Suy tim (Heart Failure) là hội chứng xảy ra khi tim không bơm đủ máu đáp ứng nhu cầu cơ thể hoặc chỉ làm được điều đó khi áp lực trong buồng tim tăng cao. Người bệnh có thể khó thở, mệt, phù chân, tăng cân do giữ nước hoặc giảm khả năng gắng sức. Đây là tình trạng nghiêm trọng nhưng không đồng nghĩa với tim đã ngừng đập. Suy tim có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển mạn tính do tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp và nhiều nguyên nhân khác. Điều trị đúng nguyên nhân, dùng thuốc theo hướng dẫn, theo dõi sát và thay đổi lối sống có thể giúp giảm triệu chứng, hạn chế nhập viện và cải thiện chất lượng sống.
Suy tim là bệnh gì?
Suy tim là một hội chứng lâm sàng do bất thường cấu trúc hoặc chức năng của tim, dẫn đến tăng áp lực trong buồng tim và/hoặc giảm cung lượng tim khi nghỉ hay gắng sức. Bệnh có thể ảnh hưởng bên trái, bên phải hoặc cả hai bên tim. Suy tim không có nghĩa là tim đã ngừng hoạt động và cũng không giống ngừng tim. Đây là tình trạng không lây; nguyên nhân cần được xác định vì hướng điều trị khác nhau giữa bệnh mạch vành, bệnh van tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp và các bệnh toàn thân.

| Tên bệnh | Suy tim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Heart failure |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Các tên thường gặp gồm suy tim cấp, suy tim mạn và suy tim sung huyết. “Suy tim sung huyết” nhấn mạnh tình trạng ứ dịch, vì vậy không hoàn toàn đồng nghĩa với mọi trường hợp suy tim. Tên viết tắt quốc tế thường dùng là HF. |
| Mã ICD-10 | I50 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng tim mạch thuộc chuyên khoa Tim mạch, liên quan đến suy giảm chức năng bơm máu hoặc đổ đầy của tim. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tim là cơ quan bị ảnh hưởng chính. Khi bệnh tiến triển, tình trạng ứ máu và giảm tưới máu có thể tác động đến phổi, thận, gan, não, cơ xương và tuần hoàn ngoại vi. |
| Tính chất bệnh | Suy tim là hội chứng không lây nhiễm, có thể cấp tính hoặc mạn tính. Bệnh thường diễn tiến lâu dài, xen kẽ các giai đoạn ổn định và đợt mất bù; một số nguyên nhân có thể hồi phục một phần hoặc đáng kể khi được xử trí đúng. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh tim mạch hoặc bệnh chuyển hóa. |
| Bệnh có lây không? | Không |
Tổng quan chuyên môn về Suy tim
Khi cơ tim co bóp yếu, giãn kém hoặc phải làm việc chống lại áp lực hay thể tích quá lớn, lượng máu tống đi giảm và áp lực đổ đầy tăng. Cơ thể phản ứng bằng cách hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm và hệ renin–angiotensin–aldosterone để giữ huyết áp, co mạch và giữ muối nước. Phản ứng này có lợi ngắn hạn nhưng kéo dài sẽ làm tim phì đại hoặc giãn, tăng nhu cầu oxy, gây ứ dịch ở phổi và ngoại vi, đồng thời thúc đẩy xơ hóa và tái cấu trúc cơ tim. Hậu quả là khó thở, phù, mệt và giảm tưới máu các cơ quan.
Suy tim thường được phân loại theo diễn tiến và phân suất tống máu thất trái. Theo diễn tiến: suy tim cấp và suy tim mạn. Theo phân suất tống máu: suy tim phân suất tống máu giảm khi EF ≤40%, giảm nhẹ khi EF 41–49% và bảo tồn khi EF ≥50%; nhóm bảo tồn cần thêm bằng chứng khách quan về rối loạn cấu trúc hoặc chức năng tim hay tăng áp lực đổ đầy. Mức độ hạn chế hoạt động thường được mô tả theo NYHA I–IV. Giai đoạn A–D phản ánh quá trình từ nguy cơ đến suy tim tiến triển và giúp định hướng phòng ngừa, điều trị.
