai thành phần của thành tế bào mycobacteria:
- Methoxy-mycolic acid.
- Keto-mycolic acid.
Sự thiếu hụt các acid mycolic này làm rối loạn cấu trúc và chức năng thành tế bào M. tuberculosis.
Đột biến tại một trong các gene liên quan coenzym F420 có thể tạo cơ chế kháng delamanid. Kháng thuốc đã được ghi nhận xuất hiện trong quá trình điều trị, đặc biệt khi phác đồ không có đủ thuốc còn hiệu lực.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Delamanid có hoạt tính chống M. tuberculosis và các mycobacteria nhạy cảm. Các chất chuyển hóa đã xác định không có hoạt tính kháng mycobacteria.
Thuốc không cho thấy hoạt tính in vitro đối với các loài vi khuẩn không thuộc nhóm mycobacteria. Delamanid không có kháng chéo đã biết với đa số thuốc chống lao đang sử dụng, nhưng đột biến liên quan hệ coenzym F420 có thể liên quan đến giảm nhạy cảm với các nitroimidazole khác; ý nghĩa lâm sàng cụ thể cần căn cứ xét nghiệm và hướng dẫn chuyên môn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Delamanid
Chỉ định theo nhãn EMA
Delamanid được dùng như một phần của phác đồ phối hợp phù hợp để điều trị lao phổi đa kháng thuốc ở người lớn, thanh thiếu niên, trẻ em và trẻ nhỏ có cân nặng từ 10 kg, khi không thể xây dựng một phác đồ hiệu quả khác do:
- Tình trạng kháng thuốc.
- Không dung nạp thuốc.
- Hạn chế trong lựa chọn những thuốc còn hiệu lực.
Vai trò theo hướng dẫn WHO năm 2025
WHO khuyến nghị có điều kiện phác đồ uống 6 tháng BDLLfxC, gồm: - Bedaquiline.
- Delamanid.
- Linezolid.
- Levofloxacin.
- Clofazimine.
Phác đồ được đề xuất cho người mắc MDR/RR-TB hoặc pre-XDR-TB khi BPaLM không phù hợp hoặc không sẵn có. Thành phần levofloxacin hoặc clofazimine sau đó được điều chỉnh theo kết quả nhạy cảm với fluoroquinolone.
Chỉ định trên nhãn thuốc và khuyến nghị phác đồ của WHO không hoàn toàn đồng nhất. Khi điều trị tại Việt Nam, phải căn cứ hướng dẫn của Bộ Y tế, chương trình chống lao và tờ hướng dẫn của sản phẩm thực tế.
Những trường hợp sau nằm ngoài hoặc rộng hơn phạm vi chỉ định lao phổi MDR-TB của nhãn EMA:
- Lao ngoài phổi.
- Lao hệ thần kinh trung ương.
- Lao xương khớp.
- Lao màng tim.
- Lao lan tỏa nhiều cơ quan.
- Lao nhạy thuốc.
- Lao tiềm ẩn.
- Nhiễm các mycobacteria không thuộc phức hợp M. tuberculosis.
- Sử dụng cho người dưới 10 kg theo chương trình hoặc hướng dẫn WHO.
- Sử dụng quá 24 tuần trong một số phác đồ cá thể hóa.
WHO năm 2025 cho phép phác đồ BDLLfxC ở người lớn và trẻ em mọi độ tuổi trong những điều kiện phù hợp, nhưng bằng chứng còn hạn chế hơn ở lao ngoài phổi phức tạp. Khuyến nghị này không đồng nghĩa mọi cách sử dụng đều nằm trong giấy phép lưu hành của từng sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Cảnh báo: Liều dưới đây được tóm tắt từ SmPC của EMA. Phác đồ thực tế có thể khác theo hướng dẫn WHO, cân nặng, tuổi, dạng bào chế, kết quả kháng thuốc và thuốc phối hợp. Không tự áp dụng liều.
Liều theo nhãn EMA
| Nhóm người bệnh | Liều delamanid tham khảo | Thời gian |
|---|---|---|
| Người lớn | 100 mg, 2 lần/ngày | 24 tuần |
| Cân nặng từ 50 kg trở lên | 100 mg, 2 lần/ngày | 24 tuần |
| Từ 30 đến dưới 50 kg | 50 mg, 2 lần/ngày | 24 tuần |
| Từ 20 đến dưới 30 kg | 50 mg buổi sáng và 25 mg buổi tối | 24 tuần |
| Từ 10 đến dưới 20 kg | 25 mg, 2 lần/ngày | 24 tuần |
Độ an toàn và hiệu quả theo nhãn EMA chưa được xác lập ở người có cân nặng dưới 10 kg.
Liều trong phác đồ WHO
WHO có hướng dẫn liều theo cân nặng xuống đến 3 kg và khuyến nghị phác đồ BDLLfxC cho trẻ em mọi độ tuổi trong điều kiện chương trình phù hợp. Đây là hướng dẫn chuyên môn rộng hơn nhãn EMA và cần bác sĩ lao nhi hoặc chuyên gia MDR/RR-TB chỉ định.
Trong phác đồ BDLLfxC được WHO cập nhật năm 2025, delamanid được dùng hai lần mỗi ngày trong 8 tuần đầu, sau đó một lần mỗi ngày trong 16 tuần; lượng thuốc mỗi lần phải căn cứ bảng liều theo cân nặng và hướng dẫn quốc gia.
- Uống delamanid cùng thức ăn.
- Uống đúng số lần và thời điểm được chỉ định.
- Luôn dùng cùng các thuốc chống lao khác trong phác đồ.
- Không tự bỏ một thành phần của phác đồ khi có tác dụng phụ.
- Không uống gấp đôi để bù liều đã quên.
- Nếu gần thời điểm liều tiếp theo, bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch bình thường.
- Viên phân tán 25 mg hoặc viên 50 mg có được nghiền, phân tán hay chia liều hay không phụ thuộc đúng tờ hướng dẫn của từng sản phẩm.
WHO-PQ ghi nhận một sản phẩm viên 50 mg có thể được nghiền và phân tán trong nước để sử dụng theo liều quy định. Hướng dẫn này không được tự động áp dụng cho mọi biệt dược delamanid.
Điều trị nên đi kèm hỗ trợ tuân thủ hoặc giám sát trực tiếp theo chương trình chống lao.
Theo dõi tim mạch
- Điện tâm đồ trước khi bắt đầu.
- Điện tâm đồ ít nhất mỗi tháng trong toàn bộ quá trình điều trị.
- Theo dõi thường xuyên hơn nếu có yếu tố nguy cơ hoặc phối hợp thuốc kéo dài QT.
- Không bắt đầu hoặc phải ngừng delamanid nếu QTcF trên 500 mili giây.
- Nếu QTc vượt 450 mili giây ở nam hoặc 470 mili giây ở nữ, cần tăng tần suất theo dõi.
Xét nghiệm cần thiết - Kali, calci và magnesi.
- Albumin huyết thanh.
- Chức năng gan.
- Chức năng thận.
- Công thức máu và các xét nghiệm liên quan đến thuốc phối hợp.
- Xét nghiệm HIV khi phù hợp.
- Xét nghiệm đờm, nuôi cấy và kháng thuốc.
- Theo dõi cân nặng để điều chỉnh liều ở trẻ em.
- Đánh giá triệu chứng tâm thần – thần kinh, đặc biệt ở trẻ hoặc khi dùng cùng cycloserine.
Cần đánh giá lại phác đồ nếu xét nghiệm vi khuẩn học không cải thiện, xuất hiện kháng thuốc mới hoặc người bệnh không thể dung nạp các thuốc chủ chốt.
Cảnh báo và lưu ý về Delamanid
Theo SmPC của EMA, delamanid chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với delamanid hoặc tá dược của sản phẩm.
- Albumin huyết thanh dưới 2,8 g/dL.
- Dùng đồng thời thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh, ví dụ carbamazepine.
QTc trên 500 mili giây không được trình bày trong mục chống chỉ định của SmPC nhưng là tình trạng không nên bắt đầu hoặc phải ngừng điều trị theo cảnh báo an toàn.
Các phản ứng thường gặp hoặc rất thường gặp gồm:
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Đau đầu.
- Chóng mặt.
- Giảm cảm giác.
- Run.
- Rối loạn giấc ngủ hoặc ác mộng.
