Hội chứng vành cấp là thuật ngữ dùng khi dòng máu đến cơ tim giảm đột ngột và người bệnh có khả năng đang bị thiếu máu cơ tim cấp. Ba chẩn đoán chính trong phổ này là nhồi máu cơ tim ST chênh lên, nhồi máu cơ tim không ST chênh lên và đau thắt ngực không ổn định. Người bệnh có thể đau hoặc đè nặng ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng hoặc chỉ mệt bất thường. Điện tâm đồ sớm, troponin tim độ nhạy cao theo chuỗi và đánh giá huyết động giúp xác định nhánh xử trí. Khi nghi ngờ, cần gọi 115 và không tự lái xe vì điều trị phụ thuộc thời gian và thể bệnh cuối cùng.
Hội chứng vành cấp là bệnh gì?
Hội chứng vành cấp là một nhóm biểu hiện lâm sàng do thiếu máu cơ tim xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh. Thuật ngữ này được dùng trong giai đoạn đánh giá ban đầu, khi bác sĩ cần đồng thời xử trí nguy cơ và xác định người bệnh thuộc STEMI, NSTEMI hay đau thắt ngực không ổn định.
Hội chứng vành cấp không đồng nghĩa hoàn toàn với nhồi máu cơ tim: đau thắt ngực không ổn định không có bằng chứng hoại tử cơ tim. Ngược lại, một kết quả troponin tăng đơn độc do suy tim, viêm cơ tim, suy thận, nhiễm trùng hoặc thuyên tắc phổi cũng chưa đủ để kết luận ACS nếu thiếu bằng chứng thiếu máu cơ tim.
| Tên bệnh | Hội chứng vành cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute coronary syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hội chứng mạch vành cấp; hội chứng động mạch vành cấp; ACS. |
| Mã ICD-10 | Hội chứng vành cấp là một nhóm chẩn đoán, không có một mã ICD-10 WHO duy nhất. Mã thường được chọn theo chẩn đoán cuối cùng: I20.0 cho đau thắt ngực không ổn định, I21 cho nhồi máu cơ tim cấp, I22 cho nhồi máu cơ tim tái phát và I24 cho một số bệnh tim thiếu máu cục bộ cấp khác. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng thiếu máu cơ tim cấp; thuộc chuyên khoa Tim mạch, Tim mạch can thiệp, Cấp cứu và Hồi sức tích cực. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch vành và cơ tim là vị trí tổn thương chính. Trường hợp nặng có thể gây rối loạn nhịp, suy chức năng tim, giảm huyết áp và giảm tưới máu não, thận hoặc các cơ quan khác. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính, không lây và có thể đe dọa tính mạng. Đây là chẩn đoán làm việc ban đầu trước khi người bệnh được phân loại thành STEMI, NSTEMI, đau thắt ngực không ổn định hoặc một nguyên nhân khác. |
| Mức độ phổ biến | Là một nhóm cấp cứu tim mạch thường gặp ở người trưởng thành. Nguy cơ tăng theo tuổi và mức tích lũy các yếu tố nguy cơ xơ vữa, nhưng bệnh cũng có thể xảy ra ở người trẻ do bóc tách, co thắt, thuyên tắc hoặc sử dụng chất kích thích. |
| Bệnh có lây không? | Không. |
| Đường lây | Không áp dụng. |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng vành cấp
Cơ chế thường gặp nhất là mảng xơ vữa động mạch vành nứt, vỡ hoặc bị xói mòn, kích hoạt tiểu cầu và hệ đông máu tạo huyết khối. Mức độ tắc, thời gian tắc, vị trí tổn thương, co mạch và tuần hoàn bàng hệ quyết định mức thiếu máu và biểu hiện điện tâm đồ.
Một số trường hợp không do huyết khối mảng xơ vữa, như bóc tách động mạch vành tự phát, thuyên tắc, co thắt hoặc mất cân bằng cung–cầu oxy. Vì cơ chế khác nhau có thể tạo biểu hiện giống nhau lúc đầu, chẩn đoán ACS phải được cập nhật khi có thêm ECG, troponin, hình ảnh và chụp mạch.
Trong thực hành cấp cứu, người bệnh được phân thành ACS có ST chênh lên hoặc dấu hiệu tương đương tắc mạch và ACS không ST chênh lên. Nhóm thứ hai gồm NSTEMI và đau thắt ngực không ổn định; sự tăng hoặc giảm troponin cùng bằng chứng thiếu máu giúp phân biệt hai chẩn đoán.
