Ethanol

Ethanol, còn gọi là ethyl alcohol hoặc cồn ethylic, là một alcohol no, đơn chức, mạch ngắn có công thức C₂H₆O hoặc CH₃CH₂OH.[1] Trong y tế, ethanol được dùng chủ yếu làm chất sát khuẩn ngoài da, thành phần của dung dịch sát khuẩn tay và dung môi trong một số công thức; WHO liệt kê ethanol biến tính 70% trong nhóm thuốc thiết yếu dùng tại chỗ.[2] Tác dụng kháng khuẩn chủ yếu liên quan đến biến tính protein, với hoạt tính tốt nhất thường ở dung dịch nước khoảng 60–90%.[4] Ethanol cũng là chất ức chế thần kinh trung ương và có thể gây ngộ độc khi uống hoặc hấp thu lượng lớn. Một số chế phẩm ethanol khan dùng đường động mạch trong thủ thuật tim mạch là thuốc kê đơn và chỉ được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa.[6] Không uống cồn y tế hoặc dung dịch sát khuẩn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 26/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Ethanol là một chất cụ thể thuộc nhóm alcohol, công thức C₂H₆O.[1]
  • Vai trò chính: Sát khuẩn ngoài da, dung dịch sát khuẩn tay, dung môi và một số ứng dụng chuyên khoa.[2][3][5][6]
  • Cơ chế sát khuẩn: Biến tính protein và làm tổn thương cấu trúc vi sinh vật; nồng độ nước 60–90% thường có hoạt tính tốt.[4]
  • Dược động học: Hấp thu nhanh khi uống, phân bố theo nước cơ thể và chuyển hóa chủ yếu qua ADH/ALDH thành acetate.[7]
  • Nguy cơ: Dễ cháy; có thể gây kích ứng, say, suy giảm phối hợp, hôn mê hoặc suy hô hấp khi ngộ độc.[5][8]
  • Không tự dùng: Không uống sản phẩm dùng ngoài, không tự pha, truyền, tiêm hoặc dùng ethanol để giải độc methanol.[5][11]

Hoạt chất Ethanol là gì?

Ethanol là một thành viên cụ thể của nhóm alcohol, không phải tên chung cho toàn bộ nhóm. Chất này có hai nguyên tử carbon và một nhóm –OH. Trong y tế, ethanol được sử dụng phổ biến nhất để sát khuẩn da hoặc tay; một số dạng đặc biệt được dùng làm dung môi, tá dược hoặc trong thủ thuật chuyên khoa.[1][2][3][5][6]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ethanol

CAS 64-17-5 Công thức C2H6O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ethanol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ethanol

Tên IUPAC

ethanol

Tên hóa học khác

Ethyl alcohol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ethyl alcohol; alcohol ethylic; cồn ethylic; cồn ethanol; EtOH; grain alcohol. “Alcohol” có thể được dùng như tên đồng nghĩa của ethanol trong một số nhãn, nhưng alcohol về mặt hóa học là một nhóm chất rộng hơn.[1]

Tên viết tắt

EtOH

Tên Latinh / tên dược điển

Ethanolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

64-17-5

UNII

3K9958V90M

PubChem CID

702

RxNorm CUI

448

Công thức phân tử

C2H6O

Dược động học của Ethanol

Dược động học toàn thân có ý nghĩa khi ethanol được uống, hấp thu lượng lớn hoặc dùng đường can thiệp. Ethanol được hấp thu nhanh, phân bố trong nước cơ thể, đi qua hàng rào máu–não và nhau thai, sau đó được chuyển hóa chủ yếu ở gan.[7][9] Dùng ngoài đúng nhãn thường không nhằm tạo tác dụng toàn thân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống, ethanol được hấp thu qua dạ dày và chủ yếu ở ruột non; tốc độ hấp thu tăng khi dạ dày rỗng và giảm khi có thức ăn. Dùng ngoài trên da lành theo hướng dẫn tạo mức phơi nhiễm thấp hơn nhiều so với uống, nhưng không nên bôi diện rộng, kéo dài hoặc trên da tổn thương nếu nhãn không cho phép.[5][7]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống cao nhưng thay đổi theo thức ăn, tốc độ uống, nồng độ và chuyển hóa bước đầu. Giá trị định lượng thống nhất cho mọi dạng dùng.

Giai đoạn II: Phân bố

Ethanol phân bố chủ yếu theo lượng nước trong cơ thể và nhanh chóng đến hệ thần kinh trung ương. Chất này qua nhau thai; nồng độ trong sữa mẹ thay đổi gần song song với nồng độ trong máu.[9][10]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Phần lớn ethanol được chuyển hóa tại gan. Alcohol dehydrogenase chuyển ethanol thành acetaldehyde; aldehyde dehydrogenase tiếp tục chuyển acetaldehyde thành acetate, sau đó acetate được chuyển hóa thành carbon dioxide và nước.[7]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Phần lớn được loại bỏ sau chuyển hóa; một phần nhỏ ethanol chưa chuyển hóa có thể thải qua hơi thở, nước tiểu và mồ hôi. Tỷ lệ định lượng áp dụng thống nhất cho mọi tình huống.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không nên dùng một thời gian bán thải cố định để dự đoán hết say hoặc an toàn, vì tốc độ chuyển hóa ethanol thay đổi giữa các cá nhân và theo liều. Thông số định lượng theo từng đường dùng và chế phẩm.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Thanh thải ethanol có thể gần với động học bậc không ở nồng độ thường gặp do enzym chuyển hóa bị bão hòa. Tốc độ thay đổi theo cơ địa, chức năng gan, dinh dưỡng, giới, mức sử dụng thường xuyên và thuốc dùng kèm. Giá trị thanh thải cụ thể.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Lượng và tốc độ đưa ethanol vào cơ thể, thức ăn, giới, thành phần nước cơ thể, biến thể enzym ADH/ALDH, chức năng gan, tình trạng dinh dưỡng, sử dụng alcohol kéo dài, thuốc dùng kèm và lọc máu có thể ảnh hưởng dược động học.[7]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ethanol