Suy tim gặp ở nhiều quốc gia và tăng rõ theo tuổi. Người cao tuổi, người tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh thận mạn, béo phì hoặc rung nhĩ chiếm tỷ lệ đáng kể trong nhóm người bệnh. Ở người trẻ, nguyên nhân có thể là tim bẩm sinh, viêm cơ tim, bệnh cơ tim di truyền hoặc bệnh cơ tim chu sinh. Dữ liệu đại diện toàn quốc, được chuẩn hóa và cập nhật gần đây về tỷ lệ hiện mắc suy tim tại Việt Nam còn hạn chế, vì vậy không nên áp một tỷ lệ đơn lẻ cho toàn bộ dân số Việt Nam.
Suy tim không có đường lây. Bệnh hình thành qua một hoặc nhiều con đường: tổn thương trực tiếp cơ tim; thiếu máu cơ tim; quá tải áp lực do tăng huyết áp hoặc hẹp van; quá tải thể tích do hở van hay luồng thông; rối loạn nhịp kéo dài; hoặc cản trở đổ đầy do bệnh màng ngoài tim và rối loạn tâm trương. Các con đường này làm thay đổi cấu trúc và chức năng tim, sau đó gây tăng áp lực buồng tim, ứ dịch và giảm tưới máu.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Suy tim
- Bệnh mạch vành và nhồi máu cơ tim: làm mất hoặc suy yếu cơ tim.
- Tăng huyết áp kéo dài: khiến tim dày, cứng và về sau suy chức năng.
- Bệnh van tim và tim bẩm sinh: gây quá tải áp lực hoặc thể tích.
- Bệnh cơ tim, viêm cơ tim: do di truyền, nhiễm trùng, độc chất, rượu hoặc không rõ nguyên nhân.
- Rối loạn nhịp kéo dài: nhịp quá nhanh, quá chậm hoặc không đều.
- Bệnh toàn thân: bệnh thận, tuyến giáp, thiếu máu nặng, thừa sắt, bệnh phổi tăng áp phổi và một số điều trị ung thư.
- Thai kỳ và hậu sản: có thể liên quan bệnh cơ tim chu sinh.
Yếu tố có thể thay đổi: tăng huyết áp chưa kiểm soát, hút thuốc, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì, ít vận động, uống rượu quá mức, dùng cocaine hoặc chất kích thích, chế độ ăn nhiều muối, ngưng thở khi ngủ và không tuân thủ điều trị bệnh tim. Yếu tố khó thay đổi: tuổi cao, tiền sử gia đình hoặc đột biến gây bệnh cơ tim, tim bẩm sinh, tiền sử nhồi máu cơ tim và một số bệnh hệ thống. Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc suy tim.
Nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi; người có tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van tim, bệnh cơ tim, rung nhĩ, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc béo phì; người từng dùng thuốc hay xạ trị có độc tính với tim; người uống rượu nhiều hoặc dùng chất kích thích; phụ nữ cuối thai kỳ và những tháng sau sinh có triệu chứng tim mạch; trẻ có tim bẩm sinh hoặc bệnh cơ tim. Nhóm này cần kiểm soát bệnh nền và đi khám khi xuất hiện khó thở, phù hoặc giảm sức gắng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Suy tim
Triệu chứng có thể xuất hiện từ từ trong nhiều tuần, tháng hoặc khởi phát nhanh trong suy tim cấp. Ban đầu, người bệnh thường chỉ khó thở hay mệt khi gắng sức; về sau có thể khó thở khi nằm, thức giấc vì hụt hơi, phù và giảm khả năng sinh hoạt. Một số người, nhất là người cao tuổi, biểu hiện không điển hình như lú lẫn, chán ăn hoặc suy giảm chức năng. Suy tim giai đoạn sớm đôi khi ít triệu chứng; ngược lại, triệu chứng tương tự cũng có thể do bệnh phổi, thiếu máu, thận hoặc rối loạn khác.
- Khó thở khi gắng sức: hụt hơi khi đi bộ, leo cầu thang hoặc làm việc thường ngày.
- Khó thở khi nằm: phải kê cao đầu hoặc ngồi dậy để dễ thở.
- Mệt và giảm sức gắng: do cơ và cơ quan nhận ít máu hơn.
- Phù chân, cổ chân hoặc bụng: liên quan giữ muối nước và tăng áp lực tĩnh mạch.
- Tăng cân nhanh: thường do tích dịch, không phải tăng mỡ.
- Ho về đêm hoặc khò khè: có thể liên quan ứ dịch phổi.
- Hồi hộp, tim đập nhanh hoặc không đều: có thể kèm rối loạn nhịp.
- Tiểu đêm nhiều: dịch phù trở lại tuần hoàn khi nằm.
- Chán ăn, buồn nôn, đầy bụng hoặc đau tức hạ sườn phải do sung huyết gan và ruột.
- Lú lẫn, giảm tập trung hoặc buồn ngủ, đặc biệt ở người cao tuổi.
- Ngất hoặc gần ngất, có thể liên quan rối loạn nhịp hoặc giảm cung lượng tim.
- Lạnh đầu chi, da tái, tiểu ít trong tình trạng giảm tưới máu nặng.
- Ho ra bọt hồng, tím tái hoặc khó thở dữ dội là dấu hiệu cảnh báo phù phổi cấp.
Nên đặt lịch khám: khi có khó thở mới xuất hiện, giảm sức gắng, phù chân, ho đêm hoặc hồi hộp tái diễn.
Cần khám trong ngày: khi khó thở tăng rõ, phải ngồi ngủ, phù hoặc vòng bụng tăng nhanh, tăng cân nhanh, tiểu ít, chóng mặt nhiều, huyết áp quá thấp so với thường ngày hoặc có tác dụng phụ thuốc.
Cần tái khám sớm: sau xuất viện vì suy tim, sau khi bắt đầu hoặc tăng liều thuốc, khi xét nghiệm thận hay kali bất thường, hoặc khi kế hoạch theo dõi tại nhà không còn kiểm soát được triệu chứng.
Cần cấp cứu ngay khi khó thở dữ dội, không nói được trọn câu, tím tái, ho bọt hồng, đau ngực kéo dài, ngất hoặc lú lẫn đột ngột. Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất; không tự lái xe và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Cần khám sớm khi khó thở tăng dần, phải kê nhiều gối khi ngủ, phù tăng, tăng cân nhanh, hồi hộp kéo dài hoặc mệt hơn rõ so với thường ngày. Các dấu hiệu này không đủ để tự chẩn đoán nhưng có thể báo hiệu suy tim mới xuất hiện hoặc đợt mất bù.
- Khó thở dữ dội, thở hổn hển, không nói được trọn câu hoặc phải ngồi dựng để thở.
- Ho ra bọt hồng, tím môi, da tái xám hoặc độ tỉnh táo giảm.
- Đau hoặc đè nặng ngực kéo dài, đặc biệt kèm vã mồ hôi, buồn nôn hoặc khó thở.
- Ngất, không đáp ứng bình thường, co giật hoặc lú lẫn đột ngột.
- Tim đập rất nhanh hoặc rất chậm kèm choáng, đau ngực hay khó thở.
- Tiểu rất ít, tay chân lạnh, vã mồ hôi, huyết áp tụt hoặc dấu hiệu sốc.
Chẩn đoán Suy tim
Chẩn đoán suy tim dựa trên sự kết hợp giữa bệnh sử, khám lâm sàng và bằng chứng khách quan về bất thường tim. Quy trình thường gồm đánh giá triệu chứng và yếu tố nguy cơ, điện tâm đồ, peptide bài niệu BNP hoặc NT-proBNP, siêu âm tim và các xét nghiệm tìm nguyên nhân hay bệnh đi kèm. Trong suy tim cấp, bác sĩ đồng thời đánh giá oxy máu, tưới máu, tổn thương cơ quan và nguyên nhân cần xử trí khẩn. Người đọc không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào khó thở, phù hoặc một kết quả xét nghiệm riêng lẻ.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm khởi phát, mức gắng sức gây khó thở, số gối khi ngủ, tăng cân, phù, đau ngực, hồi hộp, ngất, tiền sử tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, bệnh van tim, thuốc đang dùng và khả năng tuân thủ. Khám có thể bao gồm huyết áp, mạch, nhịp thở, độ bão hòa oxy, tĩnh mạch cổ, tiếng tim và tiếng thổi, ran phổi, phù ngoại vi, gan to, cổ trướng, nhiệt độ da và dấu hiệu tưới máu kém. Các dấu hiệu có thể không đầy đủ, nhất là ở giai đoạn sớm.
- BNP hoặc NT-proBNP: hỗ trợ loại trừ hoặc củng cố nghi ngờ suy tim và đánh giá nguy cơ; kết quả bị ảnh hưởng bởi tuổi, rung nhĩ, bệnh thận và béo phì.