Sau bước phân loại điện tâm đồ, người bệnh còn được phân tầng theo huyết động, đau tái diễn, loạn nhịp, suy tim, troponin, điểm nguy cơ, chức năng thận và nguy cơ chảy máu. Phân tầng này quyết định nơi theo dõi và thời điểm chụp động mạch vành.
ACS là nguyên nhân quan trọng gây nhập viện, tử vong tim mạch và suy tim trên toàn cầu. Tần suất từng thể thay đổi theo tuổi, giới, khả năng tiếp cận cấp cứu, mức sử dụng troponin độ nhạy cao và hệ thống tái tưới máu.
Người cao tuổi, người có bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh thận hoặc nhiều yếu tố nguy cơ thường có nguy cơ cao hơn. Việt Nam chưa có một bộ số liệu quốc gia cập nhật, đại diện và phân tách đồng nhất toàn bộ STEMI, NSTEMI cùng đau thắt ngực không ổn định.
ACS không có đường lây. Ở cơ chế xơ vữa–huyết khối, mảng xơ vữa hình thành âm thầm trong nhiều năm rồi đột ngột mất ổn định. Huyết khối phát triển làm dòng máu giảm, tắc từng lúc hoặc tắc kéo dài, từ đó tạo phổ biểu hiện từ đau thắt ngực không ổn định đến nhồi máu.
Ở cơ chế không do xơ vữa, dòng máu có thể giảm vì thành mạch bị bóc tách, mạch co mạnh, vật liệu gây thuyên tắc hoặc nhu cầu oxy tăng vượt khả năng cung cấp.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng vành cấp
Thường gặp: huyết khối cấp trên nền mảng xơ vữa động mạch vành mất ổn định. Ít gặp hơn: bóc tách động mạch vành tự phát, thuyên tắc, co thắt kéo dài, viêm mạch, bất thường mạch vành, biến cố quanh thủ thuật hoặc chất kích thích.
Thiếu máu nặng, thiếu oxy, sốc, nhiễm trùng hoặc rối loạn nhịp có thể gây nhồi máu type 2 do mất cân bằng cung–cầu. Những trường hợp này cần phân biệt với ACS type 1 vì chiến lược chống huyết khối và tái thông không giống nhau.
Yếu tố nguy cơ của ACS do xơ vữa gồm hút thuốc, LDL-cholesterol cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, béo phì, ít vận động và tiền sử gia đình bệnh mạch vành sớm. Nguy cơ tăng thêm khi nhiều yếu tố cùng tồn tại hoặc người bệnh đã có bệnh mạch vành.
Một số cơ chế đặc biệt có yếu tố gợi ý riêng, như thời kỳ mang thai–sau sinh đối với bóc tách động mạch vành tự phát hoặc cocaine, methamphetamine đối với co thắt và huyết khối. Yếu tố nguy cơ không giúp tự xác định thể ACS.
Nhóm nguy cơ cao gồm người từng nhồi máu, đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu; người có bệnh mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên, đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn lipid máu hoặc hút thuốc. Người cao tuổi có thể diễn tiến nặng dù triệu chứng không điển hình.
Người trẻ vẫn có thể mắc ACS khi có rối loạn lipid di truyền, bệnh viêm, bóc tách mạch vành, bất thường mạch hoặc sử dụng chất kích thích. Phụ nữ mang thai và hậu sản có đau ngực cần được đánh giá nguyên nhân mạch vành đặc hiệu.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng vành cấp
Biểu hiện thường bắt đầu bằng đau, đè, siết hoặc khó chịu ở ngực mới xuất hiện, kéo dài, tái diễn hoặc khác với mẫu đau trước đây. Cảm giác có thể lan tới tay, vai, cổ, hàm, lưng hoặc thượng vị.
Khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng, ngất hoặc mệt lả có thể đi cùng hay xuất hiện nổi bật hơn đau ngực. Phụ nữ, người cao tuổi, người đái tháo đường và bệnh thận có thể chỉ khó thở, suy tim, lú lẫn hoặc yếu bất thường.
- Đau hoặc đè nặng ngực mới xuất hiện: thường kéo dài vài phút, tái diễn hoặc không giống các cơn trước.
- Đau lan: tới một hoặc hai tay, vai, cổ, hàm, lưng hay thượng vị.
- Khó thở: có thể đi cùng hoặc thay thế cảm giác đau rõ.
- Vã mồ hôi, buồn nôn, choáng: gợi ý phản ứng toàn thân và cần đánh giá khẩn.
- Mệt lả hoặc giảm khả năng gắng sức đột ngột: hay gặp ở người cao tuổi và người có triệu chứng không điển hình.
- Ngất, gần ngất hoặc lú lẫn do rối loạn nhịp hay giảm cung lượng tim.
- Đau thượng vị, nóng rát hoặc đầy bụng giống bệnh tiêu hóa.
- Suy tim cấp với khó thở, ran phổi hoặc phù phổi mà đau ngực không nổi bật.
- Ngừng tuần hoàn là biểu hiện đầu tiên trong một số trường hợp.
- Không có triệu chứng rõ nhưng phát hiện biến đổi ECG hoặc troponin trong bối cảnh nguy cơ cao.
Gọi 115 ngay: khi đau hoặc đè ngực kéo dài, xảy ra lúc nghỉ, kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng, ngất hoặc triệu chứng thần kinh. Không chờ đủ mọi dấu hiệu và không tự lái xe.
Khám sớm: khi các cơn đau ngực gắng sức xuất hiện dày hơn, kéo dài hơn hoặc xảy ra ở mức hoạt động nhẹ hơn, dù hiện tại đã hết. Người có bệnh mạch vành cần làm theo kế hoạch cấp cứu đã được bác sĩ hướng dẫn.
Gọi 115 nếu có đau hoặc áp lực ngực kéo dài hay tái diễn kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng, ngất, tím tái hoặc cảm giác sắp chết. Bất tỉnh, không thở bình thường, loạn nhịp rõ, tụt huyết áp, phù phổi hoặc đau ngực kèm yếu liệt đều là tình trạng tối khẩn.
Không tự lái xe, không chờ cơn tự hết và không trì hoãn để đo nhiều lần tại nhà. Nếu người bệnh ngừng thở bình thường, bắt đầu hồi sinh tim phổi và sử dụng máy khử rung tự động nếu có và đã được hướng dẫn.
Chẩn đoán Hội chứng vành cấp
Chẩn đoán bắt đầu đồng thời với ổn định đường thở, hô hấp và tuần hoàn. Bác sĩ xác định thời điểm khởi phát, kiểu đau, dấu hiệu suy tim hoặc sốc, tiền sử mạch vành, thuốc đang dùng và nguy cơ chảy máu.
Điện tâm đồ 12 chuyển đạo được thực hiện sớm; khi bản ghi đầu chưa chẩn đoán nhưng nghi ngờ còn cao, ECG được lặp lại hoặc bổ sung chuyển đạo phải, sau. Troponin tim độ nhạy cao theo chuỗi, thang điểm nguy cơ và hình ảnh giúp xác định chẩn đoán cuối cùng cùng nhánh xử trí.
Khám tập trung vào dấu hiệu mất ổn định: huyết áp, mạch, nhịp thở, oxy máu, ý thức, tưới máu ngoại vi, ran phổi và tĩnh mạch cổ. Bác sĩ tìm tiếng thổi mới, dấu suy tim, sốc, biến chứng cơ học hoặc chẩn đoán nguy hiểm khác như bóc tách động mạch chủ.
Khám bình thường không loại trừ ACS. Việc dùng thuốc chống huyết khối có thể bị trì hoãn hoặc thay đổi nếu có dấu hiệu chảy máu, chấn thương, nghi bóc tách động mạch chủ hoặc chống chỉ định khác.
Troponin tim độ nhạy cao là xét nghiệm trọng tâm và thường được đo theo thuật toán nối tiếp. Kết quả được diễn giải theo sự tăng hoặc giảm, ngưỡng của phòng xét nghiệm, thời điểm khởi phát và bằng chứng thiếu máu cơ tim; một giá trị đơn lẻ không luôn đủ.
Các xét nghiệm khác có thể gồm công thức máu, đường huyết, điện giải, creatinin, chức năng gan, đông máu và lipid. Xét nghiệm được chọn theo nhu cầu đánh giá thiếu máu, chức năng thận, nguy cơ chảy máu, bệnh đồng mắc và chuẩn bị cho chụp mạch hoặc thuốc.
Siêu âm tim tại giường giúp đánh giá chức năng thất, rối loạn vận động vùng, suy thất phải, biến chứng cơ học và các chẩn đoán thay thế. Siêu âm không được dùng để trì hoãn tái tưới máu khi ECG đã phù hợp STEMI.
Chụp động mạch vành xác định giải phẫu và cho phép can thiệp. CT động mạch vành có thể hữu ích ở một số người nguy cơ thấp–trung bình khi chẩn đoán còn chưa rõ; CT động mạch chủ hoặc phổi được dùng khi nghi bệnh khác. Cộng hưởng từ tim hỗ trợ phân biệt nhồi máu, viêm cơ tim và các nguyên nhân tổn thương cơ tim chọn lọc.
Không có một tiêu chuẩn đơn lẻ cho toàn bộ ACS. Chẩn đoán dựa trên tổ hợp triệu chứng hoặc bối cảnh thiếu máu, điện tâm đồ, troponin và hình ảnh. STEMI được nhận diện từ ECG hoặc dấu hiệu tương đương tắc mạch trong bối cảnh phù hợp; điều trị không nên chờ troponin.
NSTEMI cần tổn thương cơ tim cấp với động học troponin cùng bằng chứng thiếu máu nhưng không có ST chênh lên kéo dài. Đau thắt ngực không ổn định có triệu chứng thiếu máu cấp nhưng chưa có bằng chứng hoại tử trên troponin nối tiếp.
Điều trị Hội chứng vành cấp
Mục tiêu ban đầu là ổn định người bệnh, giảm thiếu máu, ngăn huyết khối tiến triển và nhanh chóng xác định nhánh tái tưới máu hoặc xâm lấn phù hợp. Xử trí được tiến hành đồng thời với ECG, troponin và đánh giá nguy cơ.
STEMI hoặc tắc mạch vành đang diễn ra cần chiến lược tái tưới máu khẩn. NSTE-ACS được phân tầng để xác định mức theo dõi và thời điểm chụp mạch. Mọi quyết định chống huyết khối phải cân bằng nguy cơ thiếu máu với chảy máu, chức năng thận và thủ thuật dự kiến.
Thuốc có thể gồm aspirin, thuốc ức chế thụ thể P2Y12, thuốc chống đông, nitrate, thuốc hạ lipid cường độ phù hợp và các thuốc kiểm soát thiếu máu hoặc biến chứng. Oxy chỉ được dùng khi có thiếu oxy hoặc chỉ định lâm sàng, không phải thường quy cho mọi người.
Lựa chọn hoạt chất, liều và thời điểm khác nhau giữa STEMI, NSTEMI và đau thắt ngực không ổn định. Người đang dùng thuốc chống đông, có bệnh thận, thiếu máu, xuất huyết hoặc cần phẫu thuật phải được cá thể hóa; không tự mua hay phối hợp thuốc tại nhà.
Chụp động mạch vành qua catheter cho phép xác định tổn thương và thực hiện PCI khi phù hợp. Với STEMI, PCI tiên phát thường là chiến lược ưu tiên nếu có thể thực hiện kịp thời; tiêu sợi huyết chỉ thuộc một số tình huống cụ thể và không dùng thường quy cho NSTE-ACS.
Ở NSTEMI hoặc đau thắt ngực không ổn định, thời điểm chụp mạch phụ thuộc mất ổn định huyết động, đau tái diễn, biến đổi ECG, troponin, điểm nguy cơ và bệnh nền. Không phải mọi trường hợp ACS đều cần đặt stent.
Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành được cân nhắc khi giải phẫu nhiều nhánh hoặc thân chung phức tạp, PCI không phù hợp, có biến chứng cơ học hoặc cần phẫu thuật tim khác. Quyết định thường do nhóm tim mạch can thiệp và phẫu thuật tim cùng đánh giá.
Thời điểm mổ phải cân bằng thiếu máu tiếp diễn, ổn định huyết động và nguy cơ chảy máu do thuốc chống huyết khối. Phẫu thuật cấp cứu hiếm hơn PCI nhưng có vai trò cứu sống trong một số biến chứng.
Người bệnh được theo dõi nhịp tim, huyết áp, oxy máu, đau ngực, dấu suy tim và chảy máu. Điều dưỡng hỗ trợ tuân thủ nằm nghỉ hoặc vận động theo giai đoạn, chăm sóc đường vào mạch và nhận diện sớm tái thiếu máu.
Trước xuất viện, người bệnh cần biết chẩn đoán cuối cùng, thuốc nào phải dùng liên tục, dấu hiệu cần quay lại cấp cứu, lịch tái khám và kế hoạch phục hồi chức năng. Hỗ trợ cai thuốc lá, sức khỏe tâm thần và khả năng chi trả thuốc là một phần của chăm sóc.
Trong viện, bác sĩ theo dõi triệu chứng, ECG, troponin, nhịp tim, chức năng thất, chức năng thận, hemoglobin và biến chứng của thuốc hoặc thủ thuật. Kế hoạch được điều chỉnh khi chẩn đoán chuyển từ ACS nghi ngờ sang STEMI, NSTEMI, đau thắt ngực không ổn định hoặc bệnh khác.
Sau xuất viện, nội dung theo dõi phụ thuộc chẩn đoán cuối cùng và tái thông. Tái khám thường rà soát tuân thủ thuốc, chảy máu, đau ngực tái diễn, suy tim, LDL-cholesterol, huyết áp, đường huyết và khả năng tham gia phục hồi chức năng.
Đánh giá và điều trị ban đầu diễn ra ngay trong những phút–giờ đầu. Thời gian nằm viện thay đổi theo thể ACS, mức tổn thương tim, phương pháp tái thông và biến chứng. Người nguy cơ thấp có thể được loại trừ ACS bằng quy trình tăng tốc, trong khi người mất ổn định cần điều trị hồi sức kéo dài.
Thuốc chống huyết khối kép thường có thời hạn xác định nhưng phải cá thể hóa; các thuốc hạ lipid và kiểm soát nguy cơ thường dùng lâu dài. Phục hồi chức năng và phòng ngừa thứ phát tiếp tục nhiều tháng hoặc lâu hơn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng sớm gồm loạn nhịp thất, block dẫn truyền, suy tim, phù phổi, sốc tim, tái thiếu máu, tái nhồi máu và ngừng tuần hoàn. Nhồi máu rộng có thể gây đứt cơ nhú, thủng vách liên thất hoặc vỡ thành tự do.
Biến chứng muộn gồm suy tim mạn, phình thất, huyết khối trong tim, đột quỵ, đau thắt ngực tái phát, rối loạn nhịp và tác dụng không mong muốn của thuốc chống huyết khối.
Tiên lượng phụ thuộc chẩn đoán cuối cùng, thời gian đến điều trị, động mạch tổn thương, chức năng thất, tình trạng sốc, tuổi, chức năng thận và bệnh đồng mắc. STEMI, NSTEMI và đau thắt ngực không ổn định có nguy cơ ngắn hạn khác nhau nhưng đều cần đánh giá nghiêm túc.
Gọi cấp cứu sớm, tái tưới máu đúng thời điểm, dùng thuốc dự phòng và phục hồi chức năng giúp cải thiện kết quả. Hết đau sau vài phút không bảo đảm nguy cơ đã qua.
Sau một ACS, nguy cơ biến cố mạch vành mới cao hơn người chưa từng mắc, đặc biệt khi còn hút thuốc, LDL-cholesterol cao, đái tháo đường, bệnh thận, tổn thương nhiều nhánh hoặc dùng thuốc không đều.
Đau ngực tái diễn có thể do tái thiếu máu, co thắt, bệnh mạch vành chưa tái thông, huyết khối stent hoặc nguyên nhân ngoài tim. Người bệnh không nên tự kết luận; triệu chứng giống cơn trước cần được xử trí như cấp cứu.
Phòng ngừa tập trung vào kiểm soát nguy cơ xơ vữa: không hút thuốc, điều trị lipid, huyết áp và đái tháo đường, vận động đều, duy trì cân nặng phù hợp và dùng thuốc đúng chỉ định. Người đã có bệnh mạch vành cần tái khám định kỳ và không tự dừng thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Không thể phòng ngừa tuyệt đối các cơ chế như bóc tách tự phát, nhưng nhận biết triệu chứng và gọi cấp cứu sớm giúp giảm hậu quả. Phục hồi chức năng tim là biện pháp quan trọng sau biến cố.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng vành cấp
Sau khi ổn định, chế độ ăn nên ưu tiên rau, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá và nguồn đạm ít béo; hạn chế thịt chế biến, chất béo bão hòa, muối, đường bổ sung và thực phẩm siêu chế biến.
Khuyến nghị phải điều chỉnh theo suy tim, bệnh thận, đái tháo đường, thuốc chống đông và tình trạng dinh dưỡng. Không dùng thực phẩm bổ sung thay thế statin hoặc thuốc dự phòng đã được kê.
Vận động sau xuất viện không dựa trên tên ACS chung mà dựa vào chẩn đoán cuối cùng, chức năng thất, tình trạng tái thông, rối loạn nhịp và biến chứng. Phục hồi chức năng tim có giám sát là lựa chọn ưu tiên khi tiếp cận được.
Người bệnh bắt đầu từ hoạt động nhẹ theo kế hoạch, tăng dần khi không có triệu chứng. Dừng vận động và gọi cấp cứu nếu xuất hiện đau ngực kéo dài, khó thở dữ dội, ngất hoặc hồi hộp kèm choáng.
Trước khi về nhà, người bệnh cần được ghi rõ chẩn đoán cuối cùng, thuốc và thời gian dùng, lịch tái khám, giới hạn vận động cùng số liên hệ khi có vấn đề. Có thể ghi lại cơn đau ngực, khó thở, chảy máu, huyết áp và khả năng gắng sức theo hướng dẫn.
Máy đo huyết áp hoặc thiết bị đeo không thể xác nhận hay loại trừ một ACS mới. Không tự đổi liều thuốc dựa trên một chỉ số đơn lẻ. Triệu chứng giống biến cố ban đầu phải được xử trí khẩn.
- Không chờ xác định STEMI hay NSTEMI tại nhà mới gọi cấp cứu.
- Không tự lái xe khi đang đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc choáng.
- Không dùng cạo gió, xoa bóp, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng để trì hoãn đánh giá.
- Không tự phối hợp aspirin, thuốc chống đông, nitrate hoặc thuốc tiêu sợi huyết khi chưa được hướng dẫn.
- Không tự ngừng thuốc sau đặt stent hoặc sau xuất viện.
- Không mặc định ECG đồng hồ thông minh bình thường nghĩa là không có ACS.
- Không quay lại vận động nặng hoặc công việc nguy hiểm khi chưa được đánh giá.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
ACS rất hiếm ở trẻ em và thanh thiếu niên. Nguyên nhân có thể gồm bất thường động mạch vành, di chứng Kawasaki, huyết khối, viêm mạch, chấn thương, bệnh đông máu hoặc chất kích thích; viêm cơ tim thường gặp hơn và dễ gây nhầm.
Trẻ đau ngực kèm ngất, khó thở, tím tái, loạn nhịp hoặc tiền sử bệnh tim cần được đánh giá cấp cứu. Chẩn đoán và thuốc chống huyết khối phải do tim mạch nhi khoa cá thể hóa.
Người cao tuổi có thể biểu hiện bằng khó thở, lú lẫn, ngất, suy tim hoặc giảm chức năng đột ngột thay vì đau ngực rõ. Đa bệnh, suy thận, thiếu máu và dễ tổn thương làm tăng đồng thời nguy cơ thiếu máu và chảy máu.
Đánh giá ACS ở nhóm này cần xem xét mục tiêu chăm sóc, khả năng hoạt động, chức năng nhận thức và lợi ích thực tế của chiến lược xâm lấn. Tuổi đơn thuần không đủ để loại bỏ một điều trị có lợi.
ACS trong thai kỳ và hậu sản hiếm nhưng nguy hiểm; bóc tách động mạch vành tự phát là một cơ chế cần lưu ý. Đau ngực, khó thở, ngất hoặc thay đổi huyết động không nên được quy hết cho thai kỳ.
Chẩn đoán và điều trị cần phối hợp tim mạch, sản khoa, gây mê và sơ sinh. ECG, troponin, siêu âm và chụp mạch được sử dụng khi cần; thuốc và tái thông được lựa chọn theo lợi ích cho mẹ, tuổi thai và nguy cơ chảy máu.
Sau ACS, khả năng cho con bú phụ thuộc tình trạng mẹ, tuổi của trẻ và từng hoạt chất. Một số thuốc có thể dùng với theo dõi, trong khi thuốc khác cần thay thế hoặc tạm ngừng cho bú.
Không tự bỏ thuốc chống huyết khối hoặc thuốc bảo vệ tim để tiếp tục cho bú. Bác sĩ tim mạch, sản khoa, nhi khoa và dược sĩ lâm sàng nên rà soát toàn bộ thuốc và dấu hiệu chảy máu hoặc bú kém ở trẻ.
Ở người suy giảm miễn dịch, đau ngực và troponin tăng có thể do ACS, viêm cơ tim, nhiễm trùng, thiếu oxy hoặc mất cân bằng cung–cầu. Ung thư và một số liệu pháp cũng làm thay đổi nguy cơ huyết khối, chảy máu và bệnh mạch vành.
Đánh giá cần phối hợp với chuyên khoa nền, chú ý số lượng tiểu cầu, nhiễm trùng, tương tác thuốc và thủ thuật sắp tới. Không tự ngừng thuốc ức chế miễn dịch hoặc điều trị ung thư khi nghi ACS.
Đái tháo đường và bệnh thận làm triệu chứng dễ không điển hình; bệnh thận còn ảnh hưởng diễn giải troponin, nguy cơ chảy máu và sử dụng cản quang. Suy tim, bệnh van hoặc bệnh phổi làm giảm dự trữ và tăng nguy cơ mất ổn định.
Người đang dùng thuốc chống đông cần kế hoạch chống huyết khối riêng. Thiếu máu, nhiễm trùng, thiếu oxy hoặc rối loạn nhịp có thể là nguyên nhân type 2 và phải được xử trí song song với đánh giá mạch vành.
Tổn thương cơ tim quanh phẫu thuật có thể do huyết khối mạch vành hoặc mất cân bằng cung–cầu từ mất máu, tụt huyết áp, thiếu oxy, nhiễm trùng và nhịp nhanh. Thuốc giảm đau hoặc gây mê có thể che lấp đau ngực.
Chẩn đoán dựa trên ECG, động học troponin, siêu âm và bối cảnh phẫu thuật. Điều trị phải cân bằng tái thông và chống huyết khối với nguy cơ chảy máu tại vị trí mổ, do tim mạch, phẫu thuật và gây mê phối hợp.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng vành cấp
Không hoàn toàn. ACS bao gồm STEMI, NSTEMI và đau thắt ngực không ổn định. STEMI và NSTEMI là nhồi máu vì có tổn thương cơ tim cấp do thiếu máu; đau thắt ngực không ổn định chưa có bằng chứng hoại tử trên troponin nối tiếp. Ba thể có thể giống nhau lúc đầu nên người bệnh cần được đánh giá cấp cứu.
Không. ECG đầu tiên có thể bình thường hoặc chưa điển hình. Khi nghi ngờ còn cao, bác sĩ ghi lặp lại, bổ sung chuyển đạo và kết hợp troponin theo chuỗi, triệu chứng cùng hình ảnh. Điện tâm đồ một chuyển đạo từ đồng hồ thông minh càng không đủ để loại trừ bệnh.
Không. Troponin cho biết tế bào cơ tim bị tổn thương nhưng không tự xác định nguyên nhân. Suy tim, viêm cơ tim, suy thận, nhiễm trùng, thuyên tắc phổi và rối loạn nhịp cũng có thể làm tăng troponin. Chẩn đoán ACS cần thêm bằng chứng thiếu máu cơ tim và diễn biến phù hợp.
Không. Nhu cầu chụp mạch và đặt stent phụ thuộc thể ACS, mức nguy cơ, giải phẫu mạch vành, bệnh nền và nguy cơ chảy máu. Một số người cần PCI khẩn, một số được chụp mạch theo kế hoạch trong viện, một số phù hợp với phẫu thuật bắc cầu hoặc điều trị không can thiệp.
Thường có, nhưng loại thuốc và thời gian phụ thuộc chẩn đoán cuối cùng, việc đặt stent, chức năng tim, nguy cơ chảy máu và bệnh đồng mắc. Thuốc hạ lipid thường dùng lâu dài; thuốc chống kết tập tiểu cầu có thời hạn được cá thể hóa. Không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe.
Nội dung này nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp. Hội chứng vành cấp là cấp cứu phụ thuộc thời gian. Khi có đau ngực kéo dài, khó thở, vã mồ hôi, choáng, ngất hoặc bất tỉnh, hãy gọi 115 và không tự lái xe đến bệnh viện.