- Dùng ngoài: chất sát khuẩn và khử khuẩn không đặc hiệu.[2][4][5]
- Toàn thân: chất ức chế thần kinh trung ương.
- Độc chất học: cơ chất cạnh tranh của alcohol dehydrogenase; có thể được dùng thay thế fomepizole trong ngộ độc methanol tại cơ sở hồi sức.[11]
- Can thiệp: tác nhân gây hủy mô có kiểm soát trong cắt đốt vách liên thất bằng alcohol ở bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn.[6]
- Bào chế: dung môi hoặc tá dược tùy công thức.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Tác dụng sát khuẩn chủ yếu do biến tính protein; nước giúp quá trình biến tính protein hiệu quả hơn, vì vậy ethanol tuyệt đối không nhất thiết sát khuẩn tốt hơn dung dịch nước 60–90%.[4] Khi dùng toàn thân, ethanol tác động lên nhiều hệ dẫn truyền thần kinh và gây ức chế thần kinh trung ương. Trong ngộ độc methanol, ethanol cạnh tranh tại alcohol dehydrogenase, làm giảm tạo formate độc, nhưng fomepizole thường được ưu tiên vì dễ kiểm soát hơn.[11]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ethanol tác dụng nhanh trên nhiều vi khuẩn dạng sinh dưỡng, một số nấm và nhiều virus, nhưng không diệt bào tử vi khuẩn và không phải chất tiệt khuẩn dụng cụ khi dùng đơn độc.[4] Tác dụng thần kinh tăng theo nồng độ máu, từ giảm phán đoán và phối hợp đến hôn mê, suy hô hấp và tử vong khi ngộ độc nặng.[8]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ethanol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ethanol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ethanol

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Codeine

Rượu làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của codeine, có thể gây an thần sâu, ức chế hô hấp, hôn mê, quá liều và tử vong.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học cộng hợp. Ethanol và codeine đều ức chế hệ thần kinh trung ương và trung tâm hô hấp.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ nặng, giảm nhận thức, hạ huyết áp, thở chậm/nông, hôn mê và tử vong; nguy cơ tăng khi dùng sản phẩm thuốc có chứa alcohol.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh uống rượu và tránh thuốc kê đơn/không kê đơn có chứa alcohol trong thời gian dùng codeine. Tư vấn rõ nguy cơ quá liều và không lái xe nếu còn buồn ngủ.

Dấu hiệu an thần và ức chế hô hấp; nhịp thở; SpO2; ý thức; huyết áp nếu có phơi nhiễm đồng thời.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Cảnh báo hộp, Mục 7 và Medication Guide — alcohol | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Desipramine

Rượu có thể làm tăng tác dụng an thần và suy giảm tâm thần-vận động của desipramine; nhãn thuốc cảnh báo đáp ứng với đồ uống có cồn có thể bị khuếch đại.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp ức chế CNS; dùng rượu kéo dài còn có thể cảm ứng enzym và làm giảm nồng độ TCA, khiến hiệu quả khó dự đoán.

Ảnh hưởng:

Tăng buồn ngủ, chóng mặt, mất điều hòa, té ngã, hành vi nguy hiểm và mức độ nghiêm trọng của quá liều; sử dụng kéo dài có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Khuyên tránh rượu trong thời gian dùng desipramine, đặc biệt ở người có nguy cơ tự sát, té ngã hoặc đang dùng thêm thuốc an thần.

Theo dõi tri giác, phối hợp vận động, huyết áp tư thế, nhịp thở, nguy cơ tự sát và hiệu quả chống trầm cảm.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions; Alcohol warning | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Azelastine

Dùng đồng thời azelastine đường mũi với rượu/ethanol có thể làm tăng buồn ngủ, giảm tỉnh táo và suy giảm khả năng thực hiện các hoạt động cần phối hợp tâm thần–vận động.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học cộng hợp trên hệ thần kinh trung ương. Azelastine có thể gây buồn ngủ; ethanol làm tăng thêm giảm tỉnh táo và suy giảm hiệu năng thần kinh trung ương.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng buồn ngủ, chóng mặt, khó tập trung, suy giảm phán đoán và phối hợp vận động; nguy cơ tai nạn tăng khi lái xe hoặc vận hành máy.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh dùng đồng thời rượu/ethanol trong thời gian sử dụng azelastine đường mũi. Không lái xe, vận hành máy hoặc làm việc nguy hiểm cho đến khi biết rõ đáp ứng cá nhân.

Theo dõi buồn ngủ quá mức, chóng mặt, giảm tập trung, thay đổi phán đoán và suy giảm phối hợp vận động. Đánh giá khả năng thực hiện hoạt động cần tỉnh táo.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Azelastine hydrochloride nasal spray 0.15% | Sections 5.1, 7.1, 17: avoid alcohol because alertness and CNS performance may be impaired | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?audience=professional&setid=c9239ce9-f77f-0db4-e053-2995a90aa4ec | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Australian Commission on Safety and Quality in Health Care | Azep Nasal Spray Product Information | Section 4.5: alcohol may worsen drowsiness; caution with alcohol/CNS depressants | https://www.safetyandquality.gov.au/medicine-finder/azep-nasal-spray | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Drugs.com | Azelastine nasal and Alcohol/Food Interactions | Moderate food/lifestyle interaction; additive CNS effects | https://www.drugs.com/food-interactions/azelastine-nasal.html | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Ethanol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *