Codeine là một opioid có tác dụng giảm đau và được chuyển hóa một phần thành morphine nhờ enzym CYP2D6. Nhãn codeine sulfate tại Hoa Kỳ chỉ định thuốc để kiểm soát đau nhẹ đến vừa khi opioid phù hợp và các lựa chọn thay thế không đáp ứng hoặc không dung nạp; một số SmPC tại châu Âu còn ghi nhận chỉ định giảm ho khan hoặc đau và điều trị triệu chứng tiêu chảy ở người lớn. [1][7] Hiệu quả và độc tính của codeine thay đổi đáng kể giữa các cá thể do kiểu hình CYP2D6: người chuyển hóa kém có thể giảm đáp ứng, trong khi người chuyển hóa siêu nhanh có nguy cơ nồng độ morphine cao và suy hô hấp. [1][6] Codeine có thể gây buồn ngủ, táo bón, buồn nôn, lệ thuộc, nghiện, quá liều và tử vong. Thuốc không nên tự mua, tự tăng liều, phối hợp với rượu hoặc thuốc an thần và phải được sử dụng theo đơn, dưới giám sát của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Codeine là opioid, có thể được dùng để giảm đau hoặc giảm ho trong một số tình huống được chỉ định.
- Hoạt chất không phù hợp cho mọi đối tượng và cần cân nhắc kỹ về tuổi, hô hấp và nguy cơ lệ thuộc.
- Cần dùng theo đơn, tránh phối hợp rượu, thuốc ngủ hoặc thuốc an thần khi chưa hỏi bác sĩ.
- Có thể gây buồn ngủ, táo bón, buồn nôn, ức chế hô hấp hoặc phụ thuộc thuốc.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu có hen/COPD, ngưng thở khi ngủ, bệnh gan, thai kỳ, cho con bú hoặc dùng thuốc an thần.
Hoạt chất Codeine là gì?
Codeine là thuốc opioid dùng chủ yếu để giảm đau nhẹ đến vừa khi các lựa chọn không opioid không đủ hiệu quả hoặc không phù hợp. Thuốc có tác dụng trực tiếp yếu tại thụ thể μ-opioid và tạo morphine có hoạt tính thông qua CYP2D6. Một số nhãn ngoài Hoa Kỳ còn cho phép dùng codeine để giảm ho khan hoặc đau và điều trị triệu chứng tiêu chảy ở người lớn. [1][7]
Codeine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Codeine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Codeine |
| Tên IUPAC | (4R,4aR,7S,7aR,12bS)-9-methoxy-3-methyl-2,4,4a,7,7a,13-hexahydro-1H-4,12-methanobenzofuro[3,2-e]isoquinolin-7-ol |
| Tên hóa học khác | Morphinan-6-ol, 7,8-didehydro-4,5-epoxy-3-methoxy-17-methyl-, (5alpha,6alpha)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Codein; methylmorphine; 3-methylmorphine; codeine phosphate; codeine sulfate. Tên muối phải được ghi rõ vì hàm lượng và hướng dẫn liều có thể khác nhau giữa sản phẩm. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Codeinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 6059-47-8 |
|---|---|
| UNII | Q830PW7520 |
| PubChem CID | 5362471 |
| RxNorm CUI | 2670 |
Dược động học của Codeine
Sau uống, codeine được hấp thu qua đường tiêu hóa, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương khoảng 60 phút. Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương thấp, chuyển hóa chủ yếu thành codeine-6-glucuronide, một phần thành morphine qua CYP2D6 và norcodeine qua CYP3A4. Khoảng 90% liều được bài tiết qua thận; thời gian bán thải của codeine và các chất chuyển hóa khoảng 3 giờ. [1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Codeine được hấp thu qua đường tiêu hóa; nồng độ đỉnh trong huyết tương xuất hiện khoảng 60 phút sau uống. Bữa ăn nhiều chất béo, nhiều năng lượng không làm thay đổi đáng kể tốc độ và mức độ hấp thu của liều codeine sulfate 60 mg trong nghiên cứu ghi trên nhãn. [1]