- Giảm cảm giác thèm ăn.
- Viêm dạ dày.
- Khó tiêu.
- Lo âu hoặc trầm cảm.
- Yếu cơ hoặc co thắt cơ.
- Kích ứng họng.
- Đau ngực.
- Đánh trống ngực.
- Tăng cortisol.
- Kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ.
Trong các thử nghiệm được EMA tổng hợp, các phản ứng có tỷ lệ trên 10% gồm buồn nôn, nôn, đau đầu, rối loạn giấc ngủ, chóng mặt, viêm dạ dày và giảm cảm giác thèm ăn.
Một số tác dụng phụ có thể do thuốc chống lao phối hợp hoặc do chính bệnh lao, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự ngừng delamanid.
Kéo dài QTc và rối loạn nhịp
Đây là nguy cơ an toàn quan trọng nhất. Nguy cơ tăng khi:
- QTc đã kéo dài trước điều trị.
- Hạ kali, calci hoặc magnesi.
- Albumin thấp.
- Có bệnh tim cấu trúc hoặc suy tim.
- Nhịp tim chậm hoặc có tiền sử loạn nhịp.
- Phối hợp bedaquiline, fluoroquinolone hoặc thuốc khác kéo dài QT.
- Dùng thuốc ức chế CYP3A4 mạnh làm tăng DM-6705.
Người bệnh cần đi khám ngay nếu có ngất, cảm giác sắp ngất, hồi hộp kéo dài, đau ngực hoặc nhịp tim bất thường.
Rối loạn tâm thần – thần kinh
Loạn thần, ảo giác, trầm cảm, lo âu và ác mộng đã được ghi nhận. Báo cáo sau lưu hành cho thấy ảo giác và ác mộng xuất hiện nổi bật hơn ở trẻ em.
Phản ứng nghịch thường
Tổn thương lâm sàng hoặc hình ảnh học có thể xấu đi tạm thời sau khi ban đầu đã cải thiện, do phản ứng miễn dịch nghịch thường. Hiện tượng này cần được phân biệt với thất bại điều trị, không tuân thủ hoặc kháng thuốc.
Suy giáp và rối loạn nội tiết
Suy giáp và tăng cortisol đã được ghi nhận trong dữ liệu an toàn, nhưng cần xem xét cả ảnh hưởng của những thuốc phối hợp và bệnh nền.
- Không dùng đơn trị liệu.
- Không sử dụng nếu albumin dưới 2,8 g/dL.
- Theo dõi ECG trước điều trị và định kỳ.
- Hiệu chỉnh hạ kali, hạ calci hoặc hạ magnesi trước khi dùng.
- Thận trọng khi albumin dưới 3,4 g/dL.
- Cân nhắc kỹ nếu có bệnh tim, nhịp chậm hoặc tiền sử loạn nhịp.
- Tránh phối hợp không cần thiết với thuốc kéo dài QT.
- Không khuyến cáo ở suy gan trung bình hoặc nặng.
- Không khuyến cáo ở suy thận nặng do thiếu dữ liệu.
- Theo dõi biểu hiện tâm thần – thần kinh ở trẻ.
- Đánh giá đầy đủ phản ứng nghịch thường trước khi kết luận thất bại điều trị.
- Không tự ngừng thuốc khi gặp buồn nôn, đau đầu hoặc chóng mặt.
- Phải bảo đảm phác đồ có đủ thuốc còn hiệu lực để hạn chế kháng thuốc.
Không có trường hợp quá liều delamanid được ghi nhận trong các thử nghiệm lâm sàng chính. Dữ liệu liều 200 mg hai lần mỗi ngày cho thấy kéo dài QT tăng theo liều và một số phản ứng xuất hiện thường xuyên hơn.
Xử trí gồm:
- Đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
- Ngừng thuốc theo chỉ định.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Theo dõi ECG thường xuyên.
- Kiểm tra và hiệu chỉnh điện giải.
- Cân nhắc biện pháp hạn chế hấp thu qua đường tiêu hóa nếu người bệnh đến sớm và chuyên gia độc chất chỉ định.
Thuốc giải độc đặc hiệu: .
Theo thông tin sản phẩm EMA:
- Viên nén bao phim 50 mg: bảo quản trong bao bì gốc để tránh ẩm.
- Viên phân tán 25 mg: bảo quản trong bao bì gốc để tránh ẩm và ánh sáng.
- Hạn dùng được ghi nhận cho các sản phẩm EMA là 5 năm khi bảo quản đúng điều kiện.
Điều kiện nhiệt độ cụ thể và thời hạn sau khi lấy viên khỏi bao bì phải căn cứ nhãn của đúng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn EMA, delamanid được chỉ định cho trẻ có cân nặng từ 10 kg. Liều được xác định theo nhóm cân nặng và dạng viên 25 mg hoặc 50 mg. Trẻ dưới 10 kg chưa có liều được phê duyệt trong SmPC này.
WHO đã khuyến nghị sử dụng delamanid trong điều trị MDR/RR-TB ở trẻ dưới 3 tuổi và cung cấp hướng dẫn liều cho trẻ có cân nặng từ 3 kg. WHO năm 2025 cũng cho phép phác đồ BDLLfxC ở trẻ em mọi độ tuổi khi đáp ứng điều kiện chuyên môn. Đây là sử dụng theo hướng dẫn chương trình và có thể nằm ngoài nhãn của từng sản phẩm.
Trẻ cần được theo dõi đặc biệt về:
- ECG và điện giải.
- Cân nặng để điều chỉnh liều.
- Ảo giác, ác mộng hoặc thay đổi hành vi.
- Tương tác với cycloserine.
- Khả năng nuốt hoặc sử dụng dạng phân tán.
- Tuân thủ toàn bộ phác đồ.
Không có người từ 65 tuổi trở lên trong các thử nghiệm chính được nêu trong SmPC EMA, vì vậy dữ liệu ở người cao tuổi còn hạn chế.
Cần đánh giá kỹ:
- Bệnh tim và QTc nền.
- Rối loạn điện giải.
- Albumin huyết thanh.
- Chức năng gan và thận.
- Thuốc dùng đồng thời.
- Nguy cơ té ngã do chóng mặt hoặc run.
Không tự giảm liều chỉ dựa trên tuổi; quyết định phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.
Theo nhãn EMA
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn rất hạn chế và nghiên cứu động vật ghi nhận độc tính sinh sản. SmPC không khuyến nghị dùng delamanid trong thai kỳ hoặc ở phụ nữ có khả năng mang thai mà không sử dụng biện pháp tránh thai.
Theo hướng dẫn WHO năm 2025
WHO khuyến nghị phác đồ BDLLfxC có delamanid có thể áp dụng cho phụ nữ mang thai mắc MDR/RR-TB. Khuyến nghị dựa trên kinh nghiệm sử dụng các thành phần, dữ liệu hạn chế của thử nghiệm BEAT-TB và so sánh với các lựa chọn điều trị khác.
Hai quan điểm trên phản ánh sự khác biệt giữa nhãn quản lý thuốc và hướng dẫn y tế công cộng. Quyết định cần do hội đồng hoặc bác sĩ chuyên khoa lao phối hợp bác sĩ sản khoa đưa ra sau khi cân nhắc lợi ích – nguy cơ. Không tự dùng hoặc tự ngừng phác đồ khi mang thai.
Theo EMA, chưa rõ delamanid hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa người hay không; dữ liệu động vật ghi nhận bài tiết qua sữa. EMA khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị.
WHO năm 2025 khuyến nghị phác đồ BDLLfxC có thể sử dụng cho phụ nữ đang cho con bú mắc MDR/RR-TB trong điều kiện quản lý chuyên môn.
Do có khác biệt giữa nguồn quản lý và hướng dẫn WHO, quyết định phải được cá thể hóa theo tình trạng lao, nguy cơ lây truyền, thuốc phối hợp, tuổi của trẻ và khả năng thay thế.
Không cần điều chỉnh liều thường quy ở người suy gan nhẹ theo SmPC EMA. Delamanid không được khuyến cáo ở người suy gan trung bình hoặc nặng do thiếu dữ liệu và nguy cơ thay đổi chuyển hóa.
Cần kiểm tra men gan, bilirubin, albumin và những thuốc chống lao khác có nguy cơ độc gan.
Không cần điều chỉnh liều thường quy ở người suy thận nhẹ hoặc trung bình theo nhãn EMA. Delamanid không được khuyến cáo trong suy thận nặng vì chưa có đủ dữ liệu.
Chưa rõ delamanid và các chất chuyển hóa được loại bỏ ở mức nào bằng lọc máu hoặc thẩm phân phúc mạc.
Delamanid có thể ảnh hưởng ở mức độ vừa đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Người bệnh không nên thực hiện các hoạt động này nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, run, rối loạn giấc ngủ, giảm cảm giác hoặc triệu chứng ảnh hưởng sự tập trung.
Tương tác thuốc của Delamanid
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Clofazimine
Clofazimine và delamanid có thể gây kéo dài QT cộng hợp. WHO nêu rõ delamanid thuộc nhóm thuốc có thể làm tăng thêm QT khi dùng cùng clofazimine; dữ liệu quan sát cũng cho thấy cần theo dõi chặt khi các thuốc này xuất hiện trong cùng phác đồ. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên tái cực tim. Bằng chứng exact-pair bị ảnh hưởng bởi việc các thuốc thường được dùng trong phác đồ đa thuốc, nhưng nguy cơ QT cộng hợp được các hướng dẫn thừa nhận. Ảnh hưởng: QTcF có thể tăng và một số bệnh nhân có thể vượt các ngưỡng cần can thiệp, nhất là khi kèm levofloxacin, bedaquiline hoặc các yếu tố nguy cơ khác. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Phối hợp có thể được sử dụng trong phác đồ lao kháng thuốc khi có chỉ định, nhưng cần ECG và theo dõi điện giải. Hạn chế các thuốc kéo dài QT không cần thiết và đánh giá lại phác đồ nếu QTcF tăng đáng kể hoặc xuất hiện loạn nhịp. | ECG/QTcF; kali, magnesi, calci; nhịp tim; ngất, hồi hộp, chóng mặt. | Bằng chứng: moderate Nguồn: WHO | Operational handbook on tuberculosis, Module 4: treatment and care (2025) | Delamanid + clofazimine: khả năng QT cộng hợp | https://tbksp.who.int/sites/default/files/2025-06/3332%20HANDBOOK%20Module%204%20210525%20ACCESSIBLE%20ELECTRONIC.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Delamanid
Delamanid là thuốc chống lao đường uống có hoạt tính đối với Mycobacterium tuberculosis. Thuốc ức chế hình thành một số acid mycolic của thành tế bào vi khuẩn lao và luôn phải được dùng cùng các thuốc chống lao khác.
Đây là thuốc kê đơn hạn chế, không được tự mua hoặc sử dụng đơn độc.
Theo nhãn EMA, delamanid được dùng phối hợp để điều trị lao phổi đa kháng ở người từ 10 kg khi không thể xây dựng một phác đồ hiệu quả khác do kháng thuốc hoặc không dung nạp. WHO năm 2025 còn khuyến nghị delamanid trong phác đồ BDLLfxC cho một số người mắc MDR/RR-TB hoặc pre-XDR-TB.
Không phải mọi trường hợp lao đều phù hợp với delamanid.
Delamanid và chất chuyển hóa DM-6705 có thể kéo dài khoảng QTc, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. ECG cần được thực hiện trước điều trị và ít nhất mỗi tháng; người có albumin thấp, rối loạn điện giải hoặc dùng thuốc khác kéo dài QT cần theo dõi thường xuyên hơn.
Không. Delamanid phải luôn là một phần của phác đồ phối hợp có đủ thuốc chống lao còn hiệu lực. Dùng đơn độc hoặc phối hợp với quá ít thuốc hiệu quả có thể làm phát sinh kháng delamanid và thất bại điều trị.
Theo EMA, thuốc được chỉ định cho trẻ từ 10 kg; dữ liệu dưới mức cân nặng này còn hạn chế. WHO có hướng dẫn sử dụng ở trẻ mọi độ tuổi trong một số phác đồ MDR/RR-TB và cung cấp bảng liều từ 3 kg.
Đối với thai kỳ, nhãn EMA không khuyến nghị vì dữ liệu hạn chế, trong khi WHO năm 2025 cho phép phác đồ BDLLfxC ở phụ nữ mang thai khi phù hợp. Quyết định phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.