- Điện tâm đồ: phát hiện nhồi máu cũ, thiếu máu cơ tim, phì đại, block dẫn truyền hoặc rối loạn nhịp; điện tâm đồ bình thường làm suy tim ít khả năng hơn nhưng không loại trừ tuyệt đối.
- Công thức máu: tìm thiếu máu hoặc nhiễm trùng.
- Creatinine, eGFR và điện giải: đánh giá chức năng thận, natri, kali trước và trong điều trị.
- Men gan, đường huyết, HbA1c, lipid và TSH: tìm bệnh đi kèm hoặc nguyên nhân có thể điều trị.
- Troponin: thường dùng khi nghi hội chứng vành cấp hoặc tổn thương cơ tim.
- Ferritin và độ bão hòa transferrin: đánh giá thiếu sắt, đặc biệt ở suy tim phân suất tống máu giảm.
Siêu âm tim qua thành ngực là phương tiện chính để đánh giá phân suất tống máu, kích thước buồng tim, chức năng tâm thu và tâm trương, van tim, áp lực động mạch phổi và dịch màng tim. X-quang ngực hỗ trợ phát hiện tim to, sung huyết hoặc nguyên nhân phổi nhưng có thể bình thường. Cộng hưởng từ tim hữu ích khi cần làm rõ viêm cơ tim, sẹo, thâm nhiễm hoặc bệnh cơ tim. CT mạch vành, chụp động mạch vành hoặc nghiệm pháp thiếu máu cơ tim được cân nhắc khi nghi bệnh mạch vành. Chỉ định tùy bối cảnh và không phải người bệnh nào cũng cần mọi phương tiện.
Theo định nghĩa hiện hành, suy tim cần có triệu chứng và/hoặc dấu hiệu phù hợp do bất thường cấu trúc hoặc chức năng tim, được hỗ trợ bởi ít nhất một bằng chứng khách quan như tăng peptide bài niệu hoặc sung huyết phổi/hệ thống. Phân nhóm theo EF gồm giảm khi ≤40%, giảm nhẹ 41–49% và bảo tồn khi ≥50%; ở nhóm bảo tồn cần chứng cứ thêm về bất thường cấu trúc, rối loạn tâm trương hoặc tăng áp lực đổ đầy. Các ngưỡng BNP và NT-proBNP thay đổi theo bối cảnh cấp hay mạn, tuổi và bệnh đi kèm, nên phải được bác sĩ diễn giải.
Điều trị Suy tim
Điều trị nhằm giảm triệu chứng và ứ dịch, cải thiện khả năng hoạt động, giảm nhập viện và tử vong, đồng thời xử lý nguyên nhân. Kế hoạch phụ thuộc suy tim cấp hay mạn, phân suất tống máu, huyết áp, chức năng thận, kali, nhịp tim và bệnh đi kèm. Suy tim cấp hoặc mất bù thường cần điều trị bệnh viện để ổn định hô hấp, tuần hoàn và tìm yếu tố thúc đẩy. Suy tim mạn cần tối ưu thuốc nền sớm, giáo dục tự theo dõi, phục hồi chức năng tim, kiểm soát bệnh nền và đánh giá thiết bị hoặc can thiệp khi có chỉ định. Suy tim tiến triển cần hội chẩn chuyên sâu, kể cả chăm sóc giảm nhẹ.
Thuốc phải được cá thể hóa và theo dõi huyết áp, chức năng thận, kali cùng triệu chứng. Với suy tim phân suất tống máu giảm, các nhóm nền thường gồm ARNI hoặc thuốc ức chế men chuyển/ức chế thụ thể angiotensin, chẹn beta có bằng chứng, thuốc đối kháng thụ thể mineralocorticoid và thuốc ức chế SGLT2. Lợi tiểu quai giúp giảm ứ dịch nhưng không thay thế thuốc nền. Với EF giảm nhẹ hoặc bảo tồn, thuốc ức chế SGLT2 và trong một số hướng dẫn MRA được cân nhắc, đồng thời kiểm soát tăng huyết áp, rung nhĩ và bệnh đồng mắc. Ivabradine, hydralazine–nitrate, digoxin hoặc thuốc chống đông chỉ dùng cho nhóm phù hợp. Không tự mua, tăng giảm hay ngừng thuốc; một số thuốc chống chỉ định trong thai kỳ.
Tùy nguyên nhân và đặc điểm điện học của tim, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp mạch vành, sửa hoặc thay van qua ống thông, triệt đốt rối loạn nhịp, máy tạo nhịp tái đồng bộ tim hoặc máy khử rung cấy trong cơ thể. Thiết bị CRT và ICD chỉ có lợi ở nhóm đáp ứng tiêu chí về EF, triệu chứng, thời gian QRS, nhịp tim và thời gian đã điều trị tối ưu. Mỗi thủ thuật có nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương mạch, rối loạn nhịp hoặc biến chứng thiết bị, nên cần đánh giá lợi ích–nguy cơ và quyết định chung.
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi suy tim liên quan bệnh mạch vành cần bắc cầu, bệnh van tim cần sửa hoặc thay van, tim bẩm sinh hoặc biến chứng cơ học. Ở suy tim giai đoạn cuối kháng trị, thiết bị hỗ trợ thất trái hoặc ghép tim có thể là lựa chọn tại trung tâm chuyên sâu cho người bệnh được tuyển chọn. Quyết định phụ thuộc nguyên nhân, tuổi sinh học, chức năng thận gan phổi, nguy cơ phẫu thuật, khả năng phục hồi và mong muốn của người bệnh; không thể cam kết kết quả.
Chăm sóc hỗ trợ gồm phục hồi chức năng tim và vận động có giám sát, tư vấn dinh dưỡng, hỗ trợ bỏ thuốc lá, kiểm soát giấc ngủ và sức khỏe tâm thần, tiêm vaccine theo khuyến cáo, cùng giáo dục người bệnh và người chăm sóc. Oxy chỉ nên dùng khi thiếu oxy máu; hỗ trợ thở không xâm lấn hoặc xâm lấn có thể cần trong phù phổi cấp. Thiếu sắt được đánh giá và điều trị ở nhóm phù hợp, nhưng phải tìm nguyên nhân thiếu sắt. Chăm sóc giảm nhẹ có thể được tích hợp ở bất kỳ giai đoạn nặng nào để kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ quyết định, không đồng nghĩa ngừng điều trị tim mạch.
Theo dõi thường bao gồm mức khó thở, khả năng gắng sức, phù, cân nặng, huyết áp, mạch, nhịp tim và tác dụng phụ. Sau khi bắt đầu hoặc tăng liều thuốc ảnh hưởng hệ renin–angiotensin, MRA, lợi tiểu hoặc SGLT2, bác sĩ thường kiểm tra creatinine/eGFR, natri và kali theo thời điểm phù hợp. Siêu âm tim có thể được lặp lại khi kết quả ảnh hưởng quyết định về thiết bị, can thiệp hoặc khi tình trạng thay đổi. Người bệnh cần báo sớm khi chóng mặt nhiều, ngất, tiểu ít, yếu cơ, hồi hộp, tăng phù, tăng cân nhanh hoặc khó thở tăng.
Suy tim mạn thường cần điều trị và theo dõi lâu dài, nhiều trường hợp suốt đời ngay cả khi triệu chứng hoặc EF đã cải thiện. Thuốc được khởi đầu và điều chỉnh theo khả năng dung nạp trong nhiều tuần đến vài tháng. Đợt suy tim cấp có thể ổn định trong thời gian ngắn hơn nhưng thời gian nằm viện và hồi phục phụ thuộc nguyên nhân, mức tổn thương cơ quan và đáp ứng. Một số nguyên nhân như rối loạn nhịp, viêm cơ tim, bệnh van hoặc bệnh cơ tim chu sinh có thể hồi phục đáng kể; không thể ấn định thời điểm khỏi cho từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Đợt mất bù và phù phổi cấp: gây khó thở nặng, cần cấp cứu.
- Sốc tim: tim không duy trì đủ tưới máu cơ quan.
- Rối loạn nhịp và đột tử: đặc biệt ở một số người có EF giảm hoặc sẹo cơ tim.
- Suy thận, tổn thương gan và rối loạn điện giải: do giảm tưới máu, sung huyết hoặc điều trị.
- Huyết khối và thuyên tắc: nguy cơ tăng khi có rung nhĩ, huyết khối trong tim hoặc bất động.
- Suy mòn, yếu cơ, trầm cảm và giảm chất lượng sống: thường gặp ở bệnh tiến triển.
- Tái nhập viện nhiều lần: làm tăng gánh nặng bệnh và nguy cơ biến cố.
Suy tim là bệnh nghiêm trọng nhưng tiên lượng rất khác nhau. Một số người ổn định nhiều năm với điều trị chuẩn và lối sống phù hợp; một số khác tiến triển nhanh hoặc tái nhập viện. Tiên lượng chịu ảnh hưởng bởi nguyên nhân, EF, mức triệu chứng, huyết áp, chức năng thận và gan, natri máu, rối loạn nhịp, thiếu sắt, số lần mất bù và khả năng tuân thủ điều trị. EF cải thiện không đồng nghĩa nguy cơ đã hết, vì vậy thường vẫn cần duy trì điều trị. Chỉ bác sĩ theo dõi trực tiếp mới có thể ước tính nguy cơ cá nhân dựa trên toàn bộ dữ liệu.
Các đợt suy tim mất bù có thể tái diễn dù bệnh nền đã được kiểm soát. Yếu tố thúc đẩy thường gặp gồm nhiễm trùng, thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp, tăng huyết áp, suy thận, thiếu máu, ăn quá mặn, uống quá nhiều dịch theo chỉ định không phù hợp, bỏ thuốc, tự ngừng lợi tiểu hoặc dùng thuốc giữ nước như một số NSAID. Giảm nguy cơ bằng cách dùng thuốc đều, tái khám đúng hẹn, theo dõi cân nặng và triệu chứng, kiểm soát bệnh nền, tiêm chủng phù hợp và có kế hoạch xử trí sớm khi dấu hiệu xấu đi.
Phòng mắc bệnh: kiểm soát huyết áp, đường huyết và lipid; không hút thuốc; duy trì cân nặng và vận động phù hợp; hạn chế rượu; điều trị bệnh mạch vành, van tim, rối loạn nhịp và ngưng thở khi ngủ. Phòng biến chứng và tái phát: dùng thuốc đúng đơn, tránh thuốc có thể làm nặng suy tim khi chưa hỏi bác sĩ, ăn giảm muối, theo dõi cân nặng, tái khám và xét nghiệm định kỳ. Vaccine cúm, phế cầu và các vaccine khác nên thực hiện theo tuổi, bệnh nền và khuyến cáo tại Việt Nam. Không có thực phẩm chức năng nào thay thế điều trị chuẩn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Suy tim
Ưu tiên thực phẩm tươi, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và chất béo không bão hòa; giảm thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, mì gói, thịt muối, nước chấm mặn và đồ ăn nhanh. Mức hạn chế natri cần cá thể hóa; kiêng muối quá mức có thể làm ăn kém hoặc rối loạn điện giải. Hạn chế dịch chỉ khi bác sĩ chỉ định, thường ở người ứ dịch, hạ natri máu hoặc suy tim nặng. Không tự dùng muối thay thế chứa kali vì có thể gây tăng kali khi dùng ACEI, ARB, ARNI hoặc MRA. Rượu nên hạn chế, và phải ngừng nếu nghi bệnh cơ tim do rượu.
Khi suy tim ổn định, vận động aerobic và tập sức mạnh nhẹ đến vừa theo chương trình phục hồi chức năng tim có thể cải thiện khả năng gắng sức và chất lượng sống. Bắt đầu chậm, tăng dần và nghỉ xen kẽ; tránh gắng sức đột ngột, nâng nặng quá mức hoặc tập trong thời tiết quá nóng. Trong đợt mất bù, cần nghỉ tương đối và chỉ vận động lại sau khi được đánh giá. Ngừng tập và tìm trợ giúp khi đau ngực, khó thở bất thường, choáng, ngất hoặc hồi hộp kéo dài. Ngủ đủ, điều trị ngưng thở khi ngủ và điều chỉnh công việc theo mức triệu chứng.
Người bệnh có thể cân mỗi sáng sau đi tiểu, trước ăn, dùng cùng một cân và ghi lại xu hướng; theo dõi phù, khó thở, số gối khi ngủ, khả năng đi lại, huyết áp và mạch nếu đã được hướng dẫn. Liên hệ cơ sở điều trị khi cân nặng tăng nhanh so với ngưỡng bác sĩ đã dặn, phù hoặc khó thở tăng, tiểu ít, chóng mặt nhiều hoặc nhịp tim bất thường. Không tự điều chỉnh liều lợi tiểu trừ khi có kế hoạch bằng văn bản. Theo dõi tại nhà không phù hợp khi khó thở nặng, đau ngực, tím tái, ngất hoặc lú lẫn.
- Không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe hơn hoặc tự tăng lợi tiểu khi phù.
- Không tự dùng NSAID, thuốc cảm có chất co mạch, thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc muối kali khi chưa hỏi bác sĩ.
- Không uống rượu quá mức, hút thuốc hoặc dùng cocaine và chất kích thích.
- Không ăn rất mặn, uống lượng dịch quá lớn hoặc tự hạn chế dịch cực đoan.
- Không tập nặng trong đợt khó thở, phù tăng hoặc khi chưa ổn định.
- Không bỏ qua tái khám và xét nghiệm thận, kali sau thay đổi thuốc.
- Không trì hoãn cấp cứu khi có khó thở dữ dội, đau ngực, ngất hoặc ho bọt hồng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Suy tim ở trẻ khác người lớn về nguyên nhân và biểu hiện. Tim bẩm sinh, bệnh cơ tim, viêm cơ tim, rối loạn nhịp, bệnh di truyền và độc tính thuốc là những nguyên nhân quan trọng. Trẻ nhỏ có thể thở nhanh, bú kém, vã mồ hôi khi bú, chậm tăng cân, gan to hoặc phù; trẻ lớn có thể mệt, khó thở, ho, hồi hộp và giảm vận động. Chẩn đoán và điều trị cần bác sĩ tim mạch nhi; liều thuốc dựa trên tuổi, cân nặng và sinh lý trẻ. Một số trẻ cần can thiệp sửa dị tật, thiết bị hỗ trợ hoặc ghép tim.
Người cao tuổi có thể biểu hiện không điển hình như mệt, lú lẫn, chán ăn, té ngã hoặc giảm hoạt động hơn là khó thở rõ. Bệnh thận, COPD, thiếu máu, suy yếu và nhiều thuốc dùng đồng thời làm chẩn đoán và điều trị phức tạp. Cần tăng liều thuốc thận trọng, theo dõi tụt huyết áp tư thế, nhịp chậm, kali, chức năng thận, cân nặng và nguy cơ té ngã. Mục tiêu điều trị nên kết hợp giảm nhập viện với duy trì chức năng, khả năng tự chăm sóc và ưu tiên của người bệnh.
Thai kỳ làm tăng thể tích tuần hoàn và gánh nặng cho tim, có thể làm suy tim sẵn có nặng lên hoặc bộc lộ bệnh cơ tim chu sinh vào cuối thai kỳ và những tháng sau sinh. Khó thở khi nằm, phù tăng nhanh, đau ngực, hồi hộp kéo dài hoặc ngất cần được đánh giá khẩn, không nên quy hoàn toàn cho thai kỳ bình thường. Người có bệnh tim hoặc suy tim nên được quản lý bởi nhóm tim mạch–sản khoa chuyên sâu từ trước khi mang thai nếu có thể. Nhiều thuốc chuẩn như ACEI, ARB, ARNI và MRA không phù hợp trong thai kỳ; tuyệt đối không tự ngừng hoặc đổi thuốc mà cần bác sĩ điều chỉnh.
Suy tim sau sinh cần được điều trị sớm ngay cả khi người mẹ muốn cho con bú. Khả năng dùng thuốc phụ thuộc hoạt chất, liều, tuổi thai khi sinh, tình trạng trẻ và mức độ suy tim; một số thuốc có dữ liệu tương đối phù hợp, trong khi một số khác nên tránh hoặc cần theo dõi trẻ. Không mặc định phải ngừng cho bú và cũng không tự tiếp tục mọi thuốc từ trước sinh. Bác sĩ tim mạch, sản khoa, nhi khoa hoặc dược sĩ lâm sàng nên cùng cân nhắc lợi ích điều trị cho mẹ, phơi nhiễm của trẻ và phương án nuôi dưỡng.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng nặng, viêm cơ tim, độc tính thuốc và tương tác thuốc cao hơn; nhiễm trùng có thể gây hoặc thúc đẩy suy tim mất bù. Triệu chứng đôi khi không điển hình, nên ngưỡng đi khám thấp hơn khi sốt, khó thở, đau ngực, hồi hộp, phù hoặc giảm lượng tiểu. Việc dùng thuốc suy tim cần phối hợp với phác đồ ung thư, ghép tạng hoặc thuốc ức chế miễn dịch, đặc biệt khi có nguy cơ hạ huyết áp, tổn thương thận, tăng kali hoặc kéo dài QT.
Bệnh thận mạn làm tăng nguy cơ ứ dịch, tăng kali và thay đổi liều thuốc; đái tháo đường và béo phì thúc đẩy suy tim nhưng một số thuốc SGLT2 có lợi ở nhóm phù hợp; COPD có thể gây khó thở tương tự và chẹn beta cần lựa chọn đúng; rung nhĩ làm giảm hiệu quả bơm và có thể cần kiểm soát nhịp/tần số cùng đánh giá chống đông; thiếu máu và thiếu sắt làm nặng mệt, khó thở; bệnh mạch vành và tăng huyết áp cần điều trị tích cực. Kế hoạch phải cân bằng lợi ích tim mạch với chức năng thận, huyết áp và tương tác thuốc.
Sau phẫu thuật, đặc biệt phẫu thuật tim hoặc phẫu thuật lớn, thay đổi dịch, thiếu máu, nhiễm trùng, đau, rối loạn nhịp và ngừng thuốc tạm thời có thể gây suy tim mất bù. Cần báo bác sĩ khi khó thở tăng, phù, tăng cân nhanh, tim đập bất thường, sốt, đau ngực hoặc tiểu ít. Việc dùng lại thuốc suy tim, lợi tiểu và thuốc chống đông phải theo kế hoạch của ê-kíp điều trị. Phục hồi chức năng, vận động sớm phù hợp và chăm sóc vết mổ giúp giảm biến chứng nhưng không thay thế đánh giá tim mạch.
Câu hỏi thường gặp về Suy tim
Có. Suy tim là bệnh nghiêm trọng vì có thể gây phù phổi cấp, rối loạn nhịp, suy thận, sốc tim và tăng nguy cơ nhập viện hoặc tử vong. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm khác nhau giữa từng người và nhiều trường hợp có thể ổn định lâu dài khi xác định đúng nguyên nhân, dùng thuốc chuẩn, kiểm soát bệnh nền và theo dõi đều. Khó thở dữ dội, đau ngực, ho bọt hồng, tím tái, ngất hoặc lú lẫn là dấu hiệu cần gọi 115 ngay.
Không. Suy tim không lây từ người sang người qua tiếp xúc, hô hấp, ăn uống hay quan hệ tình dục. Đây là hậu quả của bất thường cấu trúc hoặc chức năng tim do các nguyên nhân như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh van tim, bệnh cơ tim hoặc rối loạn nhịp. Một số nhiễm trùng có thể gây viêm cơ tim, nhưng bản thân hội chứng suy tim không phải bệnh truyền nhiễm. Người chăm sóc không cần cách ly người bệnh.
Nhiều trường hợp suy tim là bệnh mạn tính cần điều trị lâu dài, nên không thể hứa chữa khỏi hoàn toàn. Dù vậy, chức năng tim và triệu chứng có thể cải thiện rõ, thậm chí lui bệnh ở một số nguyên nhân có khả năng hồi phục như rối loạn nhịp kéo dài, viêm cơ tim, bệnh van được sửa chữa hoặc bệnh cơ tim chu sinh. Ngay khi EF đã cải thiện, người bệnh thường vẫn cần duy trì thuốc vì nguy cơ tái phát còn tồn tại. Không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe.
Không thể ước tính tuổi thọ chỉ từ tên bệnh. Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân, phân suất tống máu, mức triệu chứng, tuổi, chức năng thận và gan, rối loạn nhịp, số lần nhập viện, khả năng dùng đủ thuốc và đáp ứng điều trị. Nhiều người sống ổn định trong nhiều năm, trong khi một số người có bệnh tiến triển nhanh. Bác sĩ điều trị có thể dùng dữ liệu lâm sàng và xét nghiệm để trao đổi nguy cơ cá nhân, nhưng mọi con số chỉ mang tính ước tính.
Đi cấp cứu ngay khi khó thở dữ dội hoặc không nói được trọn câu, phải ngồi dựng để thở, ho ra bọt hồng, tím môi, đau ngực kéo dài, ngất, lú lẫn, tim đập bất thường kèm choáng hoặc tiểu rất ít và tay chân lạnh. Gọi 115 hoặc nhờ người đưa đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe. Khó thở hoặc phù tăng dần, tăng cân nhanh hay phải kê thêm gối khi ngủ cũng cần liên hệ bác sĩ sớm dù chưa đến mức cấp cứu.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