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến được báo cáo khoảng 3–6 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào mô. Khoảng 7%–25% codeine gắn với protein huyết tương. [1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Khoảng 70%–80% liều được liên hợp thành codeine-6-glucuronide qua UGT2B7 và UGT2B4; khoảng 5%–10% được CYP2D6 O-khử methyl thành morphine; khoảng 10% được CYP3A4 N-khử methyl thành norcodeine. Morphine tiếp tục được chuyển hóa thành morphine-3-glucuronide và morphine-6-glucuronide. [1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 90% tổng liều được bài tiết qua thận, trong đó khoảng 10% ở dạng codeine không đổi. Suy thận có thể làm giảm độ thanh thải và gây tích lũy codeine cùng các chất chuyển hóa. [1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương của codeine và các chất chuyển hóa được báo cáo khoảng 3 giờ. [1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chưa có giá trị độ thanh thải định lượng chuẩn được nêu trong nhãn DailyMed đã đối chiếu. Ở người suy thận, độ thanh thải có thể giảm; đối với thông số định lượng. [1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Kiểu gen hoặc kiểu hình CYP2D6; thuốc ức chế CYP2D6; thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4; suy gan; suy thận; tuổi cao và chức năng hô hấp có thể ảnh hưởng đáp ứng hoặc nguy cơ độc tính. Người chuyển hóa CYP2D6 kém có thể giảm hiệu quả giảm đau, còn người chuyển hóa siêu nhanh có nguy cơ độc tính morphine. [1][6]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Codeine
Codeine thuộc nhóm thuốc chủ vận opioid, tương đối chọn lọc đối với thụ thể μ-opioid nhưng có ái lực thấp hơn morphine. Về phân loại ATC, codeine đơn chất thuộc nhóm alcaloid thuốc phiện và dẫn chất, mã R05DA04. [1][5]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Codeine và morphine hình thành từ codeine hoạt hóa thụ thể μ-opioid trong hệ thần kinh trung ương, làm giảm dẫn truyền và cảm nhận đau. Codeine cũng ức chế trung tâm hô hấp ở thân não, làm giảm đáp ứng với carbon dioxide; đây là cơ chế liên quan đến suy hô hấp khi quá liều hoặc ở người nhạy cảm. [1] Hoạt tính CYP2D6 quyết định lượng morphine được tạo thành và góp phần giải thích sự khác biệt về hiệu quả, độc tính giữa các cá thể. [6]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học gồm giảm đau, an thần, co đồng tử, ức chế hô hấp, giảm nhu động tiêu hóa và tăng trương lực cơ trơn. Tần suất buồn nôn, nôn, tác dụng trên thần kinh trung ương và suy hô hấp tăng khi nồng độ codeine tăng. Opioid cũng có thể gây hạ huyết áp, bí tiểu, co thắt cơ vòng Oddi và rối loạn nội tiết khi dùng kéo dài. [1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Codeine
Nhãn codeine sulfate tại Hoa Kỳ chỉ định kiểm soát đau nhẹ đến vừa khi điều trị bằng opioid phù hợp và các lựa chọn thay thế không đủ hiệu quả hoặc không dung nạp. [1] Một SmPC codeine phosphate tại Anh ghi nhận điều trị đau cấp mức độ vừa ở người trên 12 tuổi khi paracetamol hoặc ibuprofen đơn độc không đủ, đồng thời có chỉ định ho khan hoặc đau và tiêu chảy ở người lớn. [7] Chỉ định hợp pháp phải căn cứ nhãn của chính sản phẩm đang sử dụng; không được tự suy rộng giữa các quốc gia.
Nghiên cứu hiện tập trung vào dược di truyền học nhằm sử dụng kết quả CYP2D6 để lựa chọn opioid phù hợp và giảm nguy cơ thất bại điều trị hoặc độc tính. CPIC khuyến nghị tránh codeine ở người chuyển hóa CYP2D6 kém và người chuyển hóa siêu nhanh khi đã có kết quả kiểu gen. [6] Đây là hướng cá thể hóa điều trị, không phải chỉ định mới của codeine.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều chỉ mang tính tham khảo từ nhãn, không dùng để tự điều trị.
- Nhãn codeine sulfate đường uống tại Hoa Kỳ: khởi đầu 15–60 mg mỗi 4 giờ khi cần giảm đau; dùng liều thấp nhất có hiệu quả. Liều trên 60 mg mỗi lần không tăng thêm hiệu quả nhưng làm tăng phản ứng bất lợi; liều tối đa trong 24 giờ là 360 mg. [1]
- SmPC codeine phosphate 30 mg cập nhật tháng 4 năm 2026: đau nhẹ đến vừa ở người lớn dùng liều thấp nhất có hiệu quả, khoảng cách ít nhất 6 giờ, tối đa 240 mg/ngày và giới hạn điều trị đau trong 3 ngày; nếu không đạt hiệu quả phải đánh giá lại. Ho khan hoặc đau: 15–30 mg, ngày 3–4 lần; tiêu chảy ở người lớn: 30 mg, ngày 3–4 lần, phạm vi 15–60 mg. [7]
Các mức liều khác nhau do dạng muối, nhãn thuốc và cơ quan quản lý khác nhau. Không tự quy đổi giữa codeine sulfate, codeine phosphate hoặc thuốc phối hợp.
Uống đúng dạng thuốc, hàm lượng, khoảng cách liều và thời gian được kê. Dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất. Không nghiền, bẻ hoặc thay đổi dạng bào chế nếu nhãn không cho phép. Không uống rượu, không dùng thêm thuốc ho, thuốc giảm đau hoặc thuốc ngủ chứa opioid mà chưa kiểm tra thành phần. Không tăng liều khi đau tăng; cần liên hệ bác sĩ để đánh giá nguyên nhân. Người đã dùng kéo dài không được ngừng đột ngột vì có thể gây hội chứng cai. [1]
Theo dõi mức độ giảm đau, buồn ngủ, nhịp thở, huyết áp, táo bón, buồn nôn, bí tiểu, dấu hiệu lệ thuộc, lạm dụng hoặc tăng nhạy cảm đau. Nguy cơ suy hô hấp cao nhất khi bắt đầu điều trị, tăng liều hoặc phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương. Ở người dùng kéo dài cần đánh giá định kỳ nhu cầu tiếp tục opioid và lập kế hoạch giảm liều cá thể hóa nếu ngừng thuốc. [1]
Cảnh báo và lưu ý về Codeine
Theo nhãn codeine sulfate tại Hoa Kỳ, chống chỉ định ở trẻ dưới 12 tuổi; người dưới 18 tuổi dùng sau cắt amidan hoặc nạo VA; suy hô hấp đáng kể; hen phế quản cấp hoặc nặng trong điều kiện không được theo dõi hoặc không có phương tiện hồi sức; tắc nghẽn tiêu hóa hoặc liệt ruột; quá mẫn với codeine; đang dùng MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau ngừng MAOI. [1] Một số SmPC còn chống chỉ định ở người chuyển hóa CYP2D6 siêu nhanh đã biết, phụ nữ cho con bú, bệnh gan hoặc suy gan nặng và một số tình trạng cần tránh ức chế nhu động ruột. [7]
Các phản ứng thường gặp gồm buồn ngủ, choáng váng, chóng mặt, an thần, khó thở, buồn nôn, nôn, vã mồ hôi và táo bón. Các phản ứng khác có thể gồm đau bụng, ngứa, phát ban, mày đay, khô miệng, hạ huyết áp, đánh trống ngực, ngất, đau đầu, mệt mỏi, rối loạn thị giác, bí tiểu và co thắt đường mật. [1]
Suy hô hấp đe dọa tính mạng hoặc tử vong; ngừng thở; ngừng tim; sốc; hạ huyết áp nặng; phản vệ; hội chứng serotonin; suy thượng thận; co giật; tăng cảm đau do opioid; hội chứng cai opioid ở trẻ sơ sinh; nghiện, lạm dụng, quá liều và tử vong. [1] Trẻ em chuyển hóa CYP2D6 siêu nhanh và trẻ có bệnh lý hô hấp có nguy cơ đặc biệt cao. [1][3][4]
Codeine có cảnh báo nghiêm trọng về nghiện, lạm dụng, sử dụng sai, quá liều, suy hô hấp, uống nhầm, hội chứng cai opioid sơ sinh và tương tác với thuốc ức chế thần kinh trung ương. [1] Thận trọng đặc biệt ở người cao tuổi, suy kiệt, bệnh phổi mạn, ngưng thở khi ngủ, chấn thương đầu, tăng áp lực nội sọ, co giật, bệnh đường mật, viêm tụy, hạ huyết áp, suy thượng thận, phì đại tuyến tiền liệt, tiền sử rối loạn sử dụng chất và bệnh tâm thần. Không chia sẻ thuốc cho người khác và phải cất giữ ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Quá liều có thể gây thở chậm hoặc ngừng thở, ngủ gà tiến triển đến hôn mê, mềm nhũn cơ, da lạnh ẩm, đồng tử co, phù phổi, nhịp tim chậm, hạ huyết áp, hạ đường huyết, tắc nghẽn đường thở và tử vong. Xử trí ưu tiên bảo đảm đường thở, hỗ trợ hoặc kiểm soát thông khí, oxy và hồi sức tuần hoàn. Naloxone hoặc nalmefene được dùng khi có suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn có ý nghĩa lâm sàng; cần theo dõi và có thể lặp lại thuốc đối kháng vì thời gian tác dụng của thuốc giải độc có thể ngắn hơn codeine. [1] Đây là cấp cứu y khoa; không tự xử trí tại nhà.
Đối với viên codeine sulfate theo nhãn DailyMed: bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, tránh ẩm và đựng trong bao bì kín, cản sáng. Cất giữ có khóa, ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em hoặc người khác; xử lý thuốc thừa theo chương trình thu hồi thuốc hoặc hướng dẫn địa phương. [1] Điều kiện của sản phẩm khác phải theo đúng nhãn riêng.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn FDA, codeine sulfate chống chỉ định cho trẻ dưới 12 tuổi và chống chỉ định ở người dưới 18 tuổi sau cắt amidan hoặc nạo VA. Tránh dùng ở thanh thiếu niên 12–18 tuổi có ngưng thở khi ngủ, béo phì, bệnh phổi hoặc yếu tố làm tăng nhạy cảm với ức chế hô hấp. [1] EMA cũng hạn chế codeine giảm đau ở trẻ trên 12 tuổi cho đau cấp mức độ vừa không đáp ứng thuốc giảm đau khác và chống chỉ định codeine trị ho, cảm lạnh ở trẻ dưới 12 tuổi. [3][4]
Người cao tuổi có nguy cơ suy hô hấp cao hơn và thường suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim, đồng thời dùng nhiều thuốc. Nhãn khuyến nghị khởi đầu thận trọng ở mức liều thấp, tăng liều chậm và theo dõi an thần, hô hấp, huyết áp, táo bón cùng chức năng thận. [1]
Dữ liệu ở người chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật lớn hoặc sẩy thai. Dùng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây lệ thuộc ở thai và hội chứng cai opioid sơ sinh. Codeine không được khuyến nghị trong hoặc ngay trước chuyển dạ khi có lựa chọn giảm đau phù hợp khác, vì opioid qua nhau thai và có thể gây suy hô hấp, an thần ở trẻ sơ sinh. [1] Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt nguy cơ.
Không khuyến cáo cho con bú trong thời gian dùng codeine. Codeine và morphine có thể truyền qua sữa; người mẹ chuyển hóa CYP2D6 siêu nhanh có thể tạo nồng độ morphine cao, gây ngủ quá mức, khó bú, mềm nhũn, suy hô hấp hoặc tử vong ở trẻ. [1][2][3] Cần trao đổi với bác sĩ về thuốc thay thế và kế hoạch nuôi dưỡng trẻ.
Nhãn DailyMed chưa có nghiên cứu dược động học chính thức ở người suy gan và khuyến nghị khởi đầu thấp hơn bình thường hoặc kéo dài khoảng cách liều, tăng liều chậm, theo dõi suy hô hấp, an thần và hạ huyết áp. [1] Một SmPC codeine phosphate chống chỉ định bệnh gan hoặc suy gan nặng và yêu cầu tránh hoặc giảm liều ở suy gan. [7] Phải tuân theo nhãn của sản phẩm cụ thể.
Suy thận có thể làm giảm độ thanh thải và tăng tích lũy codeine, morphine cùng các chất chuyển hóa. Nhãn khuyến nghị khởi đầu với liều thấp hơn hoặc khoảng cách liều dài hơn, tăng liều chậm và theo dõi suy hô hấp, an thần, hạ huyết áp. [1]
Codeine có thể làm giảm khả năng tỉnh táo, phản xạ và phối hợp vận động. Không lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm cho đến khi biết rõ đáp ứng với thuốc và không còn buồn ngủ, chóng mặt hoặc suy giảm nhận thức. Rượu và thuốc an thần làm nguy cơ này tăng lên. [1]
Tương tác thuốc của Codeine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Naltrexon
Naltrexone đối kháng tác dụng opioid của codeine, làm mất hiệu quả giảm đau/giảm ho và có thể gây hội chứng cai cấp ở người lệ thuộc opioid. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học. Naltrexone cạnh tranh tại thụ thể opioid và chặn tác dụng của codeine/morphine; ở người lệ thuộc opioid, đối kháng đột ngột có thể thúc đẩy cai. Ảnh hưởng: Mất hiệu quả của codeine; đau hoặc ho không kiểm soát; hội chứng cai với buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau cơ, kích động, tăng huyết áp hoặc mất nước. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không dùng naltrexone cho bệnh nhân đang nhận opioid analgesic. Bảo đảm khoảng thời gian không opioid phù hợp trước khi bắt đầu naltrexone theo nhãn và đánh giá chuyên môn; ưu tiên phương pháp giảm đau không opioid khi đang bị phong bế. | Dấu hiệu cai opioid; mức độ đau/ho; huyết áp; nhịp tim; tình trạng dịch; xác minh sử dụng opioid gần đây trước naltrexone. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Naltrexone Hydrochloride Tablets, USP | Contraindications — patients receiving opioid analgesics; precipitated withdrawal | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=f9807ec0-3504-4c66-8efe-ea25f84c782b | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Không dùng codeine cùng MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Phối hợp có thể gây hội chứng serotonin hoặc độc tính opioid với ức chế hô hấp, hôn mê và lú lẫn. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học. MAOI có thể làm tăng tác dụng của morphine, chất chuyển hóa hoạt tính của codeine, và làm tăng nguy cơ độc tính serotonergic/opioid. Ảnh hưởng: Hội chứng serotonin, tăng hoặc rối loạn huyết áp, ức chế thần kinh trung ương, ức chế hô hấp, lú lẫn, hôn mê và tử vong. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Chống chỉ định phối hợp và chống chỉ định dùng codeine trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Nếu cần giảm đau khẩn cấp, lựa chọn và chuẩn độ opioid khác chỉ trong môi trường theo dõi chuyên môn theo nhãn thuốc. | Không áp dụng cho phối hợp thường quy vì phải tránh. Nếu phơi nhiễm ngoài ý muốn: huyết áp, nhiệt độ, tri giác, nhịp thở, SpO2, dấu hiệu hội chứng serotonin và độc tính opioid. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 4 Contraindications, Mục 5.10 và Mục 7 — MAOIs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Codeine có thể tăng tác dụng phong bế thần kinh-cơ của thuốc giãn cơ xương và làm ức chế hô hấp nặng hơn dự kiến. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học. Codeine tăng tác dụng ức chế thần kinh-cơ và cộng hợp ức chế hệ thần kinh trung ương/hô hấp với thuốc giãn cơ. Ảnh hưởng: Yếu cơ, an thần quá mức, giảm thông khí, thở chậm/nông và suy hô hấp. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phải phối hợp, giảm liều codeine và/hoặc thuốc giãn cơ theo đáp ứng; theo dõi hô hấp sát. Cân nhắc bảo đảm tiếp cận thuốc đảo ngược quá liều opioid theo hướng dẫn. | Nhịp thở; SpO2; mức độ an thần; sức cơ; khả năng bảo vệ đường thở; huyết áp. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Muscle Relaxants | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Các opioid chủ vận/đối kháng hỗn hợp hoặc chủ vận một phần có thể làm giảm tác dụng giảm đau của codeine và gây triệu chứng cai ở người lệ thuộc opioid. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học tại thụ thể opioid. B có hoạt tính đối kháng hoặc chủ vận một phần tại thụ thể mu, cạnh tranh với codeine/morphine và làm giảm hiệu quả của chất chủ vận toàn phần. Ảnh hưởng: Giảm giảm đau, đau bùng phát, kích động, vã mồ hôi, đau cơ, tiêu chảy hoặc các biểu hiện cai opioid. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp. Nếu chuyển điều trị sang buprenorphine hoặc thuốc tương tự, thực hiện theo quy trình chuyên môn để giảm nguy cơ cai bị thúc đẩy. | Mức độ đau; dấu hiệu cai opioid; huyết áp; nhịp tim; triệu chứng thần kinh tự chủ khi chuyển đổi điều trị. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 — Mixed Agonist/Antagonist and Partial Agonist Opioid Analgesics | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Ethanol
Rượu làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của codeine, có thể gây an thần sâu, ức chế hô hấp, hôn mê, quá liều và tử vong. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp. Ethanol và codeine đều ức chế hệ thần kinh trung ương và trung tâm hô hấp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ nặng, giảm nhận thức, hạ huyết áp, thở chậm/nông, hôn mê và tử vong; nguy cơ tăng khi dùng sản phẩm thuốc có chứa alcohol. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh uống rượu và tránh thuốc kê đơn/không kê đơn có chứa alcohol trong thời gian dùng codeine. Tư vấn rõ nguy cơ quá liều và không lái xe nếu còn buồn ngủ. | Dấu hiệu an thần và ức chế hô hấp; nhịp thở; SpO2; ý thức; huyết áp nếu có phơi nhiễm đồng thời. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Cảnh báo hộp, Mục 7 và Medication Guide — alcohol | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Phối hợp codeine với benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể gây an thần sâu, hạ huyết áp, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại hệ thần kinh trung ương và trung tâm hô hấp. Không có chiều tác động đơn độc; cả hai thành phần làm tăng an thần và suy giảm đáp ứng hô hấp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, giảm tỉnh táo, hạ huyết áp, thở chậm hoặc nông, hôn mê và tử vong; nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy nhược hoặc có bệnh hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lựa chọn thay thế không phù hợp. Giới hạn liều và thời gian ở mức tối thiểu cần thiết, tư vấn dấu hiệu ức chế hô hấp; cân nhắc bảo đảm tiếp cận thuốc đảo ngược quá liều opioid theo hướng dẫn lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2; huyết áp; ý thức; dấu hiệu quá liều. Đánh giá lại sau khởi trị và mỗi lần chỉnh liều. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Cảnh báo hộp và Mục 7 — Benzodiazepines and Other CNS Depressants | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chất ức chế CYP2D6 làm giảm chuyển codeine thành morphine, có thể gây giảm giảm đau hoặc hội chứng cai. Khi ngừng chất ức chế, morphine có thể tăng và gây an thần hoặc ức chế hô hấp nghiêm trọng. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học. B ức chế CYP2D6, enzyme chính O-demethyl hóa codeine thành morphine có hoạt tính; codeine tăng nhưng morphine giảm. Khi ngừng B, hoạt tính CYP2D6 hồi phục và morphine tăng. Ảnh hưởng: Đau không được kiểm soát hoặc dấu hiệu cai khi bắt đầu chất ức chế; độc tính opioid, buồn ngủ, an thần và ức chế hô hấp khi ngừng chất ức chế mà không điều chỉnh codeine. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu cần phối hợp, đánh giá hiệu quả và dấu hiệu cai, cân nhắc điều chỉnh liều hoặc dùng thuốc giảm đau không phụ thuộc CYP2D6. Sau khi ngừng chất ức chế CYP2D6, cân nhắc giảm liều codeine và theo dõi độc tính. | Mức độ giảm đau; dấu hiệu cai; mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức; thời điểm bắt đầu/ngừng chất ức chế. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Inhibitors of CYP2D6 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chất cảm ứng CYP3A4 có thể làm giảm codeine và morphine, gây giảm hiệu quả hoặc hội chứng cai. Sau khi ngừng chất cảm ứng, codeine và morphine có thể tăng, làm tăng nguy cơ an thần và ức chế hô hấp nghiêm trọng. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học. B cảm ứng CYP3A4, tăng chuyển codeine thành norcodeine và làm giảm lượng cơ chất chuyển thành morphine qua CYP2D6. Khi ngừng B, cảm ứng mất dần và phơi nhiễm codeine/morphine có thể tăng. Ảnh hưởng: Giảm giảm đau, đau không kiểm soát hoặc hội chứng cai trong khi dùng chất cảm ứng; sau khi ngừng chất cảm ứng có thể xuất hiện độc tính opioid, an thần và ức chế hô hấp. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phối hợp cần thiết, đánh giá thường xuyên hiệu quả và dấu hiệu cai, cân nhắc điều chỉnh liều codeine. Khi ngừng chất cảm ứng CYP3A4, cân nhắc giảm liều codeine và theo dõi sát an thần/ức chế hô hấp. | Kiểm soát đau; dấu hiệu cai opioid; mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức sau khi bắt đầu hoặc ngừng chất cảm ứng. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — CYP3A4 Inducers | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chất ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ codeine và tăng hình thành morphine qua CYP2D6, làm tăng hoặc kéo dài độc tính opioid, kể cả ức chế hô hấp có thể tử vong. Khi ngừng chất ức chế, hiệu quả giảm hoặc hội chứng cai có thể xuất hiện. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học. B ức chế CYP3A4, làm giảm N-demethyl hóa codeine thành norcodeine; lượng codeine sẵn có cho CYP2D6 tăng, có thể làm tăng morphine. Khi B được ngừng, hướng chuyển hóa có thể đảo ngược. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, an thần sâu, ức chế hô hấp và độc tính opioid khi bắt đầu chất ức chế; giảm giảm đau hoặc hội chứng cai khi ngừng chất ức chế ở người lệ thuộc thể chất. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phải phối hợp, cân nhắc giảm liều codeine cho đến khi tác dụng ổn định và đánh giá thường xuyên. Khi ngừng chất ức chế CYP3A4, đánh giá nhu cầu tăng liều codeine thận trọng và theo dõi dấu hiệu cai; không tự điều chỉnh liều nếu chưa đánh giá lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức; kiểm soát đau; dấu hiệu độc tính opioid; dấu hiệu cai opioid khi thay đổi thuốc. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Inhibitors of CYP3A4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Quinidin
Quinidine ức chế CYP2D6 và làm giảm chuyển codeine thành morphine, có thể làm giảm tác dụng giảm đau; sau khi ngừng quinidine, phơi nhiễm morphine có thể tăng. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược động học exact-pair. Quinidine ức chế mạnh CYP2D6, giảm O-demethyl hóa codeine thành morphine có hoạt tính. Ảnh hưởng: Giảm hoặc mất tác dụng giảm đau, đau không kiểm soát; khi ngừng chất ức chế CYP2D6 có thể tăng an thần và nguy cơ ức chế hô hấp nếu liều codeine đã được tăng trước đó. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu cần phối hợp, đánh giá thường xuyên hiệu quả giảm đau và dấu hiệu cai opioid; cân nhắc điều chỉnh liều codeine theo đáp ứng. Sau khi ngừng quinidine, cân nhắc giảm liều codeine và theo dõi sát an thần hoặc ức chế hô hấp. | Mức độ đau; dấu hiệu cai; an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; thời điểm bắt đầu/ngừng quinidine. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 — Inhibitors of CYP2D6; quinidine được nêu là ví dụ | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Phối hợp codeine với thuốc kháng cholinergic có thể tăng bí tiểu và táo bón nặng, có thể tiến triển thành liệt ruột. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên cơ trơn tiêu hóa và bàng quang. Codeine giảm nhu động ruột; thuốc kháng cholinergic tiếp tục giảm nhu động và co bóp bàng quang. Ảnh hưởng: Táo bón nặng, chướng bụng, đau bụng, giảm hoặc mất nhu động ruột, bí tiểu; trường hợp nặng có thể liệt ruột. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Đánh giá nguy cơ trước phối hợp và theo dõi bí tiểu/giảm nhu động. Xử trí táo bón dự phòng hoặc thay thuốc theo đánh giá lâm sàng; ngừng và đánh giá khẩn nếu nghi liệt ruột. | Số lần đi tiêu; đau/chướng bụng; nhu động ruột; lượng nước tiểu; bí tiểu; buồn nôn/nôn. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Anticholinergic Drugs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Codeine và các opioid có thể làm giảm hiệu quả của thuốc lợi tiểu, dẫn đến giảm bài niệu hoặc kiểm soát huyết áp kém. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học/sinh lý. Opioid có thể kích thích giải phóng hormone chống bài niệu, làm giảm đáp ứng lợi tiểu. Ảnh hưởng: Giảm lượng nước tiểu, giữ dịch, phù hoặc huyết áp không được kiểm soát như mong đợi. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Đánh giá dấu hiệu giảm bài niệu và ảnh hưởng lên huyết áp. Điều chỉnh thuốc lợi tiểu chỉ khi có chỉ định lâm sàng và theo dõi phù hợp. | Lượng nước tiểu; cân nặng; phù; huyết áp; chức năng thận và điện giải khi phù hợp với loại thuốc lợi tiểu. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Diuretics | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Phối hợp codeine với thuốc tác động hệ serotonergic có thể gây hội chứng serotonin, đặc biệt khi bắt đầu điều trị hoặc chỉnh liều. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học. Tác động phối hợp lên dẫn truyền serotonin có thể gây độc tính serotonergic; cơ chế cụ thể của codeine trong các báo cáo không được mô tả đầy đủ. Ảnh hưởng: Kích động, lú lẫn, tăng thân nhiệt, vã mồ hôi, tiêu chảy, run, tăng phản xạ, cứng cơ hoặc mất phối hợp; trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Nếu phối hợp cần thiết, đánh giá thường xuyên khi khởi trị và chỉnh liều. Ngừng codeine và xử trí phù hợp nếu nghi ngờ hội chứng serotonin. | Tri giác; nhiệt độ; nhịp tim; huyết áp; run; clonus; tăng phản xạ; cứng cơ; triệu chứng tiêu hóa, đặc biệt trong giai đoạn thay đổi liều. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Serotonergic Drugs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chlordiazepoxide
Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc. | Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Codeine
Codeine là thuốc opioid dùng chủ yếu để giảm đau nhẹ đến vừa khi cần opioid. Thuốc được CYP2D6 chuyển hóa một phần thành morphine có hoạt tính; một số nhãn ngoài Hoa Kỳ còn cho phép dùng để giảm ho hoặc điều trị triệu chứng tiêu chảy. [1][7]
Có. Codeine có thể gây dung nạp, lệ thuộc thể chất, hội chứng cai và rối loạn sử dụng opioid, kể cả khi dùng theo đơn. Nguy cơ tăng khi dùng liều cao, kéo dài, dùng sai mục đích hoặc phối hợp chất ức chế thần kinh trung ương. Không tự tăng liều hoặc ngừng đột ngột. [1][7]
Không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Không dùng cho người dưới 18 tuổi sau cắt amidan hoặc nạo VA. Ở thanh thiếu niên có bệnh hô hấp, ngưng thở khi ngủ, béo phì hoặc bệnh phổi, nguy cơ suy hô hấp cao hơn và thường phải tránh dùng. [1][3][4]
Thai kỳ chỉ cân nhắc khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt nguy cơ; dùng kéo dài có thể gây hội chứng cai opioid sơ sinh. Trong thời gian cho con bú, FDA không khuyến cáo dùng codeine vì trẻ có thể bị buồn ngủ quá mức, khó bú, suy hô hấp hoặc tử vong. [1][2]
Không. Chỉ dùng chế phẩm phối hợp đã được kê hoặc hướng dẫn phù hợp và phải kiểm tra tổng liều của từng thành phần. Tự phối hợp làm tăng nguy cơ trùng hoạt chất, quá liều và độc tính của từng thành phần. Không dùng đồng thời nhiều thuốc cảm, ho hoặc giảm đau có thành phần trùng lặp.

