Dexmedetomidin, tên INN là dexmedetomidine, là thuốc an thần chủ vận thụ thể alpha-2 adrenergic tác động trung ương. Dạng truyền tĩnh mạch được sử dụng để an thần người lớn đang đặt nội khí quản, thở máy trong hồi sức tích cực và an thần người bệnh không đặt nội khí quản trước hoặc trong một số thủ thuật. Thuốc tạo trạng thái an thần mà người bệnh thường vẫn có thể tỉnh lại khi được gọi hoặc kích thích, nhưng đặc điểm này không có nghĩa là thuốc thiếu hiệu lực. Những nguy cơ quan trọng gồm hạ huyết áp, chậm nhịp tim, ngừng xoang, tăng huyết áp thoáng qua, đái tháo nhạt, tăng thân nhiệt và hội chứng cai khi ngừng sau sử dụng kéo dài. Một dạng phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má cũng được FDA phê duyệt riêng cho kích động cấp liên quan tâm thần phân liệt hoặc rối loạn lưỡng cực ở người lớn. Mọi dạng thuốc phải được dùng dưới sự giám sát của nhân viên y tế.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Dexmedetomidin
- Tên INN: Dexmedetomidine
- Dạng muối thường dùng: Dexmedetomidine hydrochloride
- Nhóm dược lý: Chủ vận thụ thể alpha-2 adrenergic, thuốc an thần
- Mã ATC: N05CM18
- Dạng phổ biến: Dung dịch đậm đặc pha truyền; dung dịch truyền pha sẵn; phim đặt dưới lưỡi/niêm mạc má tại một số thị trường
- Đường dùng: Truyền tĩnh mạch; đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má tùy sản phẩm
- Chỉ định IV chính: An thần người lớn trong ICU và an thần thủ thuật
- Chỉ định phim ngậm theo FDA: Điều trị cấp tình trạng kích động liên quan tâm thần phân liệt hoặc rối loạn lưỡng cực I/II ở người lớn
- Tác dụng phụ nổi bật: Hạ huyết áp, chậm nhịp tim, khô miệng, buồn ngủ
- Nguy cơ nghiêm trọng: Ngừng xoang, block nhĩ thất, ngừng tim, đái tháo nhạt, tăng thân nhiệt
- Theo dõi: Huyết áp, nhịp tim, SpO₂, hô hấp, mức an thần, thân nhiệt và lượng nước tiểu
- Phân loại: Thuốc kê đơn, chỉ sử dụng dưới giám sát y tế
Hoạt chất Dexmedetomidin là gì?
Dexmedetomidin là chất chủ vận tương đối chọn lọc thụ thể alpha-2 adrenergic tác động trung ương, có tác dụng an thần và làm giảm hoạt động giao cảm. Thuốc tạo trạng thái an thần mà người bệnh có thể vẫn đáp ứng khi được gọi hoặc kích thích. Khả năng đánh thức này là đặc điểm dược lý của thuốc, không tự động đồng nghĩa mức an thần không đạt yêu cầu.
Dexmedetomidin không phải thuốc gây mê toàn thân đơn độc và không bảo đảm giảm đau đầy đủ cho mọi thủ thuật gây đau.
Dexmedetomidin
INN Dexmedetomidine.; Dạng muối thường có trong chế phẩm truyền tĩnh mạch là dexmedetomidine hydrochloride.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dexmedetomidin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dexmedetomidine.; Dạng muối thường có trong chế phẩm truyền tĩnh mạch là dexmedetomidine hydrochloride. |
| Tên IUPAC | 5-[(1S)-1-(2,3-dimethylphenyl)ethyl]-1H-imidazole |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dexmedetomidine; Dexmedetomidine hydrochloride; Dexmedetomidin hydroclorid; S-enantiomer của medetomidine; DEX, viết tắt có thể gặp trong thực hành gây mê – hồi sức; Không nên nhầm dexmedetomidin với dexamethasone, dexmedetomidine thú y hoặc medetomidine. |
| Tên viết tắt | DEX |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dexmedetomidinum |
| Tên USAN | dexmedetomidine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 113775-47-6 |
|---|---|
| UNII | 67VB76HONO |
| PubChem CID | 5311068 |
| RxNorm CUI | 67108 |
| Công thức phân tử | C13H16N2 |
Dược động học của Dexmedetomidin
Sau khi truyền tĩnh mạch, dexmedetomidin có mô hình phân bố hai ngăn, pha phân bố nhanh khoảng 6 phút và thời gian bán thải cuối khoảng 2 giờ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 94%, được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan và các chất chuyển hóa chủ yếu được thải qua nước tiểu.
Trong khoảng truyền tĩnh mạch từ 0,2–0,7 microgam/kg/giờ đến 24 giờ, dược động học được ghi nhận gần tuyến tính. EMA báo cáo dược động học tuyến tính trong khoảng 0,2–1,4 microgam/kg/giờ và không ghi nhận tích lũy đáng kể trong các liệu trình đến 14 ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Quá trình hấp thu không áp dụng với truyền tĩnh mạch.
Đối với phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má, dexmedetomidin có thể được phát hiện trong huyết tương sau khoảng 5–20 phút; nồng độ đỉnh trung bình đạt được khoảng 2 giờ. Phim tan trung bình trong khoảng 6–8 phút khi đặt dưới lưỡi và khoảng 18 phút khi đặt ở niêm mạc má.
| F · Sinh khả dụng |
Sinh khả dụng của các đường sử dụng ngoài nhãn khác: . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dexmedetomidin có:
- Thời gian bán thải phân bố khoảng 6 phút.
- Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 118 lít theo nhãn FDA.
- Thể tích phân bố ước tính khoảng 1,16–2,16 L/kg theo SmPC EMA.
- Tỷ lệ gắn protein huyết tương trung bình khoảng 94%.
Thuốc gắn chủ yếu với albumin và alpha-1-acid glycoprotein. Tỷ lệ gắn protein giảm ở người suy gan.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dexmedetomidin được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan qua:
- N-glucuronid hóa trực tiếp.
- Hydroxyl hóa aliphatic, chủ yếu qua CYP2A6.
- Vai trò nhỏ hơn của CYP1A2, CYP2E1, CYP2D6 và CYP2C19.
- N-methyl hóa.
Các chất chuyển hóa được ghi nhận có hoạt tính dược lý không đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi dùng dexmedetomidin đánh dấu phóng xạ:
- Khoảng 95% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu.
- Khoảng 4% được thu hồi trong phân.
- Dưới 1% hoạt chất không đổi được tìm thấy trong nước tiểu.
- Khoảng 85% lượng bài tiết qua nước tiểu xuất hiện trong vòng 24 giờ sau truyền.
Phần lớn lượng thuốc được tìm thấy trong nước tiểu là các chất chuyển hóa, không phải dexmedetomidin nguyên dạng.
| t½ · Thời gian bán thải |
|
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương trung bình ở người lớn khoảng:
Độ thanh thải giảm theo mức độ suy gan. FDA ghi nhận độ thanh thải toàn phần ở người suy gan nhẹ, trung bình và nặng lần lượt khoảng 74%, 64% và 53% so với người có chức năng gan bình thường. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố đáng chú ý gồm:
- Suy gan: làm giảm độ thanh thải, tăng phần thuốc tự do và kéo dài thời gian bán thải.
- Suy thận: dược động học của hoạt chất không thay đổi đáng kể ngay cả khi độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút, nhưng tình trạng lâm sàng và chất chuyển hóa vẫn cần được theo dõi.
- Tuổi cao: không làm thay đổi rõ dược động học, nhưng người cao tuổi nhạy cảm hơn với tác dụng hạ huyết áp và chậm nhịp.
- Trẻ sơ sinh: độ thanh thải theo cân nặng thấp hơn và thời gian bán thải dài hơn do hệ chuyển hóa chưa trưởng thành.
- Đường dùng: phim dưới lưỡi và niêm mạc má có tốc độ hấp thu và sinh khả dụng khác dạng truyền.
- Thuốc dùng đồng thời: thuốc mê, thuốc an thần và opioid chủ yếu làm tăng tác dụng dược lực học, không nhất thiết làm thay đổi nồng độ dexmedetomidin.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dexmedetomidin
Dexmedetomidin thuộc các nhóm:
- Chủ vận thụ thể alpha-2 adrenergic.
- Thuốc an thần tác động trung ương.
- Thuốc làm giảm hoạt động giao cảm.
- Thuốc hỗ trợ an thần trong ICU.
- Thuốc an thần tỉnh trong thủ thuật.
- Thuốc ngủ và an thần khác, mã ATC N05CM18.
So với nhiều thuốc an thần khác, dexmedetomidin thường ít ức chế hô hấp ở liều truyền khuyến cáo trên người khỏe mạnh. Tuy nhiên, giảm nhịp thở, tắc nghẽn đường thở, ngừng thở, thiếu oxy và giảm thông khí vẫn có thể xảy ra, nhất là khi phối hợp thuốc an thần hoặc opioid.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Dexmedetomidin hoạt hóa thụ thể alpha-2 adrenergic trước synap và sau synap tại hệ thần kinh trung ương. Tác dụng tại các trung tâm điều hòa thức tỉnh và hệ giao cảm làm giảm giải phóng noradrenalin, giảm trương lực giao cảm, tạo an thần và làm chậm nhịp tim, hạ huyết áp.
Ở nồng độ thấp và trung bình, tác dụng alpha-2 chiếm ưu thế. Nồng độ cao hoặc tiêm nhanh có thể kích hoạt thêm thụ thể alpha-1 và alpha-2 ngoại vi, gây co mạch và tăng huyết áp thoáng qua.
Đối với phim Igalmi, tác dụng giảm kích động cấp được cho là liên quan đến hoạt hóa thụ thể alpha-2 adrenergic trước synap.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Các tác dụng dược lực học chính gồm:
- An thần.
- Giảm lo âu.
- Giảm hoạt động giao cảm.
- Giảm nhu cầu sử dụng một số thuốc an thần hoặc opioid phối hợp.
- Hạ huyết áp và chậm nhịp tim phụ thuộc liều.
- Co mạch ngoại vi và tăng huyết áp thoáng qua khi nồng độ tăng nhanh.
- Tạo trạng thái an thần có thể đánh thức.
Trong các thử nghiệm ICU, người dùng dexmedetomidin cần ít midazolam, propofol hoặc morphine cứu hộ hơn nhóm chứng. Những kết quả này không có nghĩa dexmedetomidin thay thế hoàn toàn thuốc giảm đau hoặc thuốc mê trong mọi thủ thuật.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dexmedetomidin
Dạng truyền tĩnh mạch theo nhãn FDA
Dexmedetomidin được chỉ định cho người lớn trong:
- An thần người bệnh đã đặt nội khí quản và đang thở máy trong quá trình điều trị tại ICU. Một số nhãn FDA giới hạn truyền liên tục không quá 24 giờ.
- An thần người bệnh không đặt nội khí quản trước hoặc trong các thủ thuật phẫu thuật và chẩn đoán.
Thuốc có thể tiếp tục được truyền trước, trong và sau rút nội khí quản; không nhất thiết phải dừng thuốc trước khi rút ống.
Dạng truyền tĩnh mạch theo EMA
Dexdor được chỉ định cho:
- An thần người lớn trong ICU cần mức an thần không sâu hơn khả năng đáp ứng với kích thích bằng lời nói, tương ứng RASS từ 0 đến −3.
- An thần tỉnh cho người lớn không đặt nội khí quản trước hoặc trong thủ thuật chẩn đoán hoặc phẫu thuật.
Phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má theo FDA
Igalmi được chỉ định điều trị cấp tình trạng kích động liên quan:
- Tâm thần phân liệt.
- Rối loạn lưỡng cực I.
- Rối loạn lưỡng cực II.
Chỉ định áp dụng cho người lớn và hiệu quả, độ an toàn chưa được xác lập quá 24 giờ kể từ liều đầu tiên.
Phạm vi chỉ định tại Việt Nam phải căn cứ tờ hướng dẫn sử dụng đã được cơ quan quản lý phê duyệt cho từng sản phẩm.
Những ứng dụng thường được nghiên cứu hoặc có thể nằm ngoài chỉ định của một số nhãn gồm:
- An thần ICU hoặc thủ thuật ở trẻ em.
- An thần trẻ em khi chụp cộng hưởng từ hoặc thực hiện thủ thuật.
- Truyền quá 24 giờ khi áp dụng nhãn FDA.
- Hỗ trợ kiểm soát mê sảng hoặc kích động trong ICU không thuộc phạm vi chỉ định cụ thể.
- Hỗ trợ cai rượu hoặc cai các thuốc an thần.
- Hỗ trợ trong phẫu thuật thần kinh tỉnh.
- Sử dụng qua đường mũi, đường uống hoặc các đường không ghi trong nhãn.
FDA và EMA chưa xác lập liều dùng chính thức cho an thần trẻ em trong các nhãn được đối chiếu. Mọi sử dụng ngoài chỉ định phải do bác sĩ gây mê – hồi sức hoặc chuyên khoa phù hợp quyết định.
Liều dùng và cách sử dụng
Cảnh báo: Liều dexmedetomidin phải được cá thể hóa và chuẩn độ theo đáp ứng. Các liều dưới đây được tóm tắt từ nhãn quốc tế, không dùng để người bệnh hoặc người không có chuyên môn tự pha và truyền thuốc.
Truyền tĩnh mạch – nhãn FDA dành cho người lớn
| Mục đích | Liều tham khảo |
|---|---|
| Khởi đầu an thần ICU | 1 microgam/kg truyền trong 10 phút |
| Duy trì an thần ICU | 0,2–0,7 microgam/kg/giờ |
| Khởi đầu an thần thủ thuật | 1 microgam/kg trong 10 phút |
| Thủ thuật ít xâm lấn | Có thể cân nhắc 0,5 microgam/kg trong 10 phút |
| Duy trì an thần thủ thuật | Khởi đầu khoảng 0,6 microgam/kg/giờ, chuẩn độ trong khoảng 0,2–1 microgam/kg/giờ |
| Đặt nội khí quản ống mềm khi tỉnh | Liều nạp 1 microgam/kg trong 10 phút, sau đó khoảng 0,7 microgam/kg/giờ đến khi cố định ống |
Người đang được chuyển từ thuốc an thần khác có thể không cần liều nạp. Một số nhãn FDA giới hạn thời gian truyền trong 24 giờ.
An thần ICU – SmPC EMA
- Có thể khởi đầu khoảng 0,7 microgam/kg/giờ ở người đã đặt nội khí quản và an thần.
- Chuẩn độ trong khoảng 0,2–1,4 microgam/kg/giờ.
- Không vượt quá 1,4 microgam/kg/giờ.
- Không khuyến cáo dùng liều nạp trong an thần ICU vì làm tăng phản ứng bất lợi.
- Chưa có kinh nghiệm sử dụng quá 14 ngày; liệu trình kéo dài phải được đánh giá lại thường xuyên.
Sự khác biệt giữa FDA và EMA phản ánh phạm vi giấy phép lưu hành khác nhau, không phải khuyến cáo để tự lựa chọn mức liều cao hơn.
Phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má – Igalmi
| Đối tượng người lớn | Liều ban đầu | Liều bổ sung nếu cần | Tổng liều tối đa trong ngày |
|---|---|---|---|
| Kích động nhẹ hoặc trung bình | 120 microgam | 60 microgam, tối đa hai lần và cách nhau ít nhất 2 giờ | 240 microgam |
| Kích động nặng | 180 microgam | 90 microgam, tối đa hai lần và cách nhau ít nhất 2 giờ | 360 microgam |
Trước mỗi liều bổ sung phải kiểm tra huyết áp nằm – đứng, huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nhịp tim. Không dùng liều bổ sung nếu huyết động không đạt điều kiện an toàn trong nhãn.
Dạng truyền tĩnh mạch
- Chỉ truyền bằng thiết bị kiểm soát tốc độ.
- Dạng đậm đặc 100 microgam/mL phải được pha loãng đến nồng độ quy định, thường là 4 microgam/mL theo nhãn sản phẩm.
- Dung dịch pha sẵn 4 microgam/mL không cần pha thêm.
- Không tiêm nhanh hoặc tiêm bolus.
- Không dùng chung catheter với máu hoặc huyết tương khi chưa có dữ liệu tương hợp.
- Một số nhãn ghi nhận không tương hợp với amphotericin B và diazepam.
- Kiểm tra dung dịch về màu sắc và tiểu phân trước khi truyền.
- Không dùng phần thuốc thừa của bao bì đơn liều.
Phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má - Dùng dưới sự giám sát của nhân viên y tế.
- Đặt dưới lưỡi hoặc phía sau môi dưới.
- Không nhai hoặc nuốt phim.
- Không ăn uống trong ít nhất 15 phút sau khi đặt dưới lưỡi.
- Không ăn uống trong ít nhất một giờ sau khi đặt ở niêm mạc má.
- Người bệnh phải ngồi hoặc nằm cho đến khi huyết áp, nhịp tim và sự tỉnh táo trở lại mức phù hợp.
Trong quá trình truyền tĩnh mạch, cần theo dõi:
- Huyết áp liên tục hoặc với tần suất phù hợp.
- Nhịp tim và điện tâm đồ.
- SpO₂ và nhịp thở.
- Mức an thần bằng thang điểm phù hợp như RASS.
- Dấu hiệu tắc nghẽn đường thở, giảm thông khí hoặc ngừng thở.
- Nhiệt độ cơ thể.
- Lượng nước tiểu.
- Natri huyết thanh và áp lực thẩm thấu nước tiểu khi nghi ngờ đái tháo nhạt.
- Dấu hiệu cai như kích động, buồn nôn, nôn, tăng huyết áp hoặc nhịp tim nhanh sau khi ngừng.
- Chức năng gan ở người suy gan hoặc dùng kéo dài.
Đối với phim ngậm, cần theo dõi huyết áp tư thế, nhịp tim, sự tỉnh táo, nguy cơ ngã và các yếu tố nguy cơ kéo dài QT.
Cảnh báo và lưu ý về Dexmedetomidin
Chống chỉ định của dexmedetomidin khác nhau giữa nhãn và dạng thuốc:
Theo nhãn FDA của một số chế phẩm tiêm và phim Igalmi
Mục chống chỉ định ghi nhận: không có chống chỉ định tuyệt đối được liệt kê. Tuy nhiên, nhãn vẫn yêu cầu tránh hoặc đặc biệt thận trọng trong nhiều tình trạng tim mạch và huyết động.
Theo SmPC EMA của Dexdor
Chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với dexmedetomidin hoặc tá dược.
- Block tim độ II hoặc III nếu không có máy tạo nhịp.
- Hạ huyết áp không kiểm soát.
- Tình trạng mạch máu não cấp tính.
Khi sử dụng tại Việt Nam, phải áp dụng chống chỉ định trong tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm được cấp phép.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp của dạng truyền gồm:
- Hạ huyết áp.
- Chậm nhịp tim.
- Tăng huyết áp.
- Khô miệng.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Sốt hoặc tăng thân nhiệt.
- Kích động.
- Nhịp tim nhanh.
- Rung nhĩ.
- Hạ hoặc tăng đường huyết.
- Giảm oxy máu.
- Giảm thông khí hoặc giảm nhịp thở.
Với phim Igalmi, các phản ứng thường gặp gồm:
- Buồn ngủ.
- Tê hoặc dị cảm trong miệng.
- Chóng mặt.
- Khô miệng.
- Hạ huyết áp.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Chậm nhịp tim.
- Buồn nôn.
Tỷ lệ tác dụng phụ trong thử nghiệm không thể áp dụng trực tiếp cho mọi người bệnh vì còn phụ thuộc liều, thời gian dùng, bệnh nền và thuốc phối hợp.
Hạ huyết áp, chậm nhịp và ngừng xoang
Dexmedetomidin có thể gây hạ huyết áp và chậm nhịp cần can thiệp. Ngừng xoang và ngừng tim đã được báo cáo, đặc biệt sau tiêm nhanh, dùng liều cao, ở người có trương lực phế vị cao hoặc bệnh tim nặng. Một số trường hợp hạ huyết áp và chậm nhịp đã dẫn đến tử vong.
Biện pháp xử trí có thể gồm giảm hoặc dừng truyền, truyền dịch, nâng chân, dùng thuốc vận mạch và cân nhắc atropine hoặc glycopyrrolate. Người bệnh rối loạn chức năng tim nặng có thể cần hồi sức nâng cao.
Tăng huyết áp thoáng qua
Tăng huyết áp có thể xuất hiện chủ yếu trong liều nạp do co mạch ngoại vi ban đầu. Thường không cần điều trị riêng, nhưng có thể cần giảm tốc độ truyền liều nạp.
Đái tháo nhạt
Các trường hợp đái tháo nhạt liên quan dexmedetomidin đã được báo cáo. Biểu hiện gồm:
- Lượng nước tiểu trên 125 mL/giờ.
- Nước tiểu loãng với áp lực thẩm thấu dưới 300 mOsm/kg.
- Natri huyết thanh trên 145 mmol/L.
Nếu không phát hiện, tình trạng này có thể gây mất ổn định huyết động. Cần theo dõi nước tiểu và xét nghiệm, điều chỉnh dịch, chăm sóc hỗ trợ và cân nhắc dừng thuốc.
Tăng thân nhiệt hoặc sốt do thuốc
Dexmedetomidin có thể gây tăng thân nhiệt hoặc sốt kháng với các biện pháp hạ nhiệt thông thường. Khi nghi ngờ, cần dừng thuốc và theo dõi đến khi nhiệt độ trở lại bình thường. EMA không khuyến nghị dùng cho người nhạy cảm với tăng thân nhiệt ác tính.
Hội chứng cai, dung nạp và giảm đáp ứng
Sau truyền kéo dài, ngừng đột ngột có thể liên quan:
- Kích động.
- Buồn nôn và nôn.
- Tăng huyết áp.
- Nhịp tim nhanh.
- Lo âu.
- Run.
- Vã mồ hôi.
- Hiếm hơn là cơn tăng huyết áp hoặc co giật.
Sử dụng trên 24 giờ có thể gây dung nạp, giảm đáp ứng nhanh và tăng phản ứng bất lợi phụ thuộc liều.
Tín hiệu tử vong ở người bệnh ICU không quá 65 tuổi
Trong nghiên cứu SPICE III trên 3.904 người bệnh ICU, không có khác biệt tử vong 90 ngày tổng thể giữa dexmedetomidin và chăm sóc thông thường. Tuy nhiên, phân tích theo tuổi ghi nhận tín hiệu tăng tử vong ở nhóm không quá 65 tuổi, nổi bật hơn ở người nhập ICU không do hậu phẫu, bệnh nặng hơn và tuổi trẻ hơn. EMA yêu cầu cân nhắc tín hiệu này với lợi ích kỳ vọng khi lựa chọn thuốc an thần. Kết quả không chứng minh rằng dexmedetomidin trực tiếp gây tử vong ở mọi người bệnh trẻ.
Kéo dài QT với phim đặt dưới lưỡi hoặc niêm mạc má
Igalmi có thể kéo dài khoảng QT. Cần tránh dùng ở người có QT kéo dài, tiền sử rối loạn nhịp, chậm nhịp có triệu chứng, hạ kali, hạ magnesi hoặc đang dùng thuốc kéo dài QT vì nguy cơ xoắn đỉnh và đột tử.
- Chỉ dùng tại khu vực có khả năng theo dõi và hồi sức.
- Không tiêm bolus nhanh.
- Thận trọng ở người block tim, nhịp chậm hoặc rối loạn chức năng thất nặng.
- Nguy cơ hạ huyết áp và chậm nhịp cao hơn ở người giảm thể tích tuần hoàn, đái tháo đường, tăng huyết áp mạn và người cao tuổi.
- Thận trọng ở người có hoạt động thần kinh tự chủ ngoại vi suy giảm, chẳng hạn tổn thương tủy sống.
- Không phù hợp nếu người bệnh cần an thần sâu liên tục mà vẫn không đáp ứng khi kích thích.
- Theo dõi hô hấp dù thuốc thường ít ức chế hô hấp ở liều khuyến cáo.
- Theo dõi lượng nước tiểu, natri máu và thân nhiệt.
- Giảm liều ở người suy gan.
- Đánh giá nguy cơ – lợi ích ở người bệnh ICU không quá 65 tuổi.
- Cân nhắc giảm liều hoặc cai thuốc từ từ sau truyền kéo dài.
- Không dùng phim Igalmi ngoài giám sát y tế hoặc quá phạm vi liều và thời gian trong nhãn.
Quá liều dexmedetomidin có thể gây:
- Chậm nhịp tim.
- Hạ huyết áp.
- Tăng huyết áp ban đầu.
- Block nhĩ thất độ I hoặc II.
- Ngừng xoang.
- Ngừng tim.
- An thần sâu.
- Ức chế hô hấp, đặc biệt khi phối hợp thuốc khác.
Nhãn FDA ghi nhận một người được tiêm bolus dung dịch không pha với liều khoảng 19,4 microgam/kg đã bị ngừng tim và được hồi sức thành công.
Xử trí thường bao gồm:
- Ngừng hoặc giảm tốc độ truyền.
- Bảo đảm đường thở, hô hấp và oxy.
- Truyền dịch khi phù hợp.
- Dùng thuốc vận mạch nếu hạ huyết áp.
- Atropine hoặc glycopyrrolate khi chậm nhịp có triệu chứng.
- Hồi sức tim phổi nếu cần.
- Theo dõi điện tâm đồ, huyết áp, thân nhiệt, điện giải và lượng nước tiểu.
Thuốc giải độc đặc hiệu cho dexmedetomidin dùng ở người: .
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng thuốc và nhà sản xuất.
Chế phẩm Dexdor của EMA
- Không yêu cầu điều kiện nhiệt độ đặc biệt đối với bao bì chưa mở.
- Giữ ống hoặc lọ trong hộp ngoài để tránh ánh sáng.
- Dung dịch sau pha có độ ổn định hóa lý trong 24 giờ ở 25°C.
- Về vi sinh, nên dùng ngay; nếu không dùng ngay, thời gian bảo quản thường không quá 24 giờ ở 2–8°C khi đã pha trong điều kiện vô khuẩn được kiểm soát.
Một số chế phẩm tiêm theo nhãn FDA
Dung dịch đã pha có thể được bảo quản tối đa: - Bốn giờ ở nhiệt độ phòng.
- 24 giờ ở 2–8°C.
Phải bỏ phần thuốc thừa.
Phim Igalmi
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Cho phép dao động 15–30°C.
- Giữ phim trong túi nhôm đến ngay trước khi sử dụng.
Không áp dụng điều kiện bảo quản của sản phẩm này cho sản phẩm khác nếu chưa kiểm tra tờ hướng dẫn.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn FDA năm 2026 của các chế phẩm tiêm được đối chiếu và SmPC EMA chưa xác lập độ an toàn, hiệu quả hoặc liều chính thức cho an thần ICU và an thần thủ thuật ở trẻ em. Igalmi cũng chưa được xác lập cho người dưới 18 tuổi.
Dữ liệu dược động học cho thấy:
- Trẻ từ một tháng đến 17 tuổi có thời gian bán thải gần người lớn.
- Trẻ sơ sinh dưới một tháng có độ thanh thải theo cân nặng thấp hơn và thời gian bán thải dài hơn.
- Triệu chứng kích động hoặc mê sảng khi tỉnh lại đã được ghi nhận sau ngừng truyền ngắn ở trẻ em.
Việc sử dụng trong nhi khoa thường là ngoài chỉ định và phải do bác sĩ gây mê – hồi sức nhi xác định.
Người trên 65 tuổi có nguy cơ hạ huyết áp và chậm nhịp cao hơn, dù dược động học không thay đổi đáng kể chỉ vì tuổi. FDA khuyến cáo:
- Cân nhắc giảm liều nạp và liều duy trì trong ICU.
- Với an thần thủ thuật, sử dụng liều nạp 0,5 microgam/kg trong 10 phút thay vì 1 microgam/kg.
- Cân nhắc giảm tốc độ duy trì.
Đối với phim Igalmi, người từ 65 tuổi được khuyến cáo liều ban đầu 120 microgam, liều bổ sung 60 microgam và tổng liều tối đa 240 microgam trong ngày.
Dữ liệu công bố về dexmedetomidin đường tĩnh mạch trong thai kỳ chưa xác định nguy cơ tăng dị tật bẩm sinh lớn hoặc sảy thai, nhưng phần lớn trường hợp được nghiên cứu xảy ra sau tam cá nguyệt thứ nhất và quanh thời điểm mổ lấy thai. Thuốc có thể qua nhau thai.
Nghiên cứu trên động vật ghi nhận giảm khả năng sống của thai, giảm số thai sống và ảnh hưởng phát triển trong một số điều kiện phơi nhiễm. EMA khuyến cáo chỉ dùng trong thai kỳ khi tình trạng lâm sàng của người mẹ thực sự cần dexmedetomidin.
Việc sử dụng khi mang thai phải do bác sĩ gây mê – hồi sức và bác sĩ sản khoa đánh giá lợi ích – nguy cơ.
Dexmedetomidin được phát hiện trong sữa mẹ sau truyền tĩnh mạch. Hai nghiên cứu nhỏ ghi nhận:
- Nồng độ còn phát hiện đến sáu giờ ở phần lớn người mẹ.
- Một trường hợp còn phát hiện đến 12 giờ.
- Không còn phát hiện ở 24 giờ.
- Liều tương đối trẻ bú nhận được ước tính khoảng 0,02–0,098% liều của mẹ.
Chưa có đủ thông tin về ảnh hưởng đối với trẻ bú hoặc khả năng tạo sữa. FDA khuyến cáo theo dõi trẻ về biểu hiện
Tương tác thuốc của Dexmedetomidin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Codeine
Phối hợp codeine với benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể gây an thần sâu, hạ huyết áp, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại hệ thần kinh trung ương và trung tâm hô hấp. Không có chiều tác động đơn độc; cả hai thành phần làm tăng an thần và suy giảm đáp ứng hô hấp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, giảm tỉnh táo, hạ huyết áp, thở chậm hoặc nông, hôn mê và tử vong; nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy nhược hoặc có bệnh hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lựa chọn thay thế không phù hợp. Giới hạn liều và thời gian ở mức tối thiểu cần thiết, tư vấn dấu hiệu ức chế hô hấp; cân nhắc bảo đảm tiếp cận thuốc đảo ngược quá liều opioid theo hướng dẫn lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2; huyết áp; ý thức; dấu hiệu quá liều. Đánh giá lại sau khởi trị và mỗi lần chỉnh liều. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Cảnh báo hộp và Mục 7 — Benzodiazepines and Other CNS Depressants | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine làm tăng và kéo dài tác dụng của các thuốc ức chế thần kinh trung ương. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược lực học: an thần, ức chế hô hấp và suy giảm tâm thần–vận động cộng hợp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, suy giảm phối hợp, té ngã, hạ huyết áp, ức chế hô hấp hoặc hôn mê. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Tránh phối hợp không cần thiết; khi cần, khởi đầu thuốc ức chế CNS ở liều thấp hơn và chỉnh liều thận trọng. | Mức độ tỉnh táo, nhịp thở, SpO2, huyết áp, nguy cơ té ngã và khả năng vận hành máy móc. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Chlordiazepoxide
Các thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể làm tăng tác dụng an thần, suy giảm tâm thần-vận động và ức chế hô hấp của chlordiazepoxide. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng dược lực học cộng hợp; nhóm liên quan gồm thuốc ngủ, thuốc mê, thuốc an thần, thuốc kháng histamin gây buồn ngủ và nhiều thuốc hướng thần. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, lú lẫn, mất điều hòa, té ngã, giảm khả năng lái xe và có thể suy hô hấp, nhất là ở người cao tuổi hoặc suy hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Hạn chế phối hợp không cần thiết; giảm gánh nặng thuốc an thần khi có thể và dùng liều thấp nhất phù hợp. | An thần ban ngày, tri giác, nhịp thở, SpO2, té ngã, dáng đi và khả năng thực hiện hoạt động nguy hiểm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Azelastine
Phối hợp azelastine đường mũi với thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng buồn ngủ, giảm tỉnh táo và suy giảm hiệu năng thần kinh trung ương. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp. Tác dụng gây buồn ngủ hoặc suy giảm tâm thần–vận động của azelastine có thể cộng thêm với các thuốc có tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Có thể tăng buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung, suy giảm phối hợp vận động và khả năng lái xe/vận hành máy. Mức độ phụ thuộc thuốc phối hợp, liều và độ nhạy của người bệnh. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp khi có thể. Khi bắt buộc sử dụng, cần đánh giá từng thuốc cụ thể, tư vấn tránh lái xe/vận hành máy và không dùng thêm rượu; không tự điều chỉnh liều nếu nguồn chuyên biệt của cặp thuốc không hướng dẫn. | Theo dõi mức độ tỉnh táo, buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn và suy giảm phối hợp tâm thần–vận động, đặc biệt khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc ức chế thần kinh trung ương. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Azelastine hydrochloride nasal spray 0.15% | Section 7.1: concurrent use with other CNS depressants should be avoided | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?audience=professional&setid=c9239ce9-f77f-0db4-e053-2995a90aa4ec | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Acrivastin
Phối hợp acrivastine với các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương có thể gây thêm suy giảm tỉnh táo ở một số người. Cảnh báo trong SmPC bao gồm các thuốc an thần và thuốc gây yên dịu. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên hệ thần kinh trung ương. Acrivastine có thể gây buồn ngủ; các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương có thể làm tăng tác dụng an thần và suy giảm chức năng tâm thần-vận động. Ảnh hưởng: Có thể tăng buồn ngủ, chóng mặt, giảm tỉnh táo, giảm tập trung và suy giảm khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. | Khuyến nghị: counsel_patient Xử trí: Đánh giá nhu cầu phối hợp và tổng gánh nặng an thần. Tư vấn người bệnh thận trọng với các hoạt động cần tỉnh táo; không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu xuất hiện buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm tỉnh táo. | Theo dõi buồn ngủ ban ngày, chóng mặt, mức tỉnh táo, khả năng tập trung, phản ứng chậm và suy giảm chức năng tâm thần-vận động; đặc biệt lưu ý khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc ức chế CNS dùng kèm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [eMC/SmPC] | Benadryl Allergy Relief (acrivastine 8 mg) | Mục 4.4–4.5: dùng cùng CNS depressants, bao gồm alcohol, có thể làm tăng suy giảm tỉnh táo | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1473/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Desipramine
Thuốc an thần/gây ngủ có thể cộng hợp ức chế thần kinh trung ương với desipramine. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp an thần và suy giảm tâm thần-vận động. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn, mất điều hòa, té ngã và có thể ức chế hô hấp khi phối hợp nhiều chất ức chế CNS. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Giảm liều khi cần, tránh dùng nhiều thuốc an thần đồng thời và tư vấn không lái xe hoặc uống rượu. | Theo dõi tri giác, nhịp thở/SpO2 ở người nguy cơ cao, huyết áp tư thế và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |

